# روز — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%B2/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%88%D8%B2/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [روز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%B2.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: روز

الرَّوْزُ: التَّجْربَةُ، رَازَهُ يَروزُه رَوْزاً: جَرَّبَ ما عنده وخَبَرَه. وفي حديث مجاهد في قوله تعالى: ومنهم من يَلْمِزُكَ في الصَّدَقاتِ؛ قال: يَروزُكَ ويسأَلك. والرَّوْزُ: الامتحان والتقدير. يقال: رُزْتُ ما عند فلان إِذا اختبرته وامتحنته، المعنى يمتحنك ويذوق أَمرك هل تخاف لائمته أَم لا، ومنه حديث البُراق: فاستصعب فَرازَهُ جبريلُ، عليه السلام، بإِذنه أَي اختبره. ويقال: رُزْ فلاناً ورُزْ ما عند فلان. قال أَبو بكر: قولهم قد رُزْتُ ما عند فلان أَي طلبته وأَردته؛ قال أَبو النجم يصف البقر وطلبها الكُنُسَ من الحَرِّ:
إِذ رازَتِ الكُنْسَ إِلى قُعُورها،
و تَّقَتِ اللافِحَ من حَرُورِها
يعني طلبت الظل في قُعُور الكُنُسِ. ورَازَ الحَجَرَ رَوْزاً: رَزَنَه ليعرف ثقله. والرَّازُ: رأْسُ البنَّائين، قال: أُراه لأَنه يَرُوزُ الحجر واللَّبِنَ ويُقَدِّرُهما؛ والجمع الرَّازَةُ، وحرفته الرِّيازَةُ، قال: وقد يستعمل ذلك لرأْس كل صناعة؛ قال أَبو منصور: كأَنه جعل الرازَ وهو البَنَّاء من رَازَ يَروزُ إِذا امتحن عَمَله فَحَذَقَه وعاود فيه. قال أَبو عبيدة: يقال رازَ الرجلُ صَنْعَتَهُ إِذا قام عليها وأَصلحها؛ وقال في قول الأَعشى:
فعادا لَهُنَّ ورَازَا لَهُنَّ،
واشْتَركا عَمَلاً وائْتِمارا
قال: يريد قاما لهنّ. وفي الحديث: كان رَازَ سفينة نوح جبريلُ، عليه السلام، والعامل نوحٌ يعني رئيسَها ورأْسَ مُدَبِّريها.
الفراء: المَرَازَانِ الثَّدْيان وهما النَّجْدانِ؛ وأَنشد غيره: فَرَوِّزَا الأَمْرَ الذي تَرُوزَان
ابن الأَعرابي: رَازَى فلانٌ فلاناً إِذا اختبره؛ قال أَبو منصور: قوله رَازاه إِذا اختبره مقلوب أَصله رَاوَزَهُ فأَخَّر الواو وجعلها أَلفاً ساكنة، وإِذا نسبوا إِلى الرَّيِّ قالوا رَازِيٌّ؛ ومنه قول ذو الرمة: ولَيْلٍ كأَثْناءِ الرُّوَيْزِيِّ جُبْتُه
أَراد بالرويزي ثوباً أَخضر من ثيابهم شبه سواد الليل به، والله أَعلم.

### Türkçe

**الرَّوْزُ**: tecrübe; **رَازَهُ يَروزُه رَوْزاً**: onun yanındakini denedi ve onu yokladı. Mücâhid’in, Yüce Allah’ın şu sözü hakkında olan hadisinde: “Onlardan kimi sadakalar hususunda seni ayıplar”; dedi ki: “Seni **يَروزُكَ** ve sana sorar.” Ve **الرَّوْزُ**: imtihan ve takdir. Denilir ki: “**رُزْتُ ما عند فلان**” (falancanın yanındakini) eğer onu sınadıysam ve imtihan ettiysem; mânâ: seni imtihan eder ve işini tadar; kınayıcısının kınamasından korkuyor musun yoksa hayır mı? Ve ondan, **البُراق** hadisi: “Derken huysuzlandı; bunun üzerine Cebrâil, عليه السلام, onu **فَرازَهُ**; yani onu, onun izniyle, sınadı.” Ve denilir ki: “**رُزْ فلاناً** ve **رُزْ ما عند فلان**.” Ebû Bekir dedi ki: “Onların ‘**قد رُزْتُ ما عند فلان**’ sözü, yani onu talep ettim ve onu istedim”; Ebû’n-Necm, sığırları ve onların sıcaktan **الكُنُسَ** (sığırların sığındığı yerleri) aramalarını vasfederek dedi ki:

إِذ رازَتِ الكُنْسَ إِلى قُعُورها،
و تَّقَتِ اللافِحَ من حَرُورِها

Yani **الكُنُسِ**’in diplerinde gölgeyi aradı. Ve **رَازَ الحَجَرَ رَوْزاً**: ağırlığını bilmek için onu tarttı. Ve **الرَّازُ**: inşaatçıların başı; dedi ki: onu, taşı ve kerpici **يَروزُ** ettiği ve ikisini takdir ettiği için sanırım; çoğulu **الرَّازَةُ**, mesleği **الرِّيازَةُ**’dir. Dedi ki: bu, her sanatın başı için de kullanılır. Ebû Mansûr dedi ki: sanki **الرازَ**ı—ki o **البَنَّاء**dır—**رَازَ يَروزُ**’dan kıldı; işi imtihan ettiğinde onu ustaca yaptı ve onda tekrar tekrar yaptı (mânâsında). Ebû Ubeyde dedi ki: “Adam, sanatını **رازَ** etti” denilir; eğer onun başında durduysa ve onu ıslah ettiyse. Ve A‘şâ’nın şu sözü hakkında dedi ki:

فعادا لَهُنَّ ورَازَا لَهُنَّ،
واشْتَركا عَمَلاً وائْتِمارا

Dedi ki: “Onlar için ayağa kalktılar” demek ister. Ve hadiste: Nûh’un gemisinin **رَازَ**ı Cebrâil, عليه السلام, idi; işçi ise Nûh idi; yani onun reisi ve onun idarecilerinin başı.

El-Ferrâ: **المَرَازَانِ** iki memedir ve onlar **النَّجْدانِ**’dır; başkası da şu beyti rivayet etti:

فَرَوِّزَا الأَمْرَ الذي تَرُوزَان

İbnü’l-A‘râbî: “Falanca, falancayı **رَازَى** etti” eğer onu sınadıysa. Ebû Mansûr dedi ki: onun “onu sınadı” mânâsında “**رَازاه**” sözü ters çevrilmiştir; aslı **رَاوَزَهُ**’dur; sonra **الواو**’u geri bıraktı ve onu sâkin bir **ألف** yaptı. Ve **الرَّيِّ**’e nisbet ettiklerinde “**رَازِيٌّ**” derler; ve ondan, Zû’r-Rumme’nin sözü:

ولَيْلٍ كأَثْناءِ الرُّوَيْزِيِّ جُبْتُه

**الرويزي** ile onların elbiselerinden yeşil bir elbise kastetti; gecenin karalığını onunla benzetti; Allah daha iyi bilir.
