# روأ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%A3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%88%D8%A3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [روأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%A3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: روأ

روأ، على الهمز اقتصر في الصحيح. وتبعه أكثر شراحه، قال ابن درستويه في شرحه: أصل روأت الهمز، وترك الهمز فيه جائز، قاله شيخنا، وفي لسان العرب: قالوا روأ، فهمزوه على غير قياس، كما قالوا: حلأت السويق، وإنما هو من الحلواء، وروى لغة. قلت: وقد ذكره المؤلف كغيره في المعتل، في الأمر تروئة على إلحاق فعل المهموز بفعل المعتل كزكى تزكية، وكثيرا ما عاملا المهموز معاملة المعتل، وترويئا على القياس: نظر فيه وتعقبه كذا في سائر النسخ الموجودة بأيدينا، وهكذا في لسان العرب وغيره، ومعناه أي ردد فيه فكره ثانيا، لا ما قاله شيخنا: إنه طلب العورة وتتبع العثرة، بقرينة المقام، وحيث إنها ثبتت في الأمهات كيف يقال فيها إنها زيادة غير معروفة أو إنها مضرة، كما لا يخفى، ولم يعجل بجواب بل تأنى فيه والاسم الرويئة بالهمز، على الأصل، وقيل: هي الروية كذا في الصحاح، جرت في كلامهم غير مهموزة، كذا في الفصيح. والراء حرف من حروف التهجي، وريأت راء كتبتها وشجر سهلي له ثمر أبيض، وقيل: هو شجر أغبر له ثمر أحمر واحدته راءة بهاء وتصغيرها رويئة، وقال أبو حنيفة: الراءة لا تكون أطول ولا أعرض من قدر الإنسان جالسا، قال: وعن بعض أعراب عمان أنه قال: الراءة: شجيرة ترتفع على ساق، ثم يرتفع لها ورق مدور أحرش، قال: وقال غيره: هي شجيرة جبلية كأنها عظلمة، ولها زهرة بيضاء لينة كأنها قطن. وأروأ المكان: كثر به الراء، عن أبي زيد، حكى ذلك أبو علي الفارسي، وقال شيخنا: قالوا: هي نوع من شجر الطلح، وهي الشجرة التي نبتت على الغار الذي كان فيه النبي صلى الله عليه وسلم، وأبو بكر رضي الله عنه، قاله السهيلي وغيره، قالوا: وهي لها زهر أبيض شبه القطن يحشى به المخاد كالريش خفة ولينا، كما في كتاب النبات، قال الشاعر:
  ترى ودك السديف على لحاهم                      كمثل الراء لبده الصـقـيع ونقله شراح الشفاء، وفي المواهب أنها أم غيلان، وسبقه إليه ابن هشام وتعقبوه، وقال في النور: هذه الشجرة التي وصفها أبو حنيفة غالب ظني أنها العشر، كذا رأيتها بأرض البركة خارج القاهرة، وهي تنفتق عن مثل قطن يشبه الريش في الخفة، ورأيت من يجعله في اللحف في القاهرة. قلت: ليس هو العشر كما زعم، بل شجر يشبهه، انتهى. قلت: وما ذكره شيخنا هو الصحيح، فإن الراء غير العشر، وقد رأيت كليهما باليمن، ومن ثمر كل منهما تحشى المخاد والوسائد، إلا أن العشر ثمره يبدو صغيرا ثم يكبر حتى يكون كالباذنجانة، ثم ينفتق عن شبه قطن، وثمر الراء ليس كذلك، والعشر لا يوجد بأرض مصر، كما هو معلوم عندهم، وهما من خواص أرض الحجاز وقال أبو الهيثم: الراء: زبد البحر وأنشد:
  كأن بنحرها وبمشفريها                      ومخلج أنفها راء ومظا والمظ: دم الأخوين، وهو دم الغزال وعصارة عروق الأرطى، وهي حمر، وقيل: هو رمان البر، وسيأتي.

### Türkçe

**روأ**; sahihte hemze üzere iktisar edildi. Ve şârihlerinin çoğu ona tâbi oldu. İbn Düreستüveyh şerhinde dedi: **روأت**’in aslı hemzedir; onda hemzeyi terk câizdir; bunu şeyhimiz söyledi. Ve **لسان العرب**’da: **روأ** dediler; onu kıyasa aykırı olarak hemzelediler; tıpkı **حلأت السويق** dedikleri gibi; hâlbuki o ancak **الحلواء**’dandır; ve **روى** bir lugattır. Dedim: Müellif onu, başkası gibi, mu‘tel’de zikretmiştir; emirde **تروئة** (vardır); hemzeli fiili mu‘tel fiile ilhâk üzere; **زكى تزكية** gibi. Ve çoğu kez hemzeliye mu‘tel muamelesi yapmışlardır. Ve kıyas üzere **ترويئا**: onda nazar etti ve onu ta‘kîb etti; bizim elimizde bulunan sair nüshalarda da böyledir; ve **لسان العرب** ve başkasında da böyledir. Ve mânâsı: yani onda fikrini ikinci defa geri çevirdi; şeyhimizin dediği gibi değil: “ayıbı talep etti ve sürçmeyi izledi”; makam karînesiyle. Ve mademki o, ana kaynaklarda sabit olmuştur, onda “bilinmeyen bir ziyadedir” yahut “zararlıdır” nasıl denir; gizli olmadığı üzere. Ve bir cevaba acele etmedi; bilakis onda teenni etti. İsim **الرويئة**’dir; hemze ile; asıl üzere. Ve denildi ki: o **الروية**’dir; **الصحاح**’ta böyledir. Onların كلامında hemzesiz olarak cereyan etmiştir; **الفصيح**’ta böyledir.

Ve **الراء** hece harflerinden bir harftir. Ve **ريأت راء**: onu yazdım. Ve **شجر سهلي**: beyaz meyvesi olan (bir ağaçtır). Ve denildi ki: o, kızıl meyvesi olan boz bir ağaçtır; onun tekili **راءة**’dir, **هاء** ile; onun küçültmesi **رويئة**’dir. Ebû Hanîfe dedi: **الراءة** oturan insanın ölçüsünden daha uzun da daha geniş de olmaz. Dedi: Umân bedevîlerinden bazısından: o dedi ki: **الراءة**: bir gövde üzerinde yükselen bir çalıdır; sonra ona yuvarlak, daha pürtüklü yaprak yükselir. Dedi: Başkası dedi ki: o, dağlık bir çalıdır; sanki bir **عظلمة** gibidir; ve onun yumuşak beyaz bir çiçeği vardır; sanki pamuk gibidir.

Ve **أروأ المكان**: onda **الراء** çoğaldı; Ebû Zeyd’den. Bunu Ebû Ali el-Fârisî nakletti. Şeyhimiz dedi: Dediler ki: o, **شجر الطلح**’tan bir türdür; ve o, Peygamber صلى الله عليه وسلم ve Ebû Bekir رضي الله عنه’nun içinde bulunduğu mağara üzerinde biten ağaçtır; bunu Süheylî ve başkası söyledi. Dediler ki: onun pamuk benzeri beyaz çiçeği vardır; onunla yastıklar, tüy gibi hafiflik ve yumuşaklıkla doldurulur; **كتاب النبات**’ta olduğu gibi. Şair dedi:
  “Onların sakalları üzerinde iç yağını görürsün;
  tıpkı **الراء** gibi; ona kırağı yapışmıştır.”

Bunu **الشفاء** şârihleri nakletti. Ve **المواهب**’de onun **أم غيلان** olduğu (vardır); İbn Hişâm buna ondan önce gitmiştir; ve onu ta‘kîb ettiler. Ve **النور**’da dedi: Ebû Hanîfe’nin vasfettiği bu ağaç, galip zannımca **العشر**’dir; onu Kahire dışındaki **أرض البركة**’de böyle gördüm; o, hafiflikte tüye benzeyen pamuk gibi bir şeyden yarılır; ve Kahire’de onu yorganlarda yapanı gördüm. Dedim: Onun zannettiği gibi **العشر** değildir; bilakis ona benzeyen bir ağaçtır; bitti. Dedim: Şeyhimizin zikrettiği şey sahih olanın kendisidir; çünkü **الراء** **العشر**’dan başkadır. Ben ikisini de Yemen’de gördüm. Her birinin meyvesinden yastıklar ve minderler doldurulur; ancak **العشر**’ın meyvesi küçük görünür, sonra büyür; nihayet patlıcan gibi olur; sonra pamuk benzeri bir şeyden yarılır. **الراء**’ın meyvesi ise böyle değildir. Ve **العشر** Mısır toprağında bulunmaz; onların yanında bilindiği üzere. Ve ikisi Hicaz toprağının haslarındandır.

Ebû’l-Heysem dedi: **الراء**: denizin köpüğüdür. Ve şu beyti inşâd etti:
  “Sanki onun gerdanında ve dudaklarında,
  ve burnunun yarığında **راء** ve **مظا** (vardır).”

Ve **المظ**: **دم الأخوين**’dir; o, ceylan kanıdır ve **الأرطى** damarlarının özsuyudur; ve onlar kırmızıdır. Ve denildi ki: o, **رمان البر**’dur; ve gelecektir.
