# روز — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%B2/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%88%D8%B2/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [روز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%B2.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: روز

رازه يروزه روزا: جربه وخبر ما عنده. ومن سجعات الأساس: وكم زرته روزا، فلم أر عنده فوزا، وفي حديث مجاهد في قوله تعالى:  ومنهم من يلمزك في الصدقات  قال: يروزك ويسألك، أي يمتحنك ويذوق أمرك هل تخاف لائمته أم لا، وفي حديث البراق:  فاستصعب فرازه جبريل عليه السلام بأذنه  أي اختبره. عن أبي عبيدة: راز الرجل ضيعته: أقام، ونص أبي عبيدة: إذا قام عليها وأصلحها. وقال في قول الأعشى:
  فعادا لهن ورازا لهـن                      واشتركا عملا وائتمارا قال: يريد قاما لهن. يقال: راز ما عند فلان، أي طلبه وأراده، قال أبو النجم يصف البقر وطلبها الكنس من الحر:
  إذا رازت الكنس إلى قعورها                      واتقت اللافح من حرورهـا يعني طلبت الظل في قعور الكنس. والراز: رئيس، وفي بعض الأصول: رأس البنائين، زاد الزمخشري: لأنه يروز ما يصنعون ولأنه راز الصنعة حتى أتقنها، كما يقال للعالم: خبير، من الخبر، وأصله رائز، كشاك في شائك، ولذلك ج جمع على الرازة، كساس في ساسة وقال الأزهري: وإنما سمي رازا لأنه يروز الحجر واللبن ويقدرهما، كأنه من راز يروز، إذا امتحن عمله فحذقه وعاود فيه. وحرفته الريازة، بالكسر، قال الأزهري والزمخشري: وقد يستعمل ذلك لرأس كل صنعة. وفي الحديث:  كان راز سفينة نوح جبريل، والعامل نوح عليهما السلام  يعني رئيسها ورأس مدبريها. ومحمد بن رويز بن لاحق البصري، كزبير، محدث، عن شعبة، وعنه عمر بن شبة ومحمد بن سليمان الباغندي. قول ذي الرمة:
  وليل كأثناء الـرويزي جـبـتـه                      بأربعة والشخص في العين واحد وكذا قول زيد بن كثوة:
  وليل كأثناء الرويزي جبـتـه                      إذا سقطت أرواقه دون زربع أراد بالرويزي الطيلسان، كذا قاله الصاغاني. وفي اللسان: أراد ثوبا أخضر من ثيابهم، شبه سواد الليل به. وفي الأساس: خرج وعليه رويزي: ضرب من الطيالسة تصغير رازي منسوب إلى الري. يقال: هو خفيف المراز والمرازة، إذا رازه واختبره وقدره لينظر ما ثقله. وفي التكملة: خفته من ثقله. قال الفراء: المرازان: الثديان، وهما النجدان. وروز فلان رأيه ترويزا، أي هم بشيء بعد شيء، نقله الصاغاني. ورازان: ة، بأصبهان، وليس بتصحيف راران، براءين، وقد ذكر في موضعه، فلا ترتابن فيها. منها أبو عمرو خالد بن محمد الرازي، عن ابن عرفة، وعنه أبو الشيخ الأصبهاني. رازان أيضا: محلة ببروجرد منها بدر بن صالح بن عبد الله الرازاني المحدث البروجردي. ومما يستدرك عليه: الروز: التقدير، كالترويز، قال:
  فروزا الأمر الذي تروزان وراز الحجر روزا: رزنه ليعرف ثقله. والمراوزة: الاختبار، كالمرازاة، وهو مقلوب وسيذكر في موضعه. وراز الدينار: وزنه ليعلم قدره. ويقال: دينار يرضي الرازة. والرازي: المنسوب إلى الري. منهم الإمام فخر الدين صاحب التفسير وغيره. والرازيانه هو الشمر. ومما يستدرك عليه: أيضا هنا:

### Türkçe

**رازه** يروزه روزا: Onu denedi ve onda olanı tecrübe etti. Ve **الأساس**’ın secilerinden: “Ve onu nice kez **روزا** ziyaret ettim; fakat onda bir **فوزا** görmedim.” Ve Mücâhid’in, Yüce Allah’ın şu sözü hakkında olan hadiste: “**ومنهم من يلمزك في الصدقات**” dedi ki: “Seni **يروزك** ve sana sorar”; yani seni imtihan eder ve işini tadar: kınayıcısının kınamasından korkuyor musun, yoksa hayır mı? Ve **البراق** hadîsinde: “Zorlaştı da Cebrâil -aleyhi’s-selâm- onu kulağından **فرازه**”; yani onu sınadı. Ebû Ubeyde’den: “Adam, **راز** adamın çiftliğini: ikamet etti”; Ebû Ubeyde’nin nassı: “Üzerinde durduğu ve onu ıslah ettiği zaman.” Ve A‘şâ’nın şu sözü hakkında dedi ki:

  فعادا لهن ورازا لهـن                      واشتركا عملا وائتمارا
Dedi ki: “Onlar için kalktılar”ı kasteder. Denir: “Falanın yanında olanı **راز**”; yani onu istedi ve onu arzuladı. Ebû’n-Necm, sığırları ve onların sıcaktan inlere sığınak arayışını vasfederken dedi ki:

  إذا رازت الكنس إلى قعورها                      واتقت اللافح من حرورهـا
Yani: inlerin çukurlarında gölgeyi aradı. Ve **الراز**: reis. Ve bazı nüshalarda: “inşaatçıların başı”; Zemahşerî artırdı: çünkü onların yaptıklarını **يروز**; ve çünkü sanatı **راز** etti, ta onu sağlamlaştırdı; nitekim âlime “**خبير**” denir, **الخبر**’den; aslı **رائز**’dir; **شاك**’ta **شائك** gibi. Bundan dolayı **ج** “**الرازة**” üzerine cem‘ edildi; **ساس**’ta **ساسة** gibi. Ezherî dedi ki: Ona ancak **رازا** adı verildi; çünkü taşı ve kerpici **يروز** eder ve ikisini takdir eder; sanki **راز** **يروز**’dan, “amelini imtihan ettiği zaman, onu maharetle yaptığı ve onda tekrar tekrar yaptığı” manasındadır. Mesleği **الريازة**’dir, kesre ile. Ezherî ve Zemahşerî dedi ki: Bu, her sanatın başı için de kullanılabilir. Ve hadiste: “Nûh’un gemisinin **راز**’ı Cebrâil idi; işçi de Nûh -aleyhimâ’s-selâm- idi”; yani onun reisi ve onu tedbir edenlerin başı. Ve Muhammed b. Ruvayz b. Lâhik el-Basrî, **كزبير** (Zübeyr gibi), muhaddis; Şu‘be’den; ondan da Ömer b. Şebbe ve Muhammed b. Süleymân el-Bâğandî rivayet etti. Zü’r-Rumme’nin sözü:

  وليل كأثناء الـرويزي جـبـتـه                      بأربعة والشخص في العين واحد
Ve Zeyd b. Kesve’nin sözü de böyledir:

  وليل كأثناء الرويزي جبـتـه                      إذا سقطت أرواقه دون زربع
**الرويزي** ile **الطيلسان**’ı kastetti; Sâgânî bunu böyle söyledi. **اللسان**’da: Onların elbiselerinden yeşil bir elbiseyi kastetti; gecenin karalığını ona benzetti. **الأساس**’ta: “Çıktı ve üzerinde **رويزي** vardı”: **الطيالسة**’den bir tür; **رازي**’nin küçültmesi; **الري**’ye nispetlidir. Denir: “O, **المراز** ve **المرازة** bakımından hafiftir”; onu **رازه** ettiği, onu sınadığı ve onu takdir ettiği zaman; ağırlığına bakmak için. **التكملة**’de: “Onun ağırlığından hafifliğini.” Ferrâ dedi ki: **المرازان**: iki meme; ikisi de iki çıkıntıdır. “Falan, görüşünü **روز** etti, **ترويزا**”; yani bir şeyden sonra bir şeye niyetlendi; Sâgânî nakletti. Ve **رازان**: bir belde; İsfahan’da; **راران**’ın, iki **راء** ile, tashifi değildir; yeri içinde zikredilmiştir; onda asla şüphe etmeyesin. Ondan: Ebû Amr Hâlid b. Muhammed er-Râzî; İbn Arafe’den; ondan da Ebû’ş-Şeyh el-İsfahânî. **رازان** ayrıca: Burûcerd’de bir mahalle; ondan: muhaddis Burûcerdî Bedr b. Sâlih b. Abdullâh er-Râzânî. Ve ona ilâve olarak istidrâk olunanlardandır: **الروز**: takdir; **الترويز** gibi. Dedi ki:

  فروزا الأمر الذي تروزان
Ve taşı **راز** etti, **روزا**: ağırlığını bilmek için onu tarttı. Ve **المراوزة**: sınama; **المرازاة** gibi; o, kalb edilmiştir ve yeri içinde zikredilecektir. Ve dinarı **راز** etti: miktarını bilmek için onu tarttı. Ve denir: “**رازة**’yi razı eden dinar.” Ve **الرازي**: **الري**’ye nispetli. Onlardandır: tefsir sahibi ve başkası olan imam Fahruddîn. Ve **الرازيانه**: **الشمر**’dir. Ve ona ilâve olarak istidrâk olunanlardandır: burada da:
