# روع — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%B9/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%88%D8%B9/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [روع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%B9.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: روع

الروع: الفزع، راعه الأمر يروعه روعا، وفي حديث ابن عباس، إذا شمط الإنسان في عارضيه فذلك الروع. كأنه أراد الإنذار بالموت. وقال الليث: كل شيء يروعك منه جمال وكثرة تقول: راعني فهو رائع، كالارتياع، قال النابغة الذبياني يصف ثورا:
  فارتاع من صوت كلاب فبـات لـه                      طوع الشوامت من خوف ومن صرد ويقال: ارتاع منه، وله. والتروع قال رؤبة:
  ومثل الـدنـيا لـمـن تـروعـا                      ضبـابة لا بـد أن تـقـشـعـا
  أو حصد حصد بعد زرع أزرعا الروع: د، باليمن قرب لحج، نقله الصاغاني. الروعة: الفزعة، وهي المرة الواحدة من الروع: الفزع، والجمع روعات، ومنه الحديث:  اللهم آمن روعاتي، واستر عوراتي  وفي الحديث:  فأعطاهم بروعة الخيل  يريد أن الخيل راعت نساءهم وصبيانهم، فأعطاهم شيئا لما أصابهم من هذه الروعة. قال ابن الأعرابي: الروعة: المسحة من الجمال، والروقة: الجمال الرائق. قال الأزهري: يقال: هذه شربة راع بها فؤادي، أي: برد بها غلة روعي، ومنه قول الشاعر:
  سقتني شربة راعـت فـؤادي                      سقاها الله من حوض الرسول صلى الله عليه وسلم. وراع فلان: أفزع، كروع ترويعا، لازم متعد، فارتاع، نقله الجوهري، ومنه الحديث:  لن تراعوا، ما رأينا من شيء  وقد ريع يراع: إذا فزع. وقولهم: لا ترع، أي لا تخف ولا يلحقك خوف، قال أبو خراش:
  رفوني وقالوا يا خويلد لا ترعفقلت وأنكرت الوجوه : هم هم وللأنثى: لا تراعي، قال قيس بني عامر:
  أيا شبه ليلى لا تراعي فإنني                      لك اليوم من وحشية لصديق

  راع فلانا الشيء: أعجبه، نقله الجوهري، ومنه الحديث في صفة أهل الجنة:  فيروعه ما عليه من اللباس  أي يعجبه حسنه. راع في يدي كذا وراق، أي أفاد، نقله الصاغاني هكذا في كتابيه ولكنه فيهما فاد بغير ألف، ثم وجدت صاحب اللسان ذكره عن النوادر في ر-ي-ع: راع في يدي كذا وكذا، وراق مثله، أي: زاد، فعلم من ذلك أن الصاغاني صحفه، وقلده المصنف في ذكره هنا، وصوابه أن يذكر في التي تليها، فتأمل. راع الشيء يروع، ويريع رواعا، بالضم: رجع إلى موضعه. وارتاع، كارتاح، نقله ابن دريد، وأورده الجوهري في ر-ي-ع فإن الحرف واوي يائي، وذكر هنا أنه سئل الحسن البصري عن القيء يذرع الصائم، فقال: هل راع منه شيء? فقال له السائل: ما أدري ما تقول، فقال: هل عاد منه شيء?. ورائعة: منزل بين مكة والبصرة، أو هو ماء لبني عميلة وموضع بين إمرة وضرية، كما في العباب أو هو، أي هذا الموضع المذكور بالباء الموحدة، وهذا خطأ، والصواب: أو هو بالغين المعجمة، ففي معجم البكري: رائغة، بالغين: منزل لحاج البصرة بين إمرة وطخفة، كما سيأتي إن شاء الله تعالى في ر-و-غ. ودار رائعة: موضع بمكة، شرفها الله تعالى، جاء ذكره في الحديث. هكذا ضبطه الصاغاني بالعين المهملة، وفي التبصير للحافظ: رائغة، بالغين المعجمة: امرأة تنسب إليها دار بمكة، يقال لها: دار رائغة، قيدها مؤتمن الساجي هكذا، فتنبه لذلك، به قبر آمنة أم النبي صلى الله عليه وسلم، ورضي الله عنها، في قول، وقيل: في شعب أبي دب بمكة أيضا، وقيل: بالأبواء بين مكة والمدينة، شرفهما الله تعالى، والقول الأخير هو المشهور. ورائع: فناء من أفنية المدينة، على ساكنها أفضل الصلاة والسلام. وكشداد: الرواع بن عبد الملك التجيبي. وسليمان بن الرواع الخشني شيخ لسعيد بن عفير، وأحمد بن الرواع بن برد بن نجيح المصري المحدثون، ذكرهم ابن يونس هكذا، وأوردهم الصاغاني في هذا الباب، وهو خطأ، والصواب بالغين المعجمة في الكل، كما ضبطه الحافظ بن حجر، وسيأتي للصاغاني في الغين أيضا على الصواب، وتبعه المصنف هناك من غير تنبيه، فليتنبه لذلك. الرواع: امرأة شبب بها ربيعة بن مقروم الضبي. مقتضى سياقه أنه كشداد، وهو المفهوم من سياق العباب، فإنه أورده عقب ذكره الأسماء التي تقدمت، وضبطهم كشداد، والصواب أنه كسحاب، كما هو مضبوط في التكملة، أو هي كغراب، وهذا أكثر حيث يقول:
  ألا صرمت مودتك الرواع                      وجد البين منها والـوداع وقال بشر بن أبي خازم:
  تحمل أهلها منها فبانوا                      فأبكتني منازل للرواع

  وأبو روعة الجهني: ممن وفد على النبي صلى الله عليه وسلم المدينة مع أخيه لأمه عبد العزى بن بدر الجهني، رضي الله عنهما، ولم يذكر أبا روعة الذهبي ولا ابن فهد، فهو مستدرك عليهما في معجميهما. والروع بالضم: القلب، كما في الصحاح، أو الروع: موضع الروع، أي الفزع منه، أي من القلب، أو روع القلب: سواده، وقيل: الذهن، وقيل: العقل، الأخير نقله الجوهري. ويقال: وقع ذلك في روعي، أي نفسي وخلدي وبالي، وفي الحديث:  إن روح القدس نفث في روعي أن نفسا لن تموت حتى تستكمل رزقها، فاتقوا الله وأجملوا في الطلب  قال أبو عبيدة: معناه: في نفسي وخلدي، ونحو ذلك، ومنه الحديث: قال صلى الله عليه وسلم لعروة بن مضرس بن أوس بن حارثة بن لأم الطائي رضي الله عنه - حين انتهى إليه، وهو بجمع قبل أن يصلي الغداة، فقال: يا نبي الله طويت الجبلين، ولقيت شدة -:  أفرخ روعك، من أدرك إفاضتنا هذه فقد أدرك  عني الحج، أي خرج الفزع من قلبك، هكذا فسره أبو الهيثم، ويروى روعك، بالفتح، أو هي الرواية فقط. قال الأزهري: كل من لقيته من اللغويين يقول: أفرخ روعه، بفتح الراء، إلا ما أخبرني به المنذري عن أبي الهيثم أنه كان يقول: إنما هو أفرخ روعه، بالضم. وفي العباب: قال أبو أحمد الحسن بن عبد الله بن سعيد العسكري: أفرخ روعك، أي زال عنك ما ترتاع له وتخاف، وذهب عنك، وانكشف، كأنه مأخوذ من خروج الفرخ من البيضة وانكشاف الغمة عنك، وقال أبو عبيد: أفرخ روعك، تفسيره: ليذهب رعبك وفزعك، فإن الأمر ليس على ما تحاذره. وفي حديث معاوية رضي الله عنه: أنه كتب إلى زياد وذلك أنه كان على البصرة، وكان المغيرة بن شعبة على الكوفة، فتوفي بها، فخاف زياد أن يولي معاوية عبد الله بن عامر مكانه، فكتب إلى معاوية يخبره بوفاة المغيرة، ويشير عليه بتولية الضحاك بن قيس مكانه، ففطن له معاوية، وكتب إليه: قد فهمت كتابك، وليفرخ روعك أبا المغيرة، وقد ضممنا إليك الكوفة مع البصرة. المشهور عند أئمة اللغة بالفتح، إلا أبا الهيثم، فإنه رواه بالفتح، والمعنى: أي أخرج الروع من روعك، أي الفزع من قلبك. قال أبو الهيثم: ويقال: أفرخت البيضة، إذا خرج الفرخ منها، قال: والروع، بالفتح: الفزع، والفزع لا يخرج من الفزع، وإنما يخرج من موضع يكون فيه الفزع، وهو الروع، بالضم، قال: والروع في الروع كالفرخ في البيضة، يقال: أفرخت البيضة، إذا تفلقت عن الفرخ، فخرج منها، وأفرخ فؤاد رجل: إذا خرج روعه، قال: وقلبه ذو الرمة على المعرفة بالمعنى، فقال يصف ثورا:
  ولى يهز اهتزازا وسطـهـا زعـلا                      جذلان قد أفرخت عن روعه الكرب قال: ويقال: أفرخ روعك، على الأمر، أي اسكن، وأمن، قال الأزهري: والذي قاله أبو الهيثم بين، غير أني أستوحش منه؛ لانفراده بقوله. وقد يستدرك الخلف على السلف أشياء ربما زلوا فيها. فلا ننكر إصابة أبي الهيثم فيما ذهب إليه، وقد كان له حظ من العلم موفور، رحمه الله تعالى. وناقة رواعة الفؤاد، ورواعه، بضمهما، إذا كانت شهمة ذكية، قال ذو الرمة:
  رفعت له رحلي على ظهر عرمس                      رواع الفؤاد حرة الوجه عـيطـل

  والروعاء: الفرس والناقة الحديدة الفؤاد، ولا يوصف به الذكر، كما في الصحاح، وفي التهذيب: فرس رواع. بغير هاء. وقال ابن الأعرابي: فرس روعاء: ليست من الرائعة، ولكنها التي كأن بها فزع من ذكائها، وخفة روحها. والأروع من الرجال: من يعجبك بحسنه وجهارة منظره مع الكرم والفضل والسؤدد، أو بشجاعته، وقيل: هو الجميل الذي يروعك حسنه، ويعجبك إذا رأيته، قال ذو الرمة:
  إذا الأروع المشبوب أضحى كأنهعلى الرحل مما منه السير أحمق وقيل: هو الحديد، ورجل أروع: حي النفس ذكي، كالرائع، ج: أرواع وروع، بالضم. أما الروع فجمع أروع وروعاء، يقال: رجال روع، ونسوة روع. وأما الأرواع فجمع رائع، كشاهد وأشهاد، وصاحب وأصحاب، ومنه حديث وائل بن حجر: إلى الأقيال العباهلة والأرواع المشابيب. وهم الحسان الوجوه، الذين يروعون بجهارة المناظر، وحسن الشارات. وقيل: هم الذين يروعون الناس، أي يفزعونهم بمنظرهم؛ هيبة لهم، والأول أوجه. والاسم: الروع، محركة، يقال: هو أروع بين الروع، وهي روعاء بينة الروع، والفعل من كل ذلك واحد، فالمتعدي كالمتعدي. وغير المتعدي كغير المتعدي. قال الأزهري: والقياس في اشتقاق الفعل منه روع يروع روعا. قال شمر: روع خبزه بالسمن ترويعا وروغه، إذا رواه به. قال ابن عباد: أروع الراعي بالغنم، إذا لعلع بها، قال: وهو زجر لها. المروع، كمعظم: من يلقى في صدره صدق فراسة، أو من يلهم الصواب، وبهما فسر الحديث المرفوع:  إن في كل أمة محدثين ومروعين، فإن يكن في هذه الأمة أحد فإن عمر منهم  وكذلك المحدث، كأنه حدث بالحق الغائب، فنطق به. وتروع الرجل: تفزع، وهذا قد تقدم له في أول المادة، وأنشدنا هناك شاهده من قول رؤبة، فهو تكرار. ومما يستدرك عليه: الرواع، بالضم: الفزع، راعني الأمر رواعا، بالضم، ورووعا، ورؤوعا، عن ابن الأعرابي. كذلك حكاه بغير همز، وإن شئت همزت، وكذلك روعه، إذا أفزعه بكثرته أو جماله. ورجل روع، ورائع: متروع، كلاهما على النسب، صحت الواو في روع؛ لأنهم شبهوا حركة اللين التابع لها، فكأن فعلا فعيل، وقد يكون رائع فاعلا في معنى مفعول، كقوله:
  ذكرت حبيبا فاقدا تحت مرمس وقول الشاعر:
  شذانها رائعة من هدره أي: مرتاعة، وقال الأزهري: وقالوا: راعه أمر كذا، أي بلغ الروع روعه. والرائع من الجمال: الذي يعجب روع من رآه، فيسره. وكلام رائع، أي فائق، وهو مجاز. وزينة رائعة، أي حسنة. وفرس روعاء، ورائعة: تروعك بعتقها وخفتها، قال:
  رائعة تحمل شيخا رائعا                      مجربا قد شهد الوقائعا

  ونسوة روائع، وروع. وقلب أروع ورواع: يرتاع لحدته من كل ما سمع أو رأى. وقال ابن الأعرابي: فرس أروع، كرجل أروع. وشهد الروع أي الحرب. وهو مجاز. وثاب إليه روعه، بالضم، أي ذهب إلى شيء، ثم عاد إليه. ويقال: ما راعني إلا مجيئك، معناه: ما شعرت إلا بمجيئك، كأنه قال. ما أصاب روعي إلا ذلك، وهو مجاز، وفي حديث ابن عباس: فلم يرعني إلا رجل آخذ بمنكبي. أي لم أشعر، كأنه فاجأه بغتة من غير موعد ولا معرفة، فراعه ذلك وأفزعه. وقال أبو زيد: ارتاع للخير، وارتاح له، بمعنى واحد. وأبو الرواع، كغراب: من كناهم. والرواع بنت بدر بن عبد الله بن الحارث بن نمير: أم زرعة، وعلس ومعبد، وحارثة، بني عمرو بن خويلد بن نفيل بن عمرو بن كلاب. والأروع: الذي يسرع إليه الارتياع، نقله ابن بري في ترجمة عجس. ومروع، كمقعد: موضع، قال رؤبة:
  فبـات يأذى مـن رذاذ دمـعـــا                      من واكف العيدان حتى أقـلـعـا
  في جوف أحبى من حفافي مروعا وراع الشيء يروع: فسد، وهذا نقله شيخنا عن الاقتطاف. والمراوعة - مفاعلة من الروع -: قرية باليمن، وبها دفن الإمام أبو الحسن علي بن عمر الأهدل، أحد أقطاب اليمن، وولده بها، بارك الله في أمثالهم.

### Türkçe

**الروع**: korku; **راعه الأمر يروعه روعا**: iş onu korkuttu, onu korkutur, korkutma olarak. İbn Abbas hadîsinde: insanın iki yanağının kenarlarında ağarması, işte o **الروع**tur. Sanki ölümle uyarıyı kastetmiştir. Leys dedi: seni ondan güzellik ve çoklukla korkutan her şey için “**راعني**” dersin; o da **رائع**tır; **كالارتياع** gibi. Nâbiga ez-Zübyânî bir boğayı vasfederken dedi:
  Köpeklerin sesinden ürktü de geceyi onun için geçirdi;
                      korku ve soğuktan, uğursuzların ona boyun eğmesiyle.
Ve “**ارتاع منه**” denir; ve “**وله**”. Ve **التروع**; Ru’be dedi:
  Ve dünya, ürkütülmüş kimse için,
                      mutlaka dağılacak bir sis gibidir.
  Yahut ekin ekmişken, ekinden sonra biçim biçim.

**الروع**: **د**; Yemen’de Lahc yakınında; bunu Sâğânî nakletti. **الروعة**: bir ürküş; o, **الروع**dan (yani **الفزع**dan) bir defalık olandır; çoğulu **روعات**tır. Ondan hadîs:  “Allah’ım, **روعاتي**mi emniyete al ve **عوراتي**mi ört.”  Ve hadîste:  “Onlara, atların **روعة**siyle verdi.”  Yani atlar onların kadınlarını ve çocuklarını korkuttu; bu **الروعة**dan onlara isabet eden şey sebebiyle onlara bir şey verdi. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الروعة**: güzellikten bir dokunuş; **الروقة**: parlak güzellik. Ezherî dedi: “Bu, kalbimi onunla serinlettiğim bir içiştir” denir: **هذه شربة راع بها فؤادي**; yani **روعي**min hararetini onunla soğuttu. Ondan şairin sözü:
  Bana kalbimi serinleten bir içiş içirdi;
                      Allah onu Resûl’ün havuzundan sulasın, صلى الله عليه وسلم.

Ve **راع** falan: korkuttu; **كروع ترويعا** gibi; lâzım, müteaddî; böylece **فارتاع**; Cevherî nakletti. Ondan hadîs:  “**لن تراعوا**; biz bir şey görmedik.”  Ve **ريع يراع**: korktuğu zaman. Ve onların sözü: **لا ترع**; yani korkma ve sana bir korku ilişmesin. Ebû Harâş dedi:
  Beni kaldırdılar ve “Ey Huveylid, **لا ترع**” dediler;
  ben de dedim ve yüzleri inkâr ettim: onlar, onlar.
Dişi için: **لا تراعي**. Kays b. Âmir dedi:
  Ey Leylâ’nın benzeri, **لا تراعي**; çünkü ben
                      bugün senin için, vahşî birinden bir dostum.

**راع** falanı şey: onu beğendirdi; Cevherî nakletti. Ondan, cennet ehlinin vasfı hakkında hadîs:  “Üzerindeki elbise onu **فيروعه**.”  Yani güzelliği onu beğendirir. “Elimde şu ve şu **راع** etti ve **راق** etti” denir; yani fayda verdi; Sâğânî iki kitabında böyle nakletti; fakat ikisinde de elifsiz **فاد** ile (yazdı). Sonra Lisân sahibi onu **ر-ي-ع**de **النوادر**den zikrettiğini buldum: “Elimde şu ve şu **راع** etti; ve **راق** onun gibidir”; yani arttı. Bundan anlaşıldı ki Sâğânî onu tashîf etmiştir; musannif de burada onu zikretmede onu taklit etmiştir. Doğrusu, onu ondan sonrakinde zikretmektir; öyleyse düşün.

**راع** şey **يروع**; ve **يريع رواعا** (ضم ile): yerine geri döndü. Ve **ارتاع**; **كارتاح** gibi; İbn Düreyd nakletti. Cevherî onu **ر-ي-ع**de getirdi; çünkü harf vâvî yâîdir. Burada da, Hasan el-Basrî’ye oruçlunun kusmu boğazına geldiğinde (hakkında) sorulduğu zikredildi; o da dedi: “Ondan bir şey **راع** etti mi?” Soran ona dedi: “Ne dediğini bilmiyorum.” O dedi: “Ondan bir şey geri döndü mü?”

**ورائعة**: Mekke ile Basra arasında bir menzil; yahut Benî Umeyle’ye ait bir su ve İmre ile Darıyye arasında bir yer; **العباب**da olduğu gibi. Yahut o—yani bu, **الباء** tek noktalı ile zikredilen bu yer—; bu bir hatadır; doğrusu: yahut o, **الغين** noktalı ile. Bekrî’nin Mu‘cem’inde: **رائغة** (غ ile): Basra hacısına ait bir menzil; İmre ile Tahfe arasında; inşallah تعالى **ر-و-غ**da geleceği üzere.

Ve **دار رائعة**: Mekke’de bir yer; Allah تعالى onu şereflendirsin; hadîste zikri geldi. Sâğânî onu **العين** noktasız ile böyle ضبط etti. Hâfızın **التبصير**inde: **رائغة** (غ ile): Mekke’de kendisine nisbet edilen bir kadın; ona “**دار رائغة**” denir; Mü’temen es-Sâcî onu böyle kaydetti; buna dikkat et. Orada, Nebî’nin annesi Âmine’nin kabri vardır, صلى الله عليه وسلم, ve Allah ondan razı olsun; bir görüşe göre. Ve denildi: Mekke’de Şi‘b Ebî Debb’de de. Ve denildi: Mekke ile Medine arasında **الأبواء**da; Allah تعالى ikisini şereflendirsin. Son söz meşhurdur.

Ve **ورائع**: Medine avlularından bir avlu; üzerinde en faziletli salât ve selâm olsun. Ve **كشداد** gibi: **الرواع بن عبد الملك التجيبي**. Ve **سليمان بن الرواع الخشني**: Sa‘îd b. ‘Ufeyr’in şeyhidir. Ve **أحمد بن الرواع بن برد بن نجيح المصري**: muhaddisler; İbn Yûnus onları böyle zikretti. Sâğânî onları bu bâbda getirdi; bu hatadır; doğrusu, hepsinde **الغين** noktalı iledir; Hâfız İbn Hacer’in ضبط ettiği gibi. Sâğânî’ye **الغين**de de doğrusu üzere gelecektir; musannif de orada uyarı olmaksızın ona tâbi oldu; buna dikkat edilsin.

**الرواع**: Rebî‘a b. Mukarrum ed-Dabbî’nin kendisiyle teşbîb ettiği bir kadın. Siyakının gereği, onun **كشداد** gibi olmasıdır; **العباب**ın siyakından anlaşılan da budur; çünkü onu, daha önce geçen isimleri zikretmesinin ardından getirdi ve onları **كشداد** gibi ضبط etti. Doğrusu, onun **كسحاب** gibi olmasıdır; **التكملة**de ضبط edildiği üzere. Yahut o **كغراب** gibidir; bu daha çoktur; şöyle der:
  Senin sevgin **الرواع**; kesildi mi?
                      ayrılık acısı ondan ve vedâ.
Ve Bişr b. Ebî Hâzim dedi:
  Ehli onu taşıdı da ayrıldılar;
                      **للرواع**ın menzilleri beni ağlattı.

Ve **أبو روعة الجهني**: Nebî صلى الله عليه وسلم’e Medine’de, anne bir kardeşi **عبد العزى بن بدر الجهني** ile birlikte gelenlerdendir; Allah onlardan razı olsun. Zehebî de İbn Fehd de **أبو روعة**yi zikretmedi; o hâlde o, onların iki mu‘ceminde onlara karşı müstedrektir.

Ve **الروع** (ضم ile): kalp; **الصحاح**da olduğu gibi. Yahut **الروع**: **الروع**un yeri; yani ondan, yani kalpten olan korkunun yeri. Yahut **روع القلب**: onun karalığı. Ve denildi: zihin. Ve denildi: akıl; sonuncusunu Cevherî nakletti. Ve denir: “Bu, **روعي**mde vuku buldu”; yani nefsimde, hatırımda ve zihnimde. Hadîste:  “**إن روح القدس نفث في روعي**: bir nefs, rızkını tamamlamadıkça ölmeyecektir; öyleyse Allah’tan sakının ve talepte güzel davranın.”  Ebû Ubeyde dedi: manası: nefsimde ve hatırımda ve bunun benzeri. Ondan hadîs: صلى الله عليه وسلم, ‘Urve b. Mudarris b. Evs b. Hârise b. Lâem et-Tâî’ye—Allah ondan razı olsun—, ona ulaştığında, o da sabah namazını kılmadan önce Cem‘de iken; o dedi ki: “Ey Allah’ın peygamberi, iki dağı aştım ve şiddetle karşılaştım”—şöyle dedi:  “**أفرخ روعك**; bizim bu ifâzamıza yetişen, haccı benden idrâk etmiştir.”  Yani korku kalbinden çıktı. Ebû’l-Heysem onu böyle tefsir etti. Ve **روعك** (فتح ile) rivayet edilir; yahut rivayet yalnız odur. Ezherî dedi: Dilcilerden karşılaştığım herkes “**أفرخ روعه**” der; **الراء**ın fethiyle; ancak Münzirî’nin Ebû’l-Heysem’den bana haber verdiği şey müstesna: o, “Ancak o, **أفرخ روعه**dır” derdi; (yani) ضم ile.

**العباب**da: Ebû Ahmed el-Hasen b. Abdillah b. Sa‘îd el-‘Askerî dedi: “**أفرخ روعك**”: yani ürktüğün ve korktuğun şey senden zâil oldu, senden gitti ve açığa çıktı; sanki yumurtadan civcivin çıkması ve gamın senden açılması alınmıştır. Ebû Ubeyd dedi: “**أفرخ روعك**”ın tefsiri: korkun ve ürküşün gitsin; çünkü iş, sakındığın gibi değildir.

Muâviye hadîsinde—Allah ondan razı olsun—: Ziyâd’a yazdı; bu, Ziyâd Basra üzerinde iken, Muğîre b. Şu‘be Kûfe üzerinde iken idi; o orada vefat etti. Ziyâd, Muâviye’nin onun yerine Abdullah b. Âmir’i tayin etmesinden korktu; Muâviye’ye yazdı, Muğîre’nin vefatını haber verdi ve ona, yerine Dahhâk b. Kays’ı tayin etmeyi işaret etti. Muâviye onu anladı ve ona yazdı: “Mektubunu anladım; ve ey Ebâ’l-Muğîre, **وليفرخ روعك**; Kûfe’yi Basra ile birlikte sana kattık.”

Dil imamları yanında meşhur olan فتح iledir; ancak Ebû’l-Heysem; çünkü o onu فتح ile rivayet etti. Manası: yani **الروع**u **روعة**ndan çıkar; yani kalbinden korkuyu çıkar. Ebû’l-Heysem dedi: “Yumurta **أفرخت**” denir; ondan civciv çıktığında. Dedi: **الروع** (فتح ile): korkudur; korku, korkudan çıkmaz; ancak korkunun bulunduğu yerden çıkar; o da **الروع**dur (ضم ile). Dedi: **الروع**un içindeki **الروع**, yumurtanın içindeki civciv gibidir. “Yumurta **أفرخت**” denir; civciv için yarıldığında, o da ondan çıktığında. Ve “Bir adamın kalbi **أفرخ** etti” (denir): **روع**u çıktığında. Dedi: Zü’r-Rumme, manayı bilerek, bir boğayı vasfederken dedi:
  İçinde titreyerek, ürkek olarak döndü;
                      sevinçli; **الكرب** onun **روع**undan çıkarmıştı.
Dedi: “**أفرخ روعك**” denir; iş üzerine; yani sakin ol ve emniyette ol. Ezherî dedi: Ebû’l-Heysem’in söylediği açıktır; ancak ondan ürküyorum; çünkü sözüyle tek kalmıştır. Sonrakiler, öncekiler üzerine, belki onların sürçtüğü bazı şeyleri istidrâk edebilir. Ebû’l-Heysem’in gittiği şeyde isabetini inkâr etmeyiz; onun ilimden nasibi bol idi; Allah تعالى ona rahmet etsin.

Ve **ناقة رواعة الفؤاد** ve **رواعه**—ikisi de ضم ile—: şehme, zeki olduğunda. Zü’r-Rumme dedi:
  Ona yükümü, bir **عرمس**ın sırtı üzerine kaldırdım;
                      **رواع الفؤاد**; yüzü hür; uzun boyunlu.

Ve **الروعاء**: yürekçe sert olan at ve dişi deve; erkek onunla vasfedilmez; **الصحاح**’ta olduğu gibi. **التهذيب**’de: **فرس رواع**; **هاء**sız. İbnü’l-A‘râbî dedi: **فرس روعاء**: **الرائعة**’den değildir; fakat o, zekâsından ve ruhunun hafifliğinden dolayı sanki onda bir ürkme varmış gibi olandır. Ve erkeklerden **الأروع**: güzelliği, görünüşünün açıklığı ile birlikte kerem, fazilet ve seyyidlik (ululuk) ile; yahut yiğitliği ile seni hayran bırakandır. Ve denildi ki: o, güzelliği seni ürküten, onu gördüğünde seni hayran bırakan güzel olandır. Zû’r-Rumme dedi:
  Eğer **الأروع** **المشبوب** sabahlarsa, sanki o, üzerinde yolculuk olan semerden, ondan dolayı, ahmak (gibi)dir.
Ve denildi ki: o, sert (keskin) olandır. Ve **رجل أروع**: diri nefisli, zeki; **الرائع** gibi. Çoğulu: **أرواع** ve **روع** (ötre ile). Amma **الروع**: **أروع** ve **روعاء**’ın çoğuludur; denir: **رجال روع** ve **نسوة روع**. Amma **الأرواع** ise **رائع**’ın çoğuludur; **شاهد** ve **أشهاد**, **صاحب** ve **أصحاب** gibi. Ondandır Vâil b. Hucr hadisi: **إلى الأقيال العباهلة والأرواع المشابيب**. Ve onlar, yüzleri güzel olanlardır; görünüşlerin açıklığı ve işaretlerin güzelliği ile ürkütürler. Ve denildi ki: onlar insanları ürkütenlerdir; yani görünüşleriyle onları korkuturlar; kendilerine bir heybet (sebebiyle). Birincisi daha uygundur. İsim: **الروع**; harekeli (fetha ile), denir: o, **أروع**dur, **الروع** arasında açıkça; ve o, **روعاء**dır, **الروع**u açıkça. Fiil, bütün bunlardan birdir; geçişli olan, geçişli gibi; geçişsiz olan, geçişsiz gibi. Ezherî dedi: fiilin ondan türetilmesinde kıyas: **روع يروع روعا**. Şemmer dedi: **روع** onun ekmeğini sadeyağ ile **ترويعا** ve **روغه**; onu onunla sulayıp ıslattığında. İbn Abbâd dedi: çoban koyunla **أروع** etti; onlara **لعلع** ettiğinde. Dedi: ve o, onlar için bir sürmedir. **المروع**, **كمعظم**: göğsüne doğru bir firaset doğruluğu atılan; yahut doğruya ilham olunan. Ve onunla, merfû‘ hadis tefsir edildi:  “Her ümmette **محدثين** ve **مروعين** vardır; eğer bu ümmette onlardan biri varsa, Ömer onlardandır.” Ve yine **المحدث**: sanki gaip olan hak ile kendisine hades verildi de onu söyledi. Ve **تروع الرجل**: ürktü; bu, maddenin başında onun için daha önce geçti; orada Ru’be’nin sözünden şahidini bize okuttular; o halde tekrardır. Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **الرواع** (ötre ile): korku; iş bana **رواعا** (ötre ile) ve **رووعا** ve **رؤوعا** yaptı; İbnü’l-A‘râbî’den. Onu hemzesiz böyle hikâye etti; istersen hemzeledin. Ve yine **روعه**: onu çokluğu veya güzelliğiyle korkuttuğunda. Ve **رجل روع** ve **رائع**: ürkmüş; ikisi de nisbet üzerinedir. **روع**’da vav sahih oldu; çünkü onlar, ona tâbi olan yumuşak (harf)in harekesini benzettiler; sanki **فعلا** **فعيل** (gibi) oldu. Ve **رائع**, **مفعول** mânasında **فاعل** olabilir; onun sözü gibi:
  Bir sevgiliyi hatırladım; kayıp, bir mezar altında.
Ve şairin sözü:
  **شذانها** onun gürlemesinden **رائعة**
yani: ürkmüş. Ezherî dedi: ve dediler: **راعه** şu iş; yani korku, onun korkusuna ulaştı. Ve güzellikten **الرائع**: onu görenin **روع**unu hayran bırakan, böylece onu sevindiren. Ve **كلام رائع**: üstün; ve o mecazdır. Ve **زينة رائعة**: güzel. Ve **فرس روعاء** ve **رائعة**: asâleti ve hafifliğiyle seni ürkütür. Dedi:
  **رائعة** bir at taşır; **رائعا** bir ihtiyarı,
  tecrübeli; vakıaları görmüş.

Ve **نسوة روائع** ve **روع**. Ve **قلب أروع** ve **رواع**: işittiği veya gördüğü her şeyden, keskinliğinden dolayı ürker. İbnü’l-A‘râbî dedi: **فرس أروع**; **رجل أروع** gibi. Ve **شهد الروع** yani savaş; ve o mecazdır. Ve **ثاب إليه روعه** (ötre ile): yani bir şeye gitti, sonra ona döndü. Ve denir: beni, senin gelişinden başka bir şey **راعني** etmedi; mânası: senin gelişinden başka bir şeyin farkına varmadım; sanki dedi: benim **روعي**me ancak o isabet etti; ve o mecazdır. İbn Abbâs hadîsinde: “Beni ancak omuzumdan tutan bir adam ürküttü.” yani farkına varmadım; sanki onu, vaadsiz ve tanışıklık olmaksızın ansızın bastı; bu da onu ürküttü ve korkuttu. Ebû Zeyd dedi: hayır için **ارتاع** etti ve ona **ارتاح** etti; mânaca birdir. Ve **أبو الرواع**, **كغراب**: künyelerindendir. Ve **الرواع** bint Bedr b. Abdillah b. el-Hâris b. Numeyr: Ümmü Zer‘a’nın annesi; ve ‘Als, Ma‘bed, Hârise; ‘Amr b. Huveylid b. Nüfeyl b. ‘Amr b. Kilâb oğulları. Ve **الأروع**: ürkme (irtîâ‘) kendisine çabuk gelen; bunu İbn Berî, **عجس** tercümesinde nakletti. Ve **مروع**, **كمقعد**: bir yer. Ru’be dedi:
  Geceledi; damla damla gözyaşından eziyet görür,
  dalların damlayıcısından, nihayet kesilinceye dek,
  **مروع**un iki kenarı arasında, daha sevgili bir boşluğun içinde.
Ve **راع** şey **يروع**: bozuldu; bunu şeyhimiz **الاقتطاف**’tan nakletti. Ve **المراوعة** — **الروع**dan **مفاعلة** —: Yemen’de bir köy; imam Ebü’l-Hasen Ali b. Ömer el-Ehdel orada defnedildi; ve onun evladı oradadır; Allah onların benzerlerini mübarek kılsın.
