# روح — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AD/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%88%D8%AD/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [روح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AD.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: روح

ر و ح
الملائكة خلق الله روحاني‏.‏
ووجدت روح الشمال وهو برد نسيمها‏.‏
ويوم راح وليلة راحة‏.‏
وتقول‏:‏ هذه ليلة راحه للمكروب فيها راحه‏.‏
وريح الغدير‏:‏ ضربته الريح‏.‏
وغصن مروح‏.‏
لعينـك يـوم البيـن أسـرع واكفـاً من الفنن الممطـور وهـو مـروح وطعام مرياح‏:‏ نفاخ يكثر الرياح في البطن واستروح السبع واستراح‏:‏ وجد الريح‏.‏
وأروحني الصيد‏:‏ وجد ريحي‏.‏
وأروحت منه طيباً‏.‏
وأروح اللحم وغيره‏:‏ تغير ريحه‏.‏
وأراح القـوم‏:‏ دخلوا في الريح‏.‏
وأراح الإنسان‏:‏ تنفس‏.‏
قال امرؤ القيس يصف فرساً‏:‏ لها منخر كوجار الضباع فمنه تريح إذا تنبهر وأحيا النار بروحه‏:‏ بنفسه‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ فقلت لها ارفعها إليك وأحيها بروحك واقتته لها قيتـة قـدرا وفي الحديث ‏"‏ ل يـرح رائحـة الجنـة ‏"‏ ولـم يـرح بـوزن لـم يـرد ولـم يخـف‏.‏
وروح عليـه بالمروحـة‏.‏
وتـروح بنفسه‏.‏
وقعد بالمروحة وهي مهب الريح‏.‏
ودهن مروح‏:‏ مطيب وروح دهنـك‏.‏
ومـن يـروح بالناس في مسجدكم‏:‏ يصلـي بهـم التراويـح وقـد روحـت بهـم ترويحـاً‏.‏
وأرحتـه مـن التعـب فاستـراح‏.‏
واستروحت إلى حديثه‏.‏
وتقول‏:‏ أراح فأراح أي مات فاستريح منه‏.‏
وشرب الراح‏.‏
ودفعوه بالراح‏.‏
وراوح بين عملين‏.‏
والماشي يراوح بين رجليه‏.‏
وتراوحته الأحقاب‏.‏
قال ابن الزبعري‏:‏ حيّ الديار محا معارفهـا طول البلى وتراوح الحقب وإن يديـه ليتراوحـان بالمعـروف‏.‏
وراحـوا إلـى بيوتهـم رواحـاً وتروّحـوا إليهـا وتروّحوهـا‏.‏
وأنـا أغاديه وأراوحه‏.‏
وأراحوا نعمهم وروّحوها‏.‏
ولقيته رائحة‏:‏ عشية عن الأصمعـي‏.‏
قـال ذو الرمة‏:‏ كأنني نازع يثنيه ع وطـن صرعـان رائحـة عقـل وتقييـد أي ضربـان مـن الثواني ثم فسرهما‏.‏
ورجل أروح بيّن الروح وهو دون الفحج‏.‏
وقصعة روحاء‏:‏ قريبة القعر‏.‏
وتروح الشجر وراح يراح من روح‏:‏ تفطر بالورق‏.‏
قال‏:‏ وأكرم كريماً إن أتاك لحاجة لعاقبة إن العضاه تروح ومن المجاز‏:‏ أتانا وما في وجهه رائحة دم إذا جاء فرقاً‏.‏
وذهبت ريحهم‏:‏ دولتهم‏.‏
وإذا هبت رياحك فاغتنمها‏.‏
ورجل ساكن الريح‏:‏ وقور‏.‏
وخرجوا برياح من العشيّ وبأرواح من العشي إذا بقيت من العشيّ بقايا‏.‏
وأتى فلان وعليه من النهار رياح وأرواح‏.‏
قال الأسدّي‏:‏ ولقد رأيتك بالقوادم نظرة وعليّ من سدف العشيّ رياح وافعل ذلك في سراح ورواح‏:‏ فس سهولة واستراحة‏.‏
وتحابوا بذكر الله وروحه وهو القرآن و ‏"‏ أوحينا إليك روحاً ‏"‏ وارتاح للمعروف وراح له وإن يديه لتراحان بالمعروف‏.‏
وارتاح الله تعالـى لعبـاده بالرحمـة وهو أن يهتش للمعروف كما يراح الشجر والنبات إذا تفطر بالورق واهتز أو يسرع كما تسرع الريح في هبوبها كما تقول‏:‏ فلان كالريح المرسلة‏.‏
وإن يديه لتراحان بالرمي‏:‏ تخفّان‏.‏
قال‏:‏ تراح يداه بمحشورة خواظي القداح عجاف النصال وقال النابغة‏:‏ وأسمـر مـارن يرتاح فيه سنان مثل مقباس الظلام أي يهتز‏.‏
ورجل أريحي وفيه أريحية‏.‏
وأراح عليه حقه‏:‏ أعطاه‏.‏
وقال النابغة‏:‏ وصدر أراح الليل عازب همه

### Türkçe

ر و ح
Melekler: Allah’ın yaratmasıdır, **روحاني**(dir).
Ve **روح الشمال**’ı buldum; o, onun esintisinin soğuğudur.
Ve bir gün **راح** ve bir gece **راحة**.
Ve dersin ki: Bu, içinde sıkıntılı olana **راحة** olan bir gecedir.
Ve **ريح الغدير**: rüzgâr onu vurdu.
Ve **غصن مروح**.
Gözün için ayrılık günü, yağmurlu daldan daha hızlı akarak (gelir); o ise **مروح**. Ve **طعام مرياح**: şişirici; karında rüzgârları çoğaltır. Ve **استروح السبع** ve **استراح**: rüzgârı buldu.
Ve **أروحني الصيد**: kokumu buldu.
Ve ondan hoş bir koku aldım.
Ve **أروح اللحم** ve başkası: kokusu değişti.
Ve **أراح القوم**: rüzgâra girdiler.
Ve **أراح الإنسان**: nefes aldı.
İmru’ul-Kays bir atı vasfederken dedi ki:
Onun, sırtlanların inine benzer bir burun deliği vardır; ondan, soluk soluğa kaldığında **تريح**.
Ve ateşi onun **روحه** ile diriltti: kendi nefsiyle.
Zû’r-Rumme dedi ki:
Ona dedim: Onu kendine kaldır ve onu **روحك** ile dirilt; ona, ölçü olarak bir **قيتة** ile onu **اقتته**. Ve hadiste: “Cennet kokusunu **ل يرح**.” Ve **لم يرح**; “**لم يرد**” ve “**لم يخف**” veznindedir.
Ve ona **بالمروحة** ile **روح**.
Ve kendi nefsiyle **تروح**.
Ve **بالمروحة**’de oturdu; o, rüzgârın estiği yerdir.
Ve **دهن مروح**: güzel kokulandırılmış. Ve: **روح دهنك**.
Ve: Sizin mescidinizde insanlara kim **يروح** eder?: onlara **التراويح** namazını kıldırır. Ve ben onlara **ترويحاً** olarak **روحت** ettim.
Ve onu yorgunluktan **أرحت** ettim; o da **استراح** etti.
Ve onun sözüne doğru **استروحت** ettim.
Ve dersin ki: **أراح**; sonra **أراح**: yani öldü; ondan **استريح** et.
Ve **الراح** içti.
Ve onu **بالراح** ile defettiler.
Ve iki iş arasında **راوح** etti.
Ve yürüyen, iki ayağı arasında **يُراوح** eder.
Ve çağlar onu **تراوحته** etti.
İbn ez-Zeb‘arî dedi ki:
Diyarın izlerini selamla; uzun eskime, onun işaretlerini sildi; ve çağ **تراوح** etti.
Ve onun iki eli, iyilikle mutlaka **يتراوحان** eder.
Ve evlerine **رواحاً** olarak gittiler; ve onlara doğru **تروّحوا** ettiler; ve onları **تروّحوهـا** ettiler.
Ve ben ona sabah giderim ve onu **أراوحه** ederim.
Ve hayvanlarını **أراحوا** ettiler ve onları **روّحوها** ettiler.
Ve onu **رائحة** olarak buldum: akşam vakti; el-Asma‘î’den.
Zû’r-Rumme dedi ki:
Sanki ben, onu geri çeken bir çekişenim; (o) **ع**; iki düşüş yeri yurdu; **رائحة**; **عقل** ve **تقييد**; yani ikisi, ikincillerden iki türdür; sonra ikisini açıkladı.
Ve **رجل أروح**: **الروح**’u açıkça (belli) olan; o, **الفحج**’dan aşağıdır.
Ve **قصعة روحاء**: dibi yakın (sığ) olan.
Ve **تروح الشجر** ve **راح يراح** (fiili) **من روح**’tan: yaprakla yarılmak (tomurcuklanmak).
Dedi ki:
Ve bir kerîmi ikram et; eğer sana bir ihtiyaç için gelirse; bir âkıbet içindir; çünkü **العضاه** **تروح** eder.
Ve mecazdan: Bize geldi; yüzünde kan kokusu yoktu; korkudan geldiğinde.
Ve **ذهبت ريحهم**: onların devleti (gücü) gitti.
Ve rüzgârların estiğinde, onu ganimet bil.
Ve **رجل ساكن الريح**: vakur.
Ve akşamdan **برياح** ile ve akşamdan **بأرواح** ile çıktılar; akşamdan artakalan kalıntılar kaldığında.
Ve falan geldi; üzerinde gündüzden **رياح** ve **أرواح** vardı.
El-Esedî dedi ki:
Ve gerçekten seni, ön saflarda bir bakışla gördüm; ve üzerimde akşamın karanlığından **رياح** var.
Ve bunu **في سراح ورواح** içinde yap: yani kolaylık ve dinlenme içinde.
Ve Allah’ın zikri ve onun **روحه** ile birbirlerini sevdiler; o, Kur’an’dır. Ve: “Sana bir **روحاً** vahyettik.” Ve iyiliğe **ارتاح** etti ve ona **راح** etti; ve onun iki eli, iyilikle mutlaka **تراحان** eder.
Ve Allah Teâlâ kullarına rahmetle **ارتاح** etti; o, iyiliğe sevinçle yönelmesidir; tıpkı ağaç ve bitkinin, yaprakla yarılıp sallandığında **يُراح** edilmesi gibi; yahut, rüzgârın esişinde hızlanması gibi hızlanmasıdır; senin: “Falan, salıverilmiş rüzgâr gibidir” demen gibi.
Ve onun iki eli, atmada mutlaka **تراحان** eder: hafifler.
Dedi ki:
Onun iki eli, **محشورة** (olan) **خواظي**; **القداح**; **عجاف النصال** ile **تراح** eder.
Ve en-Nâbiga dedi ki:
Ve esmer, pürüzsüz; içinde bir mızrak ucu **يرتاح** eder; karanlığın kıvılcım çıkaranı gibi; yani sallanır.
Ve **رجل أريحي**; ve onda **أريحية** vardır.
Ve onun hakkını ona **أراح** etti: ona verdi.
Ve en-Nâbiga dedi ki:
Ve bir göğüs; gece onu **أراح** etti; onun kaygısı uzaklaşmış (idi).
