# روغ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%BA/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%88%D8%BA/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [روغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%BA.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: روغ

راغ الرجل والثعلب يروغ روغا وروغانا، الأخير بالتحريك، أي: مال وحاد عن الشيء.
 وراغ فلان إلى فلان: مال إليه سرا، ومنه قوله تعالى: فراغ إلى أهله فجاء بعجل سمين، وقوله تعالى: فراغ عليهم ضربا باليمين. كل ذلك انحراف في استخفاء، وقيل: أقبل، وقال الفراء: قوله:فراغ إلى أهله معناه: رجع إلى أهله في حال إخفاء منه لرجوعه، ولا يقال للذي رجع: قد راغ، إلا أن يكون مخفيا لرجوعه، وقال: في قوله تعالى: فراغ عليهم: مال عليهم، وكأن الروغ ههنا أي: أنه اعتل عليهم روغا، ليفعل بآلهتهم ما فعل، وقال الراغب: أصل معنى الروغ: الميل في جانب، ليخدع من خلفه.
 والاسم: الرواغ، كسحاب.
 والرواغ، كشداد: الثعلب، ومنه قول معاوية لعبد الله بن الزبير رضي الله عنهم: إنما أنت ثعلب رواغ، كلما خرجت من جحر انجحرت في جحر.

  والرواغ بن عبد الملك بن قيس بن سمي من تجيب القبيلة المشهورة.
 والرواغ والد سليمان الخشني الذي هو شيخ لسعيد بن عفير، ووالد أبي الحسن أحمد بن الرواغ بن برد بن نجيح الأيدعاني، المصري، الذي يروي عن بجير بن بكير المحدثين ذكرهم ابن يونس في تاريخ مصر، وقد سبق للمصنف في روع هذا الكلام بعينه تقليدا لللصاغاني، ثم أعاده هنا على الصواب من غير تنبيه عليه وهو غريب منه يحتاج التنبه له.
 ويقال: هذه رواغتهم وراغتهم بكسرهما، أي: مصطرعهم أي: الموضع الذي يصطرعون فيه، صارت الواو ياء لانكسار ما قبلها، نقل الجوهري الثانية عن اليزيدي، قال الصاغاني: وهذا القلب ليس بضربة لازب.
 والرياغ، ككتاب: الخصب، نقله ابن عباد.
 قال: ويقال: أخذتني بالرويغة، كجهينة، أي: بالحيلة، وهو من الروغ بالفتح.
 وأراغ إراغة: أراد وطلب، كارتاغ، تقول: أرغت الصيد، وماذا تريغ: أي: ما تريد وما تطلب.
 وقال خالد بن جعفر بن كلاب في فرسه حذفة:
  أريغوني إراغتكـم فـإنـي                      وحذفة كالشجي تحت الوريد وفي التهذيب: فلان يريغ كذا وكذا، ويليصه، أي: يطلبه ويريده، وأنشد الليث:
  يديرونني عن سالم وأريغـه                      وجلدة بين العين والأنف سالم ويقال: فلان يريغني على أمر، وعن أمر، أي: يراودني ويطلبه مني، ومنه حديث قيس: خرجت أريغ بعيرا شرد من، أي: أطلبه بكل طريق، ومنه روغان الثعلب.
 وقال ابن الأعرابي: روغ فلان الثريدة ترويغا: إذا دسمها ورواها، وكذلك مرغها، وسغبلها ورولها، وهو مجاز، ومنه الحديث: فليروغ له لقمة، أي: يشربها بالدسم.
 والمراوغة: المصارعة، يقال: هو يراوغ فلانا: إذا كان يحيد عما يديره عليه ويحايصه، قال عدي بن زيد العبادي:
  يوم لا ينفع الرواغ ولا ين                      فع إلا المشيع النحـرير كالتراوغ، يقال: تراوغ القوم، أي: راوغ بعضهم بعضا.
 وقال ابن دريد: تروغ، هكذا في النسخ، والصواب: تروغت الدابة: إذا تمرغت.
 ومما يتسدرك عليه: أراغه إراغة: خادعه، وكذلك رواغه رواغا.
 وراغ الصيد: ذهب ههنا وههنا، وهو مجاز.
 وفي المثل: أروغ من ثعلب قال طرفة بن العبد لعمرو بن هند يلوم أصحابه في خذلانهم إياه:
  كل خليل في كنت خاللته                      لا ترك الله له واضحه
  كلهم أروغ من ثعـلـب                      ما أشبه الليلة بالبارحه وفي مثل آخر: روغي جعار، وانظري أين المفر وجعار: اسم للضبع: ولا تقل: روغي إلا للمؤنث. وراغ حاجة إلى فلان يروغها: بغاها بغيا وشيكا.
 ويقال: خير رواغاء، أي: كثير.
 ويقال: هو يروغ عن الحق، وطري رائغ زائغ، وهو مجاز، ومنه حديث الأحنف: فعدلت إلى رائغة من روائغ المدينة أي: طريق يعدل ويميل عن الطريق الأعظم.
 والمراوغة: المراودة، تقول: ما زلت أراوغه عن كذا، فما راغ إليه، أي: أراوده.
 ورائغة: منزل لحاج البصرة بين إمرة وطخفة.
 وقيل: ماء لبني الحليف من بجيلة.
 وأيضا جبل لغني.

### Türkçe

**راغ** adam ve tilki **يروغ** **روغا** ve **روغانا** (sonuncusu hareke ile) yani: meyletti ve şeyden saptı.

Ve falan kimse falan kimseye **راغ**: ona gizlice meyletti; ondan da Yüce Allah’ın sözü: **فراغ إلى أهله فجاء بعجل سمين** ve Yüce Allah’ın sözü: **فراغ عليهم ضربا باليمين**. Bütün bunlar gizlenerek bir sapmadır; ve “yöneldi” denilmiştir. Ve **الفراء** dedi ki: Onun sözü: **فراغ إلى أهله** mânâsı: ehline, dönüşünü onlardan gizleme hâlinde, ehline döndü; ve dönen kimseye “**قد راغ**” denilmez; ancak dönüşünü gizliyor olursa (denir). Ve dedi ki: Yüce Allah’ın sözü: **فراغ عليهم** hakkında: onların üzerine meyletti; ve sanki **الروغ** burada yani: onların üzerine bir **روغا** ile (bir meyil ile) bahane uydurdu; ta ki ilâhlarına yaptığı şeyi yapsın. Ve **الراغب** dedi ki: **الروغ**un asl mânâsı: bir yanda meyildir; arkasındakini aldatmak için.

Ve isim: **الرواغ**, **سحاب** gibi.

Ve **الرواغ**, **شداد** gibi: tilki; ondan da Muâviye’nin Abdullah b. ez-Zübeyr’e (Allah onlardan razı olsun) sözü: “Sen ancak **ثعلب رواغ**sın; her ne zaman bir in’den çıktınsa bir in’e girdin.”

Ve **الرواغ** b. Abdülmelik b. Kays b. Semî, meşhur kabile **تجيب**’dendir.

Ve **الرواغ**, Saîd b. Ufeyr’in şeyhi olan Süleyman el-Huşnî’nin babasıdır; ve Mısırlı, **بجير بن بكير**’den rivayet eden, muhaddislerin zikrettiği, İbn Yûnus’un **تاريخ مصر**’de andığı, Ebü’l-Hasen Ahmed b. **الرواغ** b. Berd b. Necîh el-Eyda‘ânî’nin babasıdır. Müellifin daha önce **روع** maddesinde bu sözün aynısını **للصاغاني**’ye takliden geçirmiş olması, sonra burada ona dikkat çekmeksizin doğru üzere yeniden getirmesi—bu ondan gariptir; buna dikkat etmek gerekir.

Ve denilir: “Bu onların **رواغتهم**’idir ve **راغتهم**’idir” (ikisini de kesre ile); yani: onların güreş yeri; yani: içinde güreştikleri yer. Öncesinin kesreli oluşundan dolayı **الواو** **ياء** oldu. **الجوهري** ikincisini **اليزيدي**’den nakletti. **الصاغاني** dedi ki: Bu kalb (harf dönüşümü) yapışıp kalan bir darbe değildir.

Ve **الرياغ**, **كتاب** gibi: bolluk; İbn Abbâd onu nakletti.

Dedi ki: Ve denilir: “Beni **بالرويغة** ile aldın” (**جهينة** gibi); yani: hile ile; ve o, fetha ile **الروغ**dandır.

Ve **أراغ** **إراغة**: istedi ve talep etti; **كارتاغ** gibi. Dersin ki: “Avı **أرغت**”; ve “**ماذا تريغ**”: yani: ne istiyorsun ve ne talep ediyorsun.

Ve Hâlid b. Ca‘fer b. Kilâb, atı **حذفة** hakkında dedi:

  “Beni sizin **إراغتكم**’inizle **أريغوني**; çünkü ben
  ve **حذفة**, damar altındaki kıymık gibi (durur).”

Ve **التهذيب**’de: “Falan kimse şöyle şöyle **يريغ** eder ve onu **يليصه**”; yani: onu talep eder ve ister. Ve **الليث** şu beyti okudu:

  “Beni Sâlim’den çevirip dururlar, ben de onu **أريغـه** ederim;
  hâlbuki göz ile burun arasındaki deri Sâlim’dir.”

Ve denilir: “Falan kimse beni bir iş üzerine ve bir işten **يريغني** eder”; yani: beni ayartır ve onu benden ister. Ondan da Kays hadisi: “Benden kaçmış bir deveyi **أريغ** ederek çıktım”; yani: onu her yoldan ararım. Ve ondan: tilkinin **روغان**’ı.

Ve İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Falan kimse **الثريدة**’yi **ترويغا** ile **روغ** etti: onu yağlandırıp ıslattığı zaman; ve aynı şekilde onu **مرغ** etti, ve onu **سغبل** etti ve onu **رول** etti; bu mecazdır. Ondan da hadis: “Onun için bir lokmayı **فليروغ** etsin”; yani: onu yağ ile içirsin.

Ve **المراوغة**: güreştir. Denilir: “O, falan kimseyi **يراوغ** eder”: ona çevirdiği şeyden sapıp kaçamak yaptığı ve ondan sıyrıldığı zaman. Adî b. Zeyd el-‘Ibâdî dedi:

  “O gün ne **الرواغ** fayda verir ne de
  ancak eşlik eden, çok zeki (kimse) fayda verir.”

**كالتراوغ** gibi. Denilir: “Kavim **تراوغ** etti”; yani: birbirlerini **راوغ** ettiler.

Ve İbn Düreyd dedi ki: **تروغ**; nüshalarda böyledir; doğrusu: “Binek hayvanı **تروغت** etti”: yuvarlandığı zaman.

Üzerine istidrâk edilenlerdendir: Onu **أراغه** **إراغة** ile: onu aldattı; ve aynı şekilde onu **رواغه** **رواغا** ile (aldattı).

Ve av **راغ** etti: burada ve burada gitti; bu mecazdır.

Ve meselde: “Tilkinin en **أروغ**’u.” Tarafe b. el-‘Abd, Amr b. Hind’e, kendisini yüzüstü bırakmalarından dolayı arkadaşlarını kınayarak dedi:

  “Dost edindiğim her dost,
  Allah ona açıklığını bırakmasın.
  Hepsi tilkiden daha **أروغ**;
  bu gece dünkü geceye ne çok benziyor.”

Ve başka bir meselde: “**روغي** ey **جعار**; ve kaçış nerede, bak.” **جعار**: sırtlanın adıdır. Ve “**روغي**” denilmez; ancak müennes için (denilir). Ve bir ihtiyaç, falan kimseye **راغ** eder; onu **يروغها**: onu yakın bir istekle istedi.

Ve denilir: “**خير رواغاء**”; yani: çok.

Ve denilir: “O, haktan **يروغ** eder”; ve “**طري رائغ زائغ**”; bu mecazdır. Ondan da Ahnef hadisi: “Şehrin **روائغ**’inden bir **رائغة**’ye saptım”; yani: büyük yoldan sapan ve meyleden bir yol.

Ve **المراوغة**: **المراودة**’dir. Dersin ki: “Ben onu şundan **أراوغه** etmeyi sürdürdüm; o da ona **راغ** etmedi”; yani: onu ayartırım.

Ve **رائغة**: Basra hacılarının, **إمرة** ile **طخفة** arasında bir menzilidir.

Ve denildi: **بجيلة**’den Benî el-Halîf’e ait bir sudur.

Ve ayrıca: **غني**’ye ait bir dağdır.
