# روب (ر-و-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%88%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - و - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الراء والباء و ا ي ء معهما
ر ب و، ر و ب، ب ر و، و ر ب، ب و ر، و ب ر، ب ر ي، ر ي ب، ر أ ب، ر ب أ، ب ر أ، أ ر ب، ب أ ر، أ ب ر مستعملات
ربو:
ربا الجُرْحُ والأرضُ والمالُ وكلُّ شيء يَرْبو ربواً، إذا زاد.
وربا فلانٌ، أي: أصابه نَفَسٌ في جوفه. ودابّةٌ بها رَبْو.
والرّابِيةُ: ما ارتفع من الأرض.
والرَّبْوة: لغات: أرضٌ مُرْتفعةٌ، والجميعُ: الرُّبَى. ويُقال إنْ الرَّبوة في قوله تعالى: "إلى رَبوةٍ ذاتِ قَرارٍ ومَعينٍ" هي أرضُ فِلَسْطين، وبها مَقابرُ الأنبياء، ويُقالُ: بل هي دِمَشق، وبعض يقول: بيت المقدس، واللهُ أعلم.
وتقول: رَبَّيْته وتَرَبَّيْتُه، أي: غذته.
ورَبا المالُ يَرْبو في الرِّبا، أي: يزداد: مُرْبٍ. والرِّبا في كتاب الله عَزَّ وجَلَّ: حرام.
والرُّبْيةُ هي الرِّبا خاصة، وفي حديث يُرْفَع عنهم الرُّبْية يعني: ما كان عليهم في الجاهليّة من رِبا ودِماء.
روب:
الرّائب: اللَّبَنُ كَثُفَتْ دُوايَتُهُ، وتكَبَّدَ لَبَنُهُ وأَتَى مَحضُهُ. وقال أهلُ البصرة وبعضُ أهل الكوفة: هذا هو المُرَوَّب، فأما الرّائب فالذّي أُخِذَ زُبْدُهُ.
والمِرْوَبُ: وعاءٌ أو إناءٌ يَرَوَّبُ فيه اللَّبَن.. والرَّوْبةُ: بقيّةٌ من لَبَنٍ رائب تُتْرك في المِرْوَب كي يكون إذا صُبّ عليه اللَّبنُ أَسرَعَ لرَوْبِهِ..
والرُّوبةُ: الطّائفةُ من اللّيل، وسُمِّي رؤية بن العجّاج، لأنّه وُلِدَ في نِصْف اللَّيل.
والرَّوب أيضا: أن يؤوب الإنسان من كَثْرة النَّوْم حتّى يُرَى ذلك في وَجْهه وثِقَله، ورجل ربان، وجَمْعُهُ: رَوْبَي، ويقال: الواحد: رائب، قال بِشْر:
فأمّا تَميمٌ. تَميمُ بنُ مُـرٍّ		فألفاهُمُ القَوْمُ رَوْبَى نِياما
برو:
تقول: هذه بُرَة مَبرُوّة، أي: معمولة، وهي: الحَلْقَة.. يقال: ناقةٌ مُبْراة: في أنفها بُرةٌ. والبُرَةُ كذلك: الحَلقَةُ من الذَّهَب والفِضّةِ ونحوهما إذا كانت دقيقةً مَعطوفةَ الطَّرَفين، ويُجْمَع على: البُرَى والبُرينَ.
ورب:
الوِربُ: العُضْوُ، يُقال: عضو مُوَرّبٌ، أي: مُوَفّر، قال الكُمَيْت: وكان لعبد القَيْس عضو مُوَرَّبُ أي: صار لهم نصيبٌ وافر.
والمُواربةُ: مُداهاةُ الرَّجُل ومُخاتَلَته، وفي الحديث: مُوارَبةُ الأَرِيبِ جَهْلٌ وعَناء، لأنّ الأَريب لا يُخْدع عن عَقله.
بور:
البَوارُ: الهَلاك.. يقال: هو بُورٌ وهي بُورٌ، وهما بُورٌ وهم بور، وهنّ بور، هذا في لُغة، وأمّا في اللّغة الفُضلَى فهو بائر، وهما بائران، وهم بُورٌ، أي: ضالّون هَلْكَى، ومنه قول الله عزّ وجلّ: "وكُنتُمْ قوماً بُورا".. وسُوقٌ بائرة، أي: كاسدة، وبارتِ البِياعاتُ، أي: كَسَدتْ.
والبَوْرُ: التَّجْرِبة.. بُرْتُ فلاناً وبُرْتُ ما عنده: جرّبته، ويقال: بُرْتُ النّاقة أبورها، أي من الفَحْل، لأنْظُرَ أحامل هي أم لا، وذلك الفَحْل: مِبْوَرٌ إذا كان عارفاً بالحالين، قال:
بضَرْبٍ كآذان الفِراء فضولـه		وطَعنٍ كإِيزاغ المَخاضِ تَبورُها
والبُوريّة: الباريّة.
وبر:
الوَبَرُ: صُوفُ الإبل والأرنب وما أَشْبَهَهُما.
والوَبرُ، والأُنْثَى وَبرة: دُوَيْبّة غَبْراء على قَدَر السِّنَّوْر، حَسَنةُ العَيْنين، شَديدةُ الحياء، تكونُ بالغَوْر.
ووَبارِ: أرضٌ كانت محلّةَ عادٍ، وهي بينَ اليَمنَ ورِمال يَبرين، لمّا أهلك الله عاداً ورّث الله محلّهم الجنَّ فلا يَتَقارّ بها أَحَدٌ من الإنْسِ، وهي التي ذكر اللهُ في قَوْلِهِ: "أَمَدَّكُمْ بأَنْعامٍ وبَنيِنَ"، وقال: مثلما كان بَدْءُ أهلِ وبَارِ ونباتُ أَوْبر: شِبْهُ الكمأة، صغارٌ، في نَفْضٍ واحدٍ شيءٌ كثيرٌ، الواحدُ: بنت أَوْبَر، وابن أوبر.
بري:
بَرَيتُ العُودَ أَبْرِيه بَرْياً، وكذلك القلم.. وناسٌ يَقُولُون: بَرَوْتُ، وهم الذّينَ يَقُولونَ: قلوتُ البُرَّ أَقلُوهُ، والياءُ أَصْوَبُ.
والمباراة: أن يباري الرّجلُ الرَّجلَ، فيَصنَعُ كما يَصنعُ، يُغالب أحدهما الآخر، وهما يتباريان.
وبَرَى فلانٌ لفُلانٍ إذا عَرَض له، وهو يَبْري له بَرْيا، ويَنبري له انبراء.. قال ذو الرّمّة:
تَبْرِي له صَعلةٌ خَرْجاءُ خاضـعةٌ		فالخَرْقُ دونَ بَناتِ البَيْضِ مُنْتَهَبُ
والبَرِيُّ: السَّهْمُ الذي قد أُتِمَّ بَرْيه، ولم يُرَش ولم يُنصَلْ.
والقِدْحُ أوّل ما يُقطَع، ويُقْتَضَب يُسَمَّى: قِطْعاً، والجميع: قُطُوع، ثُمَّ يُبْرَى فيُسَمَّى: بَرِيّاً، وذلك قبل أنْ يُقَوَّمَ، فإِذا قُوِّم، وأَنَى له أن يُراشَ ويُنْصَلَ فهو: القِدْح، فإِذا رِيشَ ورُكِّبَ نَصْلُه صار سَهماً.
ريب:
الرَّيْبُ: الشَّكُّ.. والرَّيْبُ: صَرْفُ الدَّهر وعَرَضُه وحَدَثُهَ.. والرَّيب: ما رابك من أَمْرٍ تخوّفتَ عاقبتَهُ، قال أبو ذؤيب:
فشَرِبْنَ ثمَّ سَمِعنَ حـسّـاً دونـه		شَرَفُ الحِجاب وريبَ قَرْعٍ يُقْرَع
أي: سَمِعْنَ قَرْعَ سَهمٍ بقَوْسٍ.
ورابني هذا الأَمْر يَرِيبُني، أي: أدخل عليّ شكاً وخوفاً، وفي لغة رديئة: أرابني.
وأراب الأَمرُ، أي: صار ذا رَيْبٍ.. وأَرابَ الرَّجُلُ: صار مُرِيباً ذا رِيبة.
وارتبت به، أي: ظَنَنْت به.
رأب:
رأب الشّعّابُ الصَّدْعُ يَرْأَبُهُ إذا شَعَبَهُ. والرُّؤبةُ: الخشبةُ أو الشّيءُ يُوصَلُ به الشّيءُ المكسورُ فيُرْأَبُ به.
والمِرْأَبُ: المِشْعَب.
ربأ القوم على الشَّيء يربؤون إذا أشرفوا عليه.
والرَّبيئة: عينُ القَوْم الذي يَرْبَأُ لهم على مَرْبأ من الأرض، ويَرْتَبِئُ، أي: يقوم هناك.
ومَرْبأة البازي: منارةٌ يربأ عليها، قال: بات على مَرْباتِهِ مُقيّدا ويقال: أَرْض لا رِباءَ فيها ولا وِطاءَ، ممدودان.
ورابأتُ فلاناً: حارَستُه وحارَسَني، قال ابن هَرْمة:
باتت سُلَيْمَى وبتُّ أَرْمُقُـهـا		كصاحب الحَرْب باتَ يَرْبَؤُها
برأ:
البَرْءُ، مهموز: الخلْق.. برأ اللهُ الخلق يَبرَؤُهُمْ بَرْءاً، فهو بارِىءٌ.
والبُرْءُ: السَّلامةُ من السّقم، تقول: بَرَأَ يَبْرَأ ويَبْرُؤ بَرءاً وبُرُوءاً.. وبَرِىء يَبْرَأُ بمعناه.
والبراءة من العَيب والمكروه، ولا يُقال إلاّ: بَرِىء يَبْرَأ، وفاعله: بَرِيءٌ كما ترى، وبَراءٌ، وامرأة بَراءٌ، ونسوة بَراء، في كلّ ذلك سواءٌ.. وبُرَآء على قياس فُعَلاء: جمعُ البَرِيء، ومن ترك الهمز قال: بُراء.
ويُقال: بارأت الرَّجُل، أي: بَرِىء إليّ وبَرِئتُ إليه، مثل بارأت المرأة، أي: صالحتها على المفارقة.
وتقول: أبْرَأْتُ الرَّجلَ من الدَّينِ والضّمان، وبرّأْتُهُ.
والاسْتِبراء: أن يَشْترِيَ الرَّجُلُ الجاريةَ فلا يَطَؤُها حتّى تحيض.
والاستبراءُ: إنْقاءُ الذَّكَر بَعْدَ البَوْل.
أرب:
قطعت اللَّحْمَ آراباً، والواحدُ: إرْبٌ، أَيْ: قِطَعاً، ويُقال في الدُّعاء: أَرِبَتْ يَدُه، أي: قُطِعَتْ يَدُه. وأَرِبْتَ من يديك، أي: سَقَطَتْ آرابُك.
والإرْبُ: الحاجة المُهمّة، يُقالُ: ما إِرْبُك إلى هذا الأمر، أي: ما حاجَتُك إليه. والإرْبَةُ والأَرَبُ والمأربة أيضاً.
والأَرْبُ: مَصدر الأَريب العاقل.. وأَرُبَ الرَّجلُ يَأْرُبُ إِرَباً.
والمؤاربة: مداهاةُ الرَّجلِ ومُخاتَلَتُه، وفي الحديث: مُؤاربةُ الأريب جَهلٌ وعَناء، لأنّ الأريب لا يُخْدَع عن عقله، قال: على ذي الإرْبة اللَّبِقِ الرَّفيقِ والتَّأريب: التَّحريش.. وتَأَرَّب فلانٌ علينا، أي: تعسّر وخالف والْتَوَى.
والمُستأرِبُ من الأَوْتار: الجيّد الشَّديد، قال: ... من نزع أَحصَدَ مستأرب
بأر:
بَأَرْتُ الشَّيء وابْتَأَرْتُه وائتبرته، لغات، أي: خَبَأْته. وفي الحديث: إنّ عبداً لَقيَ الله ولم يَبْتَئِرْ خيراً.
وبَأَرْتُ بُؤْرَةً، أي: حفيرةً فأنا أَبْأَرُها بأراً، وهي حفيرةٌ صغيرةٌ للنّار تُوقَدُ فيها.. والبَئّار أيضاً: حافر البئر.
أبر:
الأَبْرُ: ضَرْبُ العَقْربِ بإِبرتها، وهي تأبُرُ..
والأَبرُ: تَلْقيحُ النَّخل، ومثله: التَّأْبير، يأبُرُها ويُؤَبِّرُها.
والأَبرُ: عِلاجُ الزَّرْع بما يُصْلِحُه من السَّقي والتَّعاهُد، قال طَرَفة:
ولي الأصلُ الّذي في مِثْلِهِ		يُصْلِحُ الآبرُ زَرْعَ المُؤْتَبِرْ
أي: صاحبه.
والأبّار: صانعُ الأَبْر، وصنعتُه: الإبارةُ.
وأبر فلانٌ عليه، أي: غَلَبَهُ.
والإبرةُ: عُظَيْمٌ مُسْتَوٍ مع طَرَفِ الزَّنْد مما يلي الذِّراع إلى طَرَفِ الإصْبَع، قال: حيث تلاقي الإبرةُ القَبيحا القبيح: طرفُ الزَّنْدِ نَفْسه.
وفي الحديث: خير المال مُهْرةٌ مأمورة، وسِكَّةٌ مأبورة. يُريدُ، بمأبورة: طريقة مُسْتَقيمة.
والأَبّار: صانع الإبرة، وصنعته: الإبارة. والأبّار: حافر البئر كالبَئّار.

##### Türkçe

باب **الراء** ve **الباء** ve **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte

**ر ب و**، **ر و ب**، **ب ر و**، **و ر ب**، **ب و ر**، **و ب ر**، **ب ر ي**، **ر ي ب**، **ر أ ب**، **ر ب أ**، **ب ر أ**، **أ ر ب**، **ب أ ر**، **أ ب ر** kullanımdadırlar.

**ربو**:
**ربا** yara ve yer ve mal ve her şey **يَرْبو** **ربواً**; eğer arttıysa.
Ve falan **وربا**; yani: iç boşluğunda ona bir nefes isabet etti. Ve bir binek hayvanı; onda **رَبْو** vardır.
Ve **الرّابِيةُ**: yerden yükselen şey.
Ve **الرَّبْوة**: lehçelerdir: yüksek bir yer; ve hepsi: **الرُّبَى**. Ve denilir ki, Yüce Allah’ın sözü olan: “إلى **رَبوةٍ** ذاتِ قَرارٍ ومَعينٍ”deki **الرَّبوة** Filistin toprağıdır, onda peygamberlerin kabirleri vardır; ve denilir: bilakis o Dımaşk’tır; ve bazısı der: Beytü’l-Makdis; Allah daha iyi bilir.
Ve dersin: **رَبَّيْته** ve **تَرَبَّيْتُه**; yani: onu besledi.
Ve mal **رَبا** **يَرْبو** **في الرِّبا**; yani: artar: **مُرْبٍ**. Ve **الرِّبا** Yüce ve Celil Allah’ın kitabında: haramdır.
Ve **الرُّبْيةُ** özellikle **الرِّبا**dır; ve bir hadiste: “onlardan **الرُّبْية** kaldırılır” yani: cahiliye devrinde üzerlerinde olan faizler ve kanlar.

**روب**:
**الرّائب**: mayası koyulaşmış süt; ve sütü pıhtılaşmış ve safı gelmiş. Basra ehli ve Kûfe ehlinin bir kısmı dedi ki: bu, **المُرَوَّب**dur; ama **الرّائب** ise, kaymağı alınmış olandır.
Ve **المِرْوَبُ**: içinde sütün mayalandırıldığı bir kap yahut bir kap.. Ve **الرَّوْبةُ**: **رائب** sütten bir kalıntıdır; **المِرْوَب** içinde bırakılır ki, üzerine süt döküldüğünde onun mayalanmasına daha çabuk olsun..
Ve **الرُّوبةُ**: geceden bir taife (bir parça); ve Ru’ye b. el-‘Accâc böyle adlandırıldı; çünkü o gece yarısında doğdu.
Ve **الرَّوب** da: insanın çok uykudan dönmesi; ta ki bu onun yüzünde ve ağırlığında görülsün; ve **ربان** bir adam; ve onun çoğulu: **رَوْبَي**; ve denilir: tekil: **رائب**. Bişr dedi:
فأمّا تَميمٌ. تَميمُ بنُ مُـرٍّ		فألفاهُمُ القَوْمُ رَوْبَى نِياما

**برو**:
Dersin: bu, yapılmış bir **بُرَة**dır, **مَبرُوّة**; yani: yapılmış; ve o: halka.. denilir: burnunda **بُرة** olan deve: **مُبْراة**. Ve **البُرَةُ** da böyledir: altın ve gümüş ve benzerlerinden, ince olup iki ucu bükülmüş olduğunda halka; ve **البُرَى** ve **البُرينَ** üzere çoğul yapılır.

**ورب**:
**الوِربُ**: uzuvdur; denilir: **مُوَرّبٌ** uzuv; yani: bol (tam) kılınmış. Kümeyt dedi: ve Abdülkays için **عضو مُوَرَّبُ** vardı; yani: onlar için bol bir pay oldu.
Ve **المُواربةُ**: adamın idare edilmesi ve onunla hile yapılmasıdır; ve hadiste: “**مُوارَبةُ الأَرِيبِ** cehalet ve zahmettir”; çünkü **الأَريب** aklından dolayı aldatılmaz.

**بور**:
**البَوارُ**: helâk.. denilir: o **بُورٌ**dur ve o (kadın) **بُورٌ**dur; ve ikisi **بُورٌ**dur ve onlar **بور**dur ve onlar (kadınlar) **بور**dur; bu bir dilde böyledir. Ama daha faziletli dilde o **بائر**dir; ve ikisi **بائران**dır; ve onlar **بُورٌ**dur; yani: sapmış helâk olmuşlardır. Ondandır Yüce ve Celil Allah’ın sözü: “وكُنتُمْ قوماً **بُورا**”. Ve **سُوقٌ بائرة**: yani: durgun. Ve satışlar **بارت**; yani: durgunlaştı.
Ve **البَوْرُ**: tecrübedir.. falanı **بُرْتُ** ve onda olanı **بُرْتُ**: onu denedim. Ve denilir: deveyi **بُرْتُ** onu **أبورها**; yani aygırdan (geçirdim); hamile mi değil mi bakmak için; ve o aygır: iki hâli bilen olduğunda **مِبْوَرٌ**dur. Dedi ki:
بضَرْبٍ كآذان الفِراء فضولـه		وطَعنٍ كإِيزاغ المَخاضِ تَبورُها
Ve **البُوريّة**: **الباريّة**dir.

**وبر**:
**الوَبَرُ**: develerin ve tavşanın ve ikisine benzer olanların yünüdür.
Ve **الوَبرُ**, dişisi **وَبرة**: kedi ölçüsünde, kül rengi bir küçük hayvancık; gözleri güzel; hayası şiddetli; çukur arazide bulunur.
Ve **وَبارِ**: Âd’ın yerleşim yeri olan bir topraktır; Yemen ile Yebrîn kumları arasındadır; Allah Âd’ı helâk edince, Allah onların yerini cinlere miras kıldı; insanlardan hiç kimse orada barınamaz; ve o, Allah’ın şu sözünde zikrettiğidir: “أَمَدَّكُمْ بأَنْعامٍ وبَنيِنَ”. Ve dedi: **وَبَارِ** ehlinin başlangıcı ve **أَوْبر** bitkisi gibi: trüf mantarı benzeri; küçük; bir silkinişte çok şey; tekili: **بنت أَوْبَر** ve **ابن أوبر**.

**بري**:
Çubuğu **بَرَيتُ** onu **أَبْرِيه** **بَرْياً**; kalem de böyledir.. ve bir topluluk der ki: **بَرَوْتُ**; onlar, “buğdayı kavurdum” derken **قلوتُ البُرَّ أَقلُوهُ** diyenlerdir; ve **الياءُ** daha isabetlidir.
Ve **المباراة**: adamın adamla yarışmasıdır; o nasıl yapıyorsa o da yapar; biri diğerine galip gelmeye çalışır; ve ikisi **يتباريان**.
Ve falan, falan için **بَرَى**; eğer ona karşı çıktıysa; ve o, onun için **يَبْري** **بَرْيا**; ve ona karşı **يَنبري** **انبراء**.. Zü’r-Rumme dedi:
تَبْرِي له صَعلةٌ خَرْجاءُ خاضـعةٌ		فالخَرْقُ دونَ بَناتِ البَيْضِ مُنْتَهَبُ
Ve **البَرِيُّ**: **بَرْيه** tamamlanmış ok; fakat tüylendirilmemiş ve temrenlenmemiştir.
Ve **القِدْحُ** ilk kesildiğinde ve yontulup koparıldığında **قِطْعاً** diye adlandırılır; ve hepsi: **قُطُوع**; sonra yontulur da **بَرِيّاً** diye adlandırılır; bu, doğrultulmadan öncedir. Artık doğrultulunca ve tüylendirilip temrenlenmesi vakti gelince o: **القِدْح**tır. Tüy takılıp temreni yerleştirilince ok olur.

**ريب**:
**الرَّيْبُ**: şüphedir.. ve **الرَّيْبُ**: zamanın çevirmesi ve onun arızası ve olayı ve hadisesidir.. ve **الرَّيب**: bir işten seni kuşkulandıran, akıbetinden korktuğun şeydir. Ebû Züeyb dedi:
فشَرِبْنَ ثمَّ سَمِعنَ حـسّـاً دونـه		شَرَفُ الحِجاب وريبَ قَرْعٍ يُقْرَع
Yani: bir yayın okla vurulma sesini işittiler.
Bu iş beni **رابني** **يَرِيبُني**; yani: bana şüphe ve korku soktu. Ve kötü bir dilde: **أرابني**.
Ve iş **أراب**; yani: **رَيْب** sahibi oldu.. ve adam **أَرابَ**: **مُرِيباً** oldu, **رِيبة** sahibi.
Ve onun hakkında **ارتبت به**; yani: onun hakkında zannettim.

**رأب**:
**رأب**: çatlağı birleştirdi; **الشّعّابُ** çatlağı **يَرْأَبُهُ**; eğer onu birleştirdiyse. Ve **الرُّؤبةُ**: kırılmış şeyin birleştirilmesi için onunla birleştirilen tahta yahut şey; onunla onarılır.
Ve **المِرْأَبُ**: **المِشْعَب**dır.

**ربأ**:
Kavim bir şey üzerine **ربأ** eder; **يربؤون**; eğer ona yüksekten baktılarsa.
Ve **الرَّبيئة**: kavmin gözcüsü; onlar için yerden bir gözetleme yerinde **يَرْبَأُ** eder ve **يَرْتَبِئُ**; yani: orada durur.
Ve doğanın **مَرْبأة**si: üzerinde **يربأ** ettiği bir minaredir. Dedi ki: “**بات على مَرْباتِهِ مُقيّدا**”. Ve denilir: içinde ne **رِباءَ** ne de **وِطاءَ** bulunan bir yer; ikisi de uzatmalıdır.
Ve falanla **رابأتُ**: onu gözetledim ve o da beni gözetledi. İbn Herme dedi:
باتت سُلَيْمَى وبتُّ أَرْمُقُـهـا		كصاحب الحَرْب باتَ يَرْبَؤُها

**برأ**:
**البَرْءُ**, hemzeli: yaratmadır.. Allah yaratıkları **برأ** etti; onları **يَبرَؤُهُمْ** **بَرْءاً**; o da **بارِىءٌ**dir.
Ve **البُرْءُ**: hastalıktan selâmettir; dersin: **بَرَأَ** **يَبْرَأ** ve **يَبْرُؤ** **بَرءاً** ve **بُرُوءاً**.. ve **بَرِىء** **يَبْرَأُ** aynı manadadır.
Ve ayıptan ve hoş olmayan şeyden beri olma; ancak şöyle denilir: **بَرِىء يَبْرَأ**; ve faili: gördüğün gibi **بَرِيءٌ**; ve **بَراءٌ**; ve bir kadın **بَراءٌ**; ve kadınlar **بَراء**; bütün bunlarda eşittir.. ve **بُرَآء** **فُعَلاء** kıyasınca: **البَرِيء**in çoğuludur. Hemzeyi terk eden: **بُراء** dedi.
Ve denilir: adamla **بارأت**; yani: o bana karşı beri oldu ve ben ona karşı beri oldum; tıpkı “kadınla **بارأت**” gibi; yani: ayrılık üzerine onunla sulh yaptın.
Ve dersin: adamı borçtan ve kefaletten **أبْرَأْتُ**; ve onu **برّأْتُ**.
Ve **الاسْتِبراء**: adamın cariyeyi satın alması da ona yaklaşmaması; ta ki hayız görsün.
Ve **الاستبراءُ**: idrardan sonra erkeklik uzvunu temizlemektir.

**أرب**:
Eti **آراباً** kestim; ve tekili: **إرْبٌ**; yani: parçalar. Ve duada denilir: **أَرِبَتْ يَدُه**; yani: eli kesildi. Ve “ellerinden **أَرِبْتَ**”; yani: uzuv parçaların düştü.
Ve **الإرْبُ**: önemli ihtiyaçtır; denilir: bu işe dair senin **إِرْبُك** nedir; yani: ona ihtiyacın nedir. Ve **الإرْبَةُ** ve **الأَرَبُ** ve **المأربة** de.
Ve **الأَرْبُ**: akıllı **الأَريب**in masdarıdır.. ve adam **أَرُبَ** **يَأْرُبُ** **إِرَباً**.
Ve **المؤاربة**: adamı idare etmek ve onunla hileleşmektir; ve hadiste: “**مُؤاربةُ الأريب** cehalet ve zahmettir”; çünkü **الأريب** aklından dolayı aldatılmaz. Dedi ki: “**على ذي الإرْبة اللَّبِقِ الرَّفيقِ**”. Ve **التَّأْريب**: kışkırtmadır.. ve falan bize karşı **تَأَرَّب** etti; yani: güçleştirdi ve muhalefet etti ve kıvrandı.
Ve tellerden **المُستأرِبُ**: iyi, sağlam olandır. Dedi ki: “… **من نزع أَحصَدَ مستأرب**”.

**بأر**:
Şeyi **بَأَرْتُ** ve onu **ابْتَأَرْتُ** ve **ائتبرته**; lehçelerdir; yani: onu gizledim. Ve hadiste: “Bir kul Allah’a kavuştu da bir hayrı **يَبْتَئِرْ** etmedi.”
Ve bir çukur **بَأَرْتُ** **بُؤْرَةً**; yani: bir oyuk; ben onu **أَبْأَرُها** **بأراً**; o, ateşin yakıldığı küçük bir oyuktur.. ve **البَئّار** da: kuyu kazan.

**أبر**:
**الأَبْرُ**: akrebin iğnesiyle vurmasıdır; o **تأبُرُ**..
Ve **الأَبرُ**: hurma aşılamasıdır; benzeri: **التَّأْبير**; onu **يأبُرُها** ve onu **يُؤَبِّرُها**.
Ve **الأَبرُ**: ekini, sulama ve gözetip bakım ile onu ıslah eden şeyle tedavi etmektir. Tarafe dedi:
ولي الأصلُ الّذي في مِثْلِهِ		يُصْلِحُ الآبرُ زَرْعَ المُؤْتَبِرْ
Yani: onun sahibi.
Ve **الأبّار**: **الأَبْر** yapan; ve onun sanatı: **الإبارةُ**.
Ve falan ona karşı **أبر** etti; yani: ona galip geldi.
Ve **الإبرةُ**: pazunun tarafınca, dirsek kemiğinin ucuyla parmak ucuna kadar olan tarafta, dirsek kemiğinin ucuyla aynı hizada olan küçük bir kemiktir. Dedi ki: “**حيث تلاقي الإبرةُ القَبيحا**”; **القبيح**: dirsek kemiğinin bizzat ucudur.
Ve hadiste: “Malın hayırlısı: emredilmiş bir kısrak ve **مأبورة** bir saban izidir.” **مأبورة** ile murat eder: dosdoğru bir yol.
Ve **الأَبّار**: iğne yapan; ve sanatı: **الإبارة**. Ve **الأبّار**: kuyu kazan; **البَئّار** gibi.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

رُوبَةُ اللَّبَنِ: خَميرة تُلْقَى فيه من الحامض لِيَروبَ. وفي المثل: شُبْ شَوْباً لك رُوبَتُهُ كما يقال: احلُبْ حَلَباً لك شَطْرُهُ. ورُوبَةُ الليل أيضاً: طائفة منه، يقال: هَرِّقْ عَنَّا من رُوبةِ الليلِ. ورُوبَةُ الفَرَسِ: ماؤُهُ في جِمامِهِ. تقول: أَعِرْني رُوبةَ فَرَسِكَ. والروبَةُ: الحاجةُ. تقول: فلان لا يقوم بِروبةِ أهلِهِ، أي بما أسندوا إليه من حوائجهم. قال ابن الأعرابي: رُوبَةُ الرجلِ: عقله. تقول: هو يحدِّثُني وأنا إذْ ذاك غلام ليست لي رُوبَةٌ. ورابَ اللبنُ يَروبُ رَوْباً، إذا خَثُرَ وأَدْرَكَ، فهو رائب، ورَوَّبْتُهُ. والمِرْوَبُ: الإناءُ الذي يُرَوَّبُ فيه اللبن. والرائب يكون ما مُحِضَ وما لم يُمْخَضْ. قال أبو عبيد: إذا خَثُرَ اللبن فهو رائب، فلا يزال ذلك اسمَه حتى يُنْزَعَ زُبْدُهُ واسْمُهُ على حاله. وراب الرجل رَوْباً، إذا اختلط علقُه ورأيُه. ورأيت فلاناً رائباً، أي مختلِطاً خاثراً. وقومٌ رَوْبى، أي خُثَراءُ الأنفسِ مختلطون، وهم الذين أثخنهم السيرُ فاستَثْقَلوا نوماً، ويقال شَرِبوا من الرائب فَسَكِروا. قال بشر:
فأمَّا تَميمٌ تَميمُ بـنُ مُـرٍّفأَلْفاهُمُ القَوْمُ رَوْبى نِياما
واحدهم رَوْبان. وقال الأصمعي: واحدهم رائبٌ.

##### Türkçe

**رُوبَةُ اللَّبَنِ**: Onun içine ekşiden atılan bir maya; **لِيَروبَ** (yoğurtlaşsın diye). Meselde: **شُبْ شَوْباً لك رُوبَتُهُ**; denildiği gibi: **احلُبْ حَلَباً لك شَطْرُهُ**.

Ve **رُوبَةُ الليل** da: ondan bir taife (bir parça)dır; denir ki: **هَرِّقْ عَنَّا من رُوبةِ الليلِ**.

Ve **رُوبَةُ الفَرَسِ**: onun **جِمام**’ındaki suyudur. Dersin ki: **أَعِرْني رُوبةَ فَرَسِكَ**.

Ve **الروبَةُ**: ihtiyaçtır. Dersin ki: Falan, ehlinin **بِروبةِ**’siyle kaim olmaz; yani onların kendisine dayandırdıkları ihtiyaçlarıyla (işleriyle).

İbnü’l-A‘râbî dedi: **رُوبَةُ الرجلِ**: onun aklıdır. Dersin ki: O bana konuşuyor; ben ise o vakit bir oğlandım, benim **رُوبَةٌ**’m yoktu.

Ve **رابَ اللبنُ يَروبُ رَوْباً**: katılaşıp olgunlaştığı zaman; o hâlde o **رائب**’tir; ve ben onu **رَوَّبْتُهُ** (yoğurtlaştırdım).

Ve **المِرْوَبُ**: sütün içinde **يُرَوَّبُ** (yoğurtlaştırıldığı) kap.

Ve **الرائب**; çalkalanmış olan da olur, çalkalanmamış olan da.

Ebû Ubeyd dedi: Süt katılaştığı zaman o **رائب**’tir; onun kaymağı çıkarılıncaya kadar bu isim onun adı olmaya devam eder; adı da olduğu hâl üzere (kalır).

Ve **راب الرجل رَوْباً**: onun tükürüğü ve görüşü karıştığı zaman.

Ve falanı **رائباً** gördüm: yani karışık, katılaşmış.

Ve bir kavim **رَوْبى**: yani nefisleri katılaşmış, karışık; onlar, yürüyüşün kendilerini ağırlaştırdığı kimselerdir; böylece uyku bakımından ağırlaştılar; ve denilir ki: **الرائب**’den içtiler de sarhoş oldular.

Bişr dedi:
فأمَّا تَميمٌ تَميمُ بـنُ مُـرٍّفأَلْفاهُمُ القَوْمُ رَوْبى نِياما

Onların teki **رَوْبان**.

Asma‘î dedi: Onların teki **رائبٌ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والواو وما يثلثهما)
  (روي)  الراء والواو والياء أصلٌ واحد، ثمّ يشتق منه. فالأصل ما كان خِلافَ العَطَش، ثم يصرَّف في الكلام لحامِلِ ما يُرْوَى منه.
  فالأصل رَوِيتُ من الماء رِيّاً. وقال الأصمعي: رَوَيْت على أهلي أَرْوِي رَيّاً. وهو راوٍ من قومٍ رُواةٍ، وهم الذين يأتونهم بالماء.
  فالأصل هذا، ثمّ شبِّه به الذي يأتي القومَ بِعْلمٍ أو خَبَرٍ فيرويه، كأنَّه أتاهم برِيِّهم من ذلك.
  (روب)  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .([1])
  أعِرْني رُؤبة فرسِك. ويقال: فلانٌ لا يقوم برُوبة أهله، أي بما أسنَدُوه إليه من حاجاتهم، كأنه شبِّه ذلك باللَّبن. وقال ابنُ الأعرابيّ: رُوبَة الرجل: عَقْله. قال بعضهم وهو يحدِّثني: وأنا إذْ ذاكَ غلامٌ ليست لي رُوبة. فأمّا الهمزة التي في رُؤْبة فهي تجيء في بابِه.
  (روث)  الراء والواو والثاء كلمتان متباينتان جِداً. فالرَّوْثة: طرف الأرنَبة. والواحدة من رَوْث الدّوَابّ.
  (روج)  الراء والواو والجيم ليس أصلاً. على أنّ الخليل ذكر: روَّجْتُ الدّراهِمَ، وفلانٌ مُروِّج. ورَاجَ الشيءُ يروجُ، إذا عُجِّل به. وكلٌّ قد قيل، والله أعلَمُ بصحّته، إلاّ أني أراه كلَّه دخيلا.
  (روح)  الراء والواو والحاء أصلٌ كبير مطّرد، يدلُّ على سَعَةٍ وفُسْحَةٍ واطّراد. وأصل [ذلك] كلِّه الرِّيح. وأصل الياء في الريح الواو، وإنّما قلبت ياءً لكسرة ما قبلها. فالرُّوح رُوح الإِنسان، وإنّما هو مشتق من الرِّيح، وكذلك الباب كلّه. والرَّوْح: نسيم الرِّيح. ويقال أراحَ الإنسانُ، إذا تنفَّسَ. وهو في شعر امرئ القيس([2]). ويقال أرْوَحَ الماءُ وغيرُه: تغيَّرتْ* رائحته.
  والرُّوح: جَبْرَئِيل([3]) عليه السلام. قال الله جلَّ ثناؤُه: ﴿نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ اْلأَمِينُ. عَلَى قَلْبِكَ﴾ [الشعراء 193- 194]. والرَّواح: العشِيُّ؛ وسمِّي بذلك لرَوحِ الرِّيح، فإنَّها في الأغلب تَهُبّ بعد الزّوال. وراحوا في ذلك الوقتِ، وذلك من لَدُنْ زوالِ الشّمس إلى الليل. وأرحْنَا إبلَنا: ردَدْناها ذلك الوقتَ. فأما قولُ الأعشى:
ما تَعِيفُ اليَوْمَ في الطّيرِ الرَّوَحْ *** مِن غُراب البينِ أو تيسٍ بَرَحْ([4])  فقال قومٌ: هي المتفرِّقة. وقال آخرون: هي الرّائحةُ إلى أوكارها. والمُرَاوَحَةُ في العمَلَيْن: أنَ يعْمل هذا مرةً و[هذا] مَرَّة. والأرْوَح: الذي في صُدور قدميه انْبساط. يقال رَوِحَ يَرْوَحُ رَوحاً. وقَصْعةٌ رَوْحاء: قريبة القَعر. ويقال الأرْوَح من النّاس: الذي يتباعد صُدورُ قدمَيه ويتدانى عَقِباه؛ وهو بَيِّن الرَّوَح. ويقال: فلانٌ يَرَاحُ للمعروف، إذا أخذَتْه لـه أرْيَحِيّة. وقد رِيحَ الغَدير: أصابته الرِّيح. وأرَاحَ القومُ: دخلوا في الرِّيح. ويقال للميِّت إذا قَضى: قد أراحَ. ويقال أرَاحَ الرّجُل، إذا رجعت إليه نَفْسُه بعد الإعياء. وَأَرْوَحَ الصَّيدُ، إذا وجَدَ رِيحَ الإنسيّ. ويقال: أتانا وما في وجهه رائِحةُ دمٍ([5]). ويقال أَرَحْتُ على الرّجُل حَقَّهُ، إذا ردَدْتَه إليه. وأفعل ذلك في سَراحٍ ورَواحٍ، أي في سهولة. والمَرَاح: حيث تأوِي الماشيةُ باللَّيل. والدُّهْن المروَّح: المطيَّب. وقد تَروَّحَ الشّجر، ورَاح يَرَاح، معناهما أن يَتَفَطَّر بالورق([6]). قال:
  * رَاحَ العِضاهُ بهمْ والعِرقُ مَدخُول([7]) *
  أبو زيد: أروَحَنِي الصَّيدُ إرواحاً، إذا وجَدَ رِيحك. وأرْوَحْتُ من فلانٍ طِيباً. وكان الكسائيّ يقول: "لم يُرِحْ رائحةَ الجنّة" من أَرَحْت. ويجوز أن يقال "لم يَرَح" من رَاحَ يَرَاحُ، إذا وجَدَ الرِّيح([8]). ويقال خرجُوا برِيَاح من العشي وبرَوَاحٍ وإرْواح([9]). قال أبو زيد: راحَت الإِبل تَرَاح، وارحْتُها أنا، مِن قوله جلُّ جلالُه: ﴿حِينَ تُرِيحُونَ﴾ [النحل 6]. ورَاحَ الفَرَسُ يَرَاحُ راحةً، إِذا تحصَّنَ. والمَرْوَحة: الموضع تخترق فيه الرِّيح. قيل: إنّه لعمر بن الخطاب وقيل بل تمثّلَ به([10]):
كأَنَّ راكبَها غُصْنٌ بِمَرْوَحَةٍ *** إذا تَدَلَّتْ به أو شاربٌ ثَمِلُ([11])  والرَّيِّح: ذو الرَّوْحِ؛ يقال يومٌ رَيِّح: طيّب. ويوم رَاحٌ: ذو رِيح شَديدة. قالوا: بُنِيَ على قولهم كَبْشٌ صافٌ كثير الصُّوف. وأمَّا قولُ أبي كبيرٍ([12]):
وماءٍ وردتُ على زَُوْرةٍ *** كمَشْيِ السَّبَنْتَى يَرَاحُ الشَّفِيفَا([13])  فذلك وِجْدانُه الرَّوْح. وسُمِّيت الترويحة في شهر [رمضان] لاستراحة القومِ بعد كلِّ أربع ركَعات. والرَّاحُ: جماعةُ راحة الكفّ. قال عبيد:
دانٍ مسِفٍّ فُويقَ الأرضِ هَيْدَبُه *** يكادُ يدفَعُه مَن قام بالرَّاحِ([14])  الرَّاح: الخمر. قال الأعشى:
وقد أشْرَبُ الرَّاح قد تعلميـ *** ـنَ يومَ المُقَام ويوم الظَّعَنْ([15])  وتقول: نَزَلَتْ بفُلانٍ بَلِيَّةٌ فارتاح الله، جلَّ وعزّ، له برحمةٍ فأنقَذَه منها. قال العجّاج:
فارتاحَ ربِّي وأرادَ رحمتي *** ونِعمَتِي أتَمَّها فَتَمَّتِ([16])  قال: وتفسير ارتاح: نَظَر إليَّ ورَحِمَنِي. وقال الأعشى في الأريحيّ:
أريحِيُّ صَلْتٌ يظَلُّ لـه القَوْ *** مُ رُكوداً قِيامَهُمْ للهِلالِ([17])  قال الخليل: يقال لكلِّ شيءٍ واسعٍ أََرْيَحُ، ومَحْمِلٌ أَرْيَح. وقال بعضُهم: مَحْمِلٌ أَرْوَحُ. ولو كان كذلك لكان ذمَّهُ؛ لأنَّ الرَّوَح الانبطاح، وهو عيب في المَحْمِل. قال الخليل: الأريحيُّ مأخوذٌ مِن رَاحَ يَرَاح، كَما يقال للصَّلْت أَصْلَتِيٌّ.
  (رود)  الراء والواو والدال معظمُ بابِه [يدلُّ] على مجيءٍ وذَهابٍ من انطلاقٍ في جهة واحدة. تقول: راودْتُه على أن يَفعل كذا، إِذا أردْتَه على فعله. والرَّوْد: فِعلُ الرَّائد. يقال بعثْنا رائداً يرُودُ الكلأَ، أي ينظُر* ويَطْلُب.والرِّياد: اختلافُ الإبل في المرعَى مُقْبلةً ومدبرة. رادَتْ تَرُودُ رِياداً. والمَرَاد: الموضعُ الذي ترُودُ فيه الرَّاعية. ورادَت المرأةُ تَرودُ، إذا اختلفَتْ إلى بيوت جاراتها. والرَّادَة: السَّهلة من الرِّياح، لأنها تَرُودُ لا تَهُبُّ بِشدّة. ورائِدُ العَين: عُوَّارها الذي يَرُود فيها. وقال بعضهم: الإرادة أصلها الواو، وحجته أنَّك تقول راوَدْته على كذا. والرَّائد: العُود الذي تُدار به الرَّحَى. فأمّا قول القائل في صفة فرسٍ:
  * جَوَادَ المَحَثَّة والمُرْوَدِ([18]) *
  فهو من أَروَدْت في السَّير إرواداً ومُرْوَداً. ويقال مَرْوَداً أيضاً. وذلك من الرِّفْق في السَّير. ويقال "رَادَ وِسادُه"، إذا لم يستقرَّ، كأنّه يجيء ويَذهب([19]). ومن الباب الإرواد في الفعل: أن يكون رُوَيداً. وراودتُه على أنْ يفعل كذا، إذا أردْتَه على فعلِه. ومن الباب جاريةٌ رُودٌ([20]): شابّة. وتكبير رويدٍ رُودٌ. قال:
  * كأنَّها مِثْلُ مَنْ يَمشِي على رُودِ([21]) *
  والمِرْود: المِيل.
  (روز)  الراء والواو والزاء كلمةٌ واحدة، وهي تدلُّ على اختبار وتجريب. يقال رُزْت الشّيءَ أَرُوزُه، إذا جرَّبْتَه.
  (روض)  الراء والواو والضاد أصلانِ متقاربانِ في القياس، أحدهما يدلُّ على اتّساعٍ، والآخَرُ على تلْيِينٍ وتسهيل.
  فالأولُ قولهم استراض المكانُ: اتّسَعَ. قال: ومنه قولهم: "افعل كذا ما دامَ النَّفَسُ مستَرِيضاً"، أي متَّسعاً. قال:
أَرَجَزاً تُرِيدُ أم قَرِيضَا *** كلاهُما أُجِيدُ مُستَرِيضا([22])ومن الباب الرَّوضة. ويقال أرَاضَ الوادِي واستراضَ، إذا استَنْقَعَ فيه الماء. وكذلك أراضَ الحوضُ. ويقال للماء المستنقِع المنبسِط رَوْضَة. قال:
  * ورَوْضَةٍ سَقَيْتُ منها نِضْوِي([23]) *
  ومن الباب أتانا بإناءٍ يُرِيضُ كذا [وكذا([24])]. وقد أراضَهم، إذا أرواهم. وأما الأصل الآخَر: فقولهم رُضْتُ النّاقَة أرُوضُها رياضةً.
  (روع)  الراء والواو والعين أصلٌ واحد يدلُّ على فزَع أو مُستَقَرِّ فزَع. من ذلك الرَّوْع. يقال رَوَّعت فُلاناً ورُعْتُه: أفزَعْتُه. والأرْوَع من الرجال: ذو الجِسم والجَهَارَة، كأنَّه مِن ذلك يَرُوع مَن يراه. والرَّوْعاء([25]) من الإبل: الحديدة الفؤاد، كأنَّها ترتاعُ من الشيءِ. وهي من النِّساء التي تَرُوع الناسَ، كالرّجُل الأرْوَع.
  وأمَّا المعنى الذي أومَأْنا إليه في مستَقَرِّ الروع فهو الرُّوع. يقال وقَعَ ذلك في رُوعِي. وفي الحديث: "إنَّ رُوحَ القُدُسِ نَفَثَ في رُوعي: إنّ نفساً لن تَموتَ حتَّى تستكمِلَ رِزْقها. فاتَّقُوا الله وأَجْمِلوا في الطّلَب".
  (روغ)  الراء والواو والغين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على مَيْل وقلّة استقرار. يقال راغَ الثّعلبُ وغيرُه يَرُوغُ. وطريقٌ رائغٌ: مائل. وراغَ فلانٌ إلى كذا. إذا مالَ سِرّاً إليه. وتقول: هو يُدِيرُني عن أمري وأَنا أُريغه. قال:
يُدِيرُونَنِي عن سالِمٍ وأُرِيغُهُ *** وجلدةُ بَيْنِ العَينِ والأنْفِ سالمُ([26])  ويقال رَوَّغْت اللُّقْمةَ بالسَّمن أروِّغُها ترويغاً، إذا دَسَمْتَها. وهو إذا فعل ذلك أَدارَها في السَّمْن إِدارة.
  ومن البابَ: راوغ فلانٌ فلاناً، إذا صارعه؛ لأنَّ كلَّ واحدٍ منهما يُرِيغ الآخَر، أي يُديرُه. ويقال: هذه رِواغة بني فلان ورِياغتهم: حيث يصْطَرِعُون.
  (روق)  الراء والواو والقاف أصلان، يدلُّ أحدُهما على تقدُّمِ شيءٍ، والآخَرُ على حُسْنٍ وجمال.
  فالأوَّل الرَّوْق والرُِّواق: مُقدَّم البَيت. هذا هو الأصل. ثمّ يحمل عليه كلُّ شيءٍ فيه أدنى تقدُّم. والرَّوْق: قَرن الثَّور. ومَضَى رَوْقٌ من اللَّيل، أي طائفة منه، وهي المتقدِّمة. ومنه رَوْق الإنسان شبابُه؛ لأنه متقدِّمُ عُمره. ثم يستعار الرَّوْق للجِسم فيقال*: "أَلقَى عليه أوراقَه". والقياس في ذلك واحدٌ. فأمّا قولُ  الأعشَى:
ذاتِ غَرْبٍ تَرمِي المقدَّمَ بالرِّدْ *** فِ إذا ما تتابع الأرواقُ([27])  ففيه ثلاثةُ أقوال:
  الأوّل أنّه أراد أرواقَ اللَّيل، لا يمضي رَوْقٌ من الليل إلا يَتبَعُه رَوْق .
  والقول الثاني: أنَّ الأَرْواق الأجساد إِذا تدافعَتْ في السَّير.
  والثالث: أنَّ الأرواق القُرون، إنَّما أراد تزاحُمَ البقَرِ والظِّباء من الحَرِّ في الكِناس. [فمن قال هذا القولَ جعَلَ تمامَ المعنَى في البيت الذي بعده، وهو قوله([28])]:
  [في مَقيلِ الكِناس([29])] إذْ وَقَدَ الحَرُّ إذا الظِّلُّ أحرزَتْه السّاقُ كأنّه قال: تتابَعَ الأرواقُ في مَقِيلها في الكِناس.
  ومن الباب الرَّوَق، وهي أن تَطُول الثّنايا العُليا السُّفلَى.
  ومنه فيما يُشْبه المثَل: "أكَلَ فلانٌ رَوْقه"، إذا طال عُمره حتى تحاتَّتْ أسنانُه. ويقال في الجسم: ألقى أرْواقَه على الشَّيء، إذا حَرَصَ عليه. ويقال رَوَّقَ اللَّيلُ، إِذا مَدَّ رِواقَ ظُلْمته. ويقال ألْقَى أرْوِقَتَه.
  ومن الباب: ألقى فلانٌ أرواقه، إذا اشتدَّ عَدْوُه؛ لأنّه يتدافَع ويتقدَّم بجسمه. قال:
  * أَلْقَيْتُ ليلَةَ خَبْتِ الرَّهْط أرْوَاقِي([30]) *
  ويقال: ألْقَت السَّحابة أرواقَها، وذلك إذا ألحَّتْ بمطرها وثبتت. والرُِّوَاقُ: بيتٌ كالفُسطاط، يُحمَل على سِطاعٍ واحدٍ في وسَطِه، والجميع أرْوِقَة. وَرُِواق البيت: ما بين يدَيْه.
  والأصل الآخرُ: قولهم: راقَني الشَّيءُ يرُوقني، إذا أعجبَنِي. وهؤلاء شبابٌ رُوقَة([31]). ومن الباب: روَّقت الشّرابَ: صفّيْتُه، وذلك حُسْنُه. والرَّاوُوق: المِصْفاة.
  (رول)  الراء والواو واللام أصلٌ يدلُّ على لَطْخ شيءٍ بشيء. يقالَ روَّلْتُ الخُبْزَ بالسَّمن، مثل روَّغْت. والرُّوَال: بُزَاق الدّابَّة. يقال رَوَّلَ [في] مِخْلاَتِه([32]). وقريبٌ من هذا الباب رَوَّلَ الفَرسُ: أدْلَى.
  (روم)  الراء والواو والميم أصلٌ يدلُّ على طلبِ الشيء. ويقال رُمْتُ الشّيءَ أَرُومُه رَوْماً. والمَرَام: المَطْلب. قال ابنُ الأعرابيّ: يقال رَوَّمتُ فلاناً وبفُلانٍ، إِذا جعلته يَرومُ [الشّيءَ([33])] ويطلبه.
  (روه([34]))  الراء والواو والهاء ليس بشيء، على أن بعضهم يقول الرَّوه مصدر رَاه يروه روْهاً. قال: هي لغة يمانية. يقولون: راهَ الماءُ على وجه الأرض: اضطرب. وفي ذلك نظرٌ.
  (رون)  الراء والواو والنون يدلُّ على شِدّة حَرٍّ أو صوتٍ. يقولون: يوم أرْوَنانٌ وليلةٌ أرْوَنانة، أي شديدة الحَرِّ والغَمّ. قال القُتَيبيّ: والأرْوَنانُ: الصّوت الشديد. قال الكميت:
بها حاضرٌ من غير جِنٍّ يَرُوعُه *** ولا أنسٍ ذُو أرْوَنَانٍ وذُو زَجَلْ([35])--------------------------------------------------------ـ
([1]) جاءت هذه المادة مختلطة بما قبلها، مبتورة الأول. وإليك أول المادة من المجمل إلى أن تتصل بأول هذا الكلام: "راب اللبن يروب وهو رائب. وقوم روبى: خثراء الأنفس. وقد رابت نفسه تروب. والرؤبة بالهمز: خشبة يرأب بها القعب أي يشد. والروبة غير مهموزة: خميرة تلقى في اللبن ليروب. وروبة الليل: طائفة منه. أبو زيد: روبة الفرس: ماؤه في جمامه يقال....".
([2]) يعني قوله، في ديوانه 15 واللسان (3: 288):
لها منخر كوجار السباع *** فمنه تريح إذا تنبهر([3]) فيه أربع عشرة لغة، ذكرها صاحب القاموس.
([4]) ديوان الأعشى 159 واللسان (3: 291) والحيوان (3: 442).
([5]) في اللسان: "وما في وجهه رائحة دم، من الفرق. وما في وجهه رائحة دم، أي شيء".
([6]) التفطر: التشقق والتصدع. في الأصل: "ينفطر الورق"، تحريف.
([7]) للراعي كما في اللسان (3: 294). وصدره: * وخالف المجد أقوام لهم ورق *
([8]) وفيه لغة ثالثة "لم يرح" بكسر الراء، من راح يريح.
([9]) كتب في اللسان والقاموس بهمزة فوق الألف. وفي المجمل بكسرة تحت الألف كما أثبت.
([10]) كذا، ولعل موضع هذا البيت التالي. وفي المجمل: "ويقال إن عمر رحمه الله ركب ناقة فمشت به مشياً عنيفاً فقال".
([11]) البيت في اللسان (3: 282).
([12]) الصواب أنه لصخر الغي. انظر شرح السكري للهذليين 47 ومخطوطة الشنقيطي 58.
([13]) البيت في اللسان (روح) بدون نسبة، وفي (زور) بنسبته إلى صخر الغي، وكذا عجزه مع هذه النسبة في (شفف).
([14]) من قصيدة لعبيد بن الأبرص في مختارات ابن الشجري 100-101. ولعبيد في ديوانه قصيدة حائية على هذا الوزن والروي ليس منها هذا البيت. لكنه منسوب أيضاً إليه في اللسان (هدب، شفف). والحق أنه لأوس بن حجر من قصيدة في ديوانه 4. وقبل البيت:
يا من لبرق أبيت الليل أرقبه *** في عارض كبياض الصبح لماح([15]) ديوان الأعشى 14.
([16]) ديوان العجاج 6، ونسب في اللسان (3: 287) إلى رؤبة.
([17]) البيت من أول قصيدة للأعشى في ديوانه ص10.
([18]) نسب في اللسان (رود 71) إلى امرئ القيس. وصدره:
* وأعددت للحرب وثابة *
([19]) من شواهده قول عبد الله بن عنمة الضبي في المفضليات (2: 181):
تقول له لما رأت خمع رجله *** أهذا رئيس القوم راد وسادها([20]) أصلها الهمز "رؤد". ويقال أيضاً "رؤدة" بالهاء، ورأد ورأدة، كلها بمعنى.
([21]) البيت للجموح الظفري، وكذا جاءت الرواية في الأصل والمجمل. والمعروف في روايته:
تكاد لا تثلم البطحاء وطأتها *** كأنها ثمل يمشي على رود ([22]) لحميد الأرقط كما في اللسان (روض) والمخصص (10: 132). وفي الأصل والمجمل والمخصص: "أجد"، والوجه ما أثبت من اللسان وأمالي ثعلب وأما "كلاهما" فقد جاء في المخصص فقط "كليهما" على اللغة المشهورة؛ إذ أنها مفعول مضاف إلى ضمير. وفي سائر المصادر "كلاهما" وهي لغة لبعضهم. وفي همع الهوامع (1: 41) عند الكلام على كلا وكلتا: "وبعضهم يجريهما معهما -أي مع الظاهر والضمير- بالألف مطلقاً".
([23]) البيت في المخصص (9: 135). ورواه في اللسان (9: 24): "وروضة سقيت منها نضوتي". والنضوة مؤنثة "النضو" بالكسر، وهو البعير المهزول.
([24]) هذه من المجمل.
([25]) في الأصل: "والرعاء"، صوابه في المجمل واللسان والقاموس.
([26]) البيت في اللسان (روغ)، والأمالي (1: 15) بدون نسبة. وهو لعبد الله بن عمر بن الخطاب وكان يحب ولده سالم بن عبد الله، وكان الناس يلومونه في ذلك فيقول هذا البيت. المعارف لابن قتيبة 80 واللسان (15: 191).
([27]) ديوان الأعشى 142.
([28]) التكملة من المجمل.
([29]) التكملة من المجمل وديوان الأعشى.
([30]) لنأبط شرا، من القصيدة الأولى من المفضليات، وصدره في المفضليات واللسان:
* نجوت منها نجائي من بجيلة إذ *
([31]) روقة يقال للمذكر والمؤنث، والمفرد والمثنى والجموع.
([32]) في المجمل: "ترول في مخلاته".
([33]) التكملة من المجمل واللسان.
([34]) كذا ورد ترتيب هذه المادة، وموضعها بعد تاليها.
([35]) البيت في اللسان (رون) والحيوان (5: 404).
ـ

##### Türkçe

(باب **الراء** ve **الواو** ve ikisini üçleyen şey)
  (**روي**)  **الراء** ve **الواو** ve **الياء** tek bir asıldır, sonra ondan türetilir. Asıl, susuzluğun zıddı olan şeydir; sonra sözde, kendisinden kandırılan şeyin taşıyıcısı için tasarruf edilir.
  Asıl: sudan kandım: **رَوِيتُ** sudan **رِيّاً**. **الأصمعي** dedi: Ailemin üzerine kandım; **أَرْوِي** **رَيّاً**. O, bir kavimden su getiren bir **راوٍ**’dır; **رُواةٍ** kavminden; onlar, kendilerine su getirenlerdir.
  Asıl budur; sonra bununla, kavme bir ilim veya haber getirip onu rivayet eden kimse benzetildi; sanki onlara bundan kendi kandırmalarını getirmiştir.
  (**روب**)  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .([1])
  Bana atının **رُؤبة**’sini ödünç ver. Ve denir: Falan, ehlinin **رُوبة**’sini yerine getirmez; yani ihtiyaçlarından ona dayandırdıkları şeyi; sanki bu, süt ile benzetilmiştir. **ابنُ الأعرابيّ** dedi: Adamın **رُوبَة**’si: aklıdır. Bazıları, bana anlatırken dedi: Ben o vakit bir oğlandım; benim **رُوبة**’m yoktu. Ama **رُؤْبة**’deki hemze, onun babında gelir.
  (**روث**)  **الراء** ve **الواو** ve **الثاء** çokça birbirinden ayrı iki kelimedir. **الرَّوْثة**: burun ucunun ucu. Ve binek hayvanlarının **رَوْث**’undan bir tek.
  (**روج**)  **الراء** ve **الواو** ve **الجيم** asıl değildir. Şu var ki **الخليل** zikretti: Dirhemleri **روَّجْتُ**; ve falan **مُروِّج**’dir. Ve şey **رَاجَ** **يروجُ**, eğer onunla acele edilirse. Hepsi söylenmiştir; Allah, sıhhatini daha iyi bilendir; ancak ben onun hepsini dâhil görüyorum.
  (**روح**)  **الراء** ve **الواو** ve **الحاء** büyük, düzenli bir asıldır; genişliğe, ferahlığa ve sürekliliğe delâlet eder. Bunun hepsinin aslı **الرِّيح**’tir. Ve **الريح**’teki **الياء**’ın aslı **الواو**’dur; ancak kendisinden öncekinin kesresi sebebiyle **ياء**’a çevrilmiştir. **الرُّوح**: insanın **رُوح**’udur; o ancak **الرِّيح**’ten türetilmiştir; bütün bab da böyledir. **الرَّوْح**: rüzgârın esintisi. Ve denir: insan **أراحَ**, nefes aldıysa. O, **امرئ القيس**’in şiirindedir([2]). Ve denir: su ve başkası **أرْوَحَ**: kokusu değişti*.
  **الرُّوح**: **جَبْرَئِيل**([3]) aleyhisselâm. Allah, yüce övgüsü, dedi: ﴿نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ اْلأَمِينُ. عَلَى قَلْبِكَ﴾ [الشعراء 193- 194]. **الرَّواح**: akşamüstü; rüzgârın **رَوح**’undan dolayı böyle adlandırıldı; çünkü o çoğunlukla zevâlden sonra eser. Ve o vakitte gittiler; bu, güneşin zevâlinden gecenin vaktine kadardır. Develerimizi **أرحْنَا**: onları o vakitte geri döndürdük. Ama **الأعشى**’nın sözü:
ما تَعِيفُ اليَوْمَ في الطّيرِ الرَّوَحْ *** مِن غُراب البينِ أو تيسٍ بَرَحْ([4])  kavimden bir kısmı dedi: o, dağınık olanlardır. Başkaları dedi: o, yuvalarına doğru giden kokudur. **المُرَاوَحَةُ** iki işte: bunun bir kere ve [bunun] bir kere çalışmasıdır. **الأرْوَح**: iki ayağının ön kısımlarında yayvanlık olan. Denir: **رَوِحَ** **يَرْوَحُ** **رَوحاً**. Ve **قَصْعةٌ رَوْحاء**: dibi yakın olan. Ve denir: insanlardan **الأرْوَح**: iki ayağının ön kısımları uzaklaşıp topukları yaklaşan; o, **الرَّوَح**’ı açık olandır. Ve denir: falan, ma‘rûf için **يَرَاحُ** olunur; ona, onun için bir **أرْيَحِيّة** aldığı zaman. Ve **الغَدير** **رِيحَ**: ona rüzgâr isabet etti. Ve kavim **أرَاحَ**: rüzgâra girdiler. Ve ölü için, hükmünü yerine getirince denir: **قد أراحَ**. Ve denir: adam **أرَاحَ**, yorgunluktan sonra nefsi ona geri döndüyse. Ve av **أَرْوَحَ**, insînin kokusunu bulduysa. Ve denir: Bize geldi; yüzünde kan kokusu yoktu([5]). Ve denir: adamın hakkını ona **أَرَحْتُ**, onu ona geri verdiğim zaman. Ve bunu **سَراحٍ** ve **رَواحٍ** içinde yaparım; yani kolaylık içinde. **المَرَاح**: davarın geceleyin sığındığı yer. **الدُّهْن المروَّح**: güzel kokulandırılmış. Ve ağaç **تَروَّحَ** etti; ve **رَاح** **يَرَاح**; ikisinin manası: yaprakla yarılıp çatlamasıdır([6]). Dedi:
  * رَاحَ العِضاهُ بهمْ والعِرقُ مَدخُول([7]) *
  **أبو زيد**: Av beni **أروَحَنِي** **إرواحاً**, senin kokunu bulduğu zaman. Ve falandan hoşluk **أرْوَحْتُ**. **الكسائيّ** derdi: "**لم يُرِحْ رائحةَ الجنّة**" **أَرَحْت**’ten. Ve "**لم يَرَح**" denmesi caizdir; **رَاحَ** **يَرَاحُ**’tan; rüzgârı bulduğu zaman([8]). Ve denir: akşamüstünden **برِيَاح** ile ve **برَوَاحٍ** ve **إرْواح** ile çıktılar([9]). **أبو زيد** dedi: Develer **راحَت** **تَرَاح**; ve ben onları **ارحْتُها**; O’nun, celâli yüce, sözüne göre: ﴿حِينَ تُرِيحُونَ﴾ [النحل 6]. Ve at **رَاحَ** **يَرَاحُ** **راحةً**, eğer korunup siper aldıysa. **المَرْوَحة**: rüzgârın içinden geçtiği yer. Denildi: bu, **عمر بن الخطاب**’ındır; denildi: bilakis onunla temessül etti([10]):
كأَنَّ راكبَها غُصْنٌ بِمَرْوَحَةٍ *** إذا تَدَلَّتْ به أو شاربٌ ثَمِلُ([11])  **الرَّيِّح**: **ذو الرَّوْحِ**; denir: **يومٌ رَيِّح**: hoş. Ve **يوم رَاحٌ**: şiddetli rüzgâr sahibi. Dediler: onların “**كَبْشٌ صافٌ** çok yünlü” sözleri üzerine bina edildi. Ama **أبي كبيرٍ**’in sözü([12]):
وماءٍ وردتُ على زَُوْرةٍ *** كمَشْيِ السَّبَنْتَى يَرَاحُ الشَّفِيفَا([13])  bu, **الرَّوْح**’u bulmasıdır. Ve [رمضان] ayında **الترويحة**, her dört rek‘attan sonra kavmin istirahati için adlandırıldı. **الرَّاحُ**: avuç içinin **راحة**’sının topluluğu. **عبيد** dedi:
دانٍ مسِفٍّ فُويقَ الأرضِ هَيْدَبُه *** يكادُ يدفَعُه مَن قام بالرَّاحِ([14])  **الرَّاح**: şarap. **الأعشى** dedi:
وقد أشْرَبُ الرَّاح قد تعلميـ *** ـنَ يومَ المُقَام ويوم الظَّعَنْ([15])  Ve dersin: Falana bir belâ indi; sonra Allah, aziz ve celîl, ona bir rahmetle **ارتاح** etti; böylece onu ondan kurtardı. **العجّاج** dedi:
فارتاحَ ربِّي وأرادَ رحمتي *** ونِعمَتِي أتَمَّها فَتَمَّتِ([16])  Dedi: **ارتاح**’ın tefsiri: Bana baktı ve bana merhamet etti. Ve **الأعشى**, **الأريحيّ** hakkında dedi:
أريحِيُّ صَلْتٌ يظَلُّ لـه القَوْ *** مُ رُكوداً قِيامَهُمْ للهِلالِ([17])  **الخليل** dedi: Her geniş şey için **أََرْيَحُ** denir; ve **مَحْمِلٌ أَرْيَح**. Bazıları dedi: **مَحْمِلٌ أَرْوَحُ**. Eğer öyle olsaydı, onu yermiş olurdu; çünkü **الرَّوَح** yüzükoyun yayılmadır; o, **المَحْمِل**’de bir ayıptır. **الخليل** dedi: **الأريحيّ**, **رَاحَ** **يَرَاح**’tan alınmıştır; nasıl ki **الصَّلْت** için **أَصْلَتِيٌّ** denir.
  (**رود**)  **الراء** ve **الواو** ve **الدال**’ın babının çoğu, tek bir yönde açılmadan bir geliş ve gidişe [delâlet eder]. Dersin: Onu şuna **راودْتُ**: bunu yapmasını istediğim zaman, onu yapmasına yönelttiğinde. **الرَّوْد**: **الرَّائد**’in fiilidir. Denir: Otlağı **يرُودُ** eden bir **رائداً** gönderdik; yani bakar* ve arar. **الرِّياد**: develerin mer‘ada gelişli gidişli dolaşmasıdır; öne gelen ve geri dönen. **رادَتْ** **تَرُودُ** **رِياداً**. **المَرَاد**: çobanın içinde dolaştığı yer. Ve kadın **رادَت** **تَرودُ**, komşularının evlerine gidip geldiği zaman. **الرَّادَة**: rüzgârlardan yumuşak olan; çünkü o, şiddetle esmeyip **تَرُودُ** eder. **رائِدُ العَين**: gözün içinde dolaşan ağrısıdır. Bazıları dedi: **الإرادة**’nın aslı **الواو**’dur; delili: sen “Onu şuna **راوَدْته**” dersin. **الرَّائد**: değirmenin döndürüldüğü çubuktur. Ama bir söyleyenin, bir atın vasfında sözü:
  * جَوَادَ المَحَثَّة والمُرْوَدِ([18]) *
  bu, yürüyüşte **أَروَدْت** **إرواداً** ve **مُرْوَداً**’dandır. **مَرْوَداً** da denir. Bu, yürüyüşte yumuşaklıktandır. Ve denir: "**رَادَ وِسادُه**", yerleşip durmadığı zaman; sanki gelir ve gider([19]). Babdandır: fiilde **الإرواد**: **رُوَيداً** olmasıdır. Ve onu şuna **راودتُه**: bunu yapmasını istediğim zaman, onu yapmasına yönelttiğinde. Babdandır: **جاريةٌ رُودٌ**([20]): genç. Ve **رويدٍ**’in büyütmesi **رُودٌ**’dur. Dedi:
  * كأنَّها مِثْلُ مَنْ يَمشِي على رُودِ([21]) *
  **المِرْود**: sürme çubuğu.
  (**روز**)  **الراء** ve **الواو** ve **الزاء** tek bir kelimedir; o, sınama ve denemeye delâlet eder. Denir: şeyi **رُزْت** **أَرُوزُه**, onu denediğin zaman.
  (**روض**)  **الراء** ve **الواو** ve **الضاد** kıyasta birbirine yakın iki asıldır; birisi genişliğe, diğeri yumuşatmaya ve kolaylaştırmaya delâlet eder.
  Birincisi, onların “mekân **استراض** etti” sözüdür: genişledi. Dedi: Ondandır onların “Nefes **مستَرِيضاً** oldukça şunu yap” sözleri; yani geniş oldukça. Dedi:
أَرَجَزاً تُرِيدُ أم قَرِيضَا *** كلاهُما أُجِيدُ مُستَرِيضا([22])Ve babdandır **الرَّوضة**. Ve denir: vadi **أرَاضَ** ve **استراضَ**, içinde su birikip göllendiği zaman. Havuz da **أراضَ** eder. Ve yayılıp düzleşmiş birikmiş suya **رَوْضَة** denir. Dedi:
  * ورَوْضَةٍ سَقَيْتُ منها نِضْوِي([23]) *
  Ve babdandır: Bize, şunu [ve şunu([24])] **يُرِيضُ** eden bir kap ile geldi. Ve onları **أراضَ** etti; onları kandırdığı zaman. Ama diğer asıl: onların “deveyi **رُضْتُ** **أرُوضُها** **رياضةً**” sözüdür.
  (**روع**)  **الراء** ve **الواو** ve **العين** tek bir asıldır; korkuya veya korkunun yerleştiği şeye delâlet eder. Ondandır **الرَّوْع**. Denir: falanı **رَوَّعت** ettim ve onu **رُعْتُ**: onu korkuttum. Erkeklerden **الأرْوَع**: cisim ve açıklık sahibi; sanki bundan dolayı onu gören kimseye **يَرُوع** eder. Develerden **الرَّوْعاء**([25]): yüreği keskin olan; sanki şeyden ürker. Ve o, insanları korkutan kadınlardandır; tıpkı **الرّجُل الأرْوَع** gibi.
  Ama korkunun yerleştiğinde işaret ettiğimiz mana, **الرُّوع**’dur. Denir: Bu, benim **رُوعِي**’me düştü. Hadiste: "Şüphesiz **رُوحَ القُدُسِ** benim **رُوعي**’me üfledi: Şüphesiz bir nefis, rızkını tamamlamadıkça ölmeyecektir. Öyleyse Allah’tan sakının ve talepte güzel davranın."
  (**روغ**)  **الراء** ve **الواو** ve **الغين** tek bir asıldır; meyletmeye ve az durmaya delâlet eder. Denir: tilki ve başkası **راغَ** **يَرُوغُ**. **طريقٌ رائغٌ**: eğik. Ve falan şuna **راغَ**, gizlice ona meylettiği zaman. Ve dersin: O, beni işimden çevirip döndürür; ben de onu **أُريغه** ederim. Dedi:
يُدِيرُونَنِي عن سالِمٍ وأُرِيغُهُ *** وجلدةُ بَيْنِ العَينِ والأنْفِ سالمُ([26])  Ve denir: lokmayı yağ ile **رَوَّغْت** **أروِّغُها** **ترويغاً**, onu yağlandırdığın zaman. O, bunu yaptığı zaman, onu yağın içinde döndürerek döndürmüştür.
  Babdandır: falan, falanla **راوغ** etti; onu güreştiği zaman; çünkü ikisinden her biri ötekini **يُرِيغ** eder; yani onu döndürür. Ve denir: Bu, falanoğullarının **رِواغة**’si ve **رِياغتهم**’dir: güreştikleri yer.
  (**روق**)  **الراء** ve **الواو** ve **القاف** iki asıldır; birisi bir şeyin öne geçmesine, diğeri güzelliğe ve cemâle delâlet eder.
  Birincisi **الرَّوْق** ve **الرُِّواق**: evin önü. Asıl budur. Sonra, içinde en az bir öne geçme bulunan her şeye bununla yüklenir. **الرَّوْق**: öküzün boynuzu. Geceden bir **رَوْقٌ** geçti; yani ondan bir taife; o, önde olandır. Ondandır: insanın **رَوْق**’u, gençliğidir; çünkü ömrünün önde gelenidir. Sonra **الرَّوْق**, cisim için ödünç alınır; denir*: "Üzerine **أوراقَه**’ını attı." Bunun kıyası birdir. Ama **الأعشَى**’nın sözü:
ذاتِ غَرْبٍ تَرمِي المقدَّمَ بالرِّدْ *** فِ إذا ما تتابع الأرواقُ([27])  onda üç söz vardır:
  Birincisi: gecenin **أرواق**’ını kastetti; geceden bir **رَوْقٌ** geçmez ki onu bir **رَوْق** takip etmesin.
  İkinci söz: **الأَرْواق** cisimlerdir; yürüyüşte birbirini itip kakınca.
  Üçüncüsü: **الأرواق** boynuzlardır; ancak sıcaktan, sığınakta sığırların ve ceylanların sıkışmasını kastetti. [Kim bu sözü söylerse, mananın tamamını ondan sonraki beyitte kılar; o da onun sözü([28])]:
  [في مَقيلِ الكِناس([29])] إذْ وَقَدَ الحَرُّ إذا الظِّلُّ أحرزَتْه السّاقُ sanki dedi: **الأرواقُ** sığınaktaki öğle istirahatinde, kendi sığınaklarında ardı ardına geldi.
  Ve babdandır **الرَّوَق**: üst ön dişlerin alt ön dişlerden uzun olmasıdır.
  Ve ondan, mesel gibi olana dair: "Falan, **رَوْقه**’unu yedi"; ömrü uzayıp dişleri dökülüp aşındığı zaman. Ve cisim hakkında denir: Şeye **أرْواقَه**’ını attı; ona hırs gösterdiği zaman. Ve denir: Gece **رَوَّقَ**, karanlığının **رِواق**’ını uzattığı zaman. Ve denir: **ألْقَى أرْوِقَتَه**.
  Ve babdandır: Falan **ألقى أرواقه**, koşusu şiddetlendiği zaman; çünkü cismiyle itişip öne geçer. Dedi:
  * أَلْقَيْتُ ليلَةَ خَبْتِ الرَّهْط أرْوَاقِي([30]) *
  Ve denir: Bulut **ألقَت** **أرواقَها**; bu, yağmurunda ısrar edip sabit kaldığı zamandır. **الرُِّوَاقُ**: fustat gibi bir ev; ortasında tek bir direk üzerine taşınır; hepsi **أرْوِقَة**’dir. Ve evin **رُِواق**’ı: ön tarafı.
  Diğer asıl: onların “Şey beni **راقَني** **يرُوقني**” sözüdür; beni hoşnut ettiği zaman. Ve bunlar **شبابٌ رُوقَة**’dir([31]). Babdandır: içeceği **روَّقت** ettim: onu süzdüm; bu, onun güzelliğidir. **الرَّاوُوق**: süzgeç.
  (**رول**)  **الراء** ve **الواو** ve **اللام** bir şeyi bir şeyle sıvayıp bulaştırmaya delâlet eden bir asıldır. Denir: Ekmeği yağ ile **روَّلْتُ**; **روَّغْت** gibi. **الرُّوَال**: hayvanın salyasıdır. Denir: **رَوَّلَ** [في] **مِخْلاَتِه**([32]). Bu baba yakın olan: at **رَوَّلَ** etti: sarkıttı.
  (**روم**)  **الراء** ve **الواو** ve **الميم** bir asıldır; şeyin talebine delâlet eder. Ve denir: şeyi **رُمْتُ** **أَرُومُه** **رَوْماً**. **المَرَام**: istenen. **ابنُ الأعرابيّ** dedi: Falanı ve falanla **رَوَّمتُ**, onu [şeyi([33])] **يَرومُ** eder ve onu ister kıldığım zaman.
  (**روه([34])**)  **الراء** ve **الواو** ve **الهاء** bir şey değildir; şu var ki bazısı, **الرَّوه**’un **رَاه** **يروه** **روْهاً**’ın masdarı olduğunu söyler. Dedi: O, Yemenî bir lugattır. Derler: Su, yerin yüzünde **راهَ** etti: çalkalandı. Bunda bir bakış vardır.
  (**رون**)  **الراء** ve **الواو** ve **النون**, şiddetli sıcaklığa veya sese delâlet eder. Derler: **يوم أرْوَنانٌ** ve **ليلةٌ أرْوَنانة**; yani şiddetli sıcak ve gamlı. **القُتَيبيّ** dedi: **الأرْوَنانُ**: şiddetli sestir. **الكميت** dedi:
بها حاضرٌ من غير جِنٍّ يَرُوعُه *** ولا أنسٍ ذُو أرْوَنَانٍ وذُو زَجَلْ([35])
--------------------------------------------------------ـ
([1]) Bu madde, kendisinden öncekine karışık gelmiş, başı kesik. İşte **المجمل**’den maddenin başı, bu sözün başına bağlanıncaya kadar: "Süt **راب** eder; **يروب** eder; o, **رائب**’dir. Ve bir kavim **روبى**: nefisleri pıhtılaşmış. Ve nefsi **رابت** etti; **تروب** eder. Ve hemzeli **الرؤبة**: onunla **القعب**’ın onarıldığı tahta; yani bağlar. Hemzesiz **الروبة**: sütün **ليروب** etmesi için içine atılan maya. Ve **روبة الليل**: ondan bir taife. **أبو زيد**: atın **روبة**’si: onun **جمامه**’ındaki suyudur; denir....".
([2]) Yani onun sözü; divanında 15 ve **اللسان** (3: 288):
لها منخر كوجار السباع *** فمنه تريح إذا تنبهر([3]) Onda on dört lugat vardır; **القاموس** sahibi zikretti.
([4]) **ديوان الأعشى** 159 ve **اللسان** (3: 291) ve **الحيوان** (3: 442).
([5]) **اللسان**’da: "Yüzünde kan kokusu yok; korkudan. Yüzünde kan kokusu yok; yani bir şey".
([6]) **التفطر**: yarılma ve çatlama. Asılda: "Yaprak **ينفطر** eder", tahrif.
([7]) **الراعي**’nindir; **اللسان** (3: 294)’de olduğu gibi. Sadrı: * وخالف المجد أقوام لهم ورق *
([8]) Ve onda üçüncü bir lugat: "**لم يرح**" **الراء**’ı kesre ile; **راح** **يريح**’ten.
([9]) **اللسان** ve **القاموس**’ta elifin üstünde hemze ile yazıldı. **المجمل**’de elifin altında kesre ile, burada sabitlediğim gibi.
([10]) Böyle; belki bu beytin yeri, sonraki beyttir. **المجمل**’de: "Ve denir: Ömer, Allah ona rahmet etsin, bir deveye bindi; o da onu sert bir yürüyüşle yürüttü; sonra dedi".
([11]) Beyit **اللسان** (3: 282)’dedir.
([12]) Doğrusu, o **صخر الغي**’indir. Bak: **شرح السكري للهذليين** 47 ve **مخطوطة الشنقيطي** 58.
([13]) Beyit **اللسان**’da (**روح**) nisbesiz; (**زور**)’da **صخر الغي**’ye nisbesiyle; ve böyledir onun aczi de bu nisbe ile (**شفف**)’te.
([14]) **عبيد بن الأبرص**’ın bir kasidesindendir; **مختارات ابن الشجري** 100-101. **عبيد**’in divanında bu vezin ve kafiye üzere bir hâiyye kasidesi vardır; bu beyit ondan değildir. Fakat **اللسان**’da (**هدب**، **شفف**)’te de ona nisbet edilmiştir. Hakikat: o, **أوس بن حجر**’indir; divanında 4’te bir kasidedendir. Beyitten önce:
يا من لبرق أبيت الليل أرقبه *** في عارض كبياض الصبح لماح([15]) **ديوان الأعشى** 14.
([16]) **ديوان العجاج** 6; **اللسان** (3: 287)’de **رؤبة**’ye nisbet edildi.
([17]) Beyit, **الأعشى**’nın divanında s10’daki ilk kasidenin başındandır.
([18]) **اللسان** (**رود** 71)’de **امرئ القيس**’e nisbet edildi. Sadrı:
* وأعددت للحرب وثابة *
([19]) Şevâhidinden, **المفضليات** (2: 181)’de **عبد الله بن عنمة الضبي**’nin sözü:
تقول له لما رأت خمع رجله *** أهذا رئيس القوم راد وسادها([20]) Aslı hemzelidir: "**رؤد**". Ve "**رؤدة**" de denir **الهاء** ile; ve **رأد** ve **رأدة**; hepsi aynı manadadır.
([21]) Beyit **الجموح الظفري**’nindir; ve böyledir rivayet asılda ve **المجمل**’de geldi. Rivayetinde meşhur olan:
تكاد لا تثلم البطحاء وطأتها *** كأنها ثمل يمشي على رود ([22]) **حميد الأرقط**’ındır; **اللسان** (**روض**) ve **المخصص** (10: 132)’de olduğu gibi. Asılda ve **المجمل** ve **المخصص**’ta: "**أجد**"; vech, **اللسان** ve **أمالي ثعلب**’den sabitlediğimdir. Ama "**كلاهما**" ise, yalnız **المخصص**’ta "**كليهما**" meşhur lugat üzere gelmiştir; zira o, zamire muzaf mef‘uldür. Diğer kaynakların hepsinde "**كلاهما**"dır; o, bazılarının lugatıdır. **همع الهوامع** (1: 41)’de **كلا** ve **كلتا** hakkında: "Bazıları, onları -yani zahir ve zamirle- mutlak olarak elif ile yürütür".
([23]) Beyit **المخصص** (9: 135)’tedir. **اللسان** (9: 24)’te: "**نضوتي**" diye rivayet etti. **النضوة** müennestir; kesre ile **النضو**’dan; o, zayıf devedir.
([24]) Bu, **المجمل**’dendir.
([25]) Asılda: "**والرعاء**"; doğrusu **المجمل** ve **اللسان** ve **القاموس**’tadır.
([26]) Beyit **اللسان** (**روغ**) ve **الأمالي** (1: 15)’te nisbesizdir. O, **عبد الله بن عمر بن الخطاب**’ındır; o, oğlu **سالم بن عبد الله**’ı severdi; insanlar onu bununla kınardı; o da bu beyti söylerdi. **المعارف** li-**ابن قتيبة** 80 ve **اللسان** (15: 191).
([27]) **ديوان الأعشى** 142.
([28]) Tekmile **المجمل**’dendir.
([29]) Tekmile **المجمل** ve **ديوان الأعشى**’dendir.
([30]) **لنأبط شرا**’nındır; **المفضليات**’ın birinci kasidesindendir. Sadrı **المفضليات** ve **اللسان**’da:
* نجوت منها نجائي من بجيلة إذ *
([31]) **روقة**, müzekker ve müennese, müfrede ve tesniyeye ve cem‘lere denir.
([32]) **المجمل**’de: "**ترول في مخلاته**".
([33]) Tekmile **المجمل** ve **اللسان**’dendir.
([34]) Böyle, bu maddenin tertibi geldi; yeri, kendisinden sonrakinden sonradır.
([35]) Beyit **اللسان** (**رون**) ve **الحيوان** (5: 404)’tedir.
ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر و ب
سقاه الرائب والرّوب والمروب وهو اللبن الذي تكبد وكثفت دوايته وأنّى مخضه وعن الأصمعي إذا أدرك قيل له‏:‏ رائب ثم يلزمه هذا الاسم وإن مخض‏.‏
وأنشد‏:‏ أي سقاك مخيضاً ونحوه العشراء في لزومه الناقة بعد مضي الأشهر العشرة وقـد راب اللبـن يـروب روبـاً ورءوبـاً‏.‏
وطـرح فيـه الروبة ليروب وهي خميرته وقد روّبوه وأرابوه في المروب وهو وعاؤه الذي يخمر فيه‏.‏
وفي مثل ‏"‏ أهون مظلوم سقاء مروب ‏"‏ وقال‏:‏ عجيـز مـن عامـر بن جندب غليظـة الوجـه عقور الأكلب تبغض أن يظلم ما في المـروب وقال آخر‏:‏ طوى الجراد مروب ابن عثجـل لا مرحبا بذا الجراد المقبل أي وقع على رعيه فأكله فجفّت ألبان إبله فطوي مروبه وله موقع حسن في الإسناد المجازي‏.‏
ومن المجاز‏:‏ إنه لرائب إذا كان خاثر النفس من مخالطة النعاس وتبلغه فيه ترى ذاك في وجهه وثقله‏.‏
وقوم روبى وقيل‏:‏ هو جمع أروب كنوكى في أنوك‏.‏
قال بشر‏:‏ فأمـا تميم تميم بن مر فألفاهم القوم روبى نياما وأراب الرجل ورابت نفسه‏.‏
وراب فلان‏:‏ اختلط عقله ورأيـه‏.‏
وأنـا إذ ذاك غلـام ليسـت لـي روبة أي عقل مجتمع‏.‏
وأعرني روبة فرسك‏.‏
وهي ما اجتمع من مائه في جمامه وفرس باقي الروبـة وهـي مـا فيـه مـن القـوّة علـى الجـري‏.‏
وهـرق عنـا مـن روبـة الليـل أي اكسـر عنـا ساعة من الليل وفيـه ملاحظة للمستعار منه‏.‏
وفلان لا يقوم بروبة أهله‏:‏ بما أسندوا إليه من حوائجهم‏.‏
ورجل رائب‏:‏ معي‏.‏
ودع الرجل فقد راب دمه إذا تعرّض للقتل كما يقال‏:‏ يغلي دمه شبه باللبن الذي خثـر وحـان أن يمخـض‏.‏
وفـي حديـث أبـي بكـر رضـي اللـه تعالـى عنـه ‏"‏ وعليـك بالرائب من الأمور ودع الرائب منها ‏"‏ يريد عليك بما فيه خير كاللبن الذي فيه زبدة ودع ما لا خير فيه كالمخيض وقيل‏:‏ الأول من الرءوب والثاني من الريب‏.‏

##### Türkçe

ر و ب
Ona **الرائب** ve **الرّوب** ve **المروب** içirdi; o, ciğerleşmiş ve ayranı koyulaşmış olan süttür; ve ne vakit çalkalansa. Ve **الأصمعي**’den: Olgunlaştığı zaman ona: **رائب** denilir; sonra çalkalansa da bu ad ona gerekli olur.

Ve inşad etti:
“Herhangi biri sana **مخيضاً** içirdi mi?” ve benzeri; ve **العشراء** onun (adının) gerekli oluşunda, on ayın geçmesinden sonra devenin (bu adla) gerekli oluşundadır. Ve süt **راب** eder: **يروب**; **روباً** ve **رءوباً**.

Ve onda **الروبة** atıldı ki **ليروب**; ve o, onun mayasıdır. Ve onu **روّبوه** ve onu **أرابوه**; **في المروب**; ve o, içinde mayalandırdığı kabıdır.

Ve şu meselde: “**أهون مظلوم سقاء مروب**”. Ve dedi:
**عجيـز**’dir, **عامـر بن جندب**’dendir; yüzü kalın, köpekleri kısırlaştıran; **المـروب**’un içindekinin zulme uğramasından nefret eder. Ve bir başkası dedi:
“Çekirge, **مروب ابن عثجـل**’i dürdü; şu gelen çekirgeye merhaba yok.”
Yani onun otlağına düştü de onu yedi; böylece develerinin sütleri kurudu; böylece onun **مروبه**’u dürüldü. Ve mecazî isnadda onun güzel bir mevkii vardır.

Ve mecazdan: O, **رائب**’dir; eğer uyuklamayla karışmadan dolayı nefsi koyu (ağır) olursa ve onda ona ulaşırsa; bunu onun yüzünde ve ağırlığında görürsün.

Ve bir kavim **روبى**; ve denildi ki: O, **أروب**’un cem‘idir; **كنوكى** gibi **أنوك**’ta.

**بشر** dedi:
“أما **تميم** **تميم بن مر** ise; onları, kavmi **روبى** (olarak) uyuyanlar buldun.”
Ve adam **أراب** etti ve nefsi **رابت** etti.

Falan **راب** etti: Aklı ve görüşü karıştı.

Ve ben o vakit bir oğlandım; benim **روبة**’m yoktu; yani toplanmış akıl.

Ve bana atının **روبة**’sini ödünç ver.

Ve o, yelesinde suyundan toplanmış olandır. Ve at, **باقي الروبـة**’dir; ve o, onda koşmaya dair kuvvetten olan şeydir.

Ve bizden gecenin **روبة**’sinden dök; yani bizden geceden bir saat kır (eksilt). Ve onda, kendisinden ödünç alınana bir gözetme vardır.

Ve falan, ehlinin **روبة**’siyle kalkmaz: Onun üzerine yükledikleri ihtiyaçlarla.

Ve **رائب** bir adam: benimle.

Adamı bırak; çünkü kanı **راب** etti; eğer öldürülmeye maruz kalırsa; nitekim denilir: “kanı kaynar”; çalkalanması zamanı gelmiş koyulaşmış süte benzetildi.

Ve **أبي بكر** hadîsinde, Allah Teâlâ ondan razı olsun: “Sana işlerden **الرائب** olan gerekir; ve onlardan **الرائب** olanı bırak.” Yani sana, içinde hayır olanı gerekir; kaymağı olan süt gibi; ve hayır olmayanı bırak; **المخيض** gibi. Ve denildi ki: Birincisi **الرءوب**’dandır; ikincisi **الريب**’dandır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الرَّوْبُ: اللَّبنُ الرائبُ، والفعل: رابَ اللَّبن يَرُوبُ رَوْباً ورُؤُوباً: خَثُرَ وأَدْرَكَ، فهو رائبٌ؛ وقيل: الرائبُ الذي يُمْخَضُ فيُخْرَجُ زُبْدُه. ولبَنٌ رَوْبٌ ورائبٌ، وذلك إِذا كَثُفَتْ دُوايَتُه، وتكَبَّدَ لبَنُه، وأَتى مَخْضُه؛ ومنه قيل: اللبن الـمَمْخُوض رائبٌ، لأَنه يُخْلَط بالماءِ عند الـمَخْضِ ليُخْرَجَ زُبْدُه. تقول العرب: ما عندي شَوْبٌ ولا رَوْبٌ؛ فالرَّوْبُ: اللَّبنُ الرائبُ، والشَّوْبُ: العَسَلُ الـمَشُوبُ؛ وقيل: الرَّوْبُ اللَّبن، والشَّوْبُ العَسَلُ، من غير أَن يُحَدَّا. وفي الحديث: لا شَوْبَ ولا رَوْبَ في البيعِ والشِّراءِ. تقول ذلك في السِّلْعةِ تَبِـيعُها أَي إِني بَريءٌ من عَيْبِها، وهو مَثَلٌ بذلك. وقال ابن الأَثير في تفسير هذا الحديث: أَي لا غِشَّ ولا تَخْلِـيطَ؛ ومنه قيل للبن الـمَمْخُوضِ: رائبٌ، كما تقدَّم. الأَصمعي: من أَمثالهم في الذي يُخْطِـئُ ويُصِـيب: هو يَشُوبُ ويَروب؛ قال أَبو سعيد: معنى يَشُوبُ يَنْضَحُ ويَذُبُّ، يقال للرجل إِذا نَضَح عن صاحبه: قد شَوَّب عنه، قال: ويَرُوبُ أَي يَكْسَل. والتَّشْويبُ: أَنْ يَنْضَحَ نَضْحاً غير مُبالَغٍ فيه، \<ص:440>
 فهو بمعنى قوله يَشُوبُ أَي يُدافِـعُ مُدافعةً لا يُبالِـغُ فيها، ومرة يَكْسَلُ فلا يُدافِـعُ بَتَّـةً. قال أَبو منصور: وقيل في قولهم: هو يَشُوبُ أَي يَخْلِطُ الماءَ باللبن فيُفْسِدُه؛ ويَرُوبُ: يُصْلِـحُ، من قول الأَعرابي: رابَ إِذا أَصْلَح؛ قال: والرَّوْبةُ إِصْلاحُ الشأْن والأَمر، ذكرهما غير مهموزين، على قول من يُحَوِّل الهمزةَ واواً. ابن الأَعرابي: رابَ إِذا سكن؛ ورابَ: اتَّهَمَ. قال أَبو منصور: إِذا كان رابَ بمعنى أَصْلَحَ، فأَصْله مهموز، من رَأَبَ الصَّدْعَ، وقد مضى ذكرها. ورَوَّبَ اللبنَ وأَرابه: جَعله رائِـباً.
وقيل: الـمُرَوَّبُ قبْل أَن يُمْخَضَ، والرَّائِبُ بعد الـمَخْضِ وإِخْراجِ الزبد. وقيل: الرَّائبُ يكون ما مُخِضَ، وما لم يُمْخَضْ. قال الأَصمعي: الرائبُ الذي قد مُخِضَ وأُخْرِجَتْ زُبْدَتُه. والـمُروَّبُ الذي لم يُمْخَضْ بعد، وهو في السقاءِ، لم تُـؤْخَذْ زُبْدَتُه. قال أَبو عبيد: إِذا خَثُرَ اللبن، فهو الرَّائبُ، فلا يزال ذلك اسمَه حتى يُنْزَعَ زُبده، واسمه على حاله، بمنزلة العُشَراءِ من الإِبل، وهي الحامل، ثم تَضَعُ، وهو اسمها؛ وأَنشد الأَصمعي:
سَقاك أَبو ماعزٍ رَائباً، *  ومَنْ لك بالرائِبِ الخاثِرِ؟ يقول: إِنما سَقاكَ الـمَمْخُوضَ، ومَن لك بالذي لمْ يُمْخَضْ ولم يُنْزَعْ زُبْدُه؟ وإِذا أَدْرَكَ اللَّبَنُ ليُمْخَضَ، قيل: قد رابَ. أَبو زيد: التَّرْويبُ أَن تَعْمِدَ إِلى اللبن إِذا جَعَلْته في السِّقاءِ، فَتُقَلِّبَه ليُدْرِكَه الـمَخْضُ، ثم تَمْخَضُه ولم يَرُبْ حَسَناً، هذا نص قوله؛ وأَراد بقوله حَسَناً نِعِمّا. والـمِرْوَبُ: الإِناءُ والسِّقاءُ الذي يُرَوَّبُ فيه اللبنُ. وفي التهذيب: إِناءٌ يُرَوَّبُ فيه اللبن. قال: عُجَيِّزٌ منْ عامر بن جَنْدَبِ، *  تُبْغِضُ أَن تَظْلِمَ ما في الـمِرْوَبِ وسِقاءٌ مُرَوَّبٌ: رُوِّبَ فيه اللبَنُ. وفي المثل: للعرب أَهْوَنُ مَظْلُومٍ سِقاءٌ مُرَوَّبٌ. وأَصله: السِّقاءُ يُلَفُّ حتى يَبْلُغ أَوانَ الـمَخْضِ، والـمَظْلُومُ: الذي يُظْلَم فيُسْقَى أَو يُشْرَب قبل أَن تَخْرُجَ زُبْدَتُه. أَبو زيد في باب الرجل الذليل الـمُسْتَضْعَفِ: أَهْوَنُ مَظْلُومٍ سِقاءٌ مُرَوَّبٌ. وظَلَمْتُ السِّقاءَ إِذا سَقَيْتُه قبل إِدْراكِه. والرَّوْبَةُ: بَقِـيةُ اللبن الـمُرَوَّب، تُتْرَكُ في الـمِرْوَبِ حتى إِذا صُبَّ عليه الـحَلِيبُ كان أَسْرَعَ لرَوْبِه. والرُّوبةُ والرَّوْبةُ: خَميرةُ اللبن، الفتح عن كراع. ورَوْبةُ اللبن: خَمِـيرة تُلْقَى فيه من الحامِض ليَرُوبَ. وفي المثل: شُبْ شَوْباً لك رُوبَتُه، كما يقال: احْلُبْ حَلَباً لك شَطْرُه. غيره: الرَّوْبَةُ خَمِـيرُ اللبن الذي فيه زُبْدُه، وإِذا أُخْرِجَ زُبْدُه فهو رَوْبٌ، ويسمى أَيضاً رائباً، بالمعنيين. وفي حديث الباقر: أَتَجْعَلُونَ في النَّبِـيذِ الدُّرْدِيَّ؟ قيل: وما الدُّرْدِيُّ؟ قال الرُّوبةُ. الرُّوبةُ، في الأَصل: خَمِـيرةُ اللَّبَنِ، ثم يُسْتَعمَلُ في كل ما أَصْلَحَ شيئاً، وقد تهمز. قال ابن الأَعرابي: روي عن أَبي بكر في وَصِـيَّتِه لعُمَرَ، رضي اللّه عنهما: عَلَيْكَ بالرَّائِبِ مِن الأُمُورِ، وإِيَّاكَ والرَّائِبَ \<ص:441>
منها؛ قال ثعلب: هذا مَثَل؛ أَراد؛ عَلَيْكَ بالأَمْرِ الصافي الذي ليس فيه شُبْهَةٌ، ولا كَدَرٌ، وإِيَّاكَ والرَّائبَ أَي الأَمْرَ الذي فيه شُبْهَةٌ وكَدَرٌ. ابن الأَعرابي: شابَ إِذا كَذَبَ؛ وشابَ إِذا خَدَع في بَيْعٍ أَو شِراءٍ. والرُّوبةُ والرَّوْبةُ، الأَخيرة عن اللحياني: جِمامُ ماءِ الفَحْلِ، وقيل: هو اجْتِماعُه، وقيل: هو ماؤُه في رَحِمِ الناقةِ، وهو أَغْلَظُ من الـمَهاةِ، وأَبْعَدُ مَطْرَحاً. وما يَقُومُ بِرُوبةِ أَمْرِه أي بِجِماعِ أَمْرِه أَي كأَنه من رُوبةِ الفحل. الجوهري: ورُوبةُ الفرس: ماءُ جِمامِه؛ يقال: أَعِرْني رُوبةَ فَرَسِك، ورُوبةَ فَحْلِك، إِذا اسْتَطْرَقْته إِياه. ورُوبةُ الرجل: عَقْلُه؛ تقول: وهو يُحدِّثُني، وأَنا إِذ ذاك غلام ليست لي رُوبةٌ. والرُّوبةُ: الحاجةُ؛ وما يقوم فلان برُوبةِ أَهلِه أَي بشأْنِهم وصَلاحِهم؛ وقيل: أَي بما أَسْنَدوا إِليه من حَوائِجهم؛ وقيل: لا يَقومُ بقُوتهم ومَؤُونَتهم. والرُّوبةُ: إِصْلاحُ الشأْنِ والأَمرِ. والرُّوبةُ: قِوامُ العَيْشِ. والرُّوبةُ: الطائفةُ مِن الليلِ. ورُوبةُ بن العجاج: مُشْتَقٌّ منه، فيمن لم يهمز، لأَنه وُلِدَ بعد طائفةٍ من الليل. وفي التهذيب: رُؤْبةُ بن العجاج، مهموز. وقيل: الرُّوبةُ الساعةُ من الليل؛ وقيل مَضت رُوبةٌ من الليل أَي ساعةٌ؛ وبَقِـيَتْ رُوبةٌ من الليل كذلك. ويقال: هَرِّق عَنَّا من رُوبةِ الليل، وقَطِّعِ اللحمَ رُوبةً رُوبةً أَي قِطْعةً قِطْعةً. ورابَ الرَّجلُ رَوْباً ورُؤُوباً: تَحَيَّر وفَتَرَتْ نَفْسُه من شِبَعٍ أَو نُعاسٍ؛ وقيل: سَكِرَ من النَّوم؛ وقيل: إِذا قام من النوم خاثِرَ البدَنِ والنَّفْسِ؛ وقيل: اخْتَلَطَ عَقْلُه، ورَأْيُه وأَمْرُه. ورَأَيت فلاناً رائباً أَي مُخْتَلِطاً خائِراً. وقوم رُوَباءُ أَي خُثَراء الأَنْفُسِ مُخْتَلِطُون. ورَجلٌ رائبٌ، وأَرْوَبُ، ورَوْبانُ، والأُنثى رائِـبةٌ، عن اللحياني، لم يزد على ذلك، من قوم رَوبى: إِذا كانوا كذلك؛ وقال سيبويه: هم الذين أَثْخَنَهُم السفَرُ والوَجَعُ، فاسْتَثْقَلُوا نوماً. ويقال: شَرِبُوا من الرَّائبِ فسَكِرُوا؛ قال بشر:
فأَمـَّا تَمِـيمٌ، تَمِـيمُ بنُ مُرٍّ، * فأَلْفاهُمُ القومُ رَوْبى نِـياما وهو، في الجمع، شبيه بِهَلْكَى وسَكْرَى، واحدهم رَوْبانُ؛ وقال الأَصمعي: واحدهم رائبٌ مثل مائقٍ ومَوْقَى، وهالِكٍ وهَلْكَى. ورابَ الرجل ورَوَّبَ: أَعيا، عن ثعلب.
والرُّوبةُ: التَّحَيُّر والكَسَلُ من كثرةِ شُرْبِ اللبن. ورابَ دَمُه رَوْباً إِذا حانَ هَلاكُه. أَبو زيد: يقال: دَعِ الرَّجلَ فقد رابَ دَمُه يَرُوبُ رَوْباً أَي قد حان هلاكُه؛ وقال في موضع آخر: إِذا تَعَرَّضَ لما يَسْفِكُ دَمَه. قال وهذا كقولهم: فلان يَحْبِسُ نَجِـيعَه ويَفُورُ دَمُه. ورَوَّبَت مَطِـيَّةُ فلان تَرْويباً إِذا أَعْيَتْ.
والرُّوبةُ: مَكرمَةٌ من الأَرض، كثيرة النبات والشجر، هي أَبْقَى الأَرضِ كَـلأً، وبه سمي رُوبةُ بن العَجّاج.
قال: وكذلك رُوبةُ القَدَحِ ما يُوصَلُ به، والجمع رُوَبٌ. والرُّوبةُ: شجر النِّلْك. والرُّوبةُ: كَلُّوبٌ يُخْرَجُ به الصَّيْدُ من الجُحْر، وهو الـمِحْرَشُ. عن أَبي العميثل الأَعرابي. ورُوَيْبةُ: أَبو بطن من العرب، واللّه أَعلم.
\<ص:442>

##### Türkçe

**الرَّوْبُ**: ekşimiş süt; fiil: **رابَ** süt **يَرُوبُ رَوْباً ورُؤُوباً**: koyulaştı ve olgunlaştı; artık o, ekşimiştir; ve denildi: **الرائبُ** o kimsedir ki çalkalanır da kaymağı çıkarılır. Ve **لبَنٌ رَوْبٌ** ve **رائبٌ**; bu, onun suyu koyulaştığı, sütü pıhtılaştığı ve çalkalanması geldiği zaman olur; bundan dolayı denildi: çalkalanmış süt ekşimiştir; çünkü çalkalama sırasında kaymağı çıkarılsın diye su ile karıştırılır.

Araplar der: bende ne **شَوْبٌ** var ne **رَوْبٌ**; artık **الرَّوْبُ**: ekşimiş süt; **الشَّوْبُ**: karıştırılmış baldır; ve denildi: **الرَّوْبُ** süt, **الشَّوْبُ** baldır; ikisi de sınırlandırılmaksızın.

Hadiste: alışverişte **شَوْبَ** da yok **رَوْبَ** da. Bunu, sattığın mal hakkında söylersin; yani ben onun ayıbından beriyim; ve bu, bununla bir meseldir. İbnü’l-Esîr bu hadisin tefsirinde dedi: yani ne hile vardır ne karıştırma; bundan dolayı çalkalanmış süte, daha önce geçtiği üzere, ekşimiş denildi.

el-Asmaî: onların, hata edip isabet eden kimse hakkında mesellerinden: o **يَشُوبُ** ve **يَروب**; Ebû Saîd dedi: **يَشُوبُ**’un manası serper ve savar; erkeğe, arkadaşından savdığı zaman: ondan **شَوَّب** etti, denilir; dedi: ve **يَرُوبُ** yani üşenir. Ve **التَّشْويبُ**: aşırıya varmayan bir serpme ile serpmesidir,
\<ص:440>
artık o, onun **يَشُوبُ** sözü manasındadır; yani aşırıya varmaksızın bir savunma ile savunur; ve bir kere de üşenir de hiç savunmaz. Ebû Mansûr dedi: ve onların “o **يَشُوبُ**” sözünde denildi: yani suyu sütle karıştırır da onu bozar; ve **يَرُوبُ**: düzeltir; bedevînin “**رابَ** düzeltince” sözünden; dedi: ve **الرَّوْبةُ** işin ve emrin düzeltilmesidir; ikisini de hemzesiz olarak zikretti; hemzeyi **واواً**’ya çeviren kimsenin görüşüne göre. İbnü’l-A‘râbî: **رابَ** sakinleşince; ve **رابَ**: itham etti. Ebû Mansûr dedi: eğer **رابَ** “düzeltti” manasında ise, aslı hemzelidir; **رَأَبَ الصَّدْعَ**’dan; onun zikri geçmişti.

Ve **رَوَّبَ اللبنَ** ve **أَرابه**: onu ekşimiş yaptı.

Ve denildi: **الـمُرَوَّبُ** çalkalanmadan önce, **الرَّائِبُ** ise çalkalamadan ve kaymağın çıkarılmasından sonra. Ve denildi: **الرَّائبُ** hem çalkalanmış olan olur, hem çalkalanmamış olan. Dedi
el-Asmaî: **الرائبُ** o kimsedir ki çalkalanmıştır ve kaymağı çıkarılmıştır. Ve **الـمُروَّبُ** o kimsedir ki henüz çalkalanmamıştır; o, tulumdadır; kaymağı alınmamıştır. Ebû Ubeyd dedi: süt koyulaşınca, o **الرَّائبُ**’dir; kaymağı çekilip çıkarılıncaya kadar bu onun adı olmaya devam eder; ve adı hâli üzere kalır; develerden **العُشَراءِ** menzilesinde,
o hamiledir; sonra doğurur; ve o, onun adıdır; el-Asmaî şu beyti okudu:
سَقاك أَبو ماعزٍ رَائباً، *  ومَنْ لك بالرائِبِ الخاثِرِ؟
der ki: ancak sana çalkalanmışı içirdi; peki sana, çalkalanmamış ve kaymağı çıkarılmamış olan nereden? Ve süt çalkalanmak üzere olgunlaşınca: “**قد رابَ**” denilir. Ebû Zeyd:
**التَّرْويبُ**: sütü tuluma koyduğun zaman ona yönelip onu çevirip durmandır; çalkalama ona erişsin diye; sonra onu çalkalarsın; ve o güzelce ekşimemiştir; bu, onun sözünün nassıdır; ve onun “güzelce” sözüyle kastı **نِعِمّا**’dır.

Ve **الـمِرْوَبُ**: içinde sütün ekşitildiği kap ve tulumdur. Tehzîb’de: içinde sütün ekşitildiği bir kap. Dedi:
عُجَيِّزٌ منْ عامر بن جَنْدَبِ، *  تُبْغِضُ أَن تَظْلِمَ ما في الـمِرْوَبِ
Ve **سِقاءٌ مُرَوَّبٌ**: içinde süt ekşitilmiştir. Ve meselde: Araplar için en kolay mazlum, ekşitilmiş bir tulumdur. Ve aslı: tulum, çalkalama vaktine ulaşıncaya kadar sarılır; ve **الـمَظْلُومُ**: kendisine zulmedilen kimsedir; kaymağı çıkmadan önce içirilir yahut içilir. Ebû Zeyd, zelil zayıf düşürülmüş adam babında: en kolay mazlum, ekşitilmiş bir tulumdur. Ve “tuluma zulmettim” derim; onu olgunlaşmasından önce içirdiğim zaman.

Ve **الرَّوْبَةُ**: ekşitilmiş sütün artığıdır; **الـمِرْوَبِ**’de bırakılır; üzerine sağılmış süt döküldüğü zaman onun ekşimesi daha hızlı olsun diye.

Ve **الرُّوبةُ** ve **الرَّوْبةُ**: sütün mayasıdır; fetha, Kurâ‘dan. Ve **رَوْبةُ اللبن**:
ekşisin diye içine ekşiden atılan bir mayadır. Ve meselde: **شُبْ شَوْباً لك رُوبَتُه**; nitekim denilir: **احْلُبْ حَلَباً لك شَطْرُه**. Başkası: **الرَّوْبَةُ** kaymağı içinde olan sütün mayasıdır; kaymağı çıkarılınca o **رَوْبٌ**’dur; ve iki manayla da **رائباً** diye de adlandırılır. Bâkır’ın hadisinde: “Siz nebîzde **الدُّرْدِيَّ** mi yapıyorsunuz?” denildi: **الدُّرْدِيُّ** nedir? dedi: **الرُّوبةُ**. **الرُّوبةُ**, aslında: sütün mayasıdır; sonra bir şeyi düzelten her şeyde kullanılır; ve hemzelenebilir. İbnü’l-A‘râbî dedi: Ebû Bekir’den, Ömer’e vasiyetinde, Allah ikisinden de razı olsun, rivayet edildi: “İşlerden **الرَّائِبِ** olana sarıl; ve onlardan **الرَّائِبَ** olandan sakın”; Sa‘leb dedi: bu bir meseldir; istedi:
şüphe ve bulanıklık olmayan saf işe sarıl; ve **الرَّائبَ**’dan sakın; yani içinde şüphe ve bulanıklık olan işten. İbnü’l-A‘râbî: **شابَ** yalan söyleyince; ve **شابَ** bir alış yahut satışta aldattığı zaman.

Ve **الرُّوبةُ** ve **الرَّوْبةُ**, sonuncusu Lihyânî’den: aygırın suyunun birikintisidir; ve denildi:
onun toplanmasıdır; ve denildi: devenin rahminde onun suyudur; ve o, **الـمَهاةِ**’den daha kalındır ve daha uzak atılımlıdır. Ve “o, işinin **بِرُوبةِ**’siyle ayakta durmaz” yani işinin toplamıyla; yani sanki aygırın **رُوبةِ**’sindendir. Cevherî: ve atın **رُوبةُ**’si: onun birikintisinin suyudur; denilir: “bana atının **رُوبةَ**’sini ödünç ver, ve aygırının **رُوبةَ**’sini”; onu kendisine aşım yaptırdığın zaman. Ve erkeğin **رُوبةُ**’si: aklıdır; dersin: o bana konuşuyordu, ben ise o vakit bir oğlandım;
bende **رُوبةٌ** yoktu. Ve **الرُّوبةُ**: ihtiyaçtır; ve falan kimse ehlinin **برُوبةِ**’siyle ayakta durmaz; yani onların işi ve salahıyla; ve denildi: yani ihtiyaçlarından ona dayandırdıkları şeyle; ve denildi: onların azığı ve masrafıyla ayakta durmaz. Ve **الرُّوبةُ**: işin ve emrin düzeltilmesidir.

Ve **الرُّوبةُ**: geçimin kıvamıdır. Ve **الرُّوبةُ**: geceden bir taifedir.

Ve **رُوبةُ بن العجاج**: ondan türetilmiştir; hemzelemeyen kimseye göre; çünkü geceden bir taifeden sonra doğmuştur. Tehzîb’de: **رُؤْبةُ بن العجاج**, hemzelidir.

Ve denildi: **الرُّوبةُ** geceden bir saattir; ve denildi: geceden bir **رُوبةٌ** geçti; yani
bir saat; ve geceden bir **رُوبةٌ** kaldı; yine öyle. Ve denilir: “bizden gecenin **رُوبةِ**’sinden dök”; ve eti **رُوبةً رُوبةً** kes; yani parça parça.

**رابَ** adam **رَوْباً ورُؤُوباً**: şaşırdı ve nefsi, tokluktan yahut uyuklamadan gevşedi; ve denildi: uykudan sarhoş oldu; ve denildi: uykudan kalktığı zaman beden ve nefis koyulaşmış olarak; ve denildi: aklı, görüşü ve işi karıştı.

Ve falanı **رائباً** gördüm; yani karışmış, gevşek. Ve bir kavim **رُوَباءُ**; yani nefisleri koyulaşmış, karışmış kimseler. Ve bir adam **رائبٌ**, ve **أَرْوَبُ**, ve **رَوْبانُ**; dişisi **رائِـبةٌ**; Lihyânî’den; bundan fazlasını artırmadı; **رَوبى** kavminden; onlar böyle oldukları zaman; Sîbeveyh dedi: onlar, sefer ve ağrının onları ağırlaştırdığı kimselerdir; böylece uykuyu ağır buldular.

Ve denilir: **الرَّائبِ**’den içtiler de sarhoş oldular; Bişr dedi:
فأَمـَّا تَمِـيمٌ، تَمِـيمُ بنُ مُرٍّ، * فأَلْفاهُمُ القومُ رَوْبى نِـياما
ve o, cem‘de, **هَلْكَى** ve **سَكْرَى**’ya benzer; onların teki **رَوْبانُ**’dur; ve
el-Asmaî dedi: onların teki **رائبٌ**’dir; **مائقٍ** ve **مَوْقَى** gibi; ve **هالِكٍ** ve **هَلْكَى** gibi.

**رابَ** adam ve **رَوَّبَ**: yoruldu; Sa‘leb’den.

Ve **الرُّوبةُ**: çok süt içmekten olan şaşkınlık ve üşenmedir.

**رابَ** kanı **رَوْباً**: helaki geldiği zaman. Ebû Zeyd: denilir: adamı bırak; çünkü kanı **رابَ**; **يَرُوبُ رَوْباً**; yani helaki gelmiştir; ve başka bir yerde dedi:
kanını dökecek şeye maruz kaldığı zaman. Dedi: ve bu, onların “falan, kanını tutar ve kanı kaynar” sözleri gibidir.

Falanın biniti **رَوَّبَت** **تَرْويباً**: yorulduğu zaman.

Ve **الرُّوبةُ**: yerden bir keremdir; bitki ve ağaçça çoktur; o, yerin otça en kalıcı olanıdır; ve onunla **رُوبةُ بن العَجّاج** adlandırıldı.

Dedi: ve aynı şekilde **رُوبةُ القَدَحِ**: onunla birleştirilen şeydir; cem‘i **رُوَبٌ**’dur. Ve **الرُّوبةُ**:
**شجر النِّلْك**’tir. Ve **الرُّوبةُ**: avı delikten çıkarmakla çıkarılan bir kancadır; o, **الـمِحْرَشُ**’tur. Ebû’l-‘Umeysil el-A‘râbî’den.

Ve **رُوَيْبةُ**: Araplardan bir batnın babasıdır; Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر و ب * * الرَّائِبُ * اللبن الخائر مخض أو لم يمخض تقول منه * رَابَ * يروب * رَوْبا * و * رُوبَةُ * اللبن بالضم خميرة تلقى فيه من الحامض ليروب وقوم * رَوْبَى * أي خثراء الأنفس مختلطون من شدة السير وقيل من السكر بسبب شرب * الرَّائِبِ * قال بشر فأما تميم تميم بن مر فألفاهم القوم * رَوْبَى * نياما واحدهم * رَوْبَانُ * وقيل رائب كهالك وهلكى

##### Türkçe

* ر و ب * * **الرَّائِبُ** * ekşimiş süt; çalkalanmış da olabilir, çalkalanmamış da olabilir. Ondan şöyle denir: * **رَابَ** * **يروب** * **رَوْبا** * ve * **رُوبَةُ** * sütün (ضم ile): onda ekşisin diye içine atılan, ekşiden bir maya. Ve bir kavim: * **رَوْبَى** * yani (onlar) nefisleri koyulaşmış; şiddetli yürüyüşten dolayı karışmışlardır. Ve (şöyle) denildi: sarhoşluktan, **الرَّائِبِ** içmek sebebiyle. Bişr dedi ki: “Ama Temîm, Temîm b. Murr; onları kavmi * **رَوْبَى** * (hâlinde) buldular: uykuda; onların bir teki * **رَوْبَانُ** *.” Ve (şöyle) denildi: rائب, هالك ve هلكى gibi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

راب اللبن يروب روبا، ورؤوبا: خثر بالتثليث أي أدرك، ولبن روب ورائب، أو هو ما يمخض ويخرج زبده تقول العرب: ما عندي شوب ولا روب، فالروب: اللبن الرائب، والشوب: العسل المشوب، وقيل: هما اللبن والعسل، من غير أن يحدا.
 وفي الحديث  لا شوب ولا روب  أي لا غش ولا تخليط.
 وعن الأصمعي: من أمثالهم في الذي يخطيء ويصيب  هو يشوب ويروب  وروبه وأرابه: جعله رائبا، وقيل: الرائب يكون ما مخض وما لم يمخض، وقال الأصمعي: الرائب الذي قد مخض وأخرجت زبدته، والمروب: الذي لم يمخض بعد وهو في السقاء لم تؤخذ زبدته، قال أبو عثبيد: إذا خثر اللبن فهو الرائب، فلا يزال ذلك اسمه حتى ينزع زبده، واسمه على حاله بمنزلة العشراء من الإبل وهي الحامل ثم تضع وهو اسمها، وأنشد الأصمعي:
  سقاك أبو ماعز رائبـا                      ومن لك بالرائب الخاثر يقول: إنما سقاك الممخوض، ومن لك بالذي لم يمخض ولم ينزع زبده? وإذا أدرك اللبن ليمخض قيل: قد راب، وقال أبو زيد: الترويب: أن تعمد إلى اللبن إذا جعلته في السقاء فتقلبه ليدركه المخض، ثم تمخضه ولم يرب حسنا.
 والمروب كمنبر: الإناء أو السقاء الذي يروب كيقول وفي بعض النسخ بالتشديد فيه اللبن، وفي التهذيب: إناء يروب فيه اللبن، قال:
  عجيز من عامر بن جـنـدب
  تبغض أن تظلم ما في المروب وسقاء مروب كمعظم: روب فيه اللبن وفي المثل للعرب  أهون مظلوم سقاء مروب  وأصله، السقاء يلف حتى يبلغ أوان المخض، والمظلوم: الذي يظلم فيسقى، أو يشرب قبل أن تخرج زبدته. وعن أبي زيد في باب الرجل الذليل المستضعف  أهون مظلوم سقاء مروب  وظلمت السقاء إذا سقيته قبل إدر	اكه.

  والروبة، وتضم الفتح عن كراع: خميرة تلقى في اللبن من الحامض ليروب، وهذا أصل معنى الروبة، وقد ذكر لها المصنف نحو اثني عشر معنى، كما يأتي بيانها، وهذا أحدها، وقيل الروبة: خمير اللبن الذي فيه زبده، وإذا أخرج زبده فهو رائب أو بقية اللبن المروب، ومن المجاز: الروبة بالضم والفتح عن اللحياني: جمام ماء الفحل، وقيل: هو اجتماعه أو هو ماؤه في رحم الناقة، وهو أغلظ من المهاة وأبعد مطرحا، وقال الجوهري: روبة الفرس ماؤه في جمامه، يقال: أعرني روبة فرسك وروبة فحلك، إذا استطرقته إياه، ومن المجاز الروبة الحاجة، وما يقوم فلان بروبة أهله أي بشأنهم وصلاحهم، وقيل أي بما أسندوا إليه من حوائجهم، وقيل: لا يقوم بقوتهم ومؤنتهم، قال أبو عبيدة المعمر بن مثنى: قال لي الفضل بن الربيع، وقد قدمت عليه: ألك ولد يا أبا عبيدة: قلت: نعم، قال: مالك لم تقدم به معك? قلت خلفته يقوم بروبة أهله، قال: فأعجبته الكلمة، وقال: اكتبوها عن أبي عبيدة، قاله شيخنا، والروبة: قوام العيش والروبة من الأمر: جماعه بضم الجيم، تقول: ما يقوم بروبة أمره أي بجماع أمره، كأنه من روبة الفحل، فهو مجاز، ومن المجاز: الروبة: القطعة، وفي غيره من الأمهات: الطائفة من الليل، في لسان العرب: ومنه روبة بن العجاج فيمن لا يهمز لأنه ولد بعد طائفة من الليل وفي التهذيب: رؤبة بن العجاج مهموز، وقيل: الروبة ساعة من الليل، وقيل: مضت روبة من الليل، أي ساعة وبقيت روبة من الليل كذلك، يقال: هرق عنا من روبة الليل والروبة القطعة منض اللحم يقال: قطع اللحم روبة روبة، أي قطعة قطعة، والروبة: كلوب يخرج به الصيد منء جحره وهو المحرش، عن أبي العميثل والروبة: الفقر قاله ابن السيد والصاغاني، والروبة: شجرة النلك بكسر النون وضمها، ويأتي للمؤلف، وفسره ابن السيد بشجرة الزعرور، ومن المجاز الروبة: التخثر والكسل من كثرة شرب اللبن والتواني، والروبة: المكرمة منض الأرض الكثيرة النبات والشجر، هي أبقى الأرض كلأ، وهذا الأخير قد نقله الصاغاني، قال: ويهمز، قيل، وبه سمي رؤبة بن العجاج، وقال شراح الفصيح، على ما نقله شيخنا: يجوز أن يكون منقولا من هذه المعاني كلها بلا مانع وترجيح هذا أو غيره ترجيح بلا مرجح، وهو ظاهر إلا أن يكون هناك سبب يستند إليه، انتهى، فهذه اثنا عشر معنى، وزاد ابن عديس: والروبة: بقية اللبن المروب، وهذا قد ذكره المؤلف بأو لتنويع الخلاف، وفي المثل  شب شوبا لك روبته  كما يقال: احلب حلبا لك شطره، وزاد الجوهري: والروبة من الرجل: عقله، قال ابن الأعرابي: تقول: وهو يحدثني، وأنا إذ ذاك غلام ليست لي روبة، والروبة: اللبن الذي فيه زبده، والروبة أيضا: اللبن الذي نزع زبده، كذا قال أبو عمر المطرز، ونقله شيخنا.
 قلت: فهما ضد، والروبة إصلاح الشان والأمر، عن ابن الأعرابي، وقال أبو عمرو الشيباني: الروبة: المشارة، وهي الساقية، نقله شيخنا، والروبة من القدح: ما يوصل به، والجمع روب، كذا في لسان العرب.

  قلت: وهو قطعة من خشب تدخل في الإناء المنكسر ليشعب بها، حكاها ابن السيد، وهي مهموزة، وقال أبو زيد: إن كان في الرحل كسر ورقع فاسم تلك الرقعة روبة، والروبة: الدردب، في حديث الباقر  أتجعلون في النبيذ الدردي? قيل: وما الدردي? قال: الروبة، وفي الأساس: ومن المجاز: الروبة من الفرس: باقي القوة على الجري فهذه عشرة معان استدركناها على المؤلف، ومن طالع أمهات اللغة وجد أكثر من ذلك.
 وراب الرجل يروب روبا ورؤوبا: تحير وفترت نفسه من شبع أو نعاس، أو قام من النوم خاثر البدن والنفس، أو سكر من نوم، ومن المجاز رجل رائب وأروب وروبان والأنثى رائبة، عن اللحيضاني، ورأيت فلانا رائبا أي مختلطا خاثرا، وهو أروب وروبان من قوم روبى إذا كانوا كذلك، أي خثراء النفس مختلطين، وقال سيبويه: هم الذين أثخنهم السفر والوجع فاستثقلوا نوما، ويقال: شربوا من الرائب فسكروا، قال بشر:
  فأما تميم تميم بـن مـر                      فألفاهم القوم روبى نياما وهو في الجمع شبيبه بهلكى وسكرى، واحدهم روبان، وقال الأصمعي: واحدهم: رائب مثل مائق وموقى، وهالك وهلكى.
 وراب الرجل و{وب: أعيا، عن ثعلب.
 وراب الرجل: كذب، عن ابن الأعرابي، وقيل: اختلط عقله ورأيه وأمره، وهو رائب، وعن ابن الأعرابي: راب: إذا أصلح، وراب: سكن، وراب اتهم، قال أبو منصور: إذا كان راب بمعنى أصلح فأصله مهموز من رأب الصدع.
 ومن المجاز: دعه فقد راب دمه يروب روبا أي حان هلاكه، عن أبي زيد، وقال في موضع آخر: إذا تعرض لما يسفك دمه، قال: وهذا مثل قولهم: فلان يفور دمه، وفي الأساس: شبه بلبن خثر وحان أن يمخض.
 وروب كطوب: ة ببلخ قرب سمنجان وروبى كطوبى: ة ببغداد من قرى دجيل، وأبو الحرم حرمي بن محمود بن عبد الله بن زيد ابن نعمة الروبي المصري محدث، إلى جده روبة.
 والترويب كالروب الإعياء يقال: روبت مطية فلان إذا أعيضت.
 وهذا راب كذا أي قدره ورويبة أبو بطن، وهو رويبة بن عامر بن العصبة بن امرئ القيس بن زيد مناة من بني تميم، أعقب، من ولده عبد الله، وسنان وعمرو، وعمارة ابن رويبة، له صحبة.

##### Türkçe

**راب** süt **يروب** **روبا** ve **رؤوبا**: üçlü (okunuşla) pıhtılaştı; yani olgunlaştı; ve **لبن روب** ve **رائب**; yahut o, çalkalanan ve tereyağı çıkarılan şeydir; Araplar der ki: “Bende ne **شوب** var ne **روب**”; artık **الروب**: ekşimiş/pıhtılaşmış süt; **الشوب**: karıştırılmış baldır; ve denildi ki: ikisi, sınırlandırılmaksızın süt ve baldır.

Ve hadiste: “لا شوب ولا روب” yani ne hile ne de karıştırma.

Ve **الأصمعي**’den: hata edip isabet eden hakkında darbımesellerindendir: “هو يشوب ويروب”; ve **روبه** ve **أرابه**: onu **رائبا** yaptı; ve denildi ki: **الرائب** çalkalanmış olan da olur, çalkalanmamış olan da; **الأصمعي** dedi ki: **الرائب** tereyağı çıkarılmış olan çalkalanmış olandır; **المروب**: henüz çalkalanmamış olan, kırbada olan, tereyağı alınmamış olandır; **أبو عثبيد** dedi ki: süt pıhtılaşınca o **الرائب**’dir; artık tereyağı çekilip çıkarılıncaya kadar onun adı böyle kalır; ve adı hâli üzere, develerden **العشراء** gibidir; o hamiledir, sonra doğurur ve o onun adıdır; ve **الأصمعي** şu beyti okudu:

  “Sana **أبو ماعز** **رائبـا** içirdi;
  peki sana **الرائب الخاثر** nereden (bulunur)?”

Yani: ancak sana çalkalanmış olanı içirdi; peki sana çalkalanmamış ve tereyağı çekilip çıkarılmamış olan nereden? Ve süt çalkalanmaya elverişli olgunluğa erişince: “قد راب” denir; **أبو زيد** dedi ki: **الترويب**: sütü kırbaya koyduğunda çalkalamaya elverişli olgunluğa erişsin diye onu çevirmendir; sonra onu çalkalarsın; ve güzelce **يرب** etmez (iyi pıhtılaşmaz).

Ve **المروب** ( **منبر** vezninde): **يقول** diye pıhtılaşan kap yahut kırba; ve bazı nüshalarda şeddeli olarak: içinde süt bulunan; ve **التهذيب**’de: içinde sütün **يروب** ettiği kap; dedi ki:

  “**عامر بن جـنـدب**’den bir kocakarı,
  **المروب**’da olanı zulmetmeyi (haksızlığa uğratmayı) sevmez.”

Ve **سقاء مروب** ( **معظم** vezninde): içinde süt **روب** edilmiş (pıhtılaştırılmış) kırba; ve Arapların meselinde: “أهون مظلوم سقاء مروب”; ve aslı: kırba, çalkalama vakti gelinceye kadar sarılıp bağlanır; ve **المظلوم**: zulmedilip sulanan (içirilen) yahut tereyağı çıkmadan önce içilen (kırba)dır. Ve **أبي زيد**’den, zelil, zayıf bırakılmış adam babında: “أهون مظلوم سقاء مروب”; ve kırbayı, olgunlaşmasından önce onu içirdiğinde **ظلمت السقاء** dersin.

Ve **الروبة**; ve **كراع**’dan, fethin zammesiyle: sütün **يروب** etmesi için ekşiden süte atılan maya; ve bu, **الروبة**’nin anlamının aslıdır; ve musannif onun için yaklaşık on iki anlam zikretmiştir; geleceği üzere beyanı gelir; ve bu, onlardan biridir; ve denildi ki: **الروبة**: içinde tereyağı bulunan sütün mayasıdır; tereyağı çıkarılınca o **رائب** olur; yahut **اللبن المروب**’un kalanı. Mecazdan: **الروبة** (zam ve feth ile), **اللحياني**’den: aygırın suyunun birikintisi; ve denildi ki: onun toplanmasıdır; yahut o, devenin rahminde onun suyudur; ve o, **المهاة**’dan daha kalın ve daha uzak atımlıdır; **الجوهري** dedi ki: atın **روبة**’si, onun birikintisindeki suyudur; “Bana aygırının **روبة**’sini ödünç ver” ve “erkek devenin **روبة**’sini (ödünç ver)” denir; onu ona aşım için istediğinde. Mecazdan: **الروبة** ihtiyaçtır; ve “Falanca, ehlinin **روبة**’siyle kaim olmaz” yani onların işi ve ıslahıyla; ve denildi ki: yani ona yükledikleri ihtiyaçlarıyla; ve denildi ki: onların kuvveti ve masrafıyla kaim olmaz. **أبو عبيدة المعمر بن مثنى** dedi ki: **الفضل بن الربيع** bana dedi, yanına varmıştım: “Ey **أبا عبيدة**, çocuğun var mı?” Dedim: “Evet.” Dedi: “Niçin onu yanında getirmedin?” Dedim: “Onu, ehlinin **روبة**’siyle kaim olsun diye geride bıraktım.” Dedi: kelime ona hoş geldi; ve dedi: “Onu **أبي عبيدة**’den yazın.” Bunu şeyhimiz söyledi. Ve **الروبة**: geçimin ayakta durmasıdır; ve işten **الروبة**: onun toplamıdır; **الجيم**’in zammesiyle; dersin: “Onun işinin **روبة**’siyle kaim olmaz” yani işinin toplamıyla; sanki aygırın **روبة**’sinden; artık o mecazdır. Mecazdan: **الروبة**: parçadır; ve diğer ana kaynaklarda: geceden bir taifedir. **لسان العرب**’da: ve ondan, hemzelemeyen kimseye göre **روبة بن العجاج**; çünkü o geceden bir taifeden sonra doğmuştur. Ve **التهذيب**’de: **رؤبة بن العجاج** hemzelidir; ve denildi ki: **الروبة** geceden bir saattir; ve denildi ki: “Geceden bir **روبة** geçti” yani bir saat; ve “Geceden bir **روبة** kaldı” da böyledir; “Bizden gecenin **روبة**’sinden (bir kısmı) döküldü/uzaklaştı” denir. Ve **الروبة**: etten bir parçadır; “Eti **روبة روبة** kesti” denir; yani parça parça. Ve **الروبة**: avı deliğinden çıkarmakla onunla çıkarılan bir çengeldir; o, kışkırtandır; **أبي العميثل**’den. Ve **الروبة**: fakirliktir; bunu **ابن السيد** ve **الصاغاني** söyledi. Ve **الروبة**: **النلك** ağacıdır; **النون**’un kesresi ve zammesiyle; müellife gelecektir; ve **ابن السيد** onu **الزعرور** ağacıyla tefsir etti. Mecazdan: **الروبة**: pıhtılaşma ve çok süt içmekten gevşeklik ve ağırdan alma. Ve **الروبة**: bitkisi ve ağacı çok olan yerin keremli (verimli) kısmıdır; o, yerin otça en kalıcı olanıdır; ve bu sonuncuyu **الصاغاني** nakletmiştir; dedi ki: hemzelenir; denildi ki; ve onunla **رؤبة بن العجاج** adlandırılmıştır. Ve **الفصيح** şârihleri, şeyhimizin naklettiğine göre, dedi ki: bütün bu anlamlardan nakledilmiş olması caizdir; birini veya başkasını tercih, tercih ettirici olmaksızın tercihtir; ve bu açıktır; ancak dayanılan bir sebep olursa; bitti. İşte bunlar on iki anlamdır. Ve **ابن عديس** artırdı: **الروبة**: **اللبن المروب**’un kalanı; ve bunu müellif, ihtilafı çeşitlendirmek için “yahut” ile zikretmiştir. Ve **الجوهري** artırdı: adamdan **الروبة**: onun aklıdır. **ابن الأعرابي** dedi ki: dersin: “O bana konuşuyor; ben ise o vakit bir oğlandım; bende **روبة** yoktu.” Ve **الروبة**: içinde tereyağı bulunan süttür; ve **الروبة** ayrıca: tereyağı çekilip çıkarılmış süttür; böyle dedi **أبو عمر المطرز**; ve şeyhimiz onu nakletti.

Dedim: ikisi zıttır. Ve **الروبة**: hâlin ve işin ıslahıdır; **ابن الأعرابي**’den. Ve **أبو عمرو الشيباني** dedi ki: **الروبة**: **المشارة**’dır; o da su arkıdır; şeyhimiz onu nakletti. Ve kadehten **الروبة**: onunla ulaştırılan (eklenen) şeydir; çoğulu **روب**; **لسان العرب**’da böyledir.

Dedim: o, kırık kaba onunla çatlatıp birleştirmek için sokulan bir tahta parçasıdır; bunu **ابن السيد** hikâye etti; ve o hemzelidir. **أبو زيد** dedi ki: eğer semerde bir kırık olup yamalanırsa, o yamanın adı **روبة**’dir. Ve **الروبة**: **الدردب**’dir; **الباقر** hadîsinde: “Nebizde **الدردي** mi yapıyorsunuz?” Denildi ki: “**الدردي** nedir?” Dedi: “**الروبة**.” Ve **الأساس**’ta: mecazdan: attan **الروبة**: koşmaya dair kuvvetin kalanı. İşte bunlar, müellife karşı istidrâk ettiğimiz on anlamdır; ve dilin ana kaynaklarına bakan, bundan daha çoğunu bulur.

Ve adam **راب** eder, **يروب** **روبا** ve **رؤوبا**: şaşırdı; ve nefsi, tokluktan yahut uyuklamadan gevşedi; yahut uykudan kalktı, beden ve nefis ağır/pıhtılaşmış (gevşek) hâlde; yahut uykudan sarhoş oldu. Mecazdan: **رجل رائب** ve **أروب** ve **روبان**; dişisi **رائبة**; **اللحيضاني**’den. Ve “Falancayı **رائبا** gördüm” yani karışık, pıhtılaşmış; ve o **أروب** ve **روبان**, **قوم روبى**’dandır; eğer böyle iseler; yani nefsi pıhtılaşmış, karışık kimseler. **سيبويه** dedi ki: onlar, yolculuk ve ağrının onları ağırlaştırdığı kimselerdir; böylece uykuyu ağır buldular. Ve denilir: **الرائب**’den içtiler de sarhoş oldular. **بشر** dedi ki:

  “Ama **تميم** (yani) **تميم بـن مـر**;
  kavmi onları **روبى** (olarak) uykuda buldu.”

Ve o, cem‘de **هلكى** ve **سكرى**’ya benzer; tekilleri **روبان**’dır. **الأصمعي** dedi ki: onların tekili: **رائب**; **مائق** ve **موقى** gibi; ve **هالك** ve **هلكى**.

Ve adam **راب** etti ve **{وب**: yoruldu; **ثعلب**’den.

Ve adam **راب** etti: yalan söyledi; **ابن الأعرابي**’den. Ve denildi ki: aklı, görüşü ve işi karıştı; ve o **رائب**’dir. Ve **ابن الأعرابي**’den: **راب**: ıslah ettiğinde; ve **راب**: sakinleşti; ve **راب**: itham etti. **أبو منصور** dedi ki: eğer **راب** “ıslah etti” manasında ise, aslı hemzelidir; **رأب الصدع**’dan (yarığı onarmaktan).

Mecazdan: “Bırak onu; çünkü kanı **راب** etti; **يروب** **روبا**” yani helâki yaklaştı; **أبي زيد**’den. Ve başka bir yerde dedi ki: kanının dökülmesine maruz kalırsa. Dedi ki: bu, onların “Falancanın kanı kaynıyor” sözünün benzeridir. Ve **الأساس**’ta: pıhtılaşmış ve çalkalanma vakti gelmiş süte benzetildi.

Ve **روب** ( **طوب** gibi): **ة** Belh’te, Semencân yakınında. Ve **روبى** ( **طوبى** gibi): **ة** Bağdat’ta, Dicle’nin köylerinden. Ve **أبو الحرم حرمي بن محمود بن عبد الله بن زيد ابن نعمة الروبي المصري** muhaddistir; dedesi **روبة**’ye nispetle.

Ve **الترويب**, **الروب** gibi, yorgunluktur; “Falancanın biniti **روبت** etti” denir; yorulduğunda.

Ve “Bu, şöyle şöyle **راب** etti” yani onu takdir etti. Ve **رويبة** bir batnın babasıdır; o, **رويبة بن عامر بن العصبة بن امرئ القيس بن زيد مناة**; **بني تميم**’dendir; nesil verdi; soyundan: **عبد الله** ve **سنان** ve **عمرو**; ve **عمارة ابن رويبة**; onun sohbeti (sahâbîliği) vardır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَابَ
1 رَابَ ذ , (T, S, M, &c.,) aor. يَرُوبُ, (T, S, &c.,) inf. n. رَوْبٌ, (Lth, T, Msb,) or رُؤُوبٌ, (S,) or both, (T, M, Mgh, K,) said of milk, (T, S, M, &c.,) It was, or became, thick, or coagulated: (M, A, Msb, K:) or was churned, and deprived of its butter: (M, * A, K: *) or it was, or became, fit to be churned: (T:) or thick, (S,) or having a compact pellicle upon its surface, and thick, or resembling liver so that it quivered, (Lth, T,) and fit to be churned: (Lth, T, S:) or such as had become thick; (Fr, A'Obeyd, T, S, * Mgh;) until its butter was taken forth; (Fr, A'Obeyd, T, S; *) or before and after it had been deprived of its butter. (Mgh.) ― -b2- [Hence,] رَابَ دَمُهُ, (T, M, A, K,) aor. as above, (T,) inf. n. رَوْبٌ, (M,) (tropical:) [His blood is about to be shed;] his death, or destruction, is at hand: (M, K:) said of one who has exposed himself to that which will cause his blood to be shed; (T;) of one who has exposed himself to slaughter: (A:) like the phrase يَفُورُ دَمُهُ; (T;) or like يَغْلِى دَمُهُ: his blood being likened to milk that has become thick, and fit to be churned. (A.) ― -b3- And رَابَ الرَّجُلُ, (As, T, S, &c.,) aor. as above, (TA,) inf. n. رَوْبٌ (S, M, K) and رُؤُوبٌ, (M, K,) (tropical:) The man was, or became, confused, or disturbed, (As, T, S, K,) in his affair, or case, (As, T,) or in his reason, or intellect, (S, K,) and his opinion: (As, T, S:) or confounded, or perplexed; unable to see his right course: (M, K:) and languid in spirit, by reason of satiety, or drowsiness, (M, A,) or intoxication; as also رَابَتْ نَفْسُهُ: (A:) or he arose (M, K, TA) from sleep (M, TA) disordered in body and mind: (M, K, TA:) or he was intoxicated with sleep: (M, K:) or he was lazy, sluggish, or slothful. (Aboo-Sa'eed, T.) ― -b4- And رَابَ, (Th, M, K,) inf. n. رَوْبٌ; (TA;) and ↓ روّب, (Th, M,) inf. n. تَرْوِيبٌ; (K;) (assumed tropical:) He (a man, Th, M) was, or became, fatigued, or jaded. (Th, M, K.) And مَطِيَّةُ فُلَانٍ ↓ رَوَّبَتْ (assumed tropical:) The riding-camel of such a one was, or became, fatigued, or jaded. (T.) ― -b5- And رَابَ (assumed tropical:) He, or it, was, or became, quiet, still, or motionless. (IAar, T.) ― -b6- It is said in a prov., of him who does wrong and does right, [or of him who does right and does wrong,] هُوَ يَشُوبُ وَ يَرُوبُ, meaning, accord. to Aboo-Sa'eed, (assumed tropical:) He defends his companion [at one time], and is lazy or sluggish or slothful [at another time]: or it means he defends without energy at one time, and at another time is lazy or sluggish or slothful, so that he defends not at all: or, as some say, he mixes water with the milk, and so spoils it, and he makes it good; from the saying of IAar that رَابَ signifies أَصْلَحَ; but if it have this meaning, it is originally رَأَبَ, with hemz. (T. [See more in art. شوب.]) -A2- Accord. to IAar, رَابَ also signifies He suspected. (T. [But in this sense it seems to belong to art. ريب.]) -A3- Also He lied. (K. [But in the T, this signification is assigned to شَابَ, not to رَابَ; app. in relation to the prov. above cited.])

روّب اللَّبَنَ
2 روّب اللَّبَنَ ذ , (S, M, A, K,) inf. n. تَرْوِيبٌ, (AZ, M,) He made the milk to be such as is termed رَائِب; (S, M, A, K;) as also ↓ ارابهُ: (M, A, K:) or he put the milk into the skin, and turned it over, in order that it might become fit for churning, and then churned it, when it had not thickened well. (AZ, M.) -A2- See also 1, in two places.

اراب اللَّبَنَ
4 اراب اللَّبَنَ ذ : see 2. -A2- [اراب as an intrans. verb app. signifies He had much milk such as is termed رَائِب: see its part. n. مُرِيبٌ, below.]

رَابٌ
رَابٌ ذ The equal in quantity or measure or the like: so in the saying, هَذَا رَابُ كَذَا [This is the equal in quantity &c. of such a thing. (K, * TA.)

رَوْبٌ
رَوْبٌ ذ : see رَائِبٌ, in two places. ― -b2- Hence, (M,) لَا شَوْبَ وَ لَا رَوْبَ, (IAar, T, M,) occurring in a trad., meaning (assumed tropical:) There is, or shall be, no dishonesty, nor any mixing: (TA:) it is a saying of the Arabs, in a case of selling and buying, respecting the commodity which one sells, and means I am irresponsible to thee for its faults, or defects. (IAar, T, M.)

رَوْبَةٌ
رَوْبَةٌ ذ : see what next follows, in three places.

رُوبَةٌ
رُوبَةٌ ذ The ferment of milk, (T, S, M, A, Mgh, Msb, K,) consisting of a sour portion, (S, TA,) which is put into milk in order that it may become such as is termed رَائِب; (T, S, Mgh, Msb, TA;) and ↓ رَوْبَةٌ signifies the same as رُوبَةٌ in this sense, (Kr, M, A, K,) and in the other senses which follow: (M:) this is the primary signification: (TA:) or ferment of milk which contains its butter, and when its butter has been taken forth; as also ↓ رَائِبٌ in both of these two senses; (T;) or in the latter state it is termed ↓ رَائِبٌ: (TA:) or (so in the A and K, but in the M “ and, ”) remains of milk (M, A, K, in the second of which, as in the last, this applies also to ↓ رَوْبَةٌ,) that has become such as is termed رَائِب: (M:) or remains of milk left in the [skin or vessel called] مِرْوَب in order that fresh milk, when poured upon it, may quickly become رَائِب: (T:) and milk containing its butter: and also milk from which its butter has been taken forth: (Aboo-' Amr ElMutarriz, MF, TA.) It is said in a prov., شُبْ شَوْبًا لَكَ رُوبَتُهُ [Mix thou a mixture, app. of thick and fresh milk: thine shall be what will remain of it]: (S:) or لَكَ بَعْضُهُ [thine shall be some of it]: (so Meyd:) it is like the saying اُحْلُبْ حَلَبًا لَكَ شَطْرُهُ [expl. in art. شطر]: (S, Meyd:) and is applied in inciting to aid him in whom one will find profit, or advantage. (Meyd.) ― -b2- I. q. دُرْدِىٌّ [as meaning A ferment] such as is put into [the beverage called] نَبِيذ [to make it ferment]. (TA.) ― -b3- (tropical:) What has collected of the seminal fluid (T, S, M, A, K) of a horse, (S, A,) or of a stallion, (M, K,) after resting from covering; (T, S, M, K;) and ↓ رَوْبَةٌ in this sense is mentioned by Lh: (M:) you say, أَعِرْنِى رُوَبَةَ فَحْلِكَ, (T,) or فَرَسِكَ, (S, A,) when you ask a person to lend you a stallion, or a horse, to cover: (T, S, A:) or the collecting thereof: or the seminal fluid of the stallion in the womb of the camel: (M, K:) it is thicker than that which is termed مُهَاة, and more remote in respect of the place into which it is injected. (M.) ― -b4- (tropical:) Strength of a horse to run: so in the phrase فَرَسٌ بَاقِى الرُّوبَةِ (tropical:) [A horse whose strength to run remains]. (A.) ― -b5- (tropical:) Intellect (IAar, S, A) of a man (IAar, S) when it has attained to full vigour: (A:) [app. as being likened to the روبة of the stallion:] so in the saying, هُوَ يُحَدِّثُنِى وَ أَنَا اـِذْ ذَاكَ غُلَامٌ لَيْسَ لِى رُوبَةٌ (tropical:) [He would talk to me, I being then a boy, not having full intellect]. (IAar, S, A: in one of my copies of the S, and in the TA, لَيْسَتْ.) ― -b6- (assumed tropical:) The main, or most essential, part, syn. جُمَّاع, of an affair: (M, K:) so in the saying, مَا يَقُومُ بِرُوبَةِ أَمْرِهِ (assumed tropical:) [He does not undertake, or superintend, or attend to, the main, or most essential, part of his affair]: app. from the روبة of the stallion. (M.) ― -b7- (assumed tropical:) Means of subsistence: (M, K:) (assumed tropical:) food, or sustenance: (TA:) (assumed tropical:) anything that puts a thing into a good, right, or proper state; from the same word as signifying “ a sour ferment that is put into milk to make it ferment: ” (JM:) (tropical:) a want, or thing that is needed [to put one into a good, or right, state]: (S, M, A, K:) and want as meaning poverty. (Ibn-Es-Seed, K, TA.) You say, لَا يَقُومُ بِرُوبَةِ أَهْلِهِ, (S, A,) or مَا يَقُومُ الخ, (M, TA,) i. e. (assumed tropical:) [He will not, or does not, undertake, or take upon himself, or attend to,] the food, or sustenance, of his family: or (assumed tropical:) their case, and the putting them into a good, right, or proper, state: (TA:) or (tropical:) [the supplying of] what they require of him. (S, M, A, TA.) ― -b8- (tropical:) A part, or portion, or small portion, (طَائِفَةٌ, S, M, or قِطْعَةٌ, K, or سَاعَةٌ, T, M, A,) of the night: (T, S, M, A, K:) [app. from the same word signifying “ remains of milk; ” as seems to be implied in the A:] so in the saying, مَضَتْ رُوبَةٌ مِنَ اللَّيْلِ (tropical:) A period, or short portion, (ساعة,) of the night passed: (T, M, TA:) and بَقِيَتْ رُوبَةٌ مِنَ اللَّيْلِ (tropical:) A period, or short portion, (ساعة,) of the night remained: (M, A, TA:) and هَرِقْ عَنَّا مِنْ رُوبَةِ اللَّيْلِ, (S, A,) i. e. اِكْسِرْ عَنَّا سَاعَةً مِنْهُ [app. for اِكْسِرْ جَهْدَنَا or the like, i. e. (tropical:) Abate thou, or allay thou, our fatigue, or the like, or relieve thou us, for a period, or short portion, of the night; من before روبة being redundant]. (A.) ― -b9- (assumed tropical:) A piece of flesh-meat: (M, K:) so in the saying, قَطَعَ اللَّحْمَ رُوبَةً رُوبَةً (assumed tropical:) [He cut the flesh-meat into pieces; or cut it piece by piece]. (M.) -A2- (assumed tropical:) Heaviness, sluggishness, or torpidness, (T, K,) or laxness, or confusedness of the intellect, (T,) and languor, feebleness, or faintness, (K,) from drinking much milk. (T.) -A3- Good and fertile land, abounding with plants, or herbage, (T, M, K,) and with trees: (T, M:) that kind of land in which the herbage, or pasturage, remains longest. (T.) ― -b2- Accord. to Aboo-' Amr Esh-Sheybلnee, i. q. مَشَارَةٌ, which means A سَاقِيَة [or channel of water for irrigation: but it has also other meanings, which see in art. شور]. (TA.) ― -b3- The tree called نُلْك; (T, K, TA;) expl. by Ibn-Es-Seed as meaning the tree called زُعْرُور [q. v.]. (TA.) -A4- A kind of hooked instrument (كَلُّوب) by means of which an animal that is hunted is drawn forth from its hole: (M, K:) accord. to Abu-l-'Omeythil, the مِحْرَش [app. meaning the same, or an instrument used for drawing forth the lizard called ضَبّ from its hole]. (M.) -A5- It is also mentioned by IAar as [syn. with رُبَةٌ and أُرْبَةٌ,] meaning A knot. (T.) -A6- A piece of wood with which a wooden bowl, or other vessel, is repaired, or mended; or with which a breach, or broken place, therein is stopped up: (T, TA:) and, accord. to AZ, a patch, or piece, with which a camel's saddle (رَحْل) is patched, or pieced, when it is broken: (TA:) pl. رُوَبٌ: but this is [properly, or originally, رُؤْبَةٌ,] with ء: (T, TA:) so says ISk. (T.) [See art. رأب.]

رَوْبَانُ
رَوْبَانُ ذ : see the next paragraph.

رَائِبٌ
رَائِبٌ ذ , applied to milk, (Lth, T, S, M, Mgh, Msb, K, &c.,) and ↓ رَوْبٌ, so applied, (Lth, T, M, K,) Thick, or coagulated: (M, Msb, K:) or churned, and deprived of its butter: (As, T, M, K:) see also رُوبَةٌ, in two places: or thick, (S,) or having a compact pellicle upon its surface, and thick, or resembling liver so that it quivers, (Lth, T,) and fit to be churned: (Lth, T, S:) or such as has been churned, and such as has not been churned: (S:) or such as has become thick; (Fr, A 'Obeyd, T, S, Mgh;) until its butter is taken forth; (Fr, A 'Obeyd, T, S;) or before and after its butter has been taken forth; (Mgh;) like as the epithet عُشَرَآءُ is applied to a she-camel when pregnant and when she has brought forth. (A 'Obeyd, T, S.) A poet, cited by As, says,
وَ مَنْ لَكَ بِالرَّائِبِ الخَاثِرِ
سَقَاكَ أَبُو مَا عِزٍ رَائِبًا
(T, S Mgh) meaning Aboo-Mل'iz gave thee to drink churned [milk], (T, S,) but how wilt thou obtain, (T,) or [rather] but who will be answerable to thee for, (S,) the unchurned (T, S) [that is thick, or] that has not had its butter taken forth from it? (S. [Or رَائِب in the former instance may be from رَابَ of which the aor. is يَرِيبُ; so that it may there mean what occasioned doubt, or evil opinion: see رَائِبٌ in art. ريب: and if so, this word as belonging to the present art., and applied to milk, may signify only thick, or unchurned.]) And one says, مَا عِنْدَهُ شَوْبٌ وَ لَا ↓ رَوْبٌ, (T,) or مَا عِنْدِى الخ, (M,) i. e. He has not, or I have not, mixed honey, nor milk such as is termed رَائِب: (T, M:) or, as some say, honey nor milk; thus explaining the two words شوب and روب without restriction. (M. [See also art. شوب.]) ― -b2- [Hence,] رَائِبٌ applied to a man, (T, S, M, A, K,) as also ↓ رَوْبَانُ, (T, M, K,) and ↓ أَرْوَبُ, (M, K,) (tropical:) Confused, disturbed, or disordered, (T, S, A,) in mind, by reason of drowsiness, or satiety, or intoxication: (A:) or confounded, or perplexed; unable to see his right course: (M, K:) and languid in spirit, by reason of satiety, or drowsiness: (M:) or who has arisen (M, K) from sleep (M) disordered in body and mind: or intoxicated with sleep: (M, K:) or رَائِبٌ signifies (assumed tropical:) confused in his intellect and his opinion and his affair: (TA:) and a man (tropical:) fatigued, wearied, distressed, embarrassed, or troubled: (A:) fem. [of the first] رَائِبَةٌ: (Lh, M:) pl. of the first, (S, M, A, * Mgh,) accord. to As, (S,) or of the second, رَوْبَى: (S, A, Mgh:) you say قَوْمٌ رَوْبَى (tropical:) a people, or company of men, confused, disturbed, or disordered, in minds, (T, S, Mgh,) by reason of drowsiness: (Mgh:) accord. to Sb, (M,) rendered heavy, or weak, or languid, by journeying, (S, M,) and by pain, (M,) and heavy with sleep: (S:) or intoxicated by drinking [milk such as is termed] رَائِب. (S, Mgh.) ― -b3- And رَائِبٌ also signifies (tropical:) A thing, or an affair, that is clear, or free from dubiousness or confusedness; (Th, T and TA in art. ريب;) like the milk so termed. (TA in art. ريب. See an ex. in that art.)

أَرْوَبُ
أَرْوَبُ ذ : see the next preceding paragraph.

مِرْوَبٌ
مِرْوَبٌ ذ A vessel, (T, S,) or receptacle, (A,) or skin, (M, K,) in which milk is made to be such as is termed رَائِب. (T, S, M, A, K.) [See also مُرَوَّبٌ.]

مُرِيبٌ
مُرِيبٌ ذ Having much milk such as is termed رَائِب. (Har p. 416.)

مُرَوَّبٌ
مُرَوَّبٌ ذ Milk that has not as yet been churned, and that is in the skin, not having had its butter taken from it. (As, T.) ― -b2- And سِقَآءٌ مُرَوَّبٌ A skin in which milk has been made such as is termed رَائِب: (M, K:) or a skin that is wrapped up [in order that its milk may thicken more quickly by its being kept warm] until it attains the fit time for the churning. (S.) It is said in a prov., أَهْوَنُ مَظْلُومٍ سِقَآءٌ مُرَوَّبٌ, (T, S, M, A,) meaning [The lightest in estimation] of what is drunk, or given to be drunk, [of milk,] before its butter comes forth from it (As, T) [is that in] a skin that is wrapped up &c., as expl. above: (S:) [or (assumed tropical:) the least to be esteemed of the wronged is he who remains quiet, or inert, like milk not yet in a state of fermentation:] AZ mentions it as applied to him who is low, abject, or contemptible; who is held to be weak: and he says that ظَلَمْتُ السِّقَآءَ means “ I gave [the milk of] the skin to be drunk before it had attained to maturity [so as to be fit for the process of churning]: ” (T:) or مُرَوَّبٌ signifies not churned, but having in it its ferment; and the prov. is applied to him who is constrained to do something that is difficult, and to become in a state of abasement, or ignominy, and does not manifest any disapproval. (Meyd.)

##### Türkçe

**رَابَ**
1 **رَابَ** **ذ** , (T, S, M, &c.,) muzârîsi **يَرُوبُ**, (T, S, &c.,) mastarı **رَوْبٌ**, (Lth, T, Msb,) yahut **رُؤُوبٌ**, (S,) yahut ikisi birden, (T, M, Mgh, K,) süte dair söylenir, (T, S, M, &c.,) kalınlaştı yahut pıhtılaştı: (M, A, Msb, K:) yahut yayıklanıp yağından arındırıldı: (M, * A, K: *) yahut yayıklanmaya elverişli oldu: (T:) yahut kalın, (S,) yahut yüzeyinde sıkı bir zar olup kalın, yahut karaciğere benzer ki titrer, (Lth, T,) ve yayıklanmaya elverişli: (Lth, T, S:) yahut kalınlaşmış olan; (Fr, A'Obeyd, T, S, * Mgh;) yağı çıkarılıncaya kadar; (Fr, A'Obeyd, T, S; *) yahut yağından arındırılmadan önce ve sonra. (Mgh.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **رَابَ دَمُهُ**, (T, M, A, K,) muzârîsi yukarıdaki gibi, (T,) mastarı **رَوْبٌ**, (M,) (mecaz:) [kanı dökülmek üzeredir;] ölümü yahut helâki yakındır: (M, K:) kanının dökülmesine sebep olacak şeye kendini maruz bırakmış kimse hakkında söylenir; (T;) boğazlanmaya kendini maruz bırakmış kimse hakkında: (A:) **يَفُورُ دَمُهُ** ibaresi gibidir; (T;) yahut **يَغْلِى دَمُهُ** gibidir: kanı, kalınlaşıp yayıklanmaya elverişli olmuş süte benzetilmiştir. (A.) ― -b3- Ve **رَابَ الرَّجُلُ**, (As, T, S, &c.,) muzârîsi yukarıdaki gibi, (TA,) mastarı **رَوْبٌ** (S, M, K) ve **رُؤُوبٌ**, (M, K,) (mecaz:) adam, işinde yahut hâlinde, (As, T,) yahut aklında yahut idrakinde, (S, K,) ve görüşünde, (As, T, S:) şaşkınlaştı yahut sarsıldı, (As, T, S, K): yahut sersemledi yahut bocaladı; doğru yolunu göremez oldu: (M, K:) ve tokluk yahut uyuklama, (M, A,) yahut sarhoşluk sebebiyle ruhça gevşedi; bunun gibi **رَابَتْ نَفْسُهُ** da: (A:) yahut (M, K, TA) uykudan (M, TA) beden ve zihin bakımından bozulmuş olarak kalktı: (M, K, TA:) yahut uykuyla sarhoş oldu: (M, K:) yahut tembel, ağır, yahut üşengeç oldu. (Aboo-Sa'eed, T.) ― -b4- Ve **رَابَ**, (Th, M, K,) mastarı **رَوْبٌ**; (TA;) ve ↓ **روّب**, (Th, M,) mastarı **تَرْوِيبٌ**; (K;) (mecaz olduğu varsayılarak:) o (bir adam, Th, M) yoruldu yahut bitkin düştü. (Th, M, K.) Ve **مَطِيَّةُ فُلَانٍ** ↓ **رَوَّبَتْ** (mecaz olduğu varsayılarak:) falanın binek devesi yoruldu yahut bitkin düştü. (T.) ― -b5- Ve **رَابَ** (mecaz olduğu varsayılarak:) o yahut o şey sakinleşti, duruldu, yahut hareketsiz kaldı. (IAar, T.) ― -b6- Bir darbımeselde, kötülük edip iyilik eden [yahut iyilik edip kötülük eden] kimse hakkında şöyle denir: **هُوَ يَشُوبُ وَ يَرُوبُ**, mânâsı, Aboo-Sa'eed’e göre, (mecaz olduğu varsayılarak:) bir vakit arkadaşını savunur, [başka bir vakit] tembel yahut ağır yahut üşengeç olur: yahut mânâsı, bir vakit gayretsizce savunur, başka bir vakit tembel yahut ağır yahut üşengeç olur da hiç savunmaz: yahut bazılarına göre, suyu süte karıştırır da onu bozar, ve onu iyi eder; IAar’ın **رَابَ**’ın **أَصْلَحَ** mânâsına geldiğini söylemesinden; fakat bu mânâda ise, aslı hemzeli olarak **رَأَبَ**’dır. (T. [Daha fazlası **شوب** maddesinde.]) -A2- IAar’a göre, **رَابَ** ayrıca “şüphelendi” mânâsına gelir. (T. [Fakat bu mânâda **ريب** maddesine ait görünür.]) -A3- Ayrıca “yalan söyledi.” (K. [Fakat T’de bu mânâ **شَابَ**’a nispet edilir, **رَابَ**’a değil; yukarıda zikredilen darbımeselle ilgili olarak.])

**روّب اللَّبَنَ**
2 **روّب اللَّبَنَ** **ذ** , (S, M, A, K,) mastarı **تَرْوِيبٌ**, (AZ, M,) sütü **رَائِب** denilen hâle getirdi; (S, M, A, K;) bunun gibi ↓ **ارابهُ** da: (M, A, K:) yahut sütü tuluma koydu ve onu çevirdi; yayıklanmaya elverişli olsun diye; sonra, iyi kalınlaşmamış iken, onu yayık yaptı. (AZ, M.) -A2- Ayrıca 1’e, iki yerde, bak.

**اراب اللَّبَنَ**
4 **اراب اللَّبَنَ** **ذ** : 2’ye bak. -A2- [**اراب** geçişsiz fiil olarak görünüşe göre, **رَائِب** denilen türden çok sütü vardı mânâsına gelir: aşağıda onun ism-i fâili **مُرِيبٌ**’e bak.]

**رَابٌ**
**رَابٌ** **ذ** miktar yahut ölçü yahut benzeri bakımından eşit olan: “**هَذَا رَابُ كَذَا**” sözünde olduğu gibi [Bu, miktar vb. bakımından şunun eşitidir]. (K, * TA.)

**رَوْبٌ**
**رَوْبٌ** **ذ** : iki yerde **رَائِبٌ**’e bak. ― -b2- Bundan dolayı, (M,) bir hadiste vârid olan **لَا شَوْبَ وَ لَا رَوْبَ**, (IAar, T, M,) mânâsı (mecaz olduğu varsayılarak:) hile yoktur, karıştırma da yoktur: (TA:) Arapların, alım-satım hâlinde, kişinin sattığı mala dair söylediği bir sözdür; mânâsı: onun ayıplarından yahut kusurlarından dolayı sana karşı sorumlu değilim. (IAar, T, M.)

**رَوْبَةٌ**
**رَوْبَةٌ** **ذ** : üç yerde, hemen ardından gelene bak.

**رُوبَةٌ**
**رُوبَةٌ** **ذ** sütün mayasıdır, (T, S, M, A, Mgh, Msb, K,) ekşi bir kısımdan ibaret olup, (S, TA,) sütün **رَائِب** denilen hâle gelmesi için süte konur; (T, S, Mgh, Msb, TA;) ve ↓ **رَوْبَةٌ** bu mânâda **رُوبَةٌ** ile aynı mânâya gelir, (Kr, M, A, K,) ve aşağıda gelen diğer mânâlarda da: (M:) bu, aslî mânâdır: (TA:) yahut yağı içinde bulunan ve yağı çıkarıldıktan sonraki hâliyle sütün mayası; bunun gibi ↓ **رَائِبٌ** de bu iki mânânın ikisinde: (T;) yahut ikinci hâlde ona ↓ **رَائِبٌ** denir: (TA:) yahut (A ve K’de böyle; M’de ise “ve” ile) **رَائِب** denilen hâle gelmiş sütün artığı (M, A, K; ikincisinde, sonuncuda olduğu gibi, bu ayrıca ↓ **رَوْبَةٌ** için de geçerlidir): (M:) yahut taze süt üzerine döküldüğünde çabucak **رَائِب** olsun diye [**مِرْوَب** denilen] tulumda bırakılan sütün artığı: (T:) ve yağı içinde bulunan süt: ve ayrıca yağı çıkarılmış süt: (Aboo-' Amr ElMutarriz, MF, TA.) Bir darbımeselde şöyle denir: **شُبْ شَوْبًا لَكَ رُوبَتُهُ** [bir karışım karıştır; onun artığı senindir]: (S:) yahut **لَكَ بَعْضُهُ** [onun bir kısmı senindir]: (Meyd’e göre böyle:) “**اُحْلُبْ حَلَبًا لَكَ شَطْرُهُ**” sözü gibidir [**شطر** maddesinde açıklanmıştır]: (S, Meyd:) kâr yahut fayda bulunacak kimseye yardım etmeye teşvikte kullanılır. (Meyd.) ― -b2- **دُرْدِىٌّ** ile aynı mânâdadır; [maya mânâsında] [**نَبِيذ** denilen içeceğe] mayalansın diye konulan şey gibi. (TA.) ― -b3- (mecaz:) bir aygırın, (S, A,) yahut bir damızlık erkeğin, (M, K,) aşmadan dinlendikten sonra, (T, S, M, K,) meni suyundan birikmiş olan şey: (T, S, M, A, K) ve ↓ **رَوْبَةٌ** bu mânâda Lh tarafından zikredilmiştir: (M:) bir kimseye aygırını yahut atını aşım için ödünç vermesini istediğinde, **أَعِرْنِى رُوَبَةَ فَحْلِكَ**, (T,) yahut **فَرَسِكَ**, (S, A,) dersin: (T, S, A:) yahut bunun birikmesi: yahut aygırın menisinin devenin rahminde olanı: (M, K:) **مُهَاة** denilenden daha kalındır ve atıldığı yer bakımından daha uzaktadır. (M.) ― -b4- (mecaz:) atın koşmaya gücü: “**فَرَسٌ بَاقِى الرُّوبَةِ**” ibaresinde olduğu gibi (mecaz:) [koşma gücü kalan at]. (A.) ― -b5- (mecaz:) bir adamın (IAar, S) aklıdır (IAar, S, A) tam kuvvete eriştiğinde: (A:) [görünüşe göre aygırın **روبة**’sine benzetilerek:] “**هُوَ يُحَدِّثُنِى وَ أَنَا اـِذْ ذَاكَ غُلَامٌ لَيْسَ لِى رُوبَةٌ**” sözünde olduğu gibi (mecaz:) [o bana konuşurdu; ben o vakit bir oğlandım, tam aklım yoktu]. (IAar, S, A: S’nin nüshalarımın birinde ve TA’da **لَيْسَتْ**.) ― -b6- (mecaz olduğu varsayılarak:) bir işin ana yahut en esaslı kısmı, eş anlamlısı **جُمَّاع**: (M, K:) “**مَا يَقُومُ بِرُوبَةِ أَمْرِهِ**” sözünde olduğu gibi (mecaz olduğu varsayılarak:) [işinin ana kısmını üstlenmez yahut gözetmez yahut onunla ilgilenmez]: görünüşe göre aygırın **روبة**’sinden. (M.) ― -b7- (mecaz olduğu varsayılarak:) geçim vasıtası: (M, K:) (mecaz olduğu varsayılarak:) yiyecek yahut rızık: (TA:) (mecaz olduğu varsayılarak:) bir şeyi iyi, doğru yahut uygun hâle sokan her şey; “süte konulup onu mayalayan ekşi maya” mânâsındaki aynı kelimeden: (JM:) (mecaz:) bir ihtiyacı, yahut ihtiyaç duyulan şeyi [kişiyi iyi yahut doğru hâle sokacak şey]: (S, M, A, K:) ve ihtiyaç, fakirlik mânâsında. (Ibn-Es-Seed, K, TA.) “**لَا يَقُومُ بِرُوبَةِ أَهْلِهِ**”, (S, A,) yahut **مَا يَقُومُ** الخ, (M, TA,) yani (mecaz olduğu varsayılarak:) [ailesinin] yiyeceğini yahut rızkını üstlenmez yahut üstlenmez olur yahut onunla ilgilenmez: yahut (mecaz olduğu varsayılarak:) onların hâlini ve onları iyi, doğru yahut uygun hâle koymayı: (TA:) yahut (mecaz:) [onların] kendisinden ihtiyaç duydukları şeyi temin etmeyi. (S, M, A, TA.) ― -b8- (mecaz:) gecenin bir parçası yahut bölümü yahut küçük bir bölümü, (**طَائِفَةٌ**, S, M, yahut **قِطْعَةٌ**, K, yahut **سَاعَةٌ**, T, M, A,) (T, S, M, A, K:) [görünüşe göre “sütün artığı” mânâsındaki aynı kelimeden; A’da buna işaret var gibidir:] “**مَضَتْ رُوبَةٌ مِنَ اللَّيْلِ**” sözünde olduğu gibi (mecaz:) geceden bir vakit yahut kısa bir bölüm (ساعة) geçti: (T, M, TA:) ve “**بَقِيَتْ رُوبَةٌ مِنَ اللَّيْلِ**” (mecaz:) geceden bir vakit yahut kısa bir bölüm (ساعة) kaldı: (M, A, TA:) ve “**هَرِقْ عَنَّا مِنْ رُوبَةِ اللَّيْلِ**”, (S, A,) yani **اِكْسِرْ عَنَّا سَاعَةً مِنْهُ** [görünüşe göre **اِكْسِرْ جَهْدَنَا** yahut benzeri yerine, yani (mecaz:) gecenin bir vakti yahut kısa bir bölümü boyunca yorgunluğumuzu yahut benzerini azalt; **روبة**’den önceki **من** زائدedir]. (A.) ― -b9- (mecaz olduğu varsayılarak:) bir parça et: (M, K:) “**قَطَعَ اللَّحْمَ رُوبَةً رُوبَةً**” sözünde olduğu gibi (mecaz olduğu varsayılarak:) [eti parçalara kesti; yahut parça parça kesti]. (M.) -A2- (mecaz olduğu varsayılarak:) çok süt içmekten doğan ağırlık, ağırlaşma yahut uyuşukluk, (T, K,) yahut gevşeklik, yahut aklın karışıklığı, (T,) ve bitkinlik, zayıflık yahut baygınlık, (K,). (T.) -A3- iyi ve verimli, bitkisi yahut otu bol, (T, M, K,) ve ağaçlı arazi: (T, M:) otun yahut meranın en uzun süre kaldığı türden arazi. (T.) ― -b2- Aboo-' Amr Esh-Sheybلnee’ye göre, **مَشَارَةٌ** ile aynı mânâdadır; bu da bir **سَاقِيَة**’dır [yahut sulama için su kanalı: fakat başka mânâları da vardır; **شور** maddesinde bakılır]. (TA.) ― -b3- **نُلْك** denilen ağaç; (T, K, TA;) Ibn-Es-Seed tarafından **زُعْرُور** denilen ağaç diye açıklanmıştır [bkz.]. (TA.) -A4- avlanan hayvanın deliğinden çıkarılması için kullanılan kancalı bir alet (كَلُّوب): (M, K:) Abu-l-'Omeythil’e göre **مِحْرَش** [görünüşe göre aynı mânâda; yahut **ضَبّ** denilen kertenkeleyi deliğinden çıkarmaya yarayan alet]. (M.) -A5- IAar tarafından ayrıca, [**رُبَةٌ** ve **أُرْبَةٌ** ile eş anlamlı olarak,] “düğüm” mânâsında zikredilmiştir. (T.) -A6- ahşap bir kâseyi yahut başka bir kabı onarmak yahut tamir etmek için kullanılan bir tahta parçası; yahut ondaki bir gedik yahut kırık yeri tıkayan şey: (T, TA:) ve AZ’ye göre, kırıldığında bir devenin semerini (**رَحْل**) yamamak yahut parça eklemek için kullanılan bir yama yahut parça: (TA:) çoğulu **رُوَبٌ**; fakat bu [aslında] ء ile **رُؤْبَةٌ**’dır: (T, TA:) ISk böyle der. (T.) [**رأب** maddesine bak.]

**رَوْبَانُ**
**رَوْبَانُ** **ذ** : bir sonraki paragrafa bak.

**رَائِبٌ**
**رَائِبٌ** **ذ** , süte sıfat olarak, (Lth, T, S, M, Mgh, Msb, K, &c.,) ve ↓ **رَوْبٌ** da ona sıfat olarak, (Lth, T, M, K,) kalın yahut pıhtılaşmış: (M, Msb, K:) yahut yayık yapılmış ve yağından arındırılmış: (As, T, M, K:) ayrıca **رُوبَةٌ**’ye, iki yerde, bak: yahut kalın, (S,) yahut yüzeyinde sıkı bir zar olup kalın, yahut karaciğere benzer ki titrer, (Lth, T,) ve yayıklanmaya elverişli: (Lth, T, S:) yahut yayık yapılmış olan ve yayık yapılmamış olan: (S:) yahut kalınlaşmış olan; (Fr, A 'Obeyd, T, S, Mgh;) yağı çıkarılıncaya kadar; (Fr, A 'Obeyd, T, S;) yahut yağı çıkarılmadan önce ve sonra; (Mgh;) tıpkı **عُشَرَآءُ** sıfatının, gebe iken ve doğurduğunda dişi deveye uygulanması gibi. (A 'Obeyd, T, S.) As’ın naklettiği bir şair der ki,
وَ مَنْ لَكَ بِالرَّائِبِ الخَاثِرِ
سَقَاكَ أَبُو مَا عِزٍ رَائِبًا
(T, S Mgh) yani Aboo-Mل'iz sana yayık [süt] içirdi, (T, S,) fakat sen nasıl elde edeceksin, (T,) yahut [daha doğrusu] fakat kim sana kefil olacak, (S,) yayık yapılmamış (T, S) [kalın olan, yahut] yağı çıkarılmamış olan için? (S. [Yahut ilk yerdeki **رَائِب**, muzârîsi **يَرِيبُ** olan **رَابَ**’dan olabilir; böylece orada “şüphe yahut kötü zan doğuran” mânâsına gelir: **ريب** maddesinde **رَائِبٌ**’e bak; ve eğer öyleyse, bu kelime bu maddeye ait olarak ve süte uygulanınca yalnız “kalın” yahut “yayık yapılmamış” mânâsına gelir.]) Ve şöyle denir: **مَا عِنْدَهُ شَوْبٌ وَ لَا** ↓ **رَوْبٌ**, (T,) yahut **مَا عِنْدِى** الخ, (M,) yani onda yoktur, yahut bende yoktur, karıştırılmış bal da yoktur, **رَائِب** denilen türden süt de yoktur: (T, M:) yahut bazılarına göre, bal da yoktur süt de yoktur; böylece **شوب** ve **روب** kelimelerini kayıt koymaksızın açıklamışlardır. (M. [Ayrıca **شوب** maddesine bak.]) ― -b2- [Bundan dolayı,] **رَائِبٌ** bir adama sıfat olarak, (T, S, M, A, K,) bunun gibi ↓ **رَوْبَانُ**, (T, M, K,) ve ↓ **أَرْوَبُ**, (M, K,) (mecaz:) uyuklama yahut tokluk yahut sarhoşluk sebebiyle zihince karışık, sarsılmış yahut bozulmuş, (T, S, A): (A:) yahut sersemlemiş yahut bocalamış; doğru yolunu göremez: (M, K:) ve tokluk yahut uyuklama sebebiyle ruhça gevşek: (M:) yahut uykudan (M, K) (M) beden ve zihin bakımından bozulmuş olarak kalkmış: yahut uykuyla sarhoş: (M, K:) yahut **رَائِبٌ** (mecaz olduğu varsayılarak:) aklında, görüşünde ve işinde karışık mânâsına gelir: (TA:) ve bir adam (mecaz:) yorgun, bitkin, sıkıntılı, bunalmış, yahut rahatsız: (A:) [birincinin] müennesi **رَائِبَةٌ**: (Lh, M:) birincinin çoğulu, (S, M, A, * Mgh,) As’a göre, (S,) yahut ikincinin çoğulu **رَوْبَى**: (S, A, Mgh:) **قَوْمٌ رَوْبَى** dersin (mecaz:) uyuklama sebebiyle zihinleri karışık, sarsılmış yahut bozulmuş bir kavim yahut topluluk: (T, S, Mgh,) Sb’ye göre, (M,) yolculukla, (S, M,) ve ağrıyla, (M,) ağırlaşmış yahut zayıflamış yahut gevşemiş, ve uykuyla ağırlaşmış: (S:) yahut [**رَائِب** denilen] süt içmekle sarhoş olmuş. (S, Mgh.) ― -b3- Ve **رَائِبٌ** ayrıca (mecaz:) şüphelilikten yahut karışıklıktan berrak yahut uzak olan bir şey yahut iş mânâsına gelir; (Th, T ve TA, **ريب** maddesinde;) tıpkı bu adla anılan süt gibi. (TA, **ريب** maddesinde. O maddede bir örneğe bak.)

**أَرْوَبُ**
**أَرْوَبُ** **ذ** : bir önceki paragrafa bak.

**مِرْوَبٌ**
**مِرْوَبٌ** **ذ** içinde sütün **رَائِب** denilen hâle getirildiği bir kap, (T, S,) yahut bir muhafaza, (A,) yahut bir tulum, (M, K,). (T, S, M, A, K.) [Ayrıca **مُرَوَّبٌ**’a bak.]

**مُرِيبٌ**
**مُرِيبٌ** **ذ** **رَائِب** denilen türden çok sütü olan. (Har s. 416.)

**مُرَوَّبٌ**
**مُرَوَّبٌ** **ذ** henüz yayık yapılmamış, tulumda bulunan, yağı alınmamış süt. (As, T.) ― -b2- Ve **سِقَآءٌ مُرَوَّبٌ**: içinde sütün **رَائِب** denilen hâle getirildiği bir tulum: (M, K:) yahut yayıklama vaktine erişinceye kadar [sütü sıcak tutulup daha çabuk kalınlaşsın diye] sarılıp sarmalanan bir tulum. (S.) Bir darbımeselde şöyle denir: **أَهْوَنُ مَظْلُومٍ سِقَآءٌ مُرَوَّبٌ**, (T, S, M, A,) yani [içilen yahut içirilen şeylerin en hafif görüleni] yağı çıkmadan önceki [sütün], (As, T) yukarıda açıklandığı üzere sarılıp sarmalanmış bir tulumdaki olanıdır: (S:) [yahut (mecaz olduğu varsayılarak:) mazlumların en az itibara layık olanı, mayalanma hâline henüz girmemiş süt gibi sakin yahut atıl kalandır:] AZ bunu, aşağı, zelil yahut hakir; zayıf sayılan kimseye uygulanır diye zikreder: ve **ظَلَمْتُ السِّقَآءَ** sözünün “tulumun [sütünü], olgunluğa erişmeden [yayıklama işlemine elverişli olmadan] içirdim” mânâsına geldiğini söyler: (T:) yahut **مُرَوَّبٌ**, yayık yapılmamış fakat içinde mayası bulunan demektir; darbımesel, zor bir şeye mecbur edilen, aşağılanma yahut zillet hâline düşen ve hiçbir hoşnutsuzluk göstermeyen kimseye uygulanır. (Meyd.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَابَ
رَابَ ( w )  U ( n. ac. رَوْب 1 ,  رُؤُوْب [ 27 ] ),
a.  Curdled, clotted, turned sour; thickened, coagulated.

b.  Was bewildered, stupified, muddled.

c.  Was dirty, muddy.

رَوَّبَ
رَوَّبَ II ,
a.  Made to curdle, curdled &c.

b.  Tired out, exhausted.

أَرْوَبَ
أَرْوَبَ IV ,
a.  see II (a) .

رَوْب
رَوْب [ 1 ],
a.  Curdled milk, curds.

رَابَ
رَابَ [ 1A ],
a.  Quantity; number.

رَوْبَة
رَوْبَة [ 1t ],
a.  Rennet.

b.  Apathy, torpor.

c.  Part, portion.

رُوْبَة
رُوْبَة [ 3t ],
a.  see 1t (a) , ( b ), ( c ).

d.  Intellect.

مَرْوَبَة
مَرْوَبَة [ 17t ] ,  مِرْوَب [ 20 ] ,
a.  Vessel in which milk is curdled.

رَائِب
رَائِب [ 21 ],
a.  Curdled, clotted.

b.  Muddy, miry.

##### Türkçe

**رَابَ**
**رَابَ** ( w )  U ( n. ac. **رَوْب** 1 ,  **رُؤُوْب** [ 27 ] ),
a. Pıhtılaştı, kesildi, ekşidi; koyulaştı, koagüle oldu.

b. Şaşkına döndü, sersemledi, kafası karıştı.

c. Kirli oldu, çamurlu oldu.

**رَوَّبَ**
**رَوَّبَ** II ,
a. Pıhtılaştırdı, kestirdi vb.

b. Yordu, bitkin düşürdü.

**أَرْوَبَ**
**أَرْوَبَ** IV ,
a. II (a)’ya bak.

**رَوْب**
**رَوْب** [ 1 ],
a. Kesilmiş süt, lor.

**رَابَ**
**رَابَ** [ 1A ],
a. Miktar; sayı.

**رَوْبَة**
**رَوْبَة** [ 1t ],
a. Maya.

b. İlgisizlik, uyuşukluk.

c. Kısım, pay.

**رُوْبَة**
**رُوْبَة** [ 3t ],
a. 1t (a), (b), (c)’ye bak.

d. Akıl.

**مَرْوَبَة**
**مَرْوَبَة** [ 17t ] ,  **مِرْوَب** [ 20 ] ,
a. Sütün pıhtılaştırıldığı kap.

**رَائِب**
**رَائِب** [ 21 ],
a. Pıhtılaşmış, kesilmiş.

b. Çamurlu, balçıklı.
