# روم (ر-و-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%88%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Suyun toplandığı çukur yer, Anadolu’nun adıdır

- Harfler: ر - و - م
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الرُّومُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D9%85/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8F%D9%91%D9%88%D9%85%D9%8F.md) | الْفُعْلُ | Rum | 1 | 1 | [30:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D9%85/ayet/30:2.md) |

## Mücavir kökler — 1 mücavir (1 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [غلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Ğulb, Ğelba, bahçenin etrafına dikilen ağaçlara denir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | روم |
| Yapı | Üçlü kök (Arapça asıl fiil kökü ve Kur'an'da özel kavim/devlet adı) |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli و) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [طلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%A8.md), [قصد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D8%AF.md), [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) |
| Zıt Kök | [ترك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir hedefe yönelmek, bir şeyi elde etmeyi arzu ve talep etmek, gayeye kilitlenmek |
| Çekirdek Özet 2 | Tarih sahnesinde belirli bir medeniyet ve siyasi iradeyi temsil eden Doğu Roma (Bizans) toplumu |
| Çekirdek Özet 3 | Hedefe kilitlenme iradesi ile somut siyasi-tarihsel mücadele ve güç dengeleri arasındaki kesişim |
| Kritik Hata Riski | Kur'an'daki kavim adını salt coğrafi veya nötr bir etnik isim sayıp, ismin taşıdığı siyasi-dini iradeyi ve kökün Arap dil mantığındaki azim ve hedef arayışı boyutunu göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رو | Hareket, yöneliş, genişleme ve bir hedefe doğru akış; nitekim [روح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AD.md) kökünde can ve nefesin yayılışı, [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) kökünde arayış ve gidip gelme, [روض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%B6.md) kökünde suyun yayılıp yeşertmesi, [روع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%B9.md) kökünde kalbe hücum eden his, [روغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%BA.md) kökünde ise hedefe yönelirken kıvrılma anlamı esastır. | م | Çekirdekteki genel yöneliş ve akış hareketine mim harfinin toplayıcı, kavrayıcı ve sınırlayıcı karakteri eklenerek yönelişin somut bir hedefe, arzuya veya maksada kilitlenmesi (talep, meram) anlamı belirginleşmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Bir hedefe kilitlenen zihni iradeyi, yön belirleme ve öncülük etme hareketini başlatır. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Belirlenen hedef ile yönelen irade arasındaki irtibatı ve sürekliliği kurar. |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Arzu ve yönelişin toplanıp nihai bir amaca ve kaba akarak sonuca bağlanmasını sağlar. |
| روم | İradenin hedefe bağlanıp toplanması | Zihinde beliren hedefe doğru iradenin yönelmesi, o maksada bağlanması ve onu elde etmek üzere toplanıp harekete geçmesi bütünlüğünü ifade eder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesneye veya hedefe doğru gözü ve adımı dikerek yönelmek; bir şeye iştiyakla yaklaşmak. Nitekim Arapçada bir şeyi elde etmeye odaklanmaya رَوْمٌ denmiş, kıraat ilminde de harekeye yönelip onu tam çıkarmadan hissettirmeye bu kökten hareketle رَوْم denilmiştir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden Züheyr b. Ebî Sülmâ veya Nâbiğa el-Câ‘dî gibi şairlerin divanlarında ve Cahiliye dönemi hitabetinde kök, bir maksada kilitlenmek ve talep etmek anlamında meram مَرام lafzıyla kullanılmış; ayrıca Bizans İmparatorluğu ve tebaası için de الرُّوم lafzı siyasi ve askeri bir güç odağı olarak zikredilmiştir. |
| Erken Arapça kullanım | Klasik lügat ve nahiv kayıtlarında, özellikle Sîbeveyhi'nin el-Kitâb'ında geçtiği üzere vakıf halinde harekeyi hafifçe duyurarak telaffuz etme eylemi رَوْمُ الحَرَكَةِ terimiyle ifade edilmiştir. Emevî dönemi şiirinde de Bizans orduları ve sınır boyları bu isimle anılmıştır. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve Sîbeveyhi el-Kitâb.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde روم kökü iki farklı damardan incelenir. Birinci damar, kökün saf Sami morfolojisindeki fiil tabanıdır; Batı Sami dillerinde ve özellikle İbranicede r-w-m רום kökü yükseklik, yücelme, ayağa kalkma ve üstün gelme anlamlarını taşır. Arapçadaki bir şeyi azimle isteme ve hedefleme (talep) anlamı, hedefe doğru yükselme ve başını o yöne dikme tasavvuruyla semantik bir süreklilik arz eder. İkinci damar ise Kur'an'da geçen ve özel bir kavim/devlet ismi olan الروم lafzıdır; bu lafız Grekçe Rhomaioi Ῥωμαῖοι ve Latince Roma kelimesinin Sami dillerine (Süryanice Rhomaye, İbranice Romi/Romiim) ve oradan Arapçaya intikal etmiş tarihsel bir ödünçlemedir. Erken Arap muhayyilesinde bu isim hem siyasi bir cihan devletini hem de Sami dil kökündeki yücelik, kudret ve büyük gayelere kilitlenme çağrışımlarını bir arada barındırmıştır.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith ve Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir şeyi kastetmek, istemek ve hedefe kilitlenmek | Fiil kalıbında رام / يروم / روما şeklinde doğrudan talep ve maksat (meram) anlamında kökleşmiştir; tecvid ıstılahında ise harekeye yönelme eylemidir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice רום (yükselmek, yücelmek, kalkmak) ve Süryanice r-w-m (yücelik) | Soydaş Sami köklerde kavram fiziksel ve manevi irtifa, yücelik ve baş kaldırma ekseninde kurulmuşken Arapçada hedefe odaklanma boyutuna kaymıştır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Grekçe Ῥώμη / Ῥωμαῖοι ve Latince Roma | Kur'an'daki özel isim katmanı, Akdeniz havzasındaki Roma İmparatorluğu'nun Sami dillerine fonetik uyarlamasıdır; kavim adı doğrudan bu siyasi coğrafyadan intikal etmiştir. | Kesin |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Gesenius ve Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| روم | Anlamlı | Talep etmek, hedefe kilitlenmek | Bir şeyi elde etmek üzere azmetmek; Kur'an'da ise Bizans kavmi ve devleti. | Hedef kök |
| [رمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%88.md) | Anlamlı | Fırlatmak, atmak | [رمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D9%8A.md) kökünün nakıs-vavî varyantı olup bir nesneyi hedefe doğru fırlatmayı ifade eder; hedef yönelişi bakımından hedef kökle semantik bağ taşır. | Kur'an'da geçmez |
| [ورم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D9%85.md) | Anlamlı | Şişmek, kabarmak | Deri veya uzuvların kabarması, iltihaplanıp büyümesi; hacimce yükselme tasavvuru taşır. | Kur'an'da geçmez |
| [ومر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%85%D8%B1.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez |
| [مرو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D9%88.md) | Anlamlı | Çakmaktaşı, yumuşak ve akıcı tavır | Sert beyaz taş; mürüvvet kavramında ise insani olgunluk ve akışkan seciye. | Kur'an'da geçer |
| [مور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%B1.md) | Anlamlı | Çalkalanmak, dalgalanmak | Rüzgarın tozu savurması, göğün veya kanın dalga dalga hareket edip sarsılması. | Kur'an'da geçer |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| روم | Merkez | Hedefe yönelme ve talep | İradenin bir maksada kilitlenmesi, içsel azimle arzu edilmesi ve siyasi düzlemde Bizans iradesi. | Zihni ve kalbi yönelişin nihai merama bağlanmasıdır. |
| [طلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%A8.md) | Komşu | Arayış ve isteme | Bir şeyin fiilen peşine düşmek ve somut arayışa girmek. | روم kökünde arzu ve kilitlenme ağır basarken [طلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%A8.md) kökünde dışsal arama ve eylem öne çıkar. |
| [قصد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D8%AF.md) | Komşu | İstikamet ve yönelme | Aşırılığa kaçmadan dosdoğru bir hedefe yönelmek ve ölçülü olmak. | [قصد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D8%AF.md) denge ve istikameti vurgularken روم şiddetli arzu ve gayeyi vurgular. |
| [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) | Komşu | Şiddetli arzu veya haddi aşma | Bir şeyi aşırı şekilde arzulama, sınırları zorlama veya meşruiyet dışına taşma. | [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) çoğu kez taşkınlık ve sınır aşımı riski taşır, روم ise nötr bir kilitlenmedir. |
| [ترك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83.md) | Zıt | Vazgeçme ve bırakma | Bir hedefi, nesneyi veya ameli terk etmek, arkada bırakmak. | روم kökündeki kilitlenme ve talep iradesinin tam zıddı olarak ilgiyi kesip vazgeçmektir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | روم | Talep, meram; Bizans | Hem bir hedefe kilitlenme fiili hem de Doğu Roma halkını ve devletini niteleyen isim. | Kesin |
| Latince | Roma, Romani; petere, expetere | Roma şehri/halkı; hedefe yönelmek, arzulamak | Kur'an'daki kavim adı doğrudan Roma/Romani ile örtüşür; fiil anlamı ise petere (yönelmek, talep etmek) kavramına denk gelir. | Kesin |
| İngilizce | Byzantines, Romans; aspiration, striving | Bizanslılar, Romalılar; gayeye yönelme, arzulama | Etnik/siyasi anlamı doğrudan Doğu Roma tebaasını, fiil anlamı ise güçlü bir gayeye odaklanmayı karşılar. | Kesin |
| Almanca | Römer, Byzantiner; Trachten, Begehren | Romalılar, Bizanslılar; hedefe yönelme, talep etme | Tarihsel terim Bizans devletini adlandırırken, soyut fiil boyutu bir gayeye gayretle yönelmeyi ifade eder. | Kesin |
| Fransızca | Romains, Byzantins; viser, briguer | Romalılar, Bizanslılar; hedeflemek, talep etmek | Tarihsel isim Bizans medeniyetini, fiil türevi ise zihnin bir hedefe kilitlenip onu elde etmeye çalışmasını verir. | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short ve Lisān al-ʿArab.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الرُّومُ (İsim) | Doğu Roma İmparatorluğu, Bizanslılar (Ehl-i Kitap olan cihan devleti) | Sasani-Bizans mücadelesinde mağlup düşen ve birkaç yıl içinde galip geleceği müjdelenen siyasi ve askeri güç bağlamında Rûm [30:2](https://lisan.digital/tr/ayet/30:2.md) ayetinde geçer. |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Gayb haberi ve nübüvvet delilleri (İ'câzü'l-Kur'an) | Bizans'ın Sasanilere karşı birkaç yıl içinde yeniden galip geleceğinin Kur'an tarafından önceden kesin bir dille haber verilmesi ve bunun gerçekleşmesi. | Kur'an'ın geleceğe dair haberlerindeki şaşmaz doğruluğu ve vahyin ilahi kaynağını ispatlayan delil boyutu. |
| Fıkıh | Dârü'l-harp, cihad hukuku ve ehlikitap ile ilişkiler | Müslüman toplumun Ehl-i Kitap olan bir devletin müşrik bir devlete karşı zaferinden memnuniyet duyması ve uluslararası siyasi dengeler. | Hukuki ve siyasi ittifaklarda veya sempati alanlarında inanç yakınlığının doğurduğu pratik ve meşru tavır. |
| Tefsir | Tarih felsefesi ve sünnetullah | Devletlerin yükseliş ve çöküş yasaları, mağlubiyetin nihai olmayışı ve tarihin akışında ilahi iradenin tecellisi. | Yenilginin ardından gelen toparlanma ve ilahi takdirin zamanlama yasası (bıd'ı sinîn). |
| Hadis | Ahir zaman fitneleri ve Melâhim | Ahir zamanda Rumlar ile Müslümanlar arasında cereyan edecek olan büyük savaşlar, barış antlaşmaları ve fetihler. | Tarihin son evresinde kuzey ve batı siyasi gücünü temsil eden kalıcı bir jeopolitik odak. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve Ehl-i Kitap ekseni | Tevhidi kökene dayalı semavi miras taşıyıcısı | Müşrik blok karşısında ehlikitap inancını temsil etme | Kur'an, Bizans'ın mağlubiyet ve zaferini müşrik-mümin psikolojik dengesinde kritik bir eşik olarak konumlandırır. | Kesin |
| İlmi | Tarihsel nedensellik ve gayb bilgisi | Tarihsel öngörü ve epistemolojik kesinlik | Tarihsel süreçlerin yasalarını ve gayb haberinin gerçekleşmesini belgeleme | Bilginin sadece maddi sebeplere dayanmadığını, vahyin bildirdiği tarihsel kaderin tecelli edeceğini gösterir. | Güçlü |
| Siyasi | Jeopolitik güç dengesi | Dönemin süper gücü ve Akdeniz hâkimiyeti | Siyasi-askeri çatışmada denge unsuru olma | İki kutuplu dünya nizamında (Bizans-Sasani) güç dengelerinin ilahi müdahale ve sebeplerle el değiştirmesi. | Kesin |
| İktisadi | Ticaret yolları ve imparatorluk ekonomisi | İpek ve Akdeniz ticaretini kontrol eden mali yapı | İktisadi kaynakların ve gücün savaş yoluyla el değiştirmesi | Savaşın tarafların mali kapasitesini tüketmesi ve ardından toparlanan tarafın ekonomik egemenliği. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Salınım dinamikleri ve potansiyel kuyu (dönüşüm eşiği) | Bir sistemin dip noktaya (en düşük enerji seviyesine/mağlubiyete) vurduktan sonra toparlanarak karşı kutba doğru salınım yapması ve sistemi dengeleyen potansiyel güç aktarımı. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Jeopolitik çevrim teorisi ve tarihsel toparlanma (resilience) | Askeri veya siyasi olarak çöktüğü varsayılan bir devletin kurumsal hafızası ve motivasyonu sayesinde krizden çıkıp yeniden hegemonya kurması. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | الروم kelimesini yalnızca modern manada belirli bir etnik zümreye veya sadece Anadolu coğrafyasına hasrederek tarihsel-siyasi derinliğinden koparmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bu kavim, tevhid ve vahiy geleneğinin tahrif edilmiş de olsa bir parçası olan, küfür ve şirk blokuna karşı zaferi müminleri sevindiren küresel bir siyasi-dini aktördür. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Rûm suresinin girişindeki müjdeyi sadece geçmişte kalmış yerel bir Bizans-Sasani çatışması olarak görmek; Kur'an'ın cihanşümul tarih felsefesini, sünnetullahı ve gaybi haberin kesinliğini idrak edememek. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin indiği dönemdeki küresel siyasi dengeleri, Kur'an'ın tarihe ve uluslararası olaylara müdahil oluşunu ve gaybı haber verme mucizesini doğrudan kanıtlayan anahtar bir köktür. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Rûm suresinin başlangıç ayetlerinde, tarih felsefesi, kader, gayb haberleri ve ehlikitap ile münasebetleri düzenleyen ayet gruplarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müslümanların sadece kendi dar coğrafyalarıyla sınırlı kaldığı zannını ve tarihin kör tesadüflerle aktığı iddiasını yıkar; küresel siyasetin vahiy eksenli bir anlam haritasına sahip olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir hedefe kilitlenip onu talep etmek; tarihsel düzlemde ise Doğu Roma (Bizans) devleti ve tebaası.
- Soyut anlam: Ağır bir yıkım ve mağlubiyetin ardından zihni ve siyasi iradenin toparlanarak hedeflenen zafere ve yükselişe kilitlenmesi.
- Sistematik karşılık: Tarihsel döngüsellik içinde güç dengelerinin, yenilgiyi zafere dönüştüren sünnetullah yasaları uyarınca el değiştirmesi.
- LaTeX modeli: $$S(t) = \min(S) \implies \exists \Delta t \le \tau : S(t + \Delta t) > S(t)$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $S$, bir medeniyet veya siyasi gücün (Rum) tarih sahnesindeki durum ve kudret fonksiyonunu temsil eder. Sistemin minimum seviyeye inmesi ($\min(S)$, yani mağlubiyet), Kur'an'ın bildirdiği belirli bir zaman aralığı ($\Delta t \le \tau$, ayetteki 'bıd'ı sinîn') içinde potansiyelin kinetiğe dönüşerek sistemin yeniden yükselişe geçmesini ve galip gelmesini ifade eder. Bu formülasyon, kökün çekirdeğinde yatan hedefe kilitlenme (meram) ve toparlanma dinamiğini matematiksel olarak karşılar.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%88%D9%85/occurrences?meal=IK

### [Rum 30:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D9%85/ayet/30:2.md) — الرُّومُ

غُلِبَتِ الرُّومُ

Meal (IK): Rumlar yenildiler.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Suyun toplandığı çukur yer, Anadolu’nun adıdır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الرّاء والميم و و ا ي ء معهما
ر و م، و ر م، م و ر، ر م ي، ر ي م، م ر ي، م ي ر، ي م ر، ر أ م، أ ر م، م أ ر، أ م ر، م ر أ مستعملات
روم:
الرَّوْمُ: طَلَبُ الشَّيْءِ. والمَرامُ: المَطْلَبُ. رام يروم روماً ومراما: طَلَبَ.
ورم:
الوَرَمُ: مَعروفٌ، وقد وَرِمَ يَرِم وَرَمأ فهو وارمٌ.
ومَوْرِمُ الأضراس: أصول مَنابتها.
مور:
المَوْرُ: المَوْجُ.. والمَوْزُ: مصدر مار يمور، وهو الشّيء يَتَرَدَّدُ في عَرض كالدّاغِصة في الرُّكْبة.
والبَعير يَمُورُ عَضُداه، إذا تردّدا في عَرْض جنبيه.
والطَّعْنة تمورُ، إذا مالت يَميناً أو شِمالاً.
والدّماءُ تمورُ في وَجْهِ الأَرْض، إذا انصبّت فتردّدتْ.
وانمارت لبدة الفَحْل، وعَقِيقةُ الجَحْش، إذا سَقَطَتْ عنه أَيّامَ الرَّبيع. وكلّ طائفةٍ منه: موّارة، قال: فانْمار عنهنّ مُواراتُ المِزَقْ والمَوْزُ: تُرابٌ وجَوْلانٌ تَمورُ به الرِّيحُ. وفي القرآن: "يوم تَموُرُ السّماء موراً.
وناقة موّارةٌ: سريعةٌ في سَيْرها. والفَرَسُ يكونُ موّارَ الظَهر، قال: على ظَهْر مَوّارِ المِلاطِ حِصانِ
رمي:
رَمَى يَرْمي رَمْياً فهو رامٍ، قال تَعالَى: "وما رَمَيْتَ إذْ رَمَيْتَ ولكنّ اللَّه رَمَى.
والرَّمِيُّ: قِطَعٌ صِغارٌ من السَّحاب رِقاقٌ، قدرُ الكفِّ، أو أكبر شيئاً، والجميع: الأرماء.
وأَرْمَى فلانٌ في هذا الشَّيء، أي: زاد فيه، قال:
وأَسْمَرَ خِطِّيّاً كأنّ كُعُوبَهُنَوَى القَسْبِ قد أَرْمَى ذراعاً على العَشْرِ
والرِّماءُ: الرِّبا، والارتماء: أن يَتَرامَى الشّيء بين الشَّيئين.
والمِرْماةُ: السَّهْمُ الّذي يُتَعَلَّمُ به الرَّمْي وفي الحديث: لو أنّ أَحَدَكُمْ دُعي إلى مِرْماتَيْنِ لأجاب، وقد يُفَسَّر بأنّهما: ما بين ظلفي الشّاة، وليس بمعروف.
والرَّميّة: الصَّيْد الذي تَرميه فتَصْرَعُه ذكَراً كان أو أنثى، قال امرؤ القَيْس:
فهو لا تَنْمِي رَمِيَّتُـهُ		ما له لا عُدَّ من نَفَرِهْ
ريم:

الرَّْمُ: البَراح، والفعل: رام يَرِيم، وتقول: ما يَرِيمُ يَفْعَلُ كذا، أي: ما يَبْرَحُ.
والرَّيْمُ: اسم لما يروم من الأشياء كلها.
والرَّيم: أنْ يُقْسَم الجَزور على أجزاء يُسَوَّى بَيْنَها، فما فضل في يد الجزّار من قطعة لحم، أو عَظْم فتلك الفضلة: الرَّيم، قال:
وكنتم كعَظْمِ الرَّيْمِ لم يَدْرِ جـازِرٌ		على أيّ بَدْأَي مَقْسِمِ اللَّحْم يُجْعَلُ.
وقال العجّاج: بالرَّيْمِ والرَّيْمُ على المَزْجُورِ أي: من زُجِرَ فعليه الفضل، وكانوا في زَمَن الحجّاج يَسْتقرِضونَ على أُعْطياتِهِمْ فإِذا كان على الرَّجُلِ في عَطائِهِ فَضْلٌ قيل له: عليك رَيْمٌ، أي: دَيْنُك أكثرُ من عَطائِك، قال المخبّل:
فأَقعِ كما أَقْعَى أبوكَ على اسْتِهِ		يَرَى أنّ رَيْماً فَوْقَه لا يُعادِلُـهْ
مري:
المريّ، بلا همز: النّاقةُ الكثيرةُ اللَّبَن، قال: إذا ما مَرِيّ الحَرْب قلّ غزارها والمَرْيُ، بالتَّخْفيف: مَسْحُكَ ضَرْعَ النّاقة تمريها بيدك كي تَسْكُنَ للحَلب.
والرِّيحُ تمري السَّحاب مَرْياً.. والمُرِيّ: معروف.
والمِرية: الشّكّ في الأمر، ومنه: الامتراء والتّماري في القرآن، يقالُ: تَمارَى يَتَمارَى تَمارِياً وامترى امتراء، إذا شكّ.
مير:
المِيرة بلا همز: جَلْب القَوْم الطّعامَ للبَيْع، وهم يَمْتارونَ لأَنْفُسِهِمْ، ويَمِيرُونَ غَيْرَهم ميراً.
يمر:
اليامور من دَوابِّ البحر، يجري عليه الحكم إذا صيد في الحَرَم.
رأم:
الرَّأْم، مهموز: هو البَوّ، قال: كأُمّهات الرّأم أو مطافلا وقد رَئِمَتْهُ رَأْماً ورَأَماناً فهي رائمٌ ورؤوم.
وأرأمناها، أي: عَطَفْناها على رأمٍ، والنّاقةُ رَؤُومٌ رائمة.
والآرام: الظِّباءُ البيض، واحدها: رِئْم.
والروائم في وصف الدِّيار: الأَثافيُّ، لأنّها قد رَئِمَتِ الرّماد.
ورَئِمَ الجُرحُ رِئماناً، إذا انضمّ فوه للبُرْء.
وكلّ من أَحَبَّ شيئاً وأَلِفَهُ فقد رَئِمَهُ.
أرم:
الأَرامُ: مُلْتَقَى قبائل الرَّأْس، وبذلك سَمِّي الرّأس الضَّخْم مُؤَرَّماً... وبيضةٌ مُؤَرَّمة: واسعة الأعلى.
والأَرَمِيُّ: من أعلام قوم عاد، كانوا يَبْنونه كهيئة المنارة، وكهيئة القُبُور، قال أبو الدُّقَيْش: الأُروم: قبور عاد، وكذلك الإرَم، قال: بها أُرُومٌ كهوادي البُخْتِ ويقال: ما بها إرم، أي: ما بها أحدٌ.
وإِرَم كان أبا عادٍ الأُولى..
والأَرُومةُ: أصلُ كُلِّ شجرة. وأصل الحَسَب: أُرُومَتُهُ، والجميع: أَرومٌ وأَرُومات. وأَرومُ الأضراس: أُصولُ منابتها.
والأُرُومةُ، بضمّ الألف: غلط، لأنّها اسمٌ واحِد، ولا يَجيءُ اسمٌ واحدٌ على فُعُولةٍ إلاّ في المَصادِر.
والأُرَّم: الحجارة هكذا جمع. قال: يَلُوكُ من حَرْدٍ عليّ الأُرَّما ويقال: بل الأرّم: الأضراس، يقال: إنّه لَيَحْرُق عليه الأُرَّمَ، قال: أُخْبِرْتُ أحماء سُلَيْمَى إنّما باتوا غِضاباً يَحْرُقون الأُرَّما
مأر:
المِئْرة: العداوة، وجَمْعُها: المِئَر.. ماءَرْتُ بين القَوْم مُماءَرةً، أي: عادَيْتُ.
وامْتَأَرَ فلان على فلان، أي: احْتَقَدَ.
أمر:
الأَمْرُ: نقيضُ النَّهي، والأمرُ واحدٌ من أمور النّاس. وإذا أَمَرْتَ من الأمر قلت: اؤْمُرْ يا هذا، فيمن قرأ: "وأْمُرْ أهلك بالصّلاة".

لا يُقال اُؤْمُرْ ولا اُؤْخُذ منه شَيْئا، ولا اُؤْكُل، إنّما يُقالُ:: مُرْ وخُذْ وكُلْ في الابتداء بالأمر، استثقالاً للضَّمَّتين، فإِذا تقدم قبل الكلام واوٌ أو فاءٌ قلت: وأْمُرْ، فَأْمُرْ، كما قال عز وجلّ-: "وأْمُر أهلك بالصّلاة"، فأمّا كُلْ من أَكَلَ يَأْكُلُ فلا يكاد يُدْخلون فيه الهمزة مع الفاء والواو، ويقولون: وكُلا وخذا، وارفعاه فكُلاهُ، ولا يَقُولونَ فأْكلاه.. وهذه أحرف، جاءتْ عن العَرَبَ نوادرُ، وذلك أنّ أكثر كلامها في كُلّ فِعْلٍ أوّله همزة مثل: أَبَل يأبِلُ، وأَسَرَ يأسِرُ أن يكسروا يَفْعِلُ منه وكذلك أَبَق يأبِق، فإِذا كان الفِعْلُ الذي أوّلُهُ همزة ويَفْعِلُ منه مكسوراً مردوداً إلى الأمر قيل: اِيسِرْ يا فلانُ، اِيبِقْ يا غلام، وكأنّ أَصْلَهُ اِئْسِر بهمزتين فكرهوا جَمْعاً بين هَمْزَتَيْنِ، فحوّلوا إحداهما ياءً إذ كان ما قَبْلَها مكسوراً، وكان حقّ الأمر من أَمَرَ يأمُرُ أن يُقال اُؤْمُرْ اُؤْخُذ، اُؤكُلْ بهمزتين فتُرِكَتِ الهمزةُ الثّانية وحُوّلت واواً للضّمّة فاجتمع في الحرف ضمّتان بينهما واوٌ والضّمّة من جنس الواو، فاسْتَثْقَلَتِ العربُ جمعاً بين ضمّتين وواو فطَرَحوا همزة الواو، لأنّه بقي بعد طرحها حرفان فقالوا: مُرْ فلاناً بكذا وكذا، وخذ من فلانٍ وكُلْ، ولم يقولوا: اُكُلْ ولا اُمُرْ ولا أُخُذْ، إلاّ أنّهم قالوا في أَمَرَ يأمُرُ إذا تقدّم قبل أَلِفِ أَمْرِهِ واوٌ أو فاءٌ أو كلامٌ يتّصِلُ به الأمر من أَمَرَ يأْمُرُ، فقالوا: الْقَ فلاناً وأْمُره فردُّوه إلى أَصْلِهِ. وإنّما فعلوا ذلك لأنّ ألف الأمر إذا اتّصلت بكلام قبلها سقطتِ الأَلِفُ في اللفظ، ولم يفعلوا ذلك في كُلْ وخُذْ إذا اتّصل الأَمْرُ بهما بكلام قبله، فقالوا: الْقَ فُلاناً وخُذْ منه كذا، ولم نَسْمَعْ وأْخُذْ كما سمعنا وأْمُرْ. قال الله تعالى: "وكُلا منها رَغَداً" ولم يقل: وأْكُلا. فإِن قيل: لِمَ ردّوا مُرْ إلى أصلها ولم يَرُدُّوا وكُلا، ولا وخُذْ قيل: لسَعَة كلامِ العَرَب، وربّما ردّوا الشّيء إلى أَصْلِهِ، وربّما بنوه على ما سبق، وربما كتبوا الحرف مهموزاً، وربّما تركوه على ترك الهمزة، وربّما كتبوه على الإدغام وكلّ ذلك جائزٌ واسِعٌ.
والأَمِرة: البَرَكة. وامرأة أَمِرةٌ، أي: مباركة على زَوْجها.
وأَمِرَ الشَّيء، أي: كَثُرَ.
والإِمَّرة: الأُنْثَى من الحُمْلان.. والإمَّرُ الضَّعيف من الرِّجال، قال امرؤ القيس:
ولست بذى رَثْيَةٍ إمَّـرٍ		إذا قِيد مُسْتَكْرَها أصحبا
والإمْرةُ الإمارة، وهو أمير مُؤَمّر.
والأَمارُ: الموعد، قال: إلى أمارٍ وأمارٌ مدّتي وأَمِرَ وَلَدُها، أي: كَثُر ما في بَطْنها.. وأَمِرَ بنو فلانٍ أمارة، أي: كثروا وكَثُرَتْ نَعَمُهم.
مرء: المَريء: رأس المَعِدَة والكَرِش اللاّزق بالحُلْقُوم. وهو مجرى الشّراب والطّعام، وهو أحمرُ مُسْتطيلٌ جوفُه أبيض. ومريء الطّعام أضيق من الحُلْقُوم.
والمُرُوءةُ: كمالُ الرُّجوليّة، وقد مَرُؤَ الرّجل، وتمرّأ إذا تَكَلَّف المُروءةَ، وهو مريءٌ بيِّنُ المروءة.
ومَرُؤَ الطّعام، وهو مريءُ بيِّنُ المَراءَةِ. ويقال: ما كان الطّعام مريئاً، وقد مَرُؤَ مَراءةً، واستمرأ، وهذا الشّيءُ يُمْرِئني الطّعام.
والمرأة: تأنيث المَرْء: ويُقالُ: مَرَة بلا ألف.

##### Türkçe

باب **الرّاء** ve **الميم** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte

**ر و م**، و **ر م**، **م و ر**، **ر م ي**، **ر ي م**، **م ر ي**، **م ي ر**، **ي م ر**، **ر أ م**، **أ ر م**، **م أ ر**، **أ م ر**، **م ر أ** kullanılagelenlerdir.

**روم**:
**الرَّوْمُ**: şeyin talep edilmesidir. **المَرامُ**: talep edilendir. **رام** **يروم** **روماً** ve **مراما**: talep etti.

**ورم**:
**الوَرَمُ**: bilinen(şişlik)tir; ve **وَرِمَ** **يَرِم** **وَرَمأ**; o hâlde o **وارمٌ**dur.

Ve **مَوْرِمُ الأضراس**: çıkma yerlerinin kökleridir.

**مور**:
**المَوْرُ**: dalgadır.. ve **المَوْزُ**: **مار** **يمور**’un masdarıdır; ve o, dizdeki **الدّاغِصة** gibi enine yönde gidip gelen şeydir.

Ve deve, iki pazusu enine yönde iki yanının genişliğinde gidip geldiği zaman: **يَمُورُ**.

Ve mızrak darbesi, sağa yahut sola meylettiği zaman: **تمورُ**.

Ve kanlar, dökülüp de gidip geldikleri zaman: yerin yüzünde **تمورُ**.

Ve aygırın yelesi, ve sıpanın **عَقِيقةُ**’si, bahar günlerinde ondan düştüğü zaman: **انمارت**. Ve ondan her bir taife: **موّارة**dır; dedi ki:
فانْمار عنهنّ مُواراتُ المِزَقْ

Ve **المَوْزُ**: rüzgârın onunla dönüp dolaştığı toprak ve dolaşmadır. Ve Kur’ân’da: “يوم تَموُرُ السّماء موراً”.

Ve **موّارةٌ** deve: yürüyüşünde süratlidir. Ve at, sırtı **موّارَ** olur; dedi ki:
على ظَهْر مَوّارِ المِلاطِ حِصانِ

**رمي**:
**رَمَى** **يَرْمي** **رَمْياً**; o hâlde o **رامٍ**dir; Yüce Allah dedi ki: “وما رَمَيْتَ إذْ رَمَيْتَ ولكنّ اللَّه رَمَى”.

Ve **الرَّمِيُّ**: ince bulutlardan küçük parçalar; avuç kadarı, yahut biraz daha büyük; hepsi: **الأرماء**.

Ve falan kimse bu şeyde **أَرْمَى**, yani: onda arttırdı; dedi ki:
وأَسْمَرَ خِطِّيّاً كأنّ كُعُوبَهُنَوَى القَسْبِ قد أَرْمَى ذراعاً على العَشْرِ

Ve **الرِّماءُ**: **الرِّبا**’dır; ve **الارتماء**: şeyin iki şey arasında birbirine atışmasıdır.

Ve **المِرْماةُ**: atışın onunla öğrenildiği oktur. Ve hadiste: “لو أنّ أَحَدَكُمْ دُعي إلى مِرْماتَيْنِ لأجاب”، ve iki şeyin: koyunun iki tırnağı arası olduğu şeklinde tefsir edilebilir; fakat bilinen değildir.

Ve **الرَّميّة**: onu atıp da yere serdiğin avdır; erkek olsun yahut dişi; İmru’ul-Kays dedi ki:
فهو لا تَنْمِي رَمِيَّتُـهُ		ما له لا عُدَّ من نَفَرِهْ

**ريم**:

**الرَّْمُ**: ayrılmama (yerinden ayrılmama); fiil: **رام** **يَرِيم**; ve dersin ki: **ما يَرِيمُ** şöyle şöyle yapar, yani: ayrılmaz.

Ve **الرَّيْمُ**: bütün şeylerden talep edilen şeye isimdir.

Ve **الرَّيم**: **الجَزور**’un, aralarında eşit kılınacak parçalara bölünmesidir; kasabın elinde et parçasından yahut kemikten artan şey, işte o artık: **الرَّيم**’dir; dedi ki:
وكنتم كعَظْمِ الرَّيْمِ لم يَدْرِ جـازِرٌ		على أيّ بَدْأَي مَقْسِمِ اللَّحْم يُجْعَلُ.

Ve **العجّاج** dedi ki: **بالرَّيْمِ**; ve **الرَّيْمُ** **على المَزْجُورِ**: yani, azarlanmış olana artık vardır. Ve onlar **الحجّاج** zamanında atıyyeleri üzerine borç alırlardı; bir adamın atıyyasında fazlalık olduğu zaman ona: üzerinde **رَيْمٌ** var denirdi; yani: borcun atıyyenden daha fazladır; **المخبّل** dedi ki:
فأَقعِ كما أَقْعَى أبوكَ على اسْتِهِ		يَرَى أنّ رَيْماً فَوْقَه لا يُعادِلُـهْ

**مري**:
**المريّ** (hemzesiz): sütü çok olan devedir; dedi ki: إذا ما مَرِيّ الحَرْب قلّ غزارها. Ve **المَرْيُ** (tahfîf ile): sağım için sükûnet bulsun diye elinle onu ovarak devenin memesini meshetmendir.

Ve rüzgâr bulutu **مَرْياً** **تمري**.. ve **المُرِيّ**: bilinen(şey)dir.

Ve **المِرية**: işte şüphedir; ondan: Kur’ân’da **الامتراء** ve **التّماري**; denir ki: **تَمارَى** **يَتَمارَى** **تَمارِياً** ve **امترى** **امتراء**; şüphe ettiği zaman.

**مير**:
**المِيرة** (hemzesiz): kavmin yiyeceği satmak için getirmesidir; ve onlar kendileri için **يَمْتارونَ**, ve başkalarına **ميراً** **يَمِيرُونَ**.

**يمر**:
**اليامور** deniz hayvanlarındandır; **الحَرَم**’de avlandığı zaman hüküm onun üzerine cereyan eder.

**رأم**:
**الرَّأْم** (hemzeli): o, **البَوّ**’dur; dedi ki: كأُمّهات الرّأم أو مطافلا. Ve onu **رَئِمَتْهُ** **رَأْماً** ve **رَأَماناً**; o hâlde o **رائمٌ** ve **رؤوم**dur.

Ve onu **أرأمناها**, yani: onu bir **رأم** üzerine şefkatle meylettirdik; ve deve **رَؤُومٌ** **رائمة**dir.

Ve **الآرام**: beyaz ceylanlardır; bir tanesi: **رِئْم**.

Ve diyarların vasfında **الروائم**: **الأَثافيُّ**’dir; çünkü o, külü **رَئِمَتِ**.

Ve yara, ağzı iyileşmeye kapanıp birleştiği zaman: **رَئِمَ** **رِئماناً**.

Ve her kim bir şeyi sevip ona ünsiyet ederse, onu **رَئِمَهُ**.

**أرم**:
**الأَرامُ**: başın kabilelerinin birleşme yeridir; bununla büyük başa **مُؤَرَّماً** denildi... ve **مُؤَرَّمة** yumurta: üstü geniş olandır.

Ve **الأَرَمِيُّ**: Âd kavminin alametlerindendir; onu minare heyeti gibi ve kabirler heyeti gibi bina ederlerdi. **أبو الدُّقَيْش** dedi ki: **الأُروم**: Âd’ın kabirleridir; ve كذلك **الإرَم**; dedi ki: بها أُرُومٌ كهوادي البُخْتِ. Ve denir ki: ما بها **إرم**; yani: orada hiç kimse yok.

Ve **إِرَم** ilk Âd’ın babası idi..

Ve **الأَرُومةُ**: her ağacın köküdür. Ve nesebin aslı: onun **أُرُومَتُهُ**’dur; hepsi: **أَرومٌ** ve **أَرُومات**. Ve **أَرومُ الأضراس**: çıkma yerlerinin kökleridir.

Ve **الأُرُومةُ** (elifin dammesiyle): yanlıştır; çünkü o tek bir isimdir; ve tek bir isim **فُعُولةٍ** vezninde ancak masdarlarda gelir.

Ve **الأُرَّم**: taşlar; işte böyle cem’dir. Dedi ki: يَلُوكُ من حَرْدٍ عليّ الأُرَّما. Ve denir ki: bilakis **الأرّم**: azı dişleridir; denir ki: إنّه لَيَحْرُق عليه **الأُرَّمَ**; dedi ki: أُخْبِرْتُ أحماء سُلَيْمَى إنّما باتوا غِضاباً يَحْرُقون **الأُرَّما**

**مأر**:
**المِئْرة**: düşmanlıktır; cem’i: **المِئَر**.. kavim arasında **مُماءَرةً** **ماءَرْتُ**, yani: düşmanlık ettim.

Ve falan kimse falana karşı **امْتَأَرَ**, yani: kin tuttu.

**أمر**:
**الأَمْرُ**: **النَّهي**’nin zıddıdır; ve **الأمرُ** insanların işlerinden bir tek iştir. Ve emirden emrettiğin zaman: “**اؤْمُرْ** ey şu” dersin; “وأْمُرْ أهلك بالصّلاة” okuyan kimseye göre.

**لا يُقال** **اُؤْمُرْ** ve ondan hiçbir şey **اُؤْخُذ** denmez, ne de **اُؤْكُل**; ancak emre başlangıçta şöyle denir: **مُرْ** ve **خُذْ** ve **كُلْ**; iki ötreyi ağır bulmaktan dolayı. Artık sözden önce bir **واو** veya **فاء** ilerlerse şöyle dersin: **وأْمُرْ**، **فَأْمُرْ**; Aziz ve Celil olanın dediği gibi: “**وأْمُر أهلك بالصّلاة**”. Amma **كُلْ** (ki **أَكَلَ يَأْكُلُ**’dendir) içine **فاء** ve **واو** ile birlikte hemzeyi neredeyse sokmazlar; ve derler ki: **وكُلا** ve **وخذا** ve **وارفعاه فكُلاهُ**; ve **فأْكلاه** demezler.. Bunlar harflerdir; Arap’tan nadirler olarak gelmiştir. Bu da şundandır ki onların sözünün çoğu, başı hemze olan her fiilde, mesela: **أَبَل يأبِلُ** ve **أَسَرَ يأسِرُ** (ki ondan **يَفْعِلُ**’i kesrelemeleri) ve yine **أَبَق يأبِق** gibidir. Fiil ki başı hemzedir ve ondan **يَفْعِلُ** kesreli olup emre döndürüldüğünde denildi: **اِيسِرْ** ey falan, **اِيبِقْ** ey oğlan; sanki aslı iki hemze ile **اِئْسِر** idi; iki hemze arasında toplamayı kerih gördüler; böylece, öncesi kesreli olduğundan birini **ياء**’ya çevirdiler. Ve **أَمَرَ يأمُرُ**’dan emrin hakkı, iki hemze ile **اُؤْمُرْ** **اُؤْخُذ** **اُؤكُلْ** denilmesiydi; böylece ikinci hemze terk edildi ve ötre için **واو**’ya çevrildi; derken harfte aralarında bir **واو** bulunan iki ötre toplandı; ötre de **واو** cinsindendir; böylece Arap, iki ötre ile bir **واو** arasında toplamayı ağır buldu da **واو**’nun hemzesini attılar; çünkü onu attıktan sonra iki harf kaldı; böylece dediler: **مُرْ** falana şunu şunu, ve falandan al: **خُذْ**, ve ye: **كُلْ**; ve **اُكُلْ** de demediler, ne **اُمُرْ**, ne de **أُخُذْ**. Ancak onlar **أَمَرَ يأمُرُ** hakkında, emrinin **أَلِف**’inden önce bir **واو** veya **فاء** yahut **أَمَرَ يأْمُرُ**’dan emrin kendisine bağlandığı bir söz ilerlediğinde şöyle dediler: **الْقَ** falanı ve **أْمُره**; böylece onu aslına döndürdüler. Bunu ancak şundan dolayı yaptılar ki emrin **ألف**’i kendinden önceki bir sözle birleştiğinde **ألف** lafızda düşer; ve bunu, emrin kendilerinden önceki bir sözle birleştiği vakit **كُلْ** ve **خُذْ**’da yapmadılar; böylece dediler: **الْقَ** falanı ve ondan şunu al: **خُذْ**; ve **وأْخُذْ** işitmedik; **وأْمُرْ** işittiğimiz gibi. Yüce Allah dedi: “**وكُلا منها رَغَداً**” ve “**وأْكُلا**” demedi. Eğer denilirse: Niçin **مُرْ**’ü aslına döndürdüler de **وكُلا**’yı, ne de **وخُذْ**’ü döndürmediler? Denilir: Arap sözünün genişliğinden dolayı; kimi zaman şeyi aslına döndürürler, kimi zaman onu önce geçen üzerine bina ederler; kimi zaman harfi hemzeli yazarlar, kimi zaman onu hemzeyi terk üzere bırakırlar, kimi zaman onu idgam üzere yazarlar; bütün bunlar caizdir, geniştir.

**والأَمِرة**: bereket. Ve bereketli kadın: **امرأة أَمِرةٌ**; yani kocası üzerine bereketli.

**وأَمِرَ الشَّيء**: yani çoğaldı.

**والإِمَّرة**: **الحُمْلان**’ın dişisi.. Ve **الإمَّرُ**: erkeklerden zayıf olan; **امرؤ القيس** dedi:
ولست بذى رَثْيَةٍ إمَّـرٍ		إذا قِيد مُسْتَكْرَها أصحبا

**والإمْرةُ**: **الإمارة**; ve o, emredilmiş bir emir: **أمير مُؤَمّر**.

**والأَمارُ**: vaat (buluşma vakti); dedi ki: **إلى أمارٍ**; ve **أمارٌ** müddetimdir. Ve onun çocuğu **أَمِرَ**; yani karnında olan çoğaldı.. Ve falanın oğulları **أَمِرَ** bir **أمارة**; yani çoğaldılar ve davarları çoğaldı.

مرء: **المَريء**: midenin ve boğaza yapışık işkembenin başı. O, içecek ve yemeğin geçtiği yoldur; içi beyaz, kırmızı, uzuncadır. Yemeğin **مريء**’si **الحُلْقُوم**’dan daha dardır.

**والمُرُوءةُ**: erkekliğin kemali; ve adam **مَرُؤَ**; ve **تمرّأ**: mürüvveti külfetle edinmeye çalıştı; ve o, mürüvveti açık olan **مريءٌ بيِّنُ المروءة**’dir.

Ve yemek **مَرُؤَ**; ve o, hazmı açık olan **مريءُ بيِّنُ المَراءَةِ**’dir. Ve denilir: yemek hazmı kolay olmadı: **ما كان الطّعام مريئاً**; ve **مَرُؤَ** bir **مَراءةً**; ve **استمرأ**; ve bu şey bana yemeği hazmettirmektedir: **هذا الشّيءُ يُمْرِئني الطّعام**.

**والمرأة**: **المَرْء**’ün müennesi; ve denilir: **مَرَة** (elif olmaksızın).

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

رُمْتُ الشيء أرومُهُ رَوْماً، إذا طلبتَه. ورَوْمُ الحركة الذي ذكره سيبويه، هي حركةٌ مُخْتَلَسةٌ مختفاةٌ لضربِ من التخفيف، وهي أكثر من الإشمام لأنها تُسْمَعُ، وهي بزنة الحركة وإن كانت مختلسة مثل همزة بيْن بيْن، كما قال:
أَأَنْ زُمَّ أَجْمالٌ وَفـارَقَ جـيرَةٌ		وصاحَ غرابُ البيْن أنت حَزينُ
ابن الأعرابي: رَوَّمْتُ فلاناً ورَوَّمْتُ بفلان إذا جعلتَه يطلبُ الشيءَ. والمَرامُ: المطلبُ. والرامُ: ضربٌ من الشجر.

##### Türkçe

**رُمْتُ** şeyi **أرومُهُ** **رَوْماً** (olarak), onu talep ettiğin zaman (denir). Ve Sîbeveyh’in zikrettiği **رَوْمُ** hareke: bir tür hafifletme için, çalınmış (eksiltilmiş) gizli bir harekedir; ve o, **الإشمام**’dan daha fazladır; çünkü o işitilir; ve o, çalınmış olsa da harekenin veznindedir; **بيْن بيْن** arasındaki hemze gibi; onun dediği üzere:

أَأَنْ زُمَّ أَجْمالٌ وَفـارَقَ جـيرَةٌ		وصاحَ غرابُ البيْن أنت حَزينُ

İbnü’l-A‘râbî: **رَوَّمْتُ** falancayı ve **رَوَّمْتُ بفلان**: onu şeyi talep eder kıldığın zaman (denir). Ve **المَرامُ**: talep olunan şeydir. Ve **الرامُ**: ağaçtan bir türdür.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الراء والواو وما يثلثهما)
  (روي)  الراء والواو والياء أصلٌ واحد، ثمّ يشتق منه. فالأصل ما كان خِلافَ العَطَش، ثم يصرَّف في الكلام لحامِلِ ما يُرْوَى منه.
  فالأصل رَوِيتُ من الماء رِيّاً. وقال الأصمعي: رَوَيْت على أهلي أَرْوِي رَيّاً. وهو راوٍ من قومٍ رُواةٍ، وهم الذين يأتونهم بالماء.
  فالأصل هذا، ثمّ شبِّه به الذي يأتي القومَ بِعْلمٍ أو خَبَرٍ فيرويه، كأنَّه أتاهم برِيِّهم من ذلك.
  (روب)  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .([1])
  أعِرْني رُؤبة فرسِك. ويقال: فلانٌ لا يقوم برُوبة أهله، أي بما أسنَدُوه إليه من حاجاتهم، كأنه شبِّه ذلك باللَّبن. وقال ابنُ الأعرابيّ: رُوبَة الرجل: عَقْله. قال بعضهم وهو يحدِّثني: وأنا إذْ ذاكَ غلامٌ ليست لي رُوبة. فأمّا الهمزة التي في رُؤْبة فهي تجيء في بابِه.
  (روث)  الراء والواو والثاء كلمتان متباينتان جِداً. فالرَّوْثة: طرف الأرنَبة. والواحدة من رَوْث الدّوَابّ.
  (روج)  الراء والواو والجيم ليس أصلاً. على أنّ الخليل ذكر: روَّجْتُ الدّراهِمَ، وفلانٌ مُروِّج. ورَاجَ الشيءُ يروجُ، إذا عُجِّل به. وكلٌّ قد قيل، والله أعلَمُ بصحّته، إلاّ أني أراه كلَّه دخيلا.
  (روح)  الراء والواو والحاء أصلٌ كبير مطّرد، يدلُّ على سَعَةٍ وفُسْحَةٍ واطّراد. وأصل [ذلك] كلِّه الرِّيح. وأصل الياء في الريح الواو، وإنّما قلبت ياءً لكسرة ما قبلها. فالرُّوح رُوح الإِنسان، وإنّما هو مشتق من الرِّيح، وكذلك الباب كلّه. والرَّوْح: نسيم الرِّيح. ويقال أراحَ الإنسانُ، إذا تنفَّسَ. وهو في شعر امرئ القيس([2]). ويقال أرْوَحَ الماءُ وغيرُه: تغيَّرتْ* رائحته.
  والرُّوح: جَبْرَئِيل([3]) عليه السلام. قال الله جلَّ ثناؤُه: ﴿نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ اْلأَمِينُ. عَلَى قَلْبِكَ﴾ [الشعراء 193- 194]. والرَّواح: العشِيُّ؛ وسمِّي بذلك لرَوحِ الرِّيح، فإنَّها في الأغلب تَهُبّ بعد الزّوال. وراحوا في ذلك الوقتِ، وذلك من لَدُنْ زوالِ الشّمس إلى الليل. وأرحْنَا إبلَنا: ردَدْناها ذلك الوقتَ. فأما قولُ الأعشى:
ما تَعِيفُ اليَوْمَ في الطّيرِ الرَّوَحْ *** مِن غُراب البينِ أو تيسٍ بَرَحْ([4])  فقال قومٌ: هي المتفرِّقة. وقال آخرون: هي الرّائحةُ إلى أوكارها. والمُرَاوَحَةُ في العمَلَيْن: أنَ يعْمل هذا مرةً و[هذا] مَرَّة. والأرْوَح: الذي في صُدور قدميه انْبساط. يقال رَوِحَ يَرْوَحُ رَوحاً. وقَصْعةٌ رَوْحاء: قريبة القَعر. ويقال الأرْوَح من النّاس: الذي يتباعد صُدورُ قدمَيه ويتدانى عَقِباه؛ وهو بَيِّن الرَّوَح. ويقال: فلانٌ يَرَاحُ للمعروف، إذا أخذَتْه لـه أرْيَحِيّة. وقد رِيحَ الغَدير: أصابته الرِّيح. وأرَاحَ القومُ: دخلوا في الرِّيح. ويقال للميِّت إذا قَضى: قد أراحَ. ويقال أرَاحَ الرّجُل، إذا رجعت إليه نَفْسُه بعد الإعياء. وَأَرْوَحَ الصَّيدُ، إذا وجَدَ رِيحَ الإنسيّ. ويقال: أتانا وما في وجهه رائِحةُ دمٍ([5]). ويقال أَرَحْتُ على الرّجُل حَقَّهُ، إذا ردَدْتَه إليه. وأفعل ذلك في سَراحٍ ورَواحٍ، أي في سهولة. والمَرَاح: حيث تأوِي الماشيةُ باللَّيل. والدُّهْن المروَّح: المطيَّب. وقد تَروَّحَ الشّجر، ورَاح يَرَاح، معناهما أن يَتَفَطَّر بالورق([6]). قال:
  * رَاحَ العِضاهُ بهمْ والعِرقُ مَدخُول([7]) *
  أبو زيد: أروَحَنِي الصَّيدُ إرواحاً، إذا وجَدَ رِيحك. وأرْوَحْتُ من فلانٍ طِيباً. وكان الكسائيّ يقول: "لم يُرِحْ رائحةَ الجنّة" من أَرَحْت. ويجوز أن يقال "لم يَرَح" من رَاحَ يَرَاحُ، إذا وجَدَ الرِّيح([8]). ويقال خرجُوا برِيَاح من العشي وبرَوَاحٍ وإرْواح([9]). قال أبو زيد: راحَت الإِبل تَرَاح، وارحْتُها أنا، مِن قوله جلُّ جلالُه: ﴿حِينَ تُرِيحُونَ﴾ [النحل 6]. ورَاحَ الفَرَسُ يَرَاحُ راحةً، إِذا تحصَّنَ. والمَرْوَحة: الموضع تخترق فيه الرِّيح. قيل: إنّه لعمر بن الخطاب وقيل بل تمثّلَ به([10]):
كأَنَّ راكبَها غُصْنٌ بِمَرْوَحَةٍ *** إذا تَدَلَّتْ به أو شاربٌ ثَمِلُ([11])  والرَّيِّح: ذو الرَّوْحِ؛ يقال يومٌ رَيِّح: طيّب. ويوم رَاحٌ: ذو رِيح شَديدة. قالوا: بُنِيَ على قولهم كَبْشٌ صافٌ كثير الصُّوف. وأمَّا قولُ أبي كبيرٍ([12]):
وماءٍ وردتُ على زَُوْرةٍ *** كمَشْيِ السَّبَنْتَى يَرَاحُ الشَّفِيفَا([13])  فذلك وِجْدانُه الرَّوْح. وسُمِّيت الترويحة في شهر [رمضان] لاستراحة القومِ بعد كلِّ أربع ركَعات. والرَّاحُ: جماعةُ راحة الكفّ. قال عبيد:
دانٍ مسِفٍّ فُويقَ الأرضِ هَيْدَبُه *** يكادُ يدفَعُه مَن قام بالرَّاحِ([14])  الرَّاح: الخمر. قال الأعشى:
وقد أشْرَبُ الرَّاح قد تعلميـ *** ـنَ يومَ المُقَام ويوم الظَّعَنْ([15])  وتقول: نَزَلَتْ بفُلانٍ بَلِيَّةٌ فارتاح الله، جلَّ وعزّ، له برحمةٍ فأنقَذَه منها. قال العجّاج:
فارتاحَ ربِّي وأرادَ رحمتي *** ونِعمَتِي أتَمَّها فَتَمَّتِ([16])  قال: وتفسير ارتاح: نَظَر إليَّ ورَحِمَنِي. وقال الأعشى في الأريحيّ:
أريحِيُّ صَلْتٌ يظَلُّ لـه القَوْ *** مُ رُكوداً قِيامَهُمْ للهِلالِ([17])  قال الخليل: يقال لكلِّ شيءٍ واسعٍ أََرْيَحُ، ومَحْمِلٌ أَرْيَح. وقال بعضُهم: مَحْمِلٌ أَرْوَحُ. ولو كان كذلك لكان ذمَّهُ؛ لأنَّ الرَّوَح الانبطاح، وهو عيب في المَحْمِل. قال الخليل: الأريحيُّ مأخوذٌ مِن رَاحَ يَرَاح، كَما يقال للصَّلْت أَصْلَتِيٌّ.
  (رود)  الراء والواو والدال معظمُ بابِه [يدلُّ] على مجيءٍ وذَهابٍ من انطلاقٍ في جهة واحدة. تقول: راودْتُه على أن يَفعل كذا، إِذا أردْتَه على فعله. والرَّوْد: فِعلُ الرَّائد. يقال بعثْنا رائداً يرُودُ الكلأَ، أي ينظُر* ويَطْلُب.والرِّياد: اختلافُ الإبل في المرعَى مُقْبلةً ومدبرة. رادَتْ تَرُودُ رِياداً. والمَرَاد: الموضعُ الذي ترُودُ فيه الرَّاعية. ورادَت المرأةُ تَرودُ، إذا اختلفَتْ إلى بيوت جاراتها. والرَّادَة: السَّهلة من الرِّياح، لأنها تَرُودُ لا تَهُبُّ بِشدّة. ورائِدُ العَين: عُوَّارها الذي يَرُود فيها. وقال بعضهم: الإرادة أصلها الواو، وحجته أنَّك تقول راوَدْته على كذا. والرَّائد: العُود الذي تُدار به الرَّحَى. فأمّا قول القائل في صفة فرسٍ:
  * جَوَادَ المَحَثَّة والمُرْوَدِ([18]) *
  فهو من أَروَدْت في السَّير إرواداً ومُرْوَداً. ويقال مَرْوَداً أيضاً. وذلك من الرِّفْق في السَّير. ويقال "رَادَ وِسادُه"، إذا لم يستقرَّ، كأنّه يجيء ويَذهب([19]). ومن الباب الإرواد في الفعل: أن يكون رُوَيداً. وراودتُه على أنْ يفعل كذا، إذا أردْتَه على فعلِه. ومن الباب جاريةٌ رُودٌ([20]): شابّة. وتكبير رويدٍ رُودٌ. قال:
  * كأنَّها مِثْلُ مَنْ يَمشِي على رُودِ([21]) *
  والمِرْود: المِيل.
  (روز)  الراء والواو والزاء كلمةٌ واحدة، وهي تدلُّ على اختبار وتجريب. يقال رُزْت الشّيءَ أَرُوزُه، إذا جرَّبْتَه.
  (روض)  الراء والواو والضاد أصلانِ متقاربانِ في القياس، أحدهما يدلُّ على اتّساعٍ، والآخَرُ على تلْيِينٍ وتسهيل.
  فالأولُ قولهم استراض المكانُ: اتّسَعَ. قال: ومنه قولهم: "افعل كذا ما دامَ النَّفَسُ مستَرِيضاً"، أي متَّسعاً. قال:
أَرَجَزاً تُرِيدُ أم قَرِيضَا *** كلاهُما أُجِيدُ مُستَرِيضا([22])ومن الباب الرَّوضة. ويقال أرَاضَ الوادِي واستراضَ، إذا استَنْقَعَ فيه الماء. وكذلك أراضَ الحوضُ. ويقال للماء المستنقِع المنبسِط رَوْضَة. قال:
  * ورَوْضَةٍ سَقَيْتُ منها نِضْوِي([23]) *
  ومن الباب أتانا بإناءٍ يُرِيضُ كذا [وكذا([24])]. وقد أراضَهم، إذا أرواهم. وأما الأصل الآخَر: فقولهم رُضْتُ النّاقَة أرُوضُها رياضةً.
  (روع)  الراء والواو والعين أصلٌ واحد يدلُّ على فزَع أو مُستَقَرِّ فزَع. من ذلك الرَّوْع. يقال رَوَّعت فُلاناً ورُعْتُه: أفزَعْتُه. والأرْوَع من الرجال: ذو الجِسم والجَهَارَة، كأنَّه مِن ذلك يَرُوع مَن يراه. والرَّوْعاء([25]) من الإبل: الحديدة الفؤاد، كأنَّها ترتاعُ من الشيءِ. وهي من النِّساء التي تَرُوع الناسَ، كالرّجُل الأرْوَع.
  وأمَّا المعنى الذي أومَأْنا إليه في مستَقَرِّ الروع فهو الرُّوع. يقال وقَعَ ذلك في رُوعِي. وفي الحديث: "إنَّ رُوحَ القُدُسِ نَفَثَ في رُوعي: إنّ نفساً لن تَموتَ حتَّى تستكمِلَ رِزْقها. فاتَّقُوا الله وأَجْمِلوا في الطّلَب".
  (روغ)  الراء والواو والغين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على مَيْل وقلّة استقرار. يقال راغَ الثّعلبُ وغيرُه يَرُوغُ. وطريقٌ رائغٌ: مائل. وراغَ فلانٌ إلى كذا. إذا مالَ سِرّاً إليه. وتقول: هو يُدِيرُني عن أمري وأَنا أُريغه. قال:
يُدِيرُونَنِي عن سالِمٍ وأُرِيغُهُ *** وجلدةُ بَيْنِ العَينِ والأنْفِ سالمُ([26])  ويقال رَوَّغْت اللُّقْمةَ بالسَّمن أروِّغُها ترويغاً، إذا دَسَمْتَها. وهو إذا فعل ذلك أَدارَها في السَّمْن إِدارة.
  ومن البابَ: راوغ فلانٌ فلاناً، إذا صارعه؛ لأنَّ كلَّ واحدٍ منهما يُرِيغ الآخَر، أي يُديرُه. ويقال: هذه رِواغة بني فلان ورِياغتهم: حيث يصْطَرِعُون.
  (روق)  الراء والواو والقاف أصلان، يدلُّ أحدُهما على تقدُّمِ شيءٍ، والآخَرُ على حُسْنٍ وجمال.
  فالأوَّل الرَّوْق والرُِّواق: مُقدَّم البَيت. هذا هو الأصل. ثمّ يحمل عليه كلُّ شيءٍ فيه أدنى تقدُّم. والرَّوْق: قَرن الثَّور. ومَضَى رَوْقٌ من اللَّيل، أي طائفة منه، وهي المتقدِّمة. ومنه رَوْق الإنسان شبابُه؛ لأنه متقدِّمُ عُمره. ثم يستعار الرَّوْق للجِسم فيقال*: "أَلقَى عليه أوراقَه". والقياس في ذلك واحدٌ. فأمّا قولُ  الأعشَى:
ذاتِ غَرْبٍ تَرمِي المقدَّمَ بالرِّدْ *** فِ إذا ما تتابع الأرواقُ([27])  ففيه ثلاثةُ أقوال:
  الأوّل أنّه أراد أرواقَ اللَّيل، لا يمضي رَوْقٌ من الليل إلا يَتبَعُه رَوْق .
  والقول الثاني: أنَّ الأَرْواق الأجساد إِذا تدافعَتْ في السَّير.
  والثالث: أنَّ الأرواق القُرون، إنَّما أراد تزاحُمَ البقَرِ والظِّباء من الحَرِّ في الكِناس. [فمن قال هذا القولَ جعَلَ تمامَ المعنَى في البيت الذي بعده، وهو قوله([28])]:
  [في مَقيلِ الكِناس([29])] إذْ وَقَدَ الحَرُّ إذا الظِّلُّ أحرزَتْه السّاقُ كأنّه قال: تتابَعَ الأرواقُ في مَقِيلها في الكِناس.
  ومن الباب الرَّوَق، وهي أن تَطُول الثّنايا العُليا السُّفلَى.
  ومنه فيما يُشْبه المثَل: "أكَلَ فلانٌ رَوْقه"، إذا طال عُمره حتى تحاتَّتْ أسنانُه. ويقال في الجسم: ألقى أرْواقَه على الشَّيء، إذا حَرَصَ عليه. ويقال رَوَّقَ اللَّيلُ، إِذا مَدَّ رِواقَ ظُلْمته. ويقال ألْقَى أرْوِقَتَه.
  ومن الباب: ألقى فلانٌ أرواقه، إذا اشتدَّ عَدْوُه؛ لأنّه يتدافَع ويتقدَّم بجسمه. قال:
  * أَلْقَيْتُ ليلَةَ خَبْتِ الرَّهْط أرْوَاقِي([30]) *
  ويقال: ألْقَت السَّحابة أرواقَها، وذلك إذا ألحَّتْ بمطرها وثبتت. والرُِّوَاقُ: بيتٌ كالفُسطاط، يُحمَل على سِطاعٍ واحدٍ في وسَطِه، والجميع أرْوِقَة. وَرُِواق البيت: ما بين يدَيْه.
  والأصل الآخرُ: قولهم: راقَني الشَّيءُ يرُوقني، إذا أعجبَنِي. وهؤلاء شبابٌ رُوقَة([31]). ومن الباب: روَّقت الشّرابَ: صفّيْتُه، وذلك حُسْنُه. والرَّاوُوق: المِصْفاة.
  (رول)  الراء والواو واللام أصلٌ يدلُّ على لَطْخ شيءٍ بشيء. يقالَ روَّلْتُ الخُبْزَ بالسَّمن، مثل روَّغْت. والرُّوَال: بُزَاق الدّابَّة. يقال رَوَّلَ [في] مِخْلاَتِه([32]). وقريبٌ من هذا الباب رَوَّلَ الفَرسُ: أدْلَى.
  (روم)  الراء والواو والميم أصلٌ يدلُّ على طلبِ الشيء. ويقال رُمْتُ الشّيءَ أَرُومُه رَوْماً. والمَرَام: المَطْلب. قال ابنُ الأعرابيّ: يقال رَوَّمتُ فلاناً وبفُلانٍ، إِذا جعلته يَرومُ [الشّيءَ([33])] ويطلبه.
  (روه([34]))  الراء والواو والهاء ليس بشيء، على أن بعضهم يقول الرَّوه مصدر رَاه يروه روْهاً. قال: هي لغة يمانية. يقولون: راهَ الماءُ على وجه الأرض: اضطرب. وفي ذلك نظرٌ.
  (رون)  الراء والواو والنون يدلُّ على شِدّة حَرٍّ أو صوتٍ. يقولون: يوم أرْوَنانٌ وليلةٌ أرْوَنانة، أي شديدة الحَرِّ والغَمّ. قال القُتَيبيّ: والأرْوَنانُ: الصّوت الشديد. قال الكميت:
بها حاضرٌ من غير جِنٍّ يَرُوعُه *** ولا أنسٍ ذُو أرْوَنَانٍ وذُو زَجَلْ([35])--------------------------------------------------------ـ
([1]) جاءت هذه المادة مختلطة بما قبلها، مبتورة الأول. وإليك أول المادة من المجمل إلى أن تتصل بأول هذا الكلام: "راب اللبن يروب وهو رائب. وقوم روبى: خثراء الأنفس. وقد رابت نفسه تروب. والرؤبة بالهمز: خشبة يرأب بها القعب أي يشد. والروبة غير مهموزة: خميرة تلقى في اللبن ليروب. وروبة الليل: طائفة منه. أبو زيد: روبة الفرس: ماؤه في جمامه يقال....".
([2]) يعني قوله، في ديوانه 15 واللسان (3: 288):
لها منخر كوجار السباع *** فمنه تريح إذا تنبهر([3]) فيه أربع عشرة لغة، ذكرها صاحب القاموس.
([4]) ديوان الأعشى 159 واللسان (3: 291) والحيوان (3: 442).
([5]) في اللسان: "وما في وجهه رائحة دم، من الفرق. وما في وجهه رائحة دم، أي شيء".
([6]) التفطر: التشقق والتصدع. في الأصل: "ينفطر الورق"، تحريف.
([7]) للراعي كما في اللسان (3: 294). وصدره: * وخالف المجد أقوام لهم ورق *
([8]) وفيه لغة ثالثة "لم يرح" بكسر الراء، من راح يريح.
([9]) كتب في اللسان والقاموس بهمزة فوق الألف. وفي المجمل بكسرة تحت الألف كما أثبت.
([10]) كذا، ولعل موضع هذا البيت التالي. وفي المجمل: "ويقال إن عمر رحمه الله ركب ناقة فمشت به مشياً عنيفاً فقال".
([11]) البيت في اللسان (3: 282).
([12]) الصواب أنه لصخر الغي. انظر شرح السكري للهذليين 47 ومخطوطة الشنقيطي 58.
([13]) البيت في اللسان (روح) بدون نسبة، وفي (زور) بنسبته إلى صخر الغي، وكذا عجزه مع هذه النسبة في (شفف).
([14]) من قصيدة لعبيد بن الأبرص في مختارات ابن الشجري 100-101. ولعبيد في ديوانه قصيدة حائية على هذا الوزن والروي ليس منها هذا البيت. لكنه منسوب أيضاً إليه في اللسان (هدب، شفف). والحق أنه لأوس بن حجر من قصيدة في ديوانه 4. وقبل البيت:
يا من لبرق أبيت الليل أرقبه *** في عارض كبياض الصبح لماح([15]) ديوان الأعشى 14.
([16]) ديوان العجاج 6، ونسب في اللسان (3: 287) إلى رؤبة.
([17]) البيت من أول قصيدة للأعشى في ديوانه ص10.
([18]) نسب في اللسان (رود 71) إلى امرئ القيس. وصدره:
* وأعددت للحرب وثابة *
([19]) من شواهده قول عبد الله بن عنمة الضبي في المفضليات (2: 181):
تقول له لما رأت خمع رجله *** أهذا رئيس القوم راد وسادها([20]) أصلها الهمز "رؤد". ويقال أيضاً "رؤدة" بالهاء، ورأد ورأدة، كلها بمعنى.
([21]) البيت للجموح الظفري، وكذا جاءت الرواية في الأصل والمجمل. والمعروف في روايته:
تكاد لا تثلم البطحاء وطأتها *** كأنها ثمل يمشي على رود ([22]) لحميد الأرقط كما في اللسان (روض) والمخصص (10: 132). وفي الأصل والمجمل والمخصص: "أجد"، والوجه ما أثبت من اللسان وأمالي ثعلب وأما "كلاهما" فقد جاء في المخصص فقط "كليهما" على اللغة المشهورة؛ إذ أنها مفعول مضاف إلى ضمير. وفي سائر المصادر "كلاهما" وهي لغة لبعضهم. وفي همع الهوامع (1: 41) عند الكلام على كلا وكلتا: "وبعضهم يجريهما معهما -أي مع الظاهر والضمير- بالألف مطلقاً".
([23]) البيت في المخصص (9: 135). ورواه في اللسان (9: 24): "وروضة سقيت منها نضوتي". والنضوة مؤنثة "النضو" بالكسر، وهو البعير المهزول.
([24]) هذه من المجمل.
([25]) في الأصل: "والرعاء"، صوابه في المجمل واللسان والقاموس.
([26]) البيت في اللسان (روغ)، والأمالي (1: 15) بدون نسبة. وهو لعبد الله بن عمر بن الخطاب وكان يحب ولده سالم بن عبد الله، وكان الناس يلومونه في ذلك فيقول هذا البيت. المعارف لابن قتيبة 80 واللسان (15: 191).
([27]) ديوان الأعشى 142.
([28]) التكملة من المجمل.
([29]) التكملة من المجمل وديوان الأعشى.
([30]) لنأبط شرا، من القصيدة الأولى من المفضليات، وصدره في المفضليات واللسان:
* نجوت منها نجائي من بجيلة إذ *
([31]) روقة يقال للمذكر والمؤنث، والمفرد والمثنى والجموع.
([32]) في المجمل: "ترول في مخلاته".
([33]) التكملة من المجمل واللسان.
([34]) كذا ورد ترتيب هذه المادة، وموضعها بعد تاليها.
([35]) البيت في اللسان (رون) والحيوان (5: 404).
ـ

##### Türkçe

(باب **الراء** ve **الواو** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**روي**)  **الراء** ve **الواو** ve **الياء** tek bir asıldır, sonra ondan türetilir. Asıl, susuzluğun zıddı olan şeydir; sonra, kendisinden sulanılan şeyi taşıyan için sözde tasrif edilir.

Asıl: **رَوِيتُ** sudan **رِيّاً**. **الأصمعي** dedi: **رَوَيْت** ailemin üzerine **أَرْوِي** **رَيّاً**. O, bir kavimden **راوٍ**dır, **رُواةٍ** olan bir kavimdendir; onlar, kendilerine su getirenlerdir.

Asıl budur; sonra, kavme bir ilim yahut haber getirip onu rivayet eden şeye bununla benzetildi; sanki onlara bundan kendi suluklarını getirmiş gibidir.

(**روب**)  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .([1])

Bana, atının **رُؤبة**sini ödünç ver. Ve denir: Falan, ehlinin **رُوبة**siyle kaim olmaz; yani ihtiyaçlarından ona isnat ettikleri şeyle; sanki bu, sütle benzetilmiştir. **ابنُ الأعرابيّ** dedi: Erkeğin **رُوبَة**si: aklıdır. Bazıları, bana anlatırken dedi: Ben o vakit bir oğlandım; benim **رُوبة**m yoktu. Ama **رُؤْبة**deki hemze, onun babında gelir.

(**روث**)  **الراء** ve **الواو** ve **الثاء** pek çok ayrık iki kelimedir. **الرَّوْثة**: burun ucunun ucu. Ve (bu) binek hayvanlarının **رَوْث**undan bir tekidir.

(**روج**)  **الراء** ve **الواو** ve **الجيم** asıl değildir. Şu var ki **الخليل** zikretti: **روَّجْتُ** dirhemleri; ve falan **مُروِّج**dir. Ve şey **رَاجَ** **يروجُ**, eğer onunla acele edilirse. Hepsi söylenmiştir; Allah, sıhhatini daha iyi bilendir; ancak ben onun hepsini dâhil görüyorum.

(**روح**)  **الراء** ve **الواو** ve **الحاء** büyük, düzenli bir asıldır; genişliğe ve ferahlığa ve sürekliliğe delalet eder. Bunun hepsinin aslı **الرِّيح**tir. Ve **الريح**teki yânın aslı vâvdır; ancak öncesindeki kesreden dolayı yâya çevrilmiştir. **الرُّوح** insanın ruhudur; ancak o **الرِّيح**ten türetilmiştir; ve bütün bab da böyledir. **الرَّوْح**: rüzgârın esintisi. Ve denir: insan **أراحَ**, yani nefes aldı. O, **امرئ القيس**in şiirindedir([2]). Ve denir: su ve başkası **أرْوَحَ**: kokusu değişti*.

Ve **الرُّوح**: **جَبْرَئِيل**([3]) aleyhisselâmdır. Allah, yüce övgüsüyle dedi: ﴿نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ اْلأَمِينُ. عَلَى قَلْبِكَ﴾ [الشعراء 193- 194]. Ve **الرَّواح**: akşamüstü; rüzgârın **رَوح**undan dolayı böyle adlandırıldı; çünkü o çoğunlukla zevâlden sonra eser. Ve o vakitte **راحوا**; bu, güneşin zevâlinden gecenin vaktine kadardır. Ve develerimizi **أرحْنَا**: onları o vakitte geri çevirdik. Ama **الأعشى**’nın sözü:
ما تَعِيفُ اليَوْمَ في الطّيرِ الرَّوَحْ *** مِن غُراب البينِ أو تيسٍ بَرَحْ([4])
Kavimden bir kısmı dedi: o, dağınık olanlardır. Başkaları dedi: o, yuvalarına doğru giden (kuşlar)dır. Ve işte iki işte **المُرَاوَحَة**: bunun bir kere, [bunun] bir kere çalışmasıdır. Ve **الأرْوَح**: ayaklarının önlerinde yayvanlık olan kimsedir. Denir: **رَوِحَ** **يَرْوَحُ** **رَوحاً**. Ve **قَصْعةٌ رَوْحاء**: dibi yakın (sığ) olan. Ve denir: insanlardan **الأرْوَح**: ayaklarının önleri uzaklaşıp topukları yakınlaşan kimsedir; o, **الرَّوَح**ı açık olandır. Ve denir: falan, ma‘rûfa **يَرَاحُ** olunur; yani ona, onun için bir **أرْيَحِيّة** aldıysa. Ve **رِيحَ الغَدير**: ona rüzgâr isabet etti. Ve kavim **أرَاحَ**: rüzgâra girdiler. Ve ölü için, hükmünü yerine getirince denir: **قد أراحَ**. Ve denir: adam **أرَاحَ**, yani yorgunluktan sonra nefsi ona geri döndü. Ve av **أَرْوَحَ**, yani insanın kokusunu buldu. Ve denir: Bize geldi; yüzünde kan kokusu yok([5]). Ve denir: adamın hakkını onun üzerine **أَرَحْتُ**, yani onu ona geri verdim. Ve bunu **سَراحٍ** ve **رَواحٍ** içinde yaparım; yani kolaylık içinde. Ve **المَرَاح**: davarın geceleyin sığındığı yer. Ve **الدُّهْن المروَّح**: güzel kokulandırılmış (yağ). Ve ağaç **تَروَّحَ** etti; ve **رَاحَ** **يَرَاح**; ikisinin manası: yaprakla yarılıp açılmasıdır([6]). Dedi:
  * رَاحَ العِضاهُ بهمْ والعِرقُ مَدخُول([7]) *
**أبو زيد**: Av beni **أروَحَنِي** **إرواحاً**, yani senin kokunu bulduysa. Ve falandan **أرْوَحْتُ** bir hoşluk. **الكسائيّ** şöyle derdi: "**لم يُرِحْ رائحةَ الجنّة**" (**أَرَحْت**’ten). Ve "**لم يَرَح**" denmesi caizdir; **رَاحَ** **يَرَاحُ**’tan; eğer rüzgârı bulduysa([8]). Ve denir: Akşamüstünden **برِيَاح** ile ve **برَوَاحٍ** ve **إرْواح** ile çıktılar([9]). **أبو زيد** dedi: Develer **راحَت** **تَرَاح**, ben de onları **ارحْتُ**; O’nun, yüce celâliyle, sözüne göre: ﴿حِينَ تُرِيحُونَ﴾ [النحل 6]. Ve at **رَاحَ** **يَرَاحُ** **راحةً**, yani korunup sağlamlaştıysa. Ve **المَرْوَحة**: rüzgârın içinden geçtiği yer. Denildi: O, **عمر بن الخطاب**’ındır; ve denildi: bilakis onunla temessül etti([10]):
كأَنَّ راكبَها غُصْنٌ بِمَرْوَحَةٍ *** إذا تَدَلَّتْ به أو شاربٌ ثَمِلُ([11])
Ve **الرَّيِّح**: **الرَّوْح** sahibi; denir: **يومٌ رَيِّح**: hoş. Ve **يوم رَاحٌ**: şiddetli rüzgâr sahibi. Dediler: Onların “**كَبْشٌ صافٌ** çok yünlü” sözleri üzerine bina edildi. Ama **أبي كبيرٍ**’in sözü([12]):
وماءٍ وردتُ على زَُوْرةٍ *** كمَشْيِ السَّبَنْتَى يَرَاحُ الشَّفِيفَا([13])
Bu, onun **الرَّوْح**u bulmasıdır. Ve [رمضان] ayında **الترويحة**, her dört rek‘attan sonra kavmin istirahat etmesi için adlandırıldı. Ve **الرَّاحُ**: avuç içinin **راحة**sının topluluğu. **عبيد** dedi:
دانٍ مسِفٍّ فُويقَ الأرضِ هَيْدَبُه *** يكادُ يدفَعُه مَن قام بالرَّاحِ([14])
**الرَّاح**: şarap. **الأعشى** dedi:
وقد أشْرَبُ الرَّاح قد تعلميـ *** ـنَ يومَ المُقَام ويوم الظَّعَنْ([15])
Ve dersin: Falana bir belâ indi; Allah, aziz ve celîl, ona bir rahmetle **ارتاح** etti de onu ondan kurtardı. **العجّاج** dedi:
فارتاحَ ربِّي وأرادَ رحمتي *** ونِعمَتِي أتَمَّها فَتَمَّتِ([16])
Dedi: **ارتاح**ın tefsiri: Bana baktı ve bana merhamet etti. Ve **الأعشى** **الأريحيّ** hakkında dedi:
أريحِيُّ صَلْتٌ يظَلُّ لـه القَوْ *** مُ رُكوداً قِيامَهُمْ للهِلالِ([17])
**الخليل** dedi: Her geniş şey için **أََرْيَحُ** denir; ve **مَحْمِلٌ أَرْيَح**. Bazıları dedi: **مَحْمِلٌ أَرْوَحُ**. Eğer öyle olsaydı, onu yermiş olurdu; çünkü **الرَّوَح** yayvanlıktır ve o, **المَحْمِل**de bir ayıptır. **الخليل** dedi: **الأريحيُّ**, **رَاحَ** **يَرَاح**’tan alınmıştır; nasıl ki **الصَّلْت** için **أَصْلَتِيٌّ** denir.

(**رود**)  **الراء** ve **الواو** ve **الدال** babının çoğu, tek bir yönde açılma ile bir geliş ve gidişe [delalet eder]. Dersin: Onu, şunu yapması üzerine **راودْتُه**, yani onu yapmasına istedim. Ve **الرَّوْد**: **الرَّائد**in fiilidir. Denir: Bir **رائداً** gönderdik; otu **يرُودُ**; yani bakar* ve arar. Ve **الرِّياد**: develerin merada gelişli gidişli dolaşmasıdır; **رادَتْ** **تَرُودُ** **رِياداً**. Ve **المَرَاد**: çobanın içinde dolaştığı yer. Ve kadın **رادَت** **تَرودُ**, yani komşularının evlerine gidip geldiyse. Ve **الرَّادَة**: rüzgârlardan yumuşak olanıdır; çünkü o, şiddetle esmeyip dolaşır. Ve gözün **رائِدُ**u: içindeki dolaşan ağrısıdır. Bazıları dedi: **الإرادة**nın aslı vâvdır; delili, “Onu şuna **راوَدْته**” demendir. Ve **الرَّائد**: değirmenin döndürüldüğü çubuktur. Ama bir söyleyenin, bir atın vasfında sözü:
  * جَوَادَ المَحَثَّة والمُرْوَدِ([18]) *
Bu, yürüyüşte **أَروَدْت**’ten; **إرواداً** ve **مُرْوَداً**. Ve **مَرْوَداً** da denir. Bu, yürüyüşte yumuşaklıktandır. Ve “**رَادَ وِسادُه**” denir; yani yerleşip durmadıysa; sanki gelir gider gibidir([19]). Ve babdan, fiilde **الإرواد**: **رُوَيداً** olmasıdır. Ve onu, şunu yapması üzerine **راودتُه**, yani onu yapmasına istedim. Ve babdan **جاريةٌ رُودٌ**([20]): genç. Ve **رويدٍ**in büyütmesi **رُودٌ**dur. Dedi:
  * كأنَّها مِثْلُ مَنْ يَمشِي على رُودِ([21]) *
Ve **المِرْود**: mil.

(**روز**)  **الراء** ve **الواو** ve **الزاء** tek bir kelimedir; o, sınama ve denemeye delalet eder. Denir: **رُزْت** şeyi **أَرُوزُه**, yani onu denedim.

(**روض**)  **الراء** ve **الواو** ve **الضاد** kıyasta birbirine yakın iki asıldır; birisi genişliğe, diğeri yumuşatmaya ve kolaylaştırmaya delalet eder.

Birincisi, onların “Mekân **استراض** etti” sözüdür: genişledi. Dedi: Ondandır onların “Şunu yap; nefes **مستَرِيضاً** oldukça” sözleri; yani geniş oldukça. Dedi:
أَرَجَزاً تُرِيدُ أم قَرِيضَا *** كلاهُما أُجِيدُ مُستَرِيضا([22])ومن الباب **الرَّوضة**. Ve denir: vadi **أرَاضَ** ve **استراضَ**, yani içinde su birikintisi olduysa. Havuz da böyle **أراضَ** eder. Ve birikmiş, yayılmış suya **رَوْضَة** denir. Dedi:
  * ورَوْضَةٍ سَقَيْتُ منها نِضْوِي([23]) *
Ve babdandır: Bize, şunu [ve şunu([24])] **يُرِيضُ** eden bir kapla geldi. Ve onları **أراضَ** etti; yani onları suladıysa. Ama diğer asıl: onların “Deveyi **رُضْتُ** **أرُوضُها** **رياضةً**” sözüdür.

(**روع**)  **الراء** ve **الواو** ve **العين** tek bir asıldır; korkuya yahut korkunun yerleştiği şeye delalet eder. Ondan **الرَّوْع**. Denir: Falancayı **رَوَّعت** ettim ve onu **رُعْتُ**: onu korkuttum. Ve erkeklerden **الأرْوَع**: cisim ve gürlük sahibi; sanki bundan dolayı onu göreni korkutur. Ve develerden **الرَّوْعاء**([25]): yüreği keskin olan; sanki şeyden ürker. Ve o, insanları korkutan kadınlardandır; **الرّجُل الأرْوَع** gibi.

Ama korkunun yerleştiğinde işaret ettiğimiz mana **الرُّوع**dur. Denir: Bu, benim **رُوعِي**me düştü. Ve hadiste: “Şüphesiz **رُوحَ القُدُسِ** benim **رُوعي**me üfledi: Şüphesiz bir nefis, rızkını tamamlamadıkça ölmeyecektir. Öyleyse Allah’tan sakının ve talepte güzel davranın.”

(**روغ**)  **الراء** ve **الواو** ve **الغين** tek bir asıldır; meyil ve az duruşa delalet eder. Denir: Tilki ve başkası **راغَ** **يَرُوغُ**. Ve **طريقٌ رائغٌ**: eğik. Ve falan, şuna **راغَ** etti; yani gizlice ona meyletti. Ve dersin: O, beni işimden çevirip duruyor; ben de onu **أُريغه** ediyorum. Dedi:
يُدِيرُونَنِي عن سالِمٍ وأُرِيغُهُ *** وجلدةُ بَيْنِ العَينِ والأنْفِ سالمُ([26])
Ve denir: Lokmayı içyağ ile **رَوَّغْت** **أروِّغُها** **ترويغاً**, yani onu yağlandırdıysan. O, bunu yaptığında onu yağın içinde döndürerek döndürmüştür.

Ve babdandır: Falan, falanla **راوغ** etti; yani güreşti; çünkü ikisinden her biri ötekini **يُرِيغ** eder; yani onu döndürür. Ve denir: Bu, falan oğullarının **رِواغة**si ve **رِياغتهم**dir: güreştikleri yer.

(**روق**)  **الراء** ve **الواو** ve **القاف** iki asıldır; birisi bir şeyin öne geçmesine, diğeri güzelliğe ve cemâle delalet eder.

Birincisi **الرَّوْق** ve **الرُِّواق**: evin önü. Asıl budur. Sonra, içinde az bir öne geçme bulunan her şeye bununla hamledilir. Ve **الرَّوْق**: öküzün boynuzu. Ve geceden bir **رَوْقٌ** geçti; yani ondan bir taife; o, önde olandır. Ondandır: insanın **رَوْق**u, gençliğidir; çünkü ömrünün önde gelenidir. Sonra **الرَّوْق**, cisim için ödünç alınır; denir*: “Üzerine **أوراقَه**ını attı.” Bunun kıyası birdir. Ama **الأعشَى**’nın sözü:
ذاتِ غَرْبٍ تَرمِي المقدَّمَ بالرِّدْ *** فِ إذا ما تتابع الأرواقُ([27])
Onda üç söz vardır:

Birincisi: Gecenin **أرواقَ**ını kastetti; geceden bir **رَوْقٌ** geçmez ki onu bir **رَوْق** izlememiş olsun.

İkinci söz: **الأَرْواق** cisimlerdir; yürüyüşte itişip kakıştıklarında.

Üçüncüsü: **الأرواق** boynuzlardır; ancak sıcaktan dolayı sığınakta sığırların ve ceylanların sıkışmasını kastetti. [Bu sözü söyleyen, mananın tamamını ondan sonraki beyitte yaptı; o da onun sözü([28])]:
  [في مَقيلِ الكِناس([29])] إذْ وَقَدَ الحَرُّ إذا الظِّلُّ أحرزَتْه السّاقُ
Sanki dedi: **الأرواقُ**, sığınakta öğle istirahatlerinde birbirini izledi.

Ve babdandır **الرَّوَق**: üst ön dişlerin alt (ön dişlerden) uzun olmasıdır.

Ve ondan, mesel gibi olana dair: “Falan, **رَوْقه**unu yedi”; yani ömrü uzadı da dişleri dökülüp aşındı. Ve cisim hakkında denir: Şeye **أرْواقَه**ını attı; yani ona hırs gösterdi. Ve denir: Gece **رَوَّقَ** etti; yani karanlığının **رِواقَ**ını uzattı. Ve denir: **ألْقَى أرْوِقَتَه**.

Ve babdandır: Falan **ألقى أرواقه**, yani koşusu şiddetlendi; çünkü itişip kakışır ve cismiyle öne geçer. Dedi:
  * أَلْقَيْتُ ليلَةَ خَبْتِ الرَّهْط أرْوَاقِي([30]) *
Ve denir: Bulut **ألقَت** **أرواقَها**; bu, yağmurunda ısrar edip sabit kaldığında olur. Ve **الرُِّوَاقُ**: fustat gibi bir evdir; ortasında tek bir direk üzerine taşınır; çoğulu **أرْوِقَة**. Ve evin **رُِواق**ı: önündeki (kısım)dır.

Diğer asıl: onların “Şey beni **راقَني** **يرُوقني**” sözüdür; yani beni hoşnut etti. Ve bunlar **شبابٌ رُوقَة**([31])dir. Ve babdandır: İçeceği **روَّقت** ettim: onu süzdüm; bu, onun güzelliğidir. Ve **الرَّاوُوق**: süzgeçtir.

(**رول**)  **الراء** ve **الواو** ve **اللام** bir şeyi bir şeyle sıvamağa delalet eden bir asıldır. Denir: Ekmeği içyağ ile **روَّلْتُ**; **روَّغْت** gibi. Ve **الرُّوَال**: hayvanın salyasıdır. Denir: **رَوَّلَ** [في] **مِخْلاَتِه**([32]). Bu baba yakın olan: at **رَوَّلَ** etti: sarktı.

(**روم**)  **الراء** ve **الواو** ve **الميم** bir asıldır; bir şeyi istemeye delalet eder. Ve denir: Şeyi **رُمْتُ** **أَرُومُه** **رَوْماً**. Ve **المَرَام**: istenen şeydir. **ابنُ الأعرابيّ** dedi: Denir: Falancayı ve falanla **رَوَّمتُ**, yani onu **يَرومُ** [şeyi([33])] ve onu ister kıldım.

(**روه([34]))**  **الراء** ve **الواو** ve **الهاء** bir şey değildir; şu var ki bazısı, **الرَّوه**un, **رَاه** **يروه** **روْهاً**ın masdarı olduğunu söyler. Dedi: O, Yemenî bir lugattır. Derler: Su, yerin yüzü üzerinde **راهَ** etti: çalkalandı. Bunda bir bakış vardır.

(**رون**)  **الراء** ve **الواو** ve **النون** şiddetli sıcaklığa yahut sese delalet eder. Derler: **يوم أرْوَنانٌ** ve **ليلةٌ أرْوَنانة**; yani şiddetli sıcaklık ve gamlı. **القُتَيبيّ** dedi: Ve **الأرْوَنانُ**: şiddetli sestir. **الكميت** dedi:
بها حاضرٌ من غير جِنٍّ يَرُوعُه *** ولا أنسٍ ذُو أرْوَنَانٍ وذُو زَجَلْ([35])
--------------------------------------------------------ـ
([1]) Bu madde, kendinden öncekiyle karışık gelmiş, başı kesiktir. İşte **المجمل**’den maddenin başı, bu sözün başına bağlanıncaya kadar: "**راب اللبن يروب وهو رائب. وقوم روبى: خثراء الأنفس. وقد رابت نفسه تروب. والرؤبة بالهمز: خشبة يرأب بها القعب أي يشد. والروبة غير مهموزة: خميرة تلقى في اللبن ليروب. وروبة الليل: طائفة منه. أبو زيد: روبة الفرس: ماؤه في جمامه يقال....**".
([2]) Yani onun sözü; divanında 15 ve **اللسان** (3: 288):
لها منخر كوجار السباع *** فمنه تريح إذا تنبهر([3]) Onda on dört lugat vardır; **القاموس** sahibi zikretti.
([4]) **ديوان الأعشى** 159 ve **اللسان** (3: 291) ve **الحيوان** (3: 442).
([5]) **اللسان**’da: "**وما في وجهه رائحة دم، من الفرق. وما في وجهه رائحة دم، أي شيء**".
([6]) **التفطر**: yarılma ve çatlama ve parçalanma. Asılda: "**ينفطر الورق**", tahriftir.
([7]) **الراعي**’nindir; **اللسان** (3: 294)’de olduğu gibi. Ve صدرُه: * وخالف المجد أقوام لهم ورق *
([8]) Ve onda üçüncü bir lugat: "**لم يرح**" râ’yı kesre ile; **راح يريح**’ten.
([9]) **اللسان** ve **القاموس**’ta elifin üstünde hemze ile yazıldı. **المجمل**’de elifin altında kesre ile, burada tespit ettiğim gibi.
([10]) Böyle; belki bu beytin yeri, sonraki beyttir. **المجمل**’de: "**ويقال إن عمر رحمه الله ركب ناقة فمشت به مشياً عنيفاً فقال**".
([11]) Beyit **اللسان** (3: 282)’dedir.
([12]) Doğrusu, o **صخر الغي**’nindir. Bak: **شرح السكري للهذليين** 47 ve **مخطوطة الشنقيطي** 58.
([13]) Beyit **اللسان** (**روح**)’ta nisbesizdir; (**زور**)’da **صخر الغي**’ye nisbesiyle; ve böylece onun عجزُه, bu nisbe ile (**شفف**)’te.
([14]) **مختارات ابن الشجري** 100-101’de **عبيد بن الأبرص**’a ait bir kasidedendir. Ve **عبيد**’in divanında bu vezin ve kafiye üzere bir hâ’iyye kasidesi vardır; bu beyit ondan değildir. Fakat **اللسان** (**هدب**، **شفف**)’te de ona nisbet edilmiştir. Hakikat, o **أوس بن حجر**’indir; divanında 4’te bir kasidedendir. Beyitten önce:
يا من لبرق أبيت الليل أرقبه *** في عارض كبياض الصبح لماح([15]) **ديوان الأعشى** 14.
([16]) **ديوان العجاج** 6; **اللسان** (3: 287)’de **رؤبة**’ye nisbet edildi.
([17]) Beyit, **الأعشى**’nın divanında s.10’da bir kasidenin başındandır.
([18]) **اللسان** (**رود** 71)’de **امرئ القيس**’e nisbet edildi. Ve صدرُه:
* وأعددت للحرب وثابة *
([19]) Şevâhidinden, **المفضليات** (2: 181)’de **عبد الله بن عنمة الضبي**’nin sözü:
تقول له لما رأت خمع رجله *** أهذا رئيس القوم راد وسادها([20]) Aslı hemzedir: "**رؤد**". Ve "**رؤدة**" de denir, hâ ile; ve **رأد** ve **رأدة**; hepsi aynı manadadır.
([21]) Beyit **الجموح الظفري**’nindir; ve rivayet, asılda ve **المجمل**’de böyle geldi. Rivayetinde meşhur olan:
تكاد لا تثلم البطحاء وطأتها *** كأنها ثمل يمشي على رود ([22]) **حميد الأرقط**’undur; **اللسان** (**روض**) ve **المخصص** (10: 132)’de olduğu gibi. Asılda ve **المجمل** ve **المخصص**’ta: "**أجد**"; vech, **اللسان** ve **أمالي ثعلب**’den tespit ettiğimdir. Ama "**كلاهما**", yalnız **المخصص**’ta "**كليهما**" geldi; meşhur lugata göre; zira o, zamire muzaf mef‘uldür. Diğer kaynaklarda "**كلاهما**"dır; o, bazılarının lugatıdır. Ve **همع الهوامع** (1: 41)’de **كلا** ve **كلتا** hakkında: "**وبعضهم يجريهما معهما -أي مع الظاهر والضمير- بالألف مطلقاً**".
([23]) Beyit **المخصص** (9: 135)’tedir. **اللسان** (9: 24)’te: "**وروضة سقيت منها نضوتي**" diye rivayet etti. Ve **النضوة** müennestir; kesre ile **النضو**; o, zayıf devedir.
([24]) Bu, **المجمل**’dendir.
([25]) Asılda: "**والرعاء**"; doğrusu **المجمل** ve **اللسان** ve **القاموس**’tadır.
([26]) Beyit **اللسان** (**روغ**)’dadır; ve **الأمالي** (1: 15)’te nisbesizdir. O, **عبد الله بن عمر بن الخطاب**’ındır; oğlu **سالم بن عبد الله**’ı severdi; insanlar onu bununla kınardı; o da bu beyti söylerdi. **المعارف** li-**ابن قتيبة** 80 ve **اللسان** (15: 191).
([27]) **ديوان الأعشى** 142.
([28]) Tamamlama **المجمل**’dendir.
([29]) Tamamlama **المجمل** ve **ديوان الأعشى**’dendir.
([30]) **لنأبط شرا**’nındır; **المفضليات**’ın birinci kasidesindendir. Ve صدرُه, **المفضليات** ve **اللسان**’da:
* نجوت منها نجائي من بجيلة إذ *
([31]) **روقة**, müzekker ve müennes için, ve müfred ve tesniye ve cem‘ler için söylenir.
([32]) **المجمل**’de: "**ترول في مخلاته**".
([33]) Tamamlama **المجمل** ve **اللسان**’dendir.
([34]) Bu şekilde, bu maddenin tertibi geldi; yeri, kendisinden sonrakinden sonradır.
([35]) Beyit **اللسان** (**رون**) ve **الحيوان** (5: 404)’tedir.
ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D9%85/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- ﴿آلم *** غلبت الروم﴾ [الروم/1 - 2]، يقال مرة للجيل المعروف، وتارة لجمع رومي كالعجم.

##### Türkçe

- ﴿آلم *** غلبت **الروم**﴾ [الروم/1 - 2]؛ bir defa bilinen nesil için söylenir, bir defa da **رومي**’nin çoğulu için; tıpkı **العجم** gibi.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ر و م
هو ثبت المقام بعيد المرام‏.‏
وقد رام الشيء روما وهم روّم له غير نوم عنه‏.‏
وما كان يروم أن يفعل فروّمته‏:‏ جعلته يرومه‏.‏

##### Türkçe

ر و م
O, makamın sabit oluşudur; murattan uzak.
Ve gerçekten o, şeyi **روما** olarak istedi; ve ona, ondan uyumaksızın başka bir şey **روّم** edildi.
Ve onun yapmayı istediği şey yoktu; fakat onu **فروّمته**: onu, onu istemeye sevk ettim.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

رام الشيءَ يَرومُهُ رَوْماً ومَراماً: طلبه، ومنه رَوْمُ الحركة في الوقف على المرفوع والمجرور؛ قال سيبويه: أَما الذين راموا الحركة فإنه دعاهم إلى ذلك الحِرْصُ على أَن يُخرجوها من حالِ ما لزمه إسكانٌ على كل حال، وأَن يُعلموا أَن حالها عندهم ليس كحال ما سكن على كل حال، وذلك أَراد الذين أَشَمُّوا إلا أَن هؤلاء أَشد توكيداً؛ قال الجوهري: رَوْمُ الحركة الذي ذكره سيبويه حركة مُخْتَلَسَةٌ مُخْتفاةٌ لضرب من التخفيف، وهي أَكثر من الإشمام لأنها تسمع، وهي بِزِنَةِ الحركة وإن كانت مُخْتلَسة مثل همزة بين بين كما قال:
أَأَن زُمَّ أَجْمالٌ وفارقَ جيرة،
وصاح غُراب البَيْنِ: أَنتَ حَزِينُ
قوله أَأَن زم: تقطيعه فعولن، ولا يجوز تسكين العين، وكذلك قوله تعالى: شَهْرُ رَمضان، فيمن أَخفى إنما هو بحركة مختلسة، ولا يجوز أَن تكون الراء الأُولى ساكنة لأَن الهاء قبلها ساكن، فيؤدي إلى الجمع بين الساكنين في الوصل من غير أَن يكون قبلها حرف لين، قال: وهذا غير موجود في شيء من لغات العرب، قال: وكذلك قوله تعالى: إنا نحن نزَّلنا الذكر وأَمَّنْ لا يَهِدِّي ويَخَصِّمون، وأَشباه ذلك، قال: ولا مُعْتَبَر بقول القُرَّاء إن هذا ونحوه مدغم لأَنهم لا يُحَصِّلون هذا الباب، ومن جمع بين الساكنين في موضع لا يصح فيه اختلاس الحركة فهو مخطئ كقراءَة حمزة في قوله تعالى: فما اسطاعوا، لأَنَّ سين الاستفعال لا يجوز تحريكها بوجه من الوجوه. قال ابن سيده: والمَرامُ المَطْلَبُ. ابن الأَعرابي: رَوَّمْتُ فلاناً ورَوَّمْتُ بفلان إذا جعلته يطلب الشيء.
والرامُ: ضرب من الشجر.
والرَّوْمُ: شَحْمة الأُذن. وفي حديث أبي بكر، رضي الله عنه: أنه أَوصى رجلاً في طهارته فقال: تَعَهَّد المَغْفَلَةَ والمَنْشَلَةَ والرَّوْمَ؛ هو شحمة الأُذن.
والرُّومُ: جيل معروف، واحدهم رُوميّ، يَنْتَمون إلى عِِيصُو بن إسحق النبي، عليه السلام. ورُومانُ، بالضم: اسم رجل، قال الفارسي: رُومٌ ورُومِيّ من باب زَنْجِيّ وَزَنْج؛ قال ابن سيده: ومثله عندي فارِسيّ وفِرْسٌ، قال: وليس بين الواحد والجمع إلا الياء المشددة كما قالوا تمرة وتمر، ولم يكن بين الواحد والجمع إلا الهاء.
قال: والرُّومَة بغير همز الغِراء الذي يلصق به ريش السهم؛ قال أَبو عبيد: هي بغير همز، وحكاها ثعلب مهموزة. ورُومة: بئر بالمدينة. وبئر رُومَةَ، بضم الراء: التي حفرها عثمان بناحية المدينة، وقيل: اشتراها وسَبَّلها. وقال أَبو عمرو: الرُّومِيُّ شِراعُ السفينة الفارغة، والمُرْبعُ شِراع المَلأَى. ورامَةُ: اسم موضع بالبادية؛ وفيه جاء المثل:
تَسْألُني برامَتَيْنِ سَلْجَما
والنسبة إليهم رامِيّ على غير قياس، قال: وكذلك النسبة إلى رامَهُرْمُزَ، وهو بلد، وإن شئت هُرْمُزِيّ؛ قال ابن بري: قال أَبو حنيفة سلجم معرب وأَصله بالشين، قال: والعرب لا تتكلم به إلا بالسين غير المعجمة؛ وقيل لرامِيٍّ: لمَ زرعتم السَّلْجَمَ؟ فقال: معاندة لقوله:
تَسْأَلُني برامَتَيْنِ سَلْجَما،
يا مَيُّ، لو سأَلتِ شيئاً أَمَما،
جاء به الكَرِيُّ أَو تَجَشَّما
قال ابن بري عند قول الجوهري والنسبة إلى رامة رامِيّ على غير القياس، قال: هو على القياس، قال: وكذلك النسب إلى رامَتَيْن رامِيّ، كما يقال في النسب إلى الزَّيْدَيْنِ زَيْدِيّ، قال: فقوله راميّ على غير قياس لا معنى له، قال: وكذلك النسب إلى رامَهُرْمُز رامِيّ على القياس. ورُومَةُ: موضع، بالسريانية. ورُوَيْمٌ: اسم. ورُومانُ: أَبو قبيلة. ورُوام: موضع، وكذلك رامَةُ؛ قال زهير:
لِمَنْ طَلَلٌ برامَةَ لا يَرِيمُ
عفا، وخِلالُهُ حُقُبٌ قَدِيمُ؟
فأما إكثارهم من تثنية رامَةَ في الشعر فعلى قولهم للبعير ذو عَثانِينَ، كأنه قسمها جزئين كما قسم تلك أَجزاء؛ قال ابن سيده: وإنما قضينا على رامَتَيْنِ أنها تثنية سميت بها البلدة للضرورة، لأَنهما لو كانتا أَرْضَين لقيل الرامتين بالألف واللام كقولهم الزيدان، وقد جاء الرامَتان باللام؛ قال كثيرِّ:
خليليّ حُثَّا العِيسَ نُصْبِحْ، وقد بَدَتْ،
لنا من جبال الرامَتَيْنِ، مَناكِبُ
ورامَهُرْمُزَ: موضع، وقد تقدم في هذا الفصل ما فيها من اللغات والنسب إليها.

##### Türkçe

**رام** şeyi **يَرومُهُ** **رَوْماً** ve **مَراماً**: onu istedi; bundan da, merfû‘ ve mecrûr üzerinde vakıfta **رَوْمُ الحركة** (hareketin rûmu) vardır; Sîbeveyh dedi: “Harekete **راموا** (yönelenler/isteyenler) ise, onları buna sevk eden, her hâlükârda kendisine sükûn lâzım gelen şeyin hâlinden onu çıkarmaya ve onların nezdinde onun hâlinin her hâlükârda sükûn edilenin hâli gibi olmadığını bildirmeye olan hırstır; bunu **أَشَمُّوا** (işmâm yapanlar) da murad etti; ancak bunlar daha şiddetli bir te’kîddir.” Cevherî dedi: “Sîbeveyh’in zikrettiği **رَوْمُ الحركة** (hareketin rûmu), bir tür hafifletme için gizlice kapılan, gizli bir harekettir; işmâmdan daha fazladır; çünkü o işitilir; ve kapılmış olsa da hareketin veznindedir; tıpkı ‘iki arası’ hemze gibi; nitekim dedi ki:
أَأَن زُمَّ أَجْمالٌ وفارقَ جيرة،
وصاح غُراب البَيْنِ: أَنتَ حَزِينُ
Onun sözü **أَأَن زم**: bunun takti‘i **فعولن**’dur; ve **العين**’in sükûn edilmesi câiz değildir; yine Yüce Allah’ın sözü: **شَهْرُ رَمضان**; gizleyen kimse hakkında bu ancak kapılmış bir hareket iledir; ve **الراء**’ın birincisinin sâkin olması câiz değildir; çünkü ondan önceki **الهاء** sâkindir; böylece, öncesinde bir lîn harfi olmaksızın vasılda iki sâkini bir araya getirmeye götürür. Dedi: “Bu, Arapların dillerinden hiçbirinde mevcut değildir.” Dedi: “Yine Yüce Allah’ın sözü: **إنا نحن نزَّلنا الذكر** ve **أَمَّنْ لا يَهِدِّي ويَخَصِّمون** ve bunun benzerleri.” Dedi: “Kurrânın ‘bu ve benzeri idgâmlıdır’ sözleri muteber değildir; çünkü onlar bu bâbı tahsîl etmezler. Ve hareketin ihtilâsı sahih olmadığı bir yerde iki sâkini bir araya getiren kimse hatalıdır; Hamza’nın Yüce Allah’ın sözü: **فما اسطاعوا** kıraati gibi; çünkü **السين** (istif‘âl’in sîni) hiçbir vech ile harekelenemez.” İbn Sîde dedi: **المَرامُ**: **المَطْلَبُ** (talep edilen şey)dir. İbnü’l-A‘râbî: **رَوَّمْتُ** falanı ve **رَوَّمْتُ بفلان**: onu bir şeyi ister kıldığım zaman.

**والرامُ**: ağaçtan bir tür.

**والرَّوْمُ**: kulağın yağlı kısmı (kulak memesi). Ebû Bekir’in, Allah ondan razı olsun, hadîsinde: bir adama temizliğinde vasiyet etti de dedi ki: “**المَغْفَلَةَ**’yi, **المَنْشَلَةَ**’yi ve **الرَّوْمَ**’u gözet”; o, kulağın yağlı kısmıdır.

**والرُّومُ**: bilinen bir nesil; onların bir ferdi **رُوميّ**’dir; İshak peygamberin, عليه السلام, oğlu **عِِيصُو**’ya nisbet olunur(lar). **ورُومانُ** (zammesiyle): bir adam adıdır. Fârisî dedi: **رُومٌ** ve **رُومِيّ**, **زَنْجِيّ** ve **زَنْج** bâbındandır. İbn Sîde dedi: “Benim yanımda bunun benzeri **فارِسيّ** ve **فِرْسٌ**’tur.” Dedi: “Tekil ile çoğul arasında, **تمرة** ve **تمر** dedikleri gibi, yalnız şeddeli **الياء** vardır; tekil ile çoğul arasında yalnız **الهاء** yoktu.”

Dedi: “**الرُّومَة** hemzesiz: ok tüyünün kendisiyle yapıştırıldığı tutkal.” Ebû Ubeyd dedi: “O hemzesizdir”; Sa‘leb onu hemzeli olarak nakletti. **ورُومة**: Medine’de bir kuyudur. **وبئر رُومَةَ** (râ’nın zammesiyle): Osman’ın Medine tarafında kazdığı; ve denildi ki: onu satın aldı ve vakfetti. Ebû Amr dedi: **الرُّومِيُّ** boş geminin yelkenidir; **والمُرْبعُ** dolunun yelkenidir. **ورامَةُ**: bâdiyede bir yer adıdır; ve onda mesel gelmiştir:
تَسْألُني برامَتَيْنِ سَلْجَما
Onlara nisbet **رامِيّ**’dir, kıyasa aykırı olarak. Dedi: “Yine nisbet **رامَهُرْمُزَ**’a böyledir; o bir beldedir; istersen **هُرْمُزِيّ** (de).” İbn Berrî dedi: Ebû Hanîfe dedi: “**سلجم** mu‘arrebdir; aslı **الشين** iledir.” Dedi: “Araplar onu, mu‘ceme olmayan **السين** ile olmaksızın konuşmazlar.” Ve bir **رامِيّ**’ye denildi: “Niçin **السَّلْجَمَ** ektiniz?” O da dedi ki: “Şunun sözüne inat olarak:
تَسْأَلُني برامَتَيْنِ سَلْجَما،
يا مَيُّ، لو سأَلتِ شيئاً أَمَما،
جاء به الكَرِيُّ أَو تَجَشَّما”

İbn Berrî, Cevherî’nin “**رامَة**’ye nisbet **رامِيّ**’dir, kıyasa aykırı olarak” sözü yanında dedi: “O kıyas üzerinedir.” Dedi: “Yine nisbet **رامَتَيْن**’e **رامِيّ**’dir; **الزَّيْدَيْنِ**’e nisbetle **زَيْدِيّ** denildiği gibi.” Dedi: “Onun ‘kıyasa aykırı olarak **رامِيّ**’ sözü mânâsızdır.” Dedi: “Yine nisbet **رامَهُرْمُز**’a **رامِيّ** kıyas üzerinedir.”

**ورُومَةُ**: Süryânîce bir yer. **ورُوَيْمٌ**: bir addır. **ورُومانُ**: bir kabilenin babasıdır. **ورُوام**: bir yerdir; yine **رامَةُ** (da böyledir). Züheyr dedi:
لِمَنْ طَلَلٌ برامَةَ لا يَرِيمُ
عفا، وخِلالُهُ حُقُبٌ قَدِيمُ؟
Şiirde **رامَةَ**’yi tesniye etmelerini çoğaltmaları ise, onların deveye “iki **عَثانِينَ** sahibi” demeleri üzerinedir; sanki onu iki parçaya ayırdı; tıpkı o parçaları böldüğü gibi. İbn Sîde dedi: “Zaruret sebebiyle beldeye onunla ad verilmiş bir tesniye olduğuna **رامَتَيْنِ** hakkında hükmettik; çünkü ikisi iki arazi olsaydı, **الزيدان** sözleri gibi, elif-lâm ile **الرامتين** denilirdi; hâlbuki elif-lâm ile **الرامَتان** gelmiştir.” Kesîr dedi:
خليليّ حُثَّا العِيسَ نُصْبِحْ، وقد بَدَتْ،
لنا من جبال الرامَتَيْنِ، مَناكِبُ

**ورامَهُرْمُزَ**: bir yerdir; bu fasıl içinde, onda bulunan lugatlar ve ona nisbetler hakkında daha önce geçti.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ر و م * * رَامَ * الشيء طلبه وبابه قال و * رَوْمُ * الحركة الذي ذكره سيبويه مستقصى في الأصل و * المَرَامُ * المطلب و * رامَةُ * اسم موضع بالبادية وفيه جاء المثل % تسألني برامتين سلجما % و * رَامَ هُرْمُزُ * بلد و * الرُّومُ * جيل من ولد الروم بن عيصو يقال * رُومِيٌّ * و * رُومٌ * مثل زنجي وزنج

##### Türkçe

* ر و م * **رَامَ** şeyi talep etti; ve onun bâbı **قال**’dır. Ve **رَوْمُ**: Sîbeveyh’in zikrettiği hareke(yi)dir; aslında etraflıca (işlenmiş)tir. Ve **المَرَامُ**: talep edilen (şey)dir. Ve **رامَةُ**: bâdiyede bir yer adıdır; ve onda mesel gelmiştir:
% تسألني برامتين سلجما %
Ve **رَامَ هُرْمُزُ**: bir beldedir. Ve **الرُّومُ**: **الروم بن عيصو**’nun evladından bir cîldir; **رُومِيٌّ** denilir. Ve **رُومٌ**: **زنجي** ve **زنج** gibi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( *!الرَّوْمُ : الطَّلَب *!كالمَرامِ ) ، وقد | *!رامه *!يَرُومه *!رَوْماً *!ومَراماً : طَلَبَه . | | ( و ) الرَّوْمُ : ( شَحْمَةُ الأُذُن ) . ومنه | حَدِيثُ أبي بَكْر :   أنه أوصَى | رَجُلاً في طَهارَتِه فقال : تَعهَّد | المَغْفَلَة والمَنْشَلَة *!والرَّوْم   ، وهو | بالفَتْح ( ويُضَمُّ ) . | | قال الجوهرِيّ : ( و ) الرَّومُ الذي ذَكَره | سِيبَوَيْهِ ( حَرَكة مُخْتَلَسَة مُخْتَفاةٌ ) | بِضَرْبٍ من التَّخْفِيفه ، ( وهي أَكْثَرُ من | الإِشْمام ؛ لأَنَّها تُسْمَع ) ، وهي بزِنة | الحرَكة وإن كانت مُخْتَلَسة مثل هَمْزة | بَيْن بَيْن ، كما قال : | % ( أَأَن زُمَّ أَجمالٌ وفارَق جِيرةٌ % | وصاح غُرابُ البَيْن أنتَ حَزِينُ ) % |

| | قوله : أأن زُمْ تَقْطِيعه ، فَعُولُنْ ، ولا | يَجوزُ تَسْكِين العَيْن ، وكذلك قوله | تعالى : ! 2 \< شهر رمضان > 2 ! فيمَنْ | أَخْفَى ، إنما هو بحركة مُخْتَلَسَة ، | ولا يجوز أن تَكونَ الرَّاءُ الأُولى | ساكِنَة ؛ لأَنَّ الهاءَ قَبْلَها ساكِن ، | فيُؤَدِّي إلى الجَمْع بين الساكِنَيْن | في الوَصْل من غَيْر أن يَكُون قبلَها | حَرْفُ لِين . قال : وهذا غَيْر | مَوجُود في شيء من لُغاتِ | العَرَب . قال : وكَذلِك قوله | تعالى : ! 2 \< إنا نحن نزلنا الذكر وإنا له لحافظون > 2 ! ، ! 2 \< أفمن يهدي > 2 ! ، | و ! 2 \< يخصمون > 2 ! ، وأشباه ذلك . | قال : ولا يُعْتَبر بِقَوْلِ القُرَّاء : إِنّ | هذا ونَحوَه مُدْغَم ، لأنهم لا | يُحصّلون هذا الباب ، ومن جَمَع | بين ساكِنَيْن في مَوْضِع لا يَصِحُّ | فيه اخْتِلاسُ الحَرَكَة فهو مُخْطِئ ، | كَقِراءَة حَمْزة في قوله تعالى : | ^ ( فَمَا اسْطَّعُواْ ) ^ لأَنّ سِينَ | الاستِفْعال لا يَجُوزُ تَحْرِيكُها | بوَجْه من الوُجُوه انتهى . | | ( و ) *!الرُّوم ( بالضَّمّ : جِيلٌ من ولد | الرُّوم بنِ عِيصُو ) بن إسحاق عليه | السلام ، سُمُّوا باسم جَدّهم ، قيل : | كان لِعِيصو ثَلاثُون ولداً منهم |

| الرُّوم ، ودَخَل في الرُّوم طوائِفُ من | تَنُوخِ ونَهْد وسُلَيم وغَيرِهم من غَسّان | كانُوا بالشَّام ، فلما أَجْلاهم | المُسْلِمُون عنها دخلوا بِلادَ الرُّوم ، | فاْستَوْطَنُوها ، فاختلَطَت أنسابُهم . | | ( رَجُلٌ *!رُومِيٌّ ج : *!رُومٌ ) . قال | الفارِسِيّ : هو من باب زَنْجِيّ | وزَنْج . قال ابنُ سِيدَه : ومثلُه عِنْدِي | فارسِيّ وفُرْس . قال : وليس بَيْن | الوَاحِد والجَمْع إلا الياءُ المُشَدَّدَة | كما قالوا : تَمْرة وتَمْر ، ولم يكن | بين الواحد والجَمْع إلا الهاء ، قال : | ( *!والرُّومَةُ ، بالضَّمِّ ) غَيرُ مَهْمُوز : | ( الغِراءُ ) الذي ( يُلْصَق به رِيشُ | السَّهْمِ ) ، قال أبو عُبَيد : هي بِغَيْر | هَمْز ، وحَكَاها ثَعْلب مَهْمُوزة ، وقد | تقدم . | | ( و ) *!رُومَةُ : ( ة بطَبَرِيَّة ) ، وفي | اللّسان : مَوْضِع بالسُّريانية . | | ( و ) رومة : ( بِئْر بالمَدِينَة ) ، على | سَاكِنها أَفضلُ الصَّلاة والسَّلام ، | وهي التي حَفَرها عُثْمان رَضِي الله | تعالى عنه ، وقيل : اشْتَراها وسَبَّلَها . | وقال نَصْر : وهي بِوَادِي العَقِيق | ومَاؤُها عَذْب . | | ( *!وَرَوَّم : لَبِث . و ) قال اْبنُ | الأعرابيّ : رَوَّم ( فُلاناً ، و ) *!رَوَّم | ( به ) : إذا ( جَعَلَه يَطْلُب الشَّيءَ ) ، | نقله الجوهريّ . ( و ) رَوَّمَ ( الرجلُ | رَأْيَه ) : إذا ( هَمَّ بشيء بعد شَيْءٍ ) . | | ( *!ورامةُ : ع بالبَادِية ) قيل بالعَقِيق . | وقال عُمارَةُ بنُ عَقِيل : وراء القَرْيَتَيْن | في طَرِيق البَصْرَة إلى مَكَّة ، وقيل : | إنه من دِيار عامِر . قال أَوسُ بنُ | حَجَر : | % ( ولو شَهِد الفوارسُ من نُمَيْرٍ % | *!بِرَامةَ أو بنَعْفِ لِوَى القَصِيمِ ) % | | وقال القُطَامِيّ : | % ( حَلَّ الشَّقِيقَ من العَقِيق ظَعائِنٌ % | فنزلن *!رامةَ أو حَلَلْن نَواهَا ) % | | ( ومنه المَثَل : تَسْأَلُني *!برامَتَيْن

| سَلْجَمَا ) ، قال الأصمعِيّ : قيل لرجُل | من *!رَامَةَ : إن قاعَكم هذا طَيِّب ، فلو | زَرَعْتُموه ؟ قال : زَرَعْناه ، قال : وما | زَرَعْتُموه ؟ قال : سَلْجَماً ، قال : ما | جَرَّأَكم على ذلك ؟ قال : مُعانَدَةً | لقَوْل الشَّاعر : | % ( تَسْأَلُني *!بِرامَتَيْن سَلْجَمَا % ) % | % ( يا مَيُّ لو سألتِ شَيْئاً أَمَمَا % ) % | % ( جاء به الكَرِيُّ أو تَجِشَّمَا % ) % | | ( ويُكْثِرون من تَثْنِيَته في الشّعر ) | فَيَقُولُون : *!رامتين ، كأنها قُسِّمَت | جُزْأَيْن كما قالوا للبَعِير : ذو | عَثَانِينَ ، كأَنَّها قسمت أجزاء . | وأنشَد النُّحاة لجَرِير : | % ( بان الخَلِيط برامَتَيْن فَوَدَّعُوا % ) % | | وقال كُثَيّر : | % ( خَلِيلَيّ حُثَّا العِيسَ نُصْبحْ وقد بَدَتْ % | لنا من جِبالِ *!الرامَتَيْن مَناكِبُ ) % | | ( *!ورُومان ، بالضَّم : ع ورُومان | *!الرُّومِيّ ) هو سَفينة ، مَوْلَى النَّبِيّ | [ & ] ، أصله من | بَلْخ . ( و ) رُومان ( بنُ نَعْجَة ) ذَكَره | اْبنُ شَاهِين ( صحابِيَّان ) . وقال ابنُ | فَهْد في الأخير : كأنَّه تابِعِيّ . | | ( وأُمُّ رُومان ) بنتُ عامِر بن عُوَيْمر | الكِنانِيّة : ( أُمُّ عائِشَة الصِّدِّيقة ) رَضِي | اللهُ تَعالى عنهما في الأطراف ، | قيل : اسمُها زَيْنَب ، وقيل : | دَعْد ، تُوفِّيت في ذي الحِجَّة سنة | سِتٍّ وقيل أربعٍ وقيل خَمْس ونَزَل | رسول الله [ & ] | في قَبْرِها ، واستَغْفر لها ، | وكانت حَيّة في الإِفْكِ ، رَوَى لها | البخاريّ حَدِيثاً واحِداً من حَدِيثِ | الإِفْك من رواية مَسْرُوق عنها ولم | يَلْقَها ، وقد قال بَعضُ الرواة عن | مَسْروق : حدثَّتْنِي أُمُّ رُومان ، وذلِك |

| وهم وقد قيل عن مَسْرُوق ، عن | عَبدِ الله بنِ مَسْعود ، عن أُمِّ رومان | قُلتُ : ومسروق على ما في التَّجْرِيد | أدركَ الجاهليةَ ، وسَمِع عليًّا ، ورَوَى | عن أبي بَكْر الصِّدِّيق . | | ( *!والرُّومَانِيُّ : ع باليَمَامة ، *!ورُومِيَّةُ : | د بالمَدَائن خَرِبَ ) الآن . ( و ) *!رُومِيَّةُ | أيضاً : ( د *!بالرُّومِ ) يُعرَف *!بِرُومِيَّة | الكُبْرى ، له ذِكْر في كُتُب الجَفْر ، | بناه روميس ملك *!الروم ، يقال : | ( سُوقُ الدَّجاجِ فيه فَرْسَخٌ ، وسُوقُ | البُرّ ثَلاثَةُ فَراسِخ ، وتَقِف المراكِبُ | فيه على دَكَاكين التُّجَّارِ في خَلِيجٍ | مَعْمُولٍ من النُّحَاس ، وارتفاع سُورِه | ثَمانُون ذِراعاً في عَرْضِ عِشْرِين ) | ذِراعاً ، ( فيما ذكَره ابنُ خُرْدَاذِيه ) ، | بضم الخاء وسكون الراء وفتح الدال | بعدها ألف وكسر الذال المعجمة | سكون الياء التَّحْتِية وآخره هاء . | قال ياقوت في المُعْجَمِ : ! 2 \< وإن يك كاذبا فعليه كذبه > 2 ! . | | ( *!وتَرَوَّم به ) وفي نُسَخة بها : إذا | ( تَهَزَّأَ ) . | | ( و ) *!الرُّوامُ ( كغُراب : اللُّغام ) زِنَةً | ومَعْنًى ، وقد ذَكَره في رام أيضاً . | | ( *!والرُّومِيُّ ، بالضَّم : شِراعُ السَّفِينَة | الفَارِغَةُ ) ، والمُربع شِراعُ المَلأَى ، | قاله أبو عَمرو . | | ( و ) الرُّومِيُّ ( بنُ مَالك : شاعِرٌ . و ) | أبو الحَسَن علِيُّ بنُ العَبَّاسِ بنِ صَالِح | ( ابن الرّومِيّ ) شاعر ( مُتَأَخِّر ) مجوّد ، | توفّى سنةَ أربعٍ وثَمانِين ومائَتَيْن . | | ( وأَبُو *!رُومَى ) كَطُوبَى : مَذْكور في | حَدِيثٍ واهٍ لابن الجَوْزِيّ ، عن ابنِ | عَبَّاس ، أخرجَه ابنُ مَنْده ، ( وأبو | الرُّومِ بنُ عُمَيْر ) بنِ هَاشِم | العَبْدَرِيّ ، هاجَر إلى الحَبَشة مع | أَخِيه مُصْعَب ، قُتِل باليَرْمُوك . | يُقالُ : إنَّ اسمَه مَنْصور : | ( صَحَابِيَّان ) رَضِي الله تعالى عنهما . | | ( *!والرَّام : شَجَر ) . | | ( *!والمَرامُ : المَطْلَبُ ) ، كما في | المُحْكَم . يقال : هو ثَبْت المَقَامِ | بَعِيدُ *!المَرام . |

| | [ ] ومِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : | | *!الرُّوَّام ، كرُمَّان : الطّلاّب . ويجمع | الرّومِيّ على أَرْوام . قال الجوهَرِيّ : | والنِّسبةُ إلى *!رامَة *!رَامِيّ ، على غَيْر | قِياس . قالك وكذلك النِّسْبة إلى | رامَهُرمُز : *!رَامِيّ ، وإن شئتَ | هُرمُزِيّ . قال ابنُ بَرّيّ : بل النِّسبة | إلى *!رامة رامِيّ على القِياس ، | وكذلك النَّسَبُ إلى *!رامَتَيْن رامِيّ | على القِياس ، كما يُقال في النَّسَب | إلى الزَّيْدَيْنِ زَيْدِيّ . فقولُه على غَيْر | قِياس ، لا مَعْنَى له . قال : وكذلك | النَّسَب إلى رامَهُرْمز : رامِيّ على | القِياس . | | *!ورُوَيْم ، كَزُبَيْر : اسم . ورُوَيْم بنُ | محمدِ بنِ رُوَيْم البَغدادِيّ ، أخذ عن | أَبِي القَاسِم الجُنَيد ، وعنه محمدُ بنُ | خَفِيف الشِّيرازِيّ . | | *!ورُومَان : أبو قَبِيلَة . | | *!ورُوَام : كغُراب : مَوْضِع . |

##### Türkçe

| | ( **الرَّوْمُ** : talep ) **المَرامِ** gibi; ve muhakkak | **رامه** **يَرُومه** **رَوْماً** **ومَراماً** : onu talep etti. | | ( ve ) **الرَّوْمُ** : ( kulağın yağı )dır. Bundan | Ebû Bekir’in hadisi:   o, | bir adama temizliğinde vasiyet etti de dedi ki: gözet | **المَغْفَلَة** ve **المَنْشَلَة** **والرَّوْم**’u; o | فتح ile ( ve ضم edilir ). | | Cevherî dedi ki: ( ve ) Sîbeveyh’in zikrettiği **الرَّومُ** ( gizli, kapalı bir kapma harekettir ) | bir tür hafifletme ile; ( ve o, **الإِشْمام**’dan daha çoktur; çünkü o işitilir ), ve o, | hareket veznindedir, her ne kadar kapma olsa da; tıpkı | بين بين hemzesi gibi; onun dediği gibi: | % ( أَأَن زُمَّ أَجمالٌ وفارَق جِيرةٌ % | وصاح غُرابُ البَيْن أنتَ حَزِينُ ) % |

| | Onun sözü: أأن زُمْ, onun takti‘i: فَعُولُنْ’dur; ve | عين’in تسكين’i caiz olmaz; ve كذلك onun sözü | تعالى : ! 2 \< شهر رمضان > 2 !, kimde ki | gizledi; ancak o, kapma bir hareket iledir; | ve caiz olmaz ki birinci راء | sakin olsun; çünkü ondan önce هاء sakindir; | böylece وصل’de iki sakin’i bir araya getirmeye götürür, | ondan önce | bir yumuşak harf olmaksızın. Dedi ki: ve bu, gayr | موجودdur Arapların dillerinden bir şeyde. Dedi ki: ve كذلك onun sözü | تعالى : ! 2 \< إنا نحن نزلنا الذكر وإنا له لحافظون > 2 !, ! 2 \< أفمن يهدي > 2 !, | ve ! 2 \< يخصمون > 2 !, ve bunun benzerleri. | Dedi ki: ve kıraat ehlinin sözüyle itibar edilmez: muhakkak | bu ve benzeri مُدْغَم’dır; çünkü onlar | bu babı tahsil etmezler; ve kim | iki sakin’i bir yerde bir araya getirirse ki onda | hareketin اختلاس’ı sahih olmaz, o hatalıdır; | Hamza’nın kıraati gibi, onun sözü تعالى : | ^ ( فَمَا اسْطَّعُواْ ) ^; çünkü istif‘âl’in سِين’i | hiçbir vecih ile harekelenmesi caiz olmaz; bitti. | | ( ve ) **الرُّوم** ( ضم ile: **الرُّوم** b. **عِيصُو**’nun evladından bir nesil ) **إسحاق**’ın oğlu, عليه | السلام; dedelerinin adıyla adlandırıldılar; denildi ki: | **عِيصو**’nun otuz evladı vardı, onlardan |

| **الرُّوم**; ve **الرُّوم**’a طوائف girdi: | **تَنُوخ**’tan, **نَهْد**’den, **سُلَيم**’den ve başkalarından, **غَسّان**’dan; | Şam’da idiler; sonra Müslümanlar | onları oradan çıkarınca **الرُّوم** diyarına girdiler, | orayı yurt edindiler; böylece nesebleri karıştı. | | ( bir adam **رُومِيٌّ**, çoğulu: **رُومٌ** ). Dedi | Fârisî: o, **زَنْجِيّ** ve **زَنْج** babındandır. Dedi İbn Sîde: ve bunun benzeri bende | **فارسِيّ** ve **فُرْس**’tur. Dedi: ve tekil ile çoğul arasında | ancak şeddeli ياء vardır; onların dediği gibi: **تَمْرة** ve **تَمْر**; ve tekil ile çoğul arasında | ancak هاء vardı. Dedi: | ( **والرُّومَةُ** , ضم ile ) hemzesizdir: | ( tutkal )dır; onunla ( okun tüyü yapıştırılır ). | Dedi Ebû Ubeyd: o, hemzesizdir; ve Sa‘leb onu hemzeli olarak nakletti; ve muhakkak | geçti. | | ( ve ) **رُومَةُ** : ( Taberiyye’de bir yer )dir; ve Lisân’da: Süryanice ile bir mevki. | | ( ve ) **رومة** : ( Medine’de bir kuyu )dur; | sakin olanına en faziletli salât ve selâm; | ve o, Osman رضِي الله | تعالى عنه’un kazdığıdır; ve denildi ki: onu satın aldı ve onu vakfetti. | Ve Nasr dedi: ve o, Vâdî’l-‘Akîk’tedir; | ve suyu tatlıdır. | | ( **وَرَوَّم** : kaldı. ve ) dedi İbn | el-A‘râbî: **رَوَّم** ( falanı; ve ) **رَوَّم** | ( onunla ): ( onu bir şeyi talep eder kıldı ) ise; | onu Cevherî nakletti. ( ve ) **رَوَّمَ** ( adam | görüşünü ): ( bir şeyden sonra bir şeye niyet etti ) ise. | | ( **ورامةُ** : çölde bir yer )dir; ‘Akîk’te denildi. | Ve ‘Umâre b. ‘Akîl dedi: iki köyün arkasında, | Basra’dan Mekke’ye giden yolda; ve denildi ki: | o, Âmir’in diyarındandır. Dedi Evs b. | Hacer: | % ( ولو شَهِد الفوارسُ من نُمَيْرٍ % | **بِرَامةَ** أو بنَعْفِ لِوَى القَصِيمِ ) % | | Ve Kutâmî dedi: | % ( حَلَّ الشَّقِيقَ من العَقِيق ظَعائِنٌ % | فنزلن **رامةَ** أو حَلَلْن نَواهَا ) % | | ( ve ondan mesel: **تَسْأَلُني برامَتَيْن**

| سَلْجَمَا ) ; dedi Asma‘î: **رَامَةَ**’den bir adama denildi: muhakkak sizin bu düzlüğünüz iyi; keşke | onu ekseydiniz? dedi: onu ektik. dedi: ve ne | ektiniz? dedi: şalgam. dedi: sizi buna ne | cesaretlendirdi? dedi: şairin sözüne | inatlaşma olarak: | % ( تَسْأَلُني **بِرامَتَيْن** سَلْجَمَا % ) % | % ( يا مَيُّ لو سألتِ شَيْئاً أَمَمَا % ) % | % ( جاء به الكَرِيُّ أو تَجِشَّمَا % ) % | | ( ve şiirde onun tesniyesini çok yaparlar ) | derler ki: **رامتين**; sanki o iki parçaya bölünmüş gibi; onların deveye dediği gibi: ذو | عَثَانِينَ; sanki o parçalara bölünmüş. | Ve nahivciler Cerîr’den şunu inşad ettiler: | % ( بان الخَلِيط برامَتَيْن فَوَدَّعُوا % ) % | | Ve Kuseyyir dedi: | % ( خَلِيلَيّ حُثَّا العِيسَ نُصْبحْ وقد بَدَتْ % | لنا من جِبالِ **الرامَتَيْن** مَناكِبُ ) % | | ( **ورُومان** , ضم ile: bir yer; ve **رُومان** | **الرُّومِيّ** ) o, Sefîne’dir; Nebî’nin mevlâsı | [ & ] ; aslı | Belh’tendir. ( ve ) **رُومان** ( b. **نَعْجَة** ) onu | İbn Şâhîn zikretti ( iki sahâbî ). Ve İbn | Fehd sonuncusu hakkında dedi: sanki o tâbiîdir. | | ( ve **أُمُّ رُومان** ) ‘Âmir b. ‘Uveymir | el-Kinâniyye’nin kızı: ( Sıddîka Âişe’nin annesi )dir, رضِي | اللهُ تَعالى عنهما; etrâfta; | denildi ki: onun adı Zeyneb’dir; ve denildi ki: | Da‘d’dır. Zilhicce’de, altı yılında vefat etti; | ve denildi dört; ve denildi beş. Ve indi | Resûlullah [ & ] | onun kabrine; ve onun için istiğfar etti. | Ve o, ifk’te hayatta idi. Onun için | Buhârî, ifk hadîsinden bir tek hadîs rivayet etti; Mesrûk’un ondan rivayetiyle; ve | onu görmedi. Ve muhakkak bazı râvîler Mesrûk’tan dedi: | bana **أُمُّ رُومان** haber verdi; ve bu |

| Ve onlar; ve gerçekten **مَسْرُوق**’tan, ondan… diye söylenmiştir; | **عَبدِ الله بنِ مَسْعود**’dan, **أُمِّ رومان**’dan: | Dedim ki: ve **مسروق** **التَّجْرِيد**’de olan şeye göre | câhiliyyeyi idrak etti, **عليّ**’yi işitti ve rivayet etti | **أبي بَكْر الصِّدِّيق**’tan. | | ( *!Ve **الرُّومَانِيُّ**: **اليَمَامة**’de bir köydür; *!ve **رُومِيَّةُ**: | **المَدَائن**’de bir köydür; şimdi harap olmuştur.) ( Ve ) *!**رُومِيَّةُ** | ayrıca: ( **الرُّومِ**’da bir köy ) *!**بِرُومِيَّة** | **الكُبْرى** diye bilinir; **الجَفْر** kitaplarında onun hakkında zikr vardır; | onu **الروم**’un kralı **روميس** inşa etti; denilir ki: | ( Onun içinde **الدَّجاجِ** pazarı bir fersahtır; ve | **البُرّ** pazarı üç fersahtır; ve gemiler | onun içinde, bakırdan yapılmış bir körfezde | tüccarların dükkânlarının üzerine yanaşır; ve surunun yüksekliği | seksen arşındır, eni yirmi ) | arşın; (İbn **خُرْدَاذِيه**’in zikrettiği üzere); | **الخاء**’ın dammesiyle, **الراء**’ın sükûnuyla, **الدال**’ın fethasıyla, | ardından bir elif; ve mu‘ceme **الذال**’ın kesresiyle; | **الياء التَّحْتِية**’nin sükûnuyla; ve sonu **هاء**’dır. | **ياقوت** **المُعْجَم**’de dedi ki: ! 2 \< وإن يك كاذبا فعليه كذبه > 2 ! . | | ( *!Ve **وتَرَوَّم به** ) ve içinde olan bir nüshada: eğer | ( **تَهَزَّأَ** ) ise. | | ( Ve ) *!**الرُّوامُ** ( **غُراب** gibi: **اللُّغام** ) vezin ve | mânâ bakımından; ve onu **رام**’da da zikretmiştir. | | ( *!Ve **الرُّومِيُّ**; damme ile: boş | geminin yelkenidir ); ve murabba‘ dolunun yelkenidir; | bunu **أبو عَمرو** söyledi. | | ( Ve ) **الرُّومِيُّ** ( **مَالك**’in oğlu: bir şairdir. Ve ) | **أبو الحَسَن** **علِيُّ بنُ العَبَّاسِ بنِ صَالِح** | ( **ابن الرّومِيّ** ) şairdir ( geç dönemli ), iyi işçilikli; | iki yüz seksen dört yılında vefat etti. | | ( Ve **أَبُو رُومَى** ) **طُوبَى** gibi: | İbn **الجَوْزِيّ**’nin zayıf bir hadisinde zikredilmiştir; İbn | **عَبَّاس**’tan; onu İbn **مَنْده** çıkarmıştır. ( Ve **أبو | الرُّومِ بنُ عُمَيْر** ) **هَاشِم** | **العَبْدَرِيّ**’nin oğludur; kardeşi **مُصْعَب** ile | Habeşistan’a hicret etti; **اليَرْمُوك**’ta öldürüldü. | Denilir ki: onun adı **مَنْصور**’dur: | ( iki sahâbî ) Allah Teâlâ onlardan razı olsun. | | ( *!Ve **الرَّام**: bir ağaçtır ). | | ( *!Ve **المَرامُ**: istenen şeydir ), | **المُحْكَم**’de olduğu gibi. Denilir: o, makamı sabit, | *!**المَرام**’ı uzak olandır. |

| | [ ] Ve kendisine istidrâk olunan şeylerdendir: | | *!**الرُّوَّام**; **رُمَّان** gibi: taliplerdir. Ve | **الرّومِيّ**’nin çoğulu **أَرْوام** üzerine getirilir. **الجوهَرِيّ** dedi ki: | **رامَة**’ye nisbet **رَامِيّ**’dir; kıyasa aykırı olarak. | Senin sözün: ve aynı şekilde nisbet | **رامَهُرمُز**’a: *!**رَامِيّ**’dir; ve istersen | **هُرمُزِيّ**. İbn **بَرّيّ** dedi ki: bilakis nisbet | **رامة**’ye **رامِيّ**’dir, kıyas üzeredir; | ve aynı şekilde nisbet **رامَتَيْن**’e **رامِيّ**’dir | kıyas üzeredir; nitekim nisbet hakkında denildiği gibi | **الزَّيْدَيْنِ**’e: **زَيْدِيّ**. O hâlde onun “kıyasa aykırı olarak” sözü | mânâsızdır. Dedi ki: ve aynı şekilde | nisbet **رامَهُرْمز**’a: **رامِيّ**’dir | kıyas üzeredir. | | *!**ورُوَيْم**; **زُبَيْر** gibi: bir isimdir. Ve **رُوَيْم بنُ | محمدِ بنِ رُوَيْم البَغدادِيّ**; **أَبِي القَاسِم الجُنَيد**’den aldı; ve ondan **محمدُ بنُ | خَفِيف الشِّيرازِيّ** aldı. | | *!**ورُومَان**: bir kabilenin babasıdır. | | *!**ورُوَام**: **غُراب** gibi: bir yerdir. |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَامَ
1 رَامَ ذ , (T, S, M, Msb,) aor. يَرُومُ, (T, S, Msb,) inf. n. رَوْمٌ (T, S, M, Msb, K) and مَرَامٌ, (Msb, K, TA,) He sought, sought for or after, or desired, syn. طَلَبَ, (T, * M, Msb, K, *) a thing. (S, M, Msb.) ― -b2- [And hence, He attempted another person in fight &c., and a thing.] ― -b3- And [hence also] الرَّوْمُ, (K,) or رَوْمُ الحَرَكَةِ, mentioned by Sb, (S,) [as though signifying The desiring to pronounce the vowel-sound without fully accomplishing that desire,] means [the pronouncing] a vowel-sound (حَرَكَة) slurred (مُخْتَلَسَة) and rendered obscure, (S, K,) for, or by, [accord. to different copies of the S,] a sort of alleviation [of the utterance]; (S;) it is more [in effect] than what is termed الاـِشْمَام, because it is heard; (S, K;) and it is of the same measure [in prosody] as the vowel-sound [fully pronounced]; as [in the case of what is termed] هَمْزَةٌ بَيْنَ بَيْنَ, such as in the saying of the poet,
أَاَنْ زُمَّ أَجْمَالٌ وَفَارَقَ جِيرَةٌ
وَ صَاحَ غُرَابُ البَيْنِ أَنْتَ حَزِينُ
[Is it because that camels have had the nose-reins attached to them, and neighbours have separated, one from another, and the raven of disunion has uttered its cry, thou art mourning?]; أَاَنْ زُمْ being scanned as فَعُولُنْ; and it not being allowable to make the ع [in فعولن] quiescent: it is such also as in the phrase in the Kur [ii. 181] شَهْرُ رَمَضَانَ with him who makes [the dammeh] obscure; it being only with a slurred vowel-sound (حَرَكَة مُخْتَلَسَة); and it not being allowable for the former ر [i. e. the ر of شهر] to be quiescent, because the ه before it is quiescent, for this would lead to the combination of two quiescent letters in a case of continuity, [i. e. when there is no pause after them,] without there being before them a soft letter [i. e. ا or و or ى, as in دَوَابّ &c.], which is not found in any of the dialects of the Arabs: and it is such also as in the instances in the Kur [xv. 9 and x. 36 and xxxvi. 49] اـِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ and أَمَّنْ لَا يَهِدِّى and يَخِصِّمُونَ [for يَهْتَدِى and يَخْتَصِمُونَ], and the like thereof: no regard should be paid to the saying of Fr, that in this [last] and the like instances a letter [which in this instance and in the next preceding it is ت] is incorporated into another [following it]; for they [i. e. the Arabs] do not realize this mode [of incorporation]; and he who combines two quiescent letters in an instance in which the slurring of the vowel-sound (اِخْتِلَاسُ الحَرَكَةِ) is not proper errs; as in the reading of Hamzeh, in the Kur [xviii. 96], فَمَا اسطَّاعُوا; for the س of الاِسْتِفْعَالُ may not be made movent in any manner [and therefore it may not be incorporated into the following letter]. (S, TA.) الرَّوْمُ is [also] in a case of pausing after a word ending with any letter except the fem. ة, [in like manner] meaning The indicating the vowel with an obscure sound: (I' Ak p. 351:) رَوْمُ الحَرَكَةِ in pausing after a word that is مَرْفُوع or مَجْرُور is from رَامَ الشَّىْءَ signifying طَلَبَهُ: Sb says that those of whom one says رَامُوا الحَرَكَةَ [They slurred the vowel-sound] are induced to do what this signifies [instead of suppressing the vowel-sound entirely] by eagerness to exclude it from the case of that which is necessarily made quiescent in every instance, and to show that its case is, in their opinion, not like the case of that which is made quiescent in every instance. (M.) [See also 4 in art. شور.]

روّم فُلَانًا
2 روّم فُلَانًا ذ (Msb, K) followed by الشَّىْءَ, (Msb,) and (K) روّم بِفُلَانٍ, (IAar, S, K,) He made such a one to seek, seek for or after, or desire, the thing. (IAar, S, Msb, K.) ― -b2- And روّم رَأْيَهُ He meditated, intended, purposed, desired, or endeavoured, to do one thing after another. (K.) -A2- And روّم He tarried; paused; tarried and waited or expected; or was patient, and tarried and waited or expected. (K.) Quasi 4. أَرَمْتَ, for أَرْمَمْتَ: see the latter, near the end of the first paragraph of art. رم.

تروّم بِهِ
5 تروّم بِهِ ذ , or بِهَا, accord. to different copies of the K, (TA,) He mocked at, scoffed at, laughed at, derided, or ridiculed, him, or her. (K, TA.)

رَامٌ
رَامٌ ذ A certain species of trees. (S, K. *)

رَوْمٌ
رَوْمٌ ذ inf. n. of 1 [q. v.]. (T, S, M, &c.) -A2- See also what next follows.

رُومٌ
رُومٌ ذ The lobe, or lobule, of the ear; (M, K;) as also ↓ رُومٌ. (K.) -A2- الرُّومُ A certain nation, (M, K,) well known; (M;) [said by the Arabs to be] descendants of Er-Room, the son of Esau (عيصُو [so called by the Arabs]), (T, * S, K,) the son of Isaac the Prophet; (TA;) [i. e. the Greeks; generally meaning, of the Lower Empire; but sometimes, only those of Asia; and sometimes those of the Lower Empire together with all the nations of Europe beside: the ancient Greeks are more properly called by the Arabs اليُونَانُ:] one says ↓ رُومِىٌّ and رُومٌ; (S, K;) the former of these two appellations being applied to a single person, (M, K,) and the latter being the pl., (S, K,) [or rather a coll. gen. n.,] like زِنْجِىٌّ and زِنْجٌ; (AAF, S, M;) the former being distinguished from the latter only by the doubled ى, like as تَمْرَةٌ is distinguished from تَمْرٌ its pl. [or coll. gen. n.] only by the ة: (S:) and رُومِىٌّ has for [its proper] pl. ↓ أَرْوَامٌ. (TA.) [It is also applied to The country of the nation, or people, so called, both in Europe and Asia, and sometimes only in Asia. Hence, بَحْرُ الرُّومِ The Sea of the Greeks; meaning the Mediterranean Sea.]

رُومَةٌ
رُومَةٌ ذ Glue, with which the feathers of an arrow are stuck: (M, K:) said by A'Obeyd to be [thus] without ء; but mentioned by Th with ء. (M, TA. [See art. رأم.])

رُومِىٌّ
رُومِىٌّ ذ The sail of an empty ship: (AA, T, K:) that of a full ship is called مُرْبِعٌ. (AA, T.) -A2- See also رُومٌ.

رُوَامٌ
رُوَامٌ ذ i. q. لُغَامٌ [The foam of the mouth of a camel]: (K:) mentioned also in art. رُؤَامٌ [as written رُؤَامٌ, and signifying slaver]. (TA.)

رُوَّامٌ
رُوَّامٌ ذ [pl. of ↓ رَائِمٌ, which signifies Seeking, &c.; act. part. n. of 1:] i. q. طُلَّابٌ [pl. of طَالِبٌ]. (TA.)

رَائِمٌ
رَائِمٌ ذ : see what next precedes.

أَرْوَامٌ
أَرْوَامٌ ذ pl. of رُومِىٌّ. (TA.) See رُومٌ.

مَرَامٌ
مَرَامٌ ذ i. q. مَطْلَبْ (S, M, K) [accord. to the PS A place of seeking or searching: but it should be observed that مَطْلَبٌ is an inf. n., and also a n. of place and of time: also that مَرَامٌ is expressly said in the Msb and TA to be an inf. n. of رَامَ, though not in the S nor in the M: and that it is mentioned in the K in the beginning of this art. as syn. with رَوْمٌ in the sense of طَلَبٌ, and at the end of the art. as signifying the same as مَطْلَبٌ]. One says, هُوَ ثَبْتُ المَقَامِ بَعِيدُ المَرَامِ [which may mean He is firm, or steady, in respect of the place of standing; far-aiming in respect of the place of seeking: or, agreeably with an explanation voce ثَبْتٌ, he is one who does not quit his station, or abode, without necessity, though far-aiming &c.: but it is obvious that both المقام and المرام may here be inf. ns.]. (TA.)

مَرُومٌ
مَرُومٌ ذ Sought, sought for or after, or desired. (Msb.)

##### Türkçe

رَامَ
1 **رَامَ** **ذ** , (T, S, M, Msb,) muzâri‘i **يَرُومُ**, (T, S, Msb,) mastar ismi **رَوْمٌ** (T, S, M, Msb, K) ve **مَرَامٌ**, (Msb, K, TA,) O, bir şeyi aradı, arayıp peşine düştü yahut istedi; eş anlamlısı **طَلَبَ**. (T, * M, Msb, K, *) (S, M, Msb.) ― -b2- [Bundan dolayı, savaş vb. hususta başka bir kimseye ve bir şeye teşebbüs etti.] ― -b3- Ve [yine bundan dolayı] **الرَّوْمُ**, (K,) yahut **رَوْمُ الحَرَكَةِ**, Sîbeveyh tarafından zikredilen, (S,) [sanki “harekeyi tam gerçekleştirmeksizin onu telaffuz etmeyi istemek” mânasında imiş gibi,] (S, K,) bir harekeyi (**حَرَكَة**) “kaçırılmış” (**مُخْتَلَسَة**) ve müphem kılınmış olarak telaffuz etmek demektir; (S, K,) [S’nin farklı nüshalarına göre] telaffuzun bir tür hafifletilmesi için yahut onunla; (S;) bu, **الاـِشْمَام** denilenden [etki bakımından] daha fazladır; çünkü o işitilir; (S, K;) ve vezin [aruzda] bakımından, [tam telaffuz edilen] hareke ile aynı ölçüdedir; [**هَمْزَةٌ بَيْنَ بَيْنَ** denilen şeyde olduğu] gibi; şairin şu sözünde olduğu gibi:
أَاَنْ زُمَّ أَجْمَالٌ وَفَارَقَ جِيرَةٌ
وَ صَاحَ غُرَابُ البَيْنِ أَنْتَ حَزِينُ
[“Develere burun yuları takıldı ve komşular birbirinden ayrıldı ve ayrılık kargası ötüşünü haykırdı diye mi, sen hüzünlüsün?”]; **أَاَنْ زُمْ** ifadesi **فَعُولُنْ** olarak takti‘ edilir; ve **ع**’yi [**فعولن**’deki] sâkin kılmak câiz değildir: Kur’ân’daki [ii. 181] **شَهْرُ رَمَضَانَ** ibaresinde, [damme’yi] müphem kılan kimse yanında da böyledir; çünkü bu, ancak “kaçırılmış” bir hareke (**حَرَكَة مُخْتَلَسَة**) iledir; ve önceki **ر**’nin [yani **شهر**’in **ر**’sinin] sâkin olması câiz değildir; zira ondan önceki **ه** sâkindir; çünkü bu, iki sâkin harfin, aralarında durak olmaksızın süreklilik hâlinde birleşmesine götürür; [yani onların ardından vakıf yapılmadığında;] ve onların önünde bir yumuşak harf [yani **ا** yahut **و** yahut **ى**, **دَوَابّ** vb. gibi] bulunmaksızın; bu ise Arapların lehçelerinin hiçbirinde bulunmaz: Kur’ân’daki [xv. 9 ve x. 36 ve xxxvi. 49] **اـِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ** ve **أَمَّنْ لَا يَهِدِّى** ve **يَخِصِّمُونَ** [**يَهْتَدِى** ve **يَخْتَصِمُونَ** yerine] ve benzerlerinde de böyledir: Ferrâ’nın, bu [son] ve benzeri örneklerde bir harfin [bu örnekte ve ondan önceki örnekte **ت**’nin] başka bir [sonraki] harfe idğam edildiği sözüne itibar edilmemelidir; çünkü onlar [yani Araplar] bu tarzı gerçekleştirmezler; ve harekenin kaçırılması (**اِخْتِلَاسُ الحَرَكَةِ**) uygun olmayan bir yerde iki sâkini birleştiren kimse hata eder; Hamza’nın Kur’ân’daki [xviii. 96] **فَمَا اسطَّاعُوا** kıraatinde olduğu gibi; çünkü **الاِسْتِفْعَالُ**’ın **س**’si hiçbir surette harekeli kılınamaz [dolayısıyla sonraki harfe idğam edilemez]. (S, TA.) **الرَّوْمُ**, [ayrıca] dişil **ة** hariç herhangi bir harfle biten bir kelimeden sonra vakıf hâlinde, [aynı şekilde] harekeyi müphem bir sesle belirtmek demektir: (I' Ak s. 351:) **رَوْمُ الحَرَكَةِ**, merfû‘ yahut mecrûr olan bir kelimeden sonra vakıf hâlinde, **رَامَ الشَّىْءَ** (yani **طَلَبَهُ**) sözündendir: Sîbeveyh der ki, hakkında **رَامُوا الحَرَكَةَ** [“harekeyi kaçırdılar”] denilen kimseler, bunun mânasına delâlet eden şeyi [harekeyi bütünüyle düşürmek yerine] yapmaya, onu her durumda zorunlu olarak sâkin kılınan şeyin hükmünden çıkarmaya ve onun i‘râbının, her durumda sâkin kılınan şeyin i‘râbı gibi olmadığını kendi görüşlerince göstermeye olan hırs sebebiyle sevk edilirler. (M.) [Ayrıca **شور** maddesinde 4’e de bak.]

روّم فُلَانًا
2 **روّم فُلَانًا** **ذ** (Msb, K) ardından **الشَّىْءَ** gelerek, (Msb,) ve (K) **روّم بِفُلَانٍ**, (IAar, S, K,) O, falanı o şeyi arar, peşine düşer yahut ister hâle getirdi. (IAar, S, Msb, K.) ― -b2- Ve **روّم رَأْيَهُ**: O, bir şeyi bir şeyin ardından yapmayı düşündü, kastetti, niyet etti, istedi yahut gayret etti. (K.) -A2- Ve **روّم**: O, oyalandı; durakladı; oyalandı ve bekledi yahut umdu; yahut sabretti, oyalandı ve bekledi yahut umdu. (K.) Sanki 4. **أَرَمْتَ**, **أَرْمَمْتَ** yerine: ikincisine bak; **رم** maddesinin birinci paragrafının sonuna yakın.

تروّم بِهِ
5 **تروّم بِهِ** **ذ** , yahut **بِهَا**, K’nın farklı nüshalarına göre, (TA,) O, onunla alay etti, istihza etti, güldü, küçümsedi yahut maskaraya aldı. (K, TA.)

رَامٌ
**رَامٌ** **ذ** Ağaçların belirli bir türü. (S, K. *)

رَوْمٌ
**رَوْمٌ** **ذ** 1’in mastar ismidir [ona bak]. (T, S, M, &c.) -A2- Ayrıca hemen ardından gelen şeye de bak.

رُومٌ
**رُومٌ** **ذ** Kulağın lobu yahut lobcuğu; (M, K;) bunun gibi ↓ **رُومٌ**. (K.) -A2- **الرُّومُ**: belirli bir millet, (M, K,) mâlûm; (M;) [Araplarca] Îsâv’ın (Arapların böyle adlandırdığı **عيصُو**) oğlu Er-Rûm’un soyundan, (T, * S, K,) Peygamber İshak’ın oğlu; (TA;) [yani Yunanlılar; genellikle Aşağı İmparatorluğun halkı mânasında; fakat bazen yalnız Asya’dakiler; bazen de Aşağı İmparatorluğun halkı ile birlikte Avrupa’daki bütün milletler mânasında: eski Yunanlılara Araplarca daha doğru olarak **اليُونَانُ** denir:] ↓ **رُومِىٌّ** ve **رُومٌ** denir; (S, K;) bu ikisinden birincisi tek kişiye uygulanır, (M, K,) ikincisi ise çoğuldur, (S, K,) [daha doğrusu cins cem‘idir,] **زِنْجِىٌّ** ve **زِنْجٌ** gibi; (AAF, S, M;) birincisi, ikincisinden ancak şeddeli **ى** ile ayrılır; tıpkı **تَمْرَةٌ**’nin, çoğulu [yahut cins cem‘i] olan **تَمْرٌ**’den ancak **ة** ile ayrılması gibi: (S:) ve **رُومِىٌّ**’nin [asıl] çoğulu olarak ↓ **أَرْوَامٌ** vardır. (TA.) [Ayrıca, bu adla anılan milletin yahut halkın ülkesi için de kullanılır; Avrupa ve Asya’da; bazen yalnız Asya’da. Bundan dolayı, **بَحْرُ الرُّومِ**: Yunanlıların Denizi; Akdeniz kastedilir.]

رُومَةٌ
**رُومَةٌ** **ذ** Okun tüylerinin yapıştırıldığı tutkal: (M, K:) A‘beyd tarafından, hemzesiz olarak böyle olduğu söylenmiştir; fakat Sa‘leb onu hemzeli olarak zikretmiştir. (M, TA. [**رأم** maddesine bak.])

رُومِىٌّ
**رُومِىٌّ** **ذ** Boş bir geminin yelkeni: (AA, T, K:) dolu gemininki **مُرْبِعٌ** diye adlandırılır. (AA, T.) -A2- Ayrıca **رُومٌ**’a da bak.

رُوَامٌ
**رُوَامٌ** **ذ** **لُغَامٌ** ile aynı mânadadır [devenin ağzının köpüğü]: (K:) **رُؤَامٌ** maddesinde de (yazılışı **رُؤَامٌ** olarak ve “salya” mânasında) zikredilmiştir. (TA.)

رُوَّامٌ
**رُوَّامٌ** **ذ** [↓ **رَائِمٌ**’in çoğulu; o da “arayan vb.” demektir; 1’in ism-i fâilidir:] **طُلَّابٌ** ile aynı mânadadır [**طَالِبٌ**’in çoğulu]. (TA.)

رَائِمٌ
**رَائِمٌ** **ذ** : hemen önce geçene bak.

أَرْوَامٌ
**أَرْوَامٌ** **ذ** **رُومِىٌّ**’nin çoğuludur. (TA.) **رُومٌ**’a bak.

مَرَامٌ
**مَرَامٌ** **ذ** **مَطْلَبْ** ile aynı mânadadır (S, M, K) [PS’ye göre “arama yeri yahut arayış yeri”; fakat şuna dikkat edilmelidir: **مَطْلَبٌ** bir mastar ismidir; ayrıca yer ve zaman ismidir: ve **مَرَامٌ**’ın, S’de ve M’de değilse de Msb ve TA’da açıkça **رَامَ**’nın mastar ismi olduğu söylenmiştir: ve K’da bu maddenin başında **رَوْمٌ** ile, **طَلَبٌ** mânasında, eş anlamlı olarak zikredilmiş; maddenin sonunda ise **مَطْلَبٌ** ile aynı mânada olduğu belirtilmiştir]. Şöyle denir: **هُوَ ثَبْتُ المَقَامِ بَعِيدُ المَرَامِ** [şu mânaya gelebilir: “durma yeri bakımından sağlam/sabit; arama yeri bakımından uzak hedefli”: yahut **ثَبْتٌ** maddesinde geçen bir açıklamaya uygun olarak, “zaruret olmaksızın makamını yahut ikametini terk etmeyen, her ne kadar uzak hedefli vb. olsa da”: fakat açıktır ki burada hem **المقام** hem **المرام** mastar isimleri olabilir]. (TA.)

مَرُومٌ
**مَرُومٌ** **ذ** Aranan, peşine düşülen yahut istenen. (Msb.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

رَام
رَام ( w )  U ( n. ac. رَوْم 1 ,  مَرَام [ 17A ] ),
a.  Desired; longed, yearned, craved for; coveted.

رَوَّمَ
رَوَّمَ II
a.  [ acc. . &  Bi ], Made to desire &c.

b.  Stopped, stayed, tarried.

c.  Meditated, formed, planned ( project & c. ).

تَرَوَّمَ
تَرَوَّمَ V
a.  [ Bi ], Mocked at, ridiculed, derided.

رَوْم
رَوْم [ 1 ],
a.  Desire, wish; craving, longing.

b.  Lobe ( of the ear ).

رَامَة
رَامَة [ 1tA ],
a.  Pool, pond.

b.  Rama ( city ).

رُوْم
رُوْم [ 3 ] , ( pl. أَرْوَاْم 38 ),
a.  Roman; Byzantine.

b.  see 1 (b) .

رُوْمَة
رُوْمَة [ 3t ],
a.  Rome.

b.  Glue.

رُوْمِيّ
رُوْمِيّ [ 3yi ],
a.  see 3 (a) .

رُوْمِيَّة
رُوْمِيَّة [ 3yit ] , ( pl. رَوَاْمِيّ 22yi ),
a.  Beam; rafter.

مَرَام
مَرَام [ 17A ],
a.  Desire, object.

رُوْمِيَة
رُوْمِيَة
a.  see 3t (a) .

بَحْر الرُّوْم
بَحْر الرُّوْم
a.  The Mediterranean.

رَوْن
رَوْن
a.  Hardness; difficulty.

رُوْن
رُوْن ( pl. رُؤُوْن ),
a.  Misfortune, calamity.

رُوْنَة
رُوْنَة
a.  Main, principal part.

رِوَنْد
رِوَنْد ,  رَاوَنْد
a.  Rhubarb.

رَوْنَق
رَوْنَق
a.  see under رَنَقَ

##### Türkçe

**رَام**
**رَام** ( w ) U ( n. ac. **رَوْم** 1 , **مَرَام** [ 17A ] ),
a. Arzuladı; özledi, hasret çekti, şiddetle istedi; göz dikti.

**رَوَّمَ**
**رَوَّمَ** II
a. [ acc. . & Bi ], Arzulattı vb.

b. Durdu, kaldı, oyalanıp bekledi.

c. Düşündü, tasarladı, planladı ( proje vb. ).

**تَرَوَّمَ**
**تَرَوَّمَ** V
a. [ Bi ], Alay etti, istihza etti, küçümsedi.

**رَوْم**
**رَوْم** [ 1 ],
a. Arzu, istek; şiddetli istek, özlem.

b. Kulak memesi ( kulağın ).

**رَامَة**
**رَامَة** [ 1tA ],
a. Havuz, gölet.

b. Rama ( şehir ).

**رُوْم**
**رُوْم** [ 3 ] , ( pl. **أَرْوَاْم** 38 ),
a. Romalı; Bizanslı.

b. bkz. 1 (b) .

**رُوْمَة**
**رُوْمَة** [ 3t ],
a. Roma.

b. Tutkal.

**رُوْمِيّ**
**رُوْمِيّ** [ 3yi ],
a. bkz. 3 (a) .

**رُوْمِيَّة**
**رُوْمِيَّة** [ 3yit ] , ( pl. **رَوَاْمِيّ** 22yi ),
a. Kiriş; mertek.

**مَرَام**
**مَرَام** [ 17A ],
a. Arzu, amaç.

**رُوْمِيَة**
**رُوْمِيَة**
a. bkz. 3t (a) .

**بَحْر الرُّوْم**
**بَحْر الرُّوْم**
a. Akdeniz.

**رَوْن**
**رَوْن**
a. Sertlik; güçlük.

**رُوْن**
**رُوْن** ( pl. **رُؤُوْن** ),
a. Musibet, felaket.

**رُوْنَة**
**رُوْنَة**
a. Ana, başlıca kısım.

**رِوَنْد**
**رِوَنْد** , **رَاوَنْد**
a. Ravent.

**رَوْنَق**
**رَوْنَق**
a. **رَنَقَ** maddesi altında bkz.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D9%85/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

روم
1.BAB
رَامَ - يَرُوْمُ - رُوْم
رَامَ - يَرُوْمُ + كائن + شيئاً: يطلبه: يرغب ويريد ويحرص على تحصيل مراد: يشعر بميل للحصول على شيء وتملكه والاستفادة منه، أو للقيام بفعل أو تحقيق رغبة
رُوْم - الروم : اسم القوم الذي سكنو مدينة روما وشمال البحر المتوسط عموماً، وأكثر الغربيين اليوم من نسلهم
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الميل للقيام بفعل للحصول على مراد مع  رغبة وأمل وطمع بالنجاح"، وهي:
حَرَصَ - يَحْرِصُ، شَاءَ - يَشَاءُ، رادَ - يَرُوْدُ، بَغى - يَبْغِي، رَغِبَ - يَرْغَبُ، رَامَ - يَرُوْمُ
روم
 	﴿غلبت الروم(2)﴾ الروم
مختار الصحاح
● [روم] ر و م: رَامَ الشيء طلبه وبابه قال و رَوْمُ الحركة الذي ذكره سيبويه مستقصى في الأصل و المَرَامُ المطلب و رامَةُ اسم موضع بالبادية وفيه جاء المثل تسألني برامتين سلجما و رَامَ هُرْمُزُ بلد و الرُّومُ جيل من ولد الروم بن عيصو يقال رُومِيٌّ و رُومٌ مثل زنجي وزنج
معجم الفرائد القرآنية:
ر و م
"الرُّومُ" في قوله تعالى " غُلِبَتِ الرُّومُ "  (2) الروم .
الرُّوم : اسم قوم، أصلهم من روما، وقد امتد سلطانهم في بلاد كثيرة . وأكثر الغربيين اليوم من نسلهم .
الراغب
روم
- }آلم *** غلبت الروم{ [الروم/1 - 2]، يقال مرة للجيل المعروف، وتارة لجمع رومي كالعجم.
ملخص اللسان
1.     رام الشيءَ يَرومُهُ رَوْماً ومَراماً: طلبه ؛ والمَرامُ المَطْلَبُ. رَوَّمْتُ فلاناً ،ورَوَّمْتُ بفلان إذا جعلته يطلب الشيء.       ومنه رَوْمُ الحركة في الوقف على المرفوع والمجرور
2.     والرامُ: ضرب من الشجر.
3.     والرَّوْمُ: شَحْمة الأُذن.
4.     والرُّومُ: جيل معروف، واحدهم رُوميّ، يَنْتَمون إلى عِِيصُو بن إسحق النبي، عليه السلام.
5.     والرُّومَة بغير همز الغِراء الذي يلصق به ريش السهم؛
6.     ورُومة: بئر بالمدينة.
7.     الرُّومِيُّ شِراعُ السفينة الفارغة،
لسان العرب
● - روم: رام الشيءَ يَرومُهُ رَوْماً ومَراماً: طلبه، ومنه رَوْمُ الحركة      في الوقف على المرفوع والمجرور؛ قال سيبويه: أَما الذين راموا الحركة فإنه      دعاهم إلى ذلك الحِرْصُ على أَن يُخرجوها من حالِ ما لزمه إسكانٌ      على كل حال، وأَن يُعلموا أَن حالها عندهم ليس كحال ما سكن على كل حال،      وذلك أَراد الذين أَشَمُّوا إلا أَن هؤلاء أَشد توكيداً؛ قال الجوهري:      رَوْمُ الحركة الذي ذكره سيبويه حركة مُخْتَلَسَةٌ مُخْتفاةٌ لضرب من      التخفيف، وهي أَكثر من الإشمام لأنها تسمع، وهي بِزِنَةِ الحركة وإن كانت      مُخْتلَسة مثل همزة بين بين كما قال:      أَأَن زُمَّ أَجْمالٌ وفارقَ جيرة،      وصاح غُراب البَيْنِ: أَنتَ حَزِينُ      قوله أَأَن زم: تقطيعه فعولن، ولا يجوز تسكين العين، وكذلك قوله تعالى:      شَهْرُ رَمضان، فيمن أَخفى إنما هو بحركة مختلسة، ولا يجوز أَن تكون      الراء الأُولى ساكنة لأَن الهاء قبلها ساكن، فيؤدي إلى الجمع بين الساكنين في      الوصل من غير أَن يكون قبلها حرف لين، قال: وهذا غير موجود في شيء من      لغات العرب، قال: وكذلك قوله تعالى: إنا نحن نزَّلنا الذكر وأَمَّنْ لا      يَهِدِّي ويَخَصِّمون، وأَشباه ذلك، قال: ولا مُعْتَبَر بقول القُرَّاء إن      هذا ونحوه مدغم لأَنهم لا يُحَصِّلون هذا الباب، ومن جمع بين الساكنين في      موضع لا يصح فيه اختلاس الحركة فهو مخطئ كقراءَة حمزة في قوله تعالى:      فما اسطاعوا، لأَنَّ سين الاستفعال لا يجوز تحريكها بوجه من الوجوه. قال      ابن سيده: والمَرامُ المَطْلَبُ. ابن الأَعرابي: رَوَّمْتُ فلاناً      ورَوَّمْتُ بفلان إذا جعلته يطلب الشيء.      والرامُ: ضرب من الشجر.      والرَّوْمُ: شَحْمة الأُذن. وفي حديث أبي بكر، رضي الله عنه: أنه أَوصى      رجلاً في طهارته فقال: تَعَهَّد المَغْفَلَةَ والمَنْشَلَةَ والرَّوْمَ؛      هو شحمة الأُذن.      والرُّومُ: جيل معروف، واحدهم رُوميّ، يَنْتَمون إلى عِِيصُو بن إسحق      النبي، عليه السلام. ورُومانُ، بالضم: اسم رجل، قال الفارسي: رُومٌ      ورُومِيّ من باب زَنْجِيّ وَزَنْج؛ قال ابن سيده: ومثله عندي فارِسيّ وفِرْسٌ،      قال: وليس بين الواحد والجمع إلا الياء المشددة كما قالوا تمرة وتمر، ولم      يكن بين الواحد والجمع إلا الهاء.      قال: والرُّومَة بغير همز الغِراء الذي يلصق به ريش السهم؛ قال أَبو      عبيد: هي بغير همز، وحكاها ثعلب مهموزة. ورُومة: بئر بالمدينة. وبئر      رُومَةَ، بضم الراء: التي حفرها عثمان بناحية المدينة، وقيل: اشتراها وسَبَّلها.      وقال أَبو عمرو: الرُّومِيُّ شِراعُ السفينة الفارغة، والمُرْبعُ شِراع      المَلأَى. ورامَةُ: اسم موضع بالبادية؛ وفيه جاء المثل:      تَسْألُني برامَتَيْنِ سَلْجَما      والنسبة إليهم رامِيّ على غير قياس، قال: وكذلك النسبة إلى      رامَهُرْمُزَ، وهو بلد، وإن شئت هُرْمُزِيّ؛ قال ابن بري: قال أَبو حنيفة سلجم معرب      وأَصله بالشين، قال: والعرب لا تتكلم به إلا بالسين غير المعجمة؛ وقيل      لرامِيٍّ: لمَ زرعتم السَّلْجَمَ؟ فقال: معاندة لقوله:      تَسْأَلُني برامَتَيْنِ سَلْجَما،      يا مَيُّ، لو سأَلتِ شيئاً أَمَما،      جاء به الكَرِيُّ أَو تَجَشَّما      قال ابن بري عند قول الجوهري والنسبة إلى رامة رامِيّ على غير القياس،      قال: هو على القياس، قال: وكذلك النسب إلى رامَتَيْن رامِيّ، كما يقال في      النسب إلى الزَّيْدَيْنِ زَيْدِيّ، قال: فقوله راميّ على غير قياس لا      معنى له، قال: وكذلك النسب إلى رامَهُرْمُز رامِيّ على القياس.      ورُومَةُ: موضع، بالسريانية. ورُوَيْمٌ: اسم. ورُومانُ: أَبو قبيلة.      ورُوام: موضع، وكذلك رامَةُ؛ قال زهير:      لِمَنْ طَلَلٌ برامَةَ لا يَرِيمُ      عفا، وخِلالُهُ حُقُبٌ قَدِيمُ؟      فأما إكثارهم من تثنية رامَةَ في الشعر فعلى قولهم للبعير ذو عَثانِينَ،      كأنه قسمها جزئين كما قسم تلك أَجزاء؛ قال ابن سيده: وإنما قضينا على      رامَتَيْنِ أنها تثنية سميت بها البلدة للضرورة، لأَنهما لو كانتا أَرْضَين      لقيل الرامتين بالألف واللام كقولهم الزيدان، وقد جاء الرامَتان باللام؛      قال كثيرِّ:      خليليّ حُثَّا العِيسَ نُصْبِحْ، وقد بَدَتْ،      لنا من جبال الرامَتَيْنِ، مَناكِبُ      ورامَهُرْمُزَ: موضع، وقد تقدم في هذا الفصل ما فيها من اللغات والنسب      إليها.
مقاييس اللغة:
(روم)  الراء والواو والميم أصلٌ يدلُّ على طلبِ الشيء. ويقال رُمْتُ الشّيءَ أَرُومُه رَوْماً. والمَرَام: المَطْلب. قال ابنُ الأعرابيّ: يقال رَوَّمتُ فلاناً وبفُلانٍ، إِذا جعلته يَرومُ [الشّيءَ([33])] ويطلبه.
القاموس المحيط:
الرَّوْمُ الطَّلَبُ، كالمَرامِ، وشَحْمَةُ الْأُذُنِ، ويضمُّ، وحَرَكَةٌ مُخْتَلَسَةٌ مُخْتَفاةٌ، وهي أكثَرُ من الإِشْمام، لأنها تُسْمَعُ، وبالضم جِيلٌ من وَلَدِ الرُّومِ بنِ عيصو، رجُلٌ رومِيٌّ ج رومٌ.
والرُّومَةُ، بالضم: الغِراء يُلْصَقُ به ريشُ السَّهمِ، وة بطَبَرِيَّةَ، وبئرٌ بالمدينةِ. ورَوَّمَ: لَبِثَ، و فلاناً، رضي الله عنها به: جَعَلَهُ يَطْلُبُ الشيءَ، و الرجُلُ رأيَهُ: هَمَّ بشيءٍ بعد شيءٍ.
ورامةُ: ع بالبادِيةِ، ومنه المثلُ: " تَسْألُني برامَتَيْنِ سَلْجَماً " .
يُكْثِرونَ من تَثْنِيَتِهِ في الشِّعرِ. ورومانُ، بالضم: ع. ورومانُ الرومِيُّ، وابنُ نَعْجَةَ: صحابيانِ.
وأُمُّ رومانَ: أُمُّ عائشةَ الصِّدِّيقةِ. والرومانيُّ: ع باليمامةِ. ورومِيَّةُ: د بالمَدائن خَربَ، و د بالرومِ، سُوقُ الدَّجاجِ فيه فَرْسَخٌ، وسُوقُ البُرِّ ثلاثةُ فراسِخَ، وتَقِفُ المراكِبُ فيه على دَكاكينِ التُّجَّارِ في خَليجٍ مَعْمولٍ من النُّحاسِ، ارْتِفاعُ سُورِه ثمانونَ ذِراعاً في عَرْضِ عشرين، فيما ذَكَرَه ابنُ خُرْداذِيه، فإن يَكُ كاذِباً، فعليه كَذِبُه. وتَرَوَّمَ به: تَهَزَّأ. وكغرابٍ: اللُّغامُ.
والرومِيُّ، بالضم: شِراعُ السفينةِ الفارغةِ، وابنُ مالِكٍ: شاعرٌ. وابنُ الرومِيِّ: مُتَأخِّرٌ.
وأبو رُومَى، وأبو الرومِ بنُ عُمَيْرٍ: صحابيانِ. والرامُ: شجرٌ. والمَرامُ: الْمَطْلَبُ.
تاج العروس:
( الروم الطلب كالمرام ) وقد رامه يرومه روما ومراما طلبه ( و ) الروم ( شحمة الاذن ) ومنه حديث أبى بكر انه أوصى رجلا في طهارته فقال تعهد المغفلة والمنشلة والروم هو بالفتح ( ويضم ) قال الجوهرى ( و ) الروم الذى ذكره سيبويه ( حركة مختلسة مخنقاة ) بضرب من التخفيف ( وهى أكثر من الاشمام لانها تسمع ) وهى بزنة الحركة وان كانت مختلسة مثل همزة بين بين كما قال أأن زم أجمال وفارق جيرة * وصاح غراب البين أنت حزين قوله أأن زم تقطيعه فعولن ولايجوز تسكين العين وكذلك قوله تعالى شهر رمضان فيمن أخفى انما هو بحركة مختلسة ولايجوز أن تكون الراء الاولى ساكنة لان الهاء قبلها ساكن فيؤدى إلى الجمع بين الساكنين في الوصل من غير أن يكون قبلها حرف لين قال وهذا غير موجود في شئ من لغات العرب قال وكذلك قوله تعالى انا نحن نزلنا الذكر وأمن لا يهدى ويخصمون واشباه ذلك قال ولا يعتبر بقول القراءان هذا ونحوه مدغم لانهم لا يحصلون هذا الباب ومن جمع بين ساكنين في موضع لا يصح فيه اختلاس الحركة فهو مخطئ كقراءة حمزة في قوله تعالى فما اسطاعوا لان سين الاستفعال لا يجوز تحريكها بوجه من الوجوه انتهى ( و ) الروم ( بالضم جيل من ولد الروم بين عيصو ) بن اسحق عليه السلام سموا باسم جدهم قيل كان لعيصو ثلاثون ولدا منهم الروم ودخل في الروم طوائف من تنوخ ونهد وسليم وغيرهم من غسان كانوا بالشأم فلما أجلاهم المسلمون عنها دخلوا بلاد الروم فاستوطنوها فاختلطت انسابهم ( رجل رومى ج روم ) قال الفارسى هو من باب زنجى وزنج قال ابن سيده ومثله عندي فارسي وفرس قال وليس بين الواحد والجمع الا الياء المشددة كما قالوا تمرة وتمر ولم يكن بين الواحد والجمع الا الهاء قال ( والرومة بالضم ) غير مهموز
( الغراء ) الذى ( يلصق به ريش السهم ) قال أبو عبيد هي بغير همز وحكاها ثعلب مهموزة وقد تقدم ( و ) رومة ( ة بطبرية ) وفي اللسان موضع بالسريانية ( و ) رومة ( بئر بالمدينة ) على ساكنها أفضل الصلاة والسلام وهى التى حفرها عثمان رضى الله تعالى عنه وقيل اشتراها وسبلها وقال نصر وهى بوادي العقيق وماؤها عذب ( وروم لبث و ) قال ابن الاعرابي روم ( فلانا و ) روم ( به ) إذا ( جعله يطلب الشئ ) نقله الجوهرى ( و ) روم ( الرجل رأيه ) إذا ( هم بشئ بعد شئ ورامة ع بالبادية ) قيل بالعقيق وقال عمارة ابن عقيل وراء القريتين في طريق البصرة إلى مكة وقيل انه من ديار عامر قال أوس به حجر ولو شهد الفوارس من نمير * برامة أو بنفق لوى القصيم وقال القطامى حل الشقيق من العقيق ظعائن * فنزلن رامة أو حللن براها ( ومنه المثل تسألني برامتين سلجما ) قال الاصمعي قيل لرجل من رامة ان قاعكم هذا طيب فلو زرعتموه قال زرعناه قال وما زرعتموه قال سلجما قال ما جرأكم على ذلك قال معائدة لقول الشاعر تسألني برامتين سلجما * يامى لو سألت شيأ أمما * جاء به الكرى أو تجشما و ( يكثرون من تثنيته في الشعر ) فيقولون رامتين كأنها قسمت جزأين كما قالوا للبعير ذو عثانين كأنها قسمت أجزاء وأنشد النحاة لجرير * بان الخليط برامتين فودعوا * وقال كثير خليلي حثا العيس نصبح وقد بدت * لنا من جبال الرامتين مناكب ( ورومان بالضم ع ورومان الرومي ) هو سفينة مولى النبي صلى الله عليه وسلم أصله من بلخ ( و ) رومان ( بن نعجة ) ذكره ابن شاهين ( صحابيان ) وقال ابن فهد في الاخير كأنه تابعي ( وأم رومان ) بنت عامر بن عويمر الكنانية ( أم عائشة الصديقة ) رضى الله تعالى عنهما في الاطراف قيل اسمها زينب وقيل دعد توفيت في ذى الحجة سنة ست وقيل أربع وقيل خمس ونزل رسول الله صلى الله تعالى عليه وسلم في قبرها واستغفر لها وكانت حية في الافك روى لها البخاري حديثا واحدا من حديث الافك من رواية مسروق عنها ولم يلقها وقد قال بعض الرواة عن مسروق حدثثنى أم رومان وذلك وهم وقد قيل عن مسروق عن عبد الله بن مسعود عن أم رومان * قلت ومسروق على ما في التجريد أدرك الجاهلية وسمع عليا وروى عن أبى بكر الصديق ( والرومانى ع باليمامة
ورومية بالمدائن خرب ) الآن ( و ) رومية أيضا ( د بالروم ) يعرف برومية الكبرى له ذكر في كتب الجفر بناه روميس ملك الروم يقال ( سوق الدجاج فيه فرسخ وسوق البر ثلاثة فراسخ وتقف المراكب فيه على دكاكين التجار في خليج معمول من النحاس وارتفاع سوره ثمانون ذراعا في عرض عشرين ) ذراعا ( فيما ذكره ابن خرداذيه ) بضم الخاء وسكون الراء وفتح الدال بعدها ألف وكسر الذال المعجمة وسكون الياء التحتية وآخره ها قال ياقوت في المعجم ( فان يك كاذبا فعليه كذبه وتروم به ) وفي نسخة بها إذا ( نهز أو ) الروام ( كغراب اللغام ) زنة ومعنى وقد ذكره وفي رام أيضا ( والرومى بالضم شراع السفينة الفارغة ) والمربع شراع الملاى قاله أبو عمرو ( و ) الرومي ( بن مالك شاعر و ) أبو الحسن على بن العباس بن صالح ( بن الرومي ) شاعر ( متأخر ) مجود توفى سنة أربع وثمانين ومائتين ( وأيو رومى ) كطوبى مذكور في حديث واه لابن الجوزى عن ابن عباس أخرجه ابن منده ( وأبو الروم بن عمير ) بن هاشم العبدرى هاجراني الحبشة مع أخيه مصعب قتل باليرموك يقال ان اسمه منصور ( صحابيان ) رضى الله تعالى عنهما ( والرام شجر والمرام المطلب ) كما في المحكم يقال هو ثبت المقام بعيد المرام * ومما يستدرك عليه الروام كرمان الطلاب ويجمع الرومي على أروام قال الجوهرى والنسبة إلى رامة رامى على غير قياس قال وكذلك النسبة إلى رامهرمز رامى وان شئت هرمزي قال ابن برى بل النسبة إلى رامة رامى على القياس وكذلك النسب إلى رامتين رامى على القياس كما يقال في النسب إلى الزيدين زيدي فقوله على غير قياس لا معنى له وقال وكذلك النسب إلى رامهرمز رامى على القياس ورويم كزبير اسم ورويم بن محمد بن رويم البغدادي أخذ عن أبى القاسم الجنيد وعنه محمد بن خفيف الشيرازي ورومان أبو قبيلة وروام كغراب موضع

2.BAB
رَامَ - يَرِيمُ - مَرْيَم
الريم التباعد، الخادمة، المحررة
رَامَ - يَرِيمُ + كائن + كائناً أو مكاناً أو أمراً: لزمه للتأثر به والتفاعل معه
رَامَ - يَرِيمُ + كائن + مكاناً: لزمه واعتكف فيه لا يبرحه وخاصة للعبادة والتنسك والرهبانية
رَامَ - يَرِيمُ + كائن + كائناً: لزمه واعتكف إليه لا يفارقه للتفاعل معه والتأثر به: وهي الصلاة والاعتكاف في العبادة والتنسك والرهبانية
رَامَ - يَرِيمُ + كائن + نفسَه لله: يكرسها له: الانقطاع للعبادة والتنسك
مَرْيَم: مصدر ميمي على وزن " مَفْعَل " من " رام - يَرِيم ": المكان المنعزل والمنقطع عما سواه، وخاصة للتنسك والعبادة: وهو أيضاً اسم والدة النبي عيسى المسيح عليه السلام، ويبدو أنها سميت بذلك لانقطاعها وانعزالها للعبادة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " اللزوم  والبقاء مرافقاً ومصاحباً لكائن أو مكان للتأثر به والتفاعل معه"، وهي:
عَكَفَ - يَعْكُفُ، لَزِمَ - يَلْزَمُ، صَلِيَ - يَصْلَى، شَهِدَ - يَشْهَدُ، حَضَرَ - يَحْضُرُ، رَامَ - يَرِيمُ

مـَرْيـَم
 	﴿ولقد آتينا موسى الكتاب وقفينا من بعده بالرسل وآتينا عيسى ابن مريم البينات وأيدناه بروح القدس أفكلما جاءكم رسول بما لا تهوى أنفسكم استكبرتم ففريقا كذبتم وفريقا تقتلون(87)﴾ البقرة ﴿تلك الرسل فضلنا بعضهم على بعض منهم من كلم الله ورفع بعضهم درجاتوآتينا عيسى ابن مريم البينات وأيدناه بروح القدس ولو شاء الله ما اقتتل الذين من بعدهم من بعد ما جاءتهم البينات ولكن اختلفوا فمنهم من آمن ومنهم من كفر ولو شاء الله ما اقتتلوا ولكن الله يفعل ما يريد(253)﴾ البقرة
 	﴿وإذ قالت الملائكة يامريم إن الله اصطفاك وطهرك واصطفاك على نساء العالمين(42)﴾ آل عمران ﴿إذ قالت الملائكة يامريم إن الله يبشرك بكلمة منه اسمه المسيح عيسى ابن مريم وجيها في الدنيا والآخرة ومن المقربين (45)﴾ آل عمران
 	﴿لقد كفر الذين قالوا إن الله هو المسيح ابن مريم قل فمن يملك من الله شيئا إن أراد أن يهلك المسيح ابن مريم وأمه ومن في الأرض جميعا ولله ملك السماوات والأرض وما بينهما يخلق ما يشاء والله على كل شيء قدير(17)﴾ المائدة ﴿لقد كفر الذين قالوا إن الله هو المسيح ابن مريم وقال المسيح يابني إسرائيل اعبدوا الله ربي وربكم إنه من يشرك بالله فقد حرم الله عليه الجنة ومأواه النار وما للظالمين من أنصار(72)﴾ المائدة
 	﴿ياأهل الكتاب لا تغلوا في دينكم ولا تقولوا على الله إلا الحق إنما المسيح عيسى ابن مريم رسول الله وكلمته ألقاها إلى مريم وروح منه فآمنوا بالله ورسله ولا تقولوا ثلاثة انتهوا خيرا لكم إنما الله إله واحد سبحانه أن يكون له ولد له ما في السماوات وما في الأرض وكفى بالله وكيلا(171)﴾ النساء ﴿ما المسيح ابن مريم إلا رسول قد خلت من قبله الرسل وأمه صديقة كانا يأكلان الطعام انظر كيف نبين لهم الآيات ثم انظر أنى يؤفكون(75)﴾ المائدة
 	﴿وقفينا على آثارهم بعيسى ابن مريم مصدقا لما بين يديه من التوراة وآتيناه الإنجيل فيه هدى ونور ومصدقا لما بين يديه من التوراة وهدى وموعظة للمتقين(46)﴾ المائدة ﴿ثم قفينا على آثارهم برسلنا وقفينا بعيسى ابن مريم وآتيناه الإنجيل وجعلنا في قلوب الذين اتبعوه رأفة ورحمة ورهبانية ابتدعوهاما كتبناها عليهم إلا ابتغاء رضوان الله فما رعوها حق رعايتها فآتينا الذين آمنوا منهم أجرهم وكثير منهم فاسقون(27)﴾ الحديد
 	﴿وبكفرهم وقولهم على مريم بهتانا عظيما (156)﴾ النساء ﴿فأتت به قومها تحمله قالوا يامريم لقد جئت شيئا فريا (27)﴾ مريم
 	﴿فتقبلها ربها بقبول حسن وأنبتها نباتا حسنا وكفلها زكريا كلما دخل عليها زكريا المحراب وجد عندها رزقا قال يامريم أنى لك هذا قالت هو من عند الله إن الله يرزق من يشاء بغير حساب(37)﴾ آل عمران ﴿ذلك من أنباء الغيب نوحيه إليك وما كنت لديهم إذ يلقون أقلامهم أيهم يكفل مريم وما كنت لديهم إذ يختصمون (44)﴾ آل عمران
 	﴿واذكر في الكتاب مريم إذ انتبذت من أهلها مكانا شرقيا(16)﴾ مريم ﴿فتقبلها ربها بقبول حسن وأنبتها نباتا حسنا وكفلها زكريا كلما دخل عليها زكريا المحراب وجد عندها رزقا قال يامريم أنى لك هذا قالت هو من عند الله إن الله يرزق من يشاء بغير حساب(37)﴾ آل عمران
 	ومريم ابنت عمران التي أحصنت فرجها فنفخنا فيه من روحنا وصدقت بكلمات ربها وكتبه وكانت من القانتين(12) } التحريم ﴿وجعلنا ابن مريم وأمه آية وآويناهما إلى ربوة ذات قرار ومعين(50)﴾ المؤمنون
 	﴿فلما وضعتها قالت رب إني وضعتها أنثى والله أعلم بما وضعت وليس الذكر كالأنثى وإني سميتها مريم وإني أعيذها بك وذريتها من الشيطان الرجيم(36)﴾ آل عمران ﴿فتقبلها ربها بقبول حسن وأنبتها نباتا حسنا وكفلها زكريا كلما دخل عليها زكريا المحراب وجد عندها رزقا قال يامريم أنى لك هذا قالت هو من عند الله إن الله يرزق من يشاء بغير حساب(37)﴾ آل عمران
 	﴿إذ قال الله ياعيسى ابن مريم اذكر نعمتي عليك وعلى والدتك إذ أيدتك بروح القدس تكلم الناس في المهد وكهلا وإذ علمتك الكتاب والحكمة والتوراة والإنجيل وإذ تخلق من الطين كهيئة الطير بإذني فتنفخ فيها فتكون طيرا بإذني وتبرئ الأكمه والأبرص بإذني وإذ تخرج الموتى بإذني وإذ كففت بني إسرائيل عنك إذ جئتهم بالبينات فقال الذين كفروا منهم إن هذا إلا سحر مبين(110)﴾ المائدة ﴿وإذ قال الله ياعيسى ابن مريم أأنت قلت للناس اتخذوني وأمي إلهين من دون الله قال سبحانك ما يكون لي أن أقول ما ليس لي بحق إن كنت قلته فقد علمته تعلم ما في نفسي ولا أعلم ما في نفسك إنك أنت علام الغيوب(116)﴾ المائدة
 	﴿يامريم اقنتي لربك واسجدي واركعي مع الراكعين(43﴾ آل عمران ﴿وقولهم إنا قتلنا المسيح عيسى ابن مريم رسول الله وما قتلوه وما صلبوه ولكن شبه لهم وإن الذين اختلفوا فيه لفي شك منه ما لهم به من علم إلا اتباع الظن وما قتلوه يقينا(157)﴾ النساء ﴿إذ قال الحواريون ياعيسى ابن مريم هل يستطيع ربك أن ينزل علينا مائدة من السماء قال اتقوا الله إن كنتم مؤمنين(112)﴾ المائدة ﴿قال عيسى ابن مريم اللهم ربنا أنزل علينا مائدة من السماء تكون لنا عيدا لأولنا وآخرنا وآية منك وارزقنا وأنت خير الرازقين(114)﴾ المائدة ﴿اتخذوا أحبارهم ورهبانهم أربابا من دون الله والمسيح ابن مريم وما أمروا إلا ليعبدوا إلها واحدا لا إله إلا هو سبحانه عما يشركون(31)﴾ التوبة ذلك عيسى ابن مريم قول الحق الذي فيه يمترون (34) } مريم ﴿وإذ أخذنا من النبيين ميثاقهم ومنك ومن نوح وإبراهيم وموسى وعيسى ابن مريم وأخذنا منهم ميثاقا غليظا(7)﴾ الأحزاب ﴿ولما ضرب ابن مريم مثلا إذا قومك منه يصدون (57)﴾ الزخرف ﴿وإذ قال عيسى ابن مريم يابني إسرائيل إني رسول الله إليكم مصدقا لما بين يدي من التوراة ومبشرا برسول يأتي من بعدي اسمه أحمد فلما جاءهم بالبينات قالوا هذا سحر مبين(6)﴾ الصف ﴿لعن الذين كفروا من بني إسرائيل على لسان داوود وعيسى ابن مريم ذلك بما عصوا وكانوا يعتدون(78)﴾ المائدة ﴿ياأيها الذين آمنوا كونوا أنصار الله كما قال عيسى ابن مريم للحواريين من أنصاري إلى الله قال الحواريون نحن أنصار الله فآمنت طائفة من بني إسرائيل وكفرت طائفة فأيدنا الذين آمنوا على عدوهم فأصبحوا ظاهرين (14)﴾ الصف
مختار الصحاح
● [ريم] ر ي م: أبو عمرو مَرْيَم مفعل من رامَ يريم أي برح يقل لا رِمْتَ أي لا برحت وهو دعاء بالإقامة أي لا زلت مقيما
ملخص اللسان:
1.     الرَّيْمُ: البَراحُ، والفعل رامَ يَرِيمُ إذا بَرِحَ. يقال: ما يَرِيمُ يفعل ذلك أَي ما يَبْرَحُ. ابن سيده: يقال ما رِمْتُ أَفعله وما رِمْتُ المكان وما رِمْتُ منه. وأَكثر ما يستعمل في النفي.
2.     ورَيَّمَ بالمكان: أقام به.
3.     ورَيَّمَ فلان بالمكان تَرْيِيماً أقام به.
4. ورَيَّمَتِ السحابة فأغْضَنَتْ إذا دامَت فلم تُقْلِعْ
5.     والرَّيْمُ: التباعد، ما يَرِيمُ.
6.     رَيَّمَ فلان على فلان إذا زاد عليه. والرَّيْمُ: الزيادة والفضل.
7.     والرَّيْمُ: الدَّرجة والدُّكَّان، يمانية.
8.     والرَّيْمُ: النصيب يَبقى من الجَزورِ، وقيل: هو عظم يبقى بعدما يُقْسَمُ لحم الجَزور والمَيْسِر،وقيل: هو عظم يفضل لا يبلغهم جميعاً فيُعْطاه الجَزَّارُ؛
9.     والرَّيْمُ: القَبر، وقيل: وسطه؛
10.                        والرَّيْمُ: آخر النهار إلى اختلاط الظلمة. يقال: قد بقي رَيْمٌ من النهار وهي الساعة الطويلة.
11.                        ورِيمَ بالرجل إذا قُطِعَ به؛
12.                        والرِّيمُ: الظَّبْيُ الأَبيض الخالص البياض؛
13.                        والرَّيْمُ: الظِّرابُ وهي الجبال الصغار.
14.                        ومَرْيَم مَفْعَل من رام يَرِيم.
لسان العرب
● - ريم: الرَّيْمُ: البَراحُ، والفعل رامَ يَرِيمُ إذا بَرِحَ. يقال: ما      يَرِيمُ      يفعل ذلك أَي ما يَبْرَحُ. ابن سيده: يقال ما رِمْتُ أَفعله وما رِمْتُ      المكان وما رِمْتُ منه. ورَيَّمَ بالمكان: أقام به. وفي الحديث: أَنه قال      للعباس لا تَرِمْ من منزلك غداً أنت وبَنُوكَ أي لا تَبْرَح، وأَكثر ما      يستعمل في النفي. وفي حديث آخر: فَوَالكَعْبَة ما راموا أي ما برحوا.      الجوهري: يقال رامَهُ يَرِيمُهُ رَيْماً أي بَرِحَهُ. يقال: لا تَرِمْه أَي      لا تَبْرَحْهُ؛ وقال ابن أَحمر:      فأَلْقَى التِّهامِي منهما بلَطاتِه،      وأَحْلَطَ هذا لا أَرِيمُ مكانِيا      ويقال: رِمْتُ فلاناً ورِمْتُ من عند فلان بمعنى؛ قال الأَعشى:      أَبانا فلا رِمْتَ مِن عندنا،      فإنَّا بخَيْرٍ إذا لم تَرِمْ      أَي لا بَرِحْتَ. والرَّيْمُ: التباعد، ما يَرِيمُ. قال أَبو العباس:      وكان ابن الأَعرابي يقول في قولهم يا رمْت بكرٍ قد رمت      (* قوله «في قولهم      يا رمت بكر قد رمت» كذا هو بالأصل بهذا الضبط)، قال: وغيره لا يقوله إلا      بحرف جَحْدٍ؛ قال وأَنشدني:      هل رامني أحدٌ أراد خَبِيطَتي،      أَمْ هَلْ تَعَذَّر ساحتي وجَنابي؟      يريد: هل بَرِحَني، وغيره ينشده: ما رامني. ويقال: رَيَّمَ فلان على      فلان إذا زاد عليه. والرَّيْمُ: الزيادة والفضل. يقال: لها رَيمٌْ على هذا      أي فضل؛ قال العجاج:      والعَصْر قبلَ هذه العُصُورِ      مُجَرِّساتٍ غِرَّةَ الغَرِيرِ      بالزَّجْرِ والرَّيْمِ على المَزْجورِ      أَي من زُجِرَ فعليه الفضل أبداً لأَنه إنما يُزْجَرُ عن أمر قَصَّرَ      فيه؛ وأَنشد ابن الأَعرابي أَيضاً:      فَأَقْعِ كما أَقْعَى أَبوكَ على اسْتِهِ،      يَرَى أَن رَيْماً فوقه لا يُعادِلُهْ      والرَّيْمُ: الدَّرجة والدُّكَّان، يمانية. والرَّيْمُ: النصيب يَبقى من      الجَزورِ، وقيل: هو عظم يبقى بعدما يُقْسَمُ لحم الجَزور والمَيْسِر،      وقيل: هو عظم يفضل لا يبلغهم جميعاً فيُعْطاه الجَزَّارُ؛ قال اللحياني:      يؤتى بالجَزور فَيَنْحَرُها صاحبها ثم يجعلها على وَضَمٍ وقد جَزَّأَها      عشرة أَجزاء على الوركين والفخذين والعَجُزِ والكاهلِ والزَّوْرِ والمَلْحاء      والكتفين، وفيهما العضدان، ثم يَعْمِدُ إلى الطَّفاطِف وخَرَزِ الرقَبة      فيقسمها صاحبها على تلك الأَجزاء بالسوية، فإن بقي عظم أَو بَضعة فذلك      الرَّيْمُ، ثم ينتظر به الجازر من أَراده فمن فاز قِدْحُه فأَخذه يثبت به،      وإلا فهو للجازر؛ قال شاعر من حَضْرَمَوْتَ:      وكنتم كَعَظْمِ الرَّيْمِ، لم يَدْرِ جازِرٌ      على أَيِّ بَدْأَيْ مَقْسِمِ اللحم يُجْعَلُ      قال ابن سيده: هكذا أنشده اللحياني، ورواية يعقوب: يُوضَعُ، قال:      والمعروف ما أنشده اللحياني، ولم يَرْوِ يُوضع أحد غير يعقوب؛ قال ابن بري:      البيت لأَوْسِ بن حَجَرٍ من قصيدة عينية وهو للطِرمَّاحِ الأَجَئيّ من      قصيدة لامية، وقيل: لأَبي شَمِرِ بن حُجْر، قال: وصوابه يُجْعَلُ مكان يوضع،      قال: وكذا أَنشده ابن الأَعرابي وغيره؛ وقبله:      أَبوكُمْ لئيم غير حُرٍّ، وأُمُّكُمْ      بُرَيْدَةُ إن ساءتْكُمُ لا تُبَدَّلُ      والرَّيْمُ: القَبر، وقيل: وسطه؛ قال مالك بن الرَّيْبِ:      إذا مُتُّ فاعتادِي القُبورَ وسَلِّمِي      على الرَّيْم، أُسْقِيتِ الغَمامَ الغَوادِيا      والرَّيْمُ: آخر النهار إلى اختلاط الظلمة. ويقال: عليك نهار رَيْمٌ      أَي عليك نهار طويل. يقال: قد بقي رَيْمٌ من النهار وهي الساعة الطويلة.      ورِيمَ بالرجل إذا قُطِعَ به؛ وقال:      ورِيمَ بالسَّاقي الذي كان مَعِي      ابن السكيت: ورَيَّمَ فلان بالمكان تَرْيِيماً أقام به. ورَيَّمَتِ      السحابة فأغْضَنَتْ إذا دامَت فلم تُقْلِعْ. قال ابن بري: رَيَّمَ زاد في      السير من الرَّيْم، وهو الزِّيادة والفضل؛ وعليه قول أَبي الصَّلْتِ:      رَيَّمَ في البَحْرِ للأَعداءِ أَحْوالا      قال: وقد يكون رَيَّمَ من الرَّيْمِ وهو آخر النهار، فكأَنه يريد      أَدْأَبَ السير في ذلك الوقت، كما يقال أَوَّبَ إذا سار النهار كله، وقد يكون      رَيَّمَ من الرَّيْمِ وهو البراح، فكأنه يريد أكثر الجَوَلانَ والبَراحَ      من موضع إلى موضع.      والرِّيمُ: الظَّبْيُ الأَبيض الخالص البياض؛ قال ابن سيده في كتابه يضع      من ابن السكيت: أيُّ شيء أَذْهَبُ لزَيْن وأَجْلب لغَمْر عين من معادلته      في كتابه الإِصلاح الرَّيْمَ الذي هو القبر والفضل بالرِّيم الذي هو      الظبي، ظنّ التخفيف فيه وضعاً.      والرَّيْمُ: الظِّرابُ وهي الجبال الصغار. والرَّيْمُ: العلاوة بين      الفَوُدَيْنِ، يقال له البرواز. ورَيْمان: موضع. وتِرْيَم: موضع؛ وقال:      هَلْ أُسْوَةٌ لِيَ في رجال صُرِّعُوا،      بتِلاعِ تِرْيَمَ، هامُهُم لم تُقْبَرِ؟      أَبوعمرو: ومَرْيَم مَفْعَل من رام يَرِيم. وفي الحديث ذكر رِيمٍ، بكسر      الراء، اسم موضع قريب من المدينة.
مقاييس اللغة:
(ريم)  الراء والياء والميم كلماتٌ متفاوتة الأصول، حتى لا يكاد يجتمع منها ثِنتانِ واشتقاقٌ واحد. فالرَّيْم: الدَّرَج([17]). يقال اسْمُكْ في الرَّيْم، أي اصْعَد الدَّرَج([18]): والرَّيْم: العظم الذي يَبقَى بعد قِسمة الجَزُور. والرَّيْم: القَبْر. والرَّيْم: السّاعة من النّهار. ويقال رِيمَ بالرّجُل، إذا قُطِع به. قال:
* ورِيمَ بالسَّاقي الذي كان مَعِي([19]) *
قال ابن السكّيت: رَيَّمَ بالمكان: أقام به. ورَيَّمَتِ السَّحابة وأغْضَنَت، إذا دامت فلم تُقْلِع. ولا أرِيمُ أفعل كذا، أي لا أبرَح. والرَّيْم: الزِّيادة؛ يقال: لي عليك رَيْمُ كذا، أي زيادة.
القاموس المحيط:
الرَّيْمُ الفَضْلُ، والعِلاوَةُ بين الفَوْدَيْنِ، والجِبالُ الصِّغارُ، والقَبْرُ، أو وَسَطُه، والتَّباعُدُ، والظَّبْيُ الخالصُ البياضِ، وآخِرُ النَّهارِ إلى اخْتِلافِ الظُّلْمَةِ، وانْضِمامُ فَمِ الجُرْحِ للبُرْء، كالرَّيَمانِ، محركةً، والمَيْلُ في حِمْل البعيرِ، ونَصيبٌ يَبْقَى من جَزورٍ، أو عَظْمٌ يَفْضُلُ فَيُعْطاهُ الجَزَّارُ، والساعةُ الطويلةُ، والدَّرَجَةُ، والزِّيادةُ، والبَراحُ، ما رِمْتُ أفْعَلُ، وما رِمْتُ المكانَ، ومنه ما بَرِحْتُ. ورِيم به، إذا قطِعَ. ونَهِيكُ بنُ يَريمَ محدثٌ. ويَريمُ حِصْنٌ. وتَريمُ، بالمُثَنَّاةِ فوقُ د بحَضْرَمَوْتَ. ومَريمَةُ ة بها. ورِيمٌ، بالكسر ع ببلادِ المَغْرِبِ، وع قُرْبَ مَقْدِشُوهَ.
ورِيمةُ، بالكسر: وادٍ لبني شَيْبَةَ بالمدينة، وبالفتحِ: مِخْلافٌ باليمنِ، وحِصْنٌ باليمنِ.
وأبو رَيْمَةَ: صحابيٌّ بَصْرِيٌّ. والمَرْيَمُ، كمَقْعَدٍ: التي تُحِبُّ حديثَ الرجالِ، ولا تَفْجُر، واسمٌ.
ورَيَّمَ عليه: زادَ. ورَيْمانُ: موضعانِ.

##### Türkçe

روم
1.BAB
**رَامَ** - **يَرُوْمُ** - **رُوْم**
perşembe, 10 şubat/şubat 2011 12:36 yazar: Administrator
**رَامَ** - **يَرُوْمُ** + bir varlık + bir şeyi: onu ister: arzu eder ve ister ve muradın elde edilmesine hırslı olur: bir şeyi elde edip ona sahip olmak ve ondan faydalanmak için, yahut bir fiili yapmak veya bir isteği gerçekleştirmek için bir meyil duyduğunu hisseder.
**رُوْم** - **الروم**: Roma şehrinde ve genel olarak Akdeniz’in kuzeyinde oturan kavmin adıdır; bugün Batılıların çoğu onların neslindendir.
Ve lafız, “bir muradı elde etmek için bir fiili yapmaya meyil; istek, ümit ve başarıya tamah ile birlikte” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**حَرَصَ** - **يَحْرِصُ**، **شَاءَ** - **يَشَاءُ**، **رادَ** - **يَرُوْدُ**، **بَغى** - **يَبْغِي**، **رَغِبَ** - **يَرْغَبُ**، **رَامَ** - **يَرُوْمُ**

روم
﴿**غلبت الروم(2)**﴾ **الروم**

مختار الصحاح
● [روم] ر و م: **رَامَ** şeyi: onu talep etti; ve onun babı **قال**’dır. Ve Sîbeveyh’in zikrettiği **رَوْمُ الحركة** asılda etraflıca açıklanmıştır. Ve **المَرَامُ**: talep edilen şeydir. Ve **رامَةُ**: bâdiyede bir yer adıdır; ve onda şu mesel gelmiştir: “Benden **رامَتَيْنِ**’de iki şalgam istiyorsun.” Ve **رَامَ هُرْمُزُ**: bir beldedir. Ve **الرُّومُ**: **الروم بن عيصو**’nun evladından bir nesildir; **رُومِيٌّ** denir; ve **رُومٌ** tıpkı **زنجي** ve **زنج** gibidir.

معجم الفرائد القرآنية:
ر و م
“**الرُّومُ**” Yüce Allah’ın sözü olan “**غُلِبَتِ الرُّومُ**” (2) **الروم**’da.
**الرُّوم**: bir kavmin adıdır; asılları Roma’dandır; ve saltanatları birçok ülkede yayılmıştır. Ve bugün Batılıların çoğu onların neslindendir.

الراغب
روم
- }آلم *** **غلبت الروم**{ [الروم/1 - 2]، bir kere bilinen nesil için söylenir; bir kere de **رومي**’nin çoğulu için, tıpkı **العجم** gibi.

ملخص اللسان
1. **رام** şeyi **يَرومُهُ** **رَوْماً** ve **مَراماً**: onu talep etti; ve **المَرامُ**: **المَطْلَبُ**. **رَوَّمْتُ** falanı ve **رَوَّمْتُ** falan ile: onu şeyi talep eder kıldığım zaman. Ve bundan: merfû‘ ve mecrûr üzerinde vakıfta **رَوْمُ الحركة**.
2. Ve **الرامُ**: ağaçtan bir türdür.
3. Ve **الرَّوْمُ**: kulağın yağı (kulak memesinin yağı).
4. Ve **الرُّومُ**: bilinen bir nesildir; onların bir teki **رُوميّ**’dir; **عِِيصُو بن إسحق** peygambere, عليه السلام, mensupturlar.
5. Ve **الرُّومَة** hemzesiz: ok tüyünün kendisiyle yapıştırıldığı tutkal;
6. Ve **رُومة**: Medine’de bir kuyudur.
7. **الرُّومِيُّ**: boş geminin yelkenidir.

لسان العرب
● - روم: **رام** şeyi **يَرومُهُ** **رَوْماً** ve **مَراماً**: onu talep etti; ve bundan: merfû‘ ve mecrûr üzerinde vakıfta **رَوْمُ الحركة**. Sîbeveyh dedi ki: “Hareketi **راموا** edenlere gelince, onları buna sevk eden, her hâlükârda kendisine sükûn lâzım gelen hâlden onu çıkarmaya hırs ve onların nezdinde onun hâlinin her hâlükârda sükûn üzere olanın hâli gibi olmadığını bildirmektir; bunu **أَشَمُّوا** edenler de istemiştir; ancak bunlar daha şiddetli bir te’kiddir.” Cevherî dedi ki: Sîbeveyh’in zikrettiği **رَوْمُ الحركة**, bir tür hafifletme için ihtilâs edilmiş, gizlenmiş bir harekettir; ve o, işmâmdan daha çoktur; çünkü işitilir; ve ihtilâs edilmiş olsa da hareketin veznindedir; tıpkı “iki arada bir hemze” gibi; onun dediği üzere:
أَأَن زُمَّ أَجْمالٌ وفارقَ جيرة،
وصاح غُراب البَيْنِ: أَنتَ حَزِينُ
Onun “**أَأَن زم**” sözü: takti‘i **فعولن**’dür; ve **العين**’i sükûnlamak câiz değildir. Yine Yüce Allah’ın sözü: **شَهْرُ رَمضان**; gizleyen kimse hakkında bu ancak ihtilâs edilmiş bir hareket iledir; ve birinci **الراء**’nın sâkin olması câiz değildir; çünkü ondan önceki **الهاء** sâkindir; böylece, önünde bir yumuşak harf olmaksızın vasılda iki sâkini bir araya getirmeye götürür. Dedi ki: Bu, Arapların dillerinden hiçbirinde mevcut değildir. Dedi ki: Yine Yüce Allah’ın sözü: **إنا نحن نزَّلنا الذكر** ve **أَمَّنْ لا يَهِدِّي** ve **يَخَصِّمون** ve bunun benzerleri. Dedi ki: Kurrânın “bu ve benzeri idgâmlıdır” sözleriyle itibar edilmez; çünkü bu bâbı tahsil etmezler. Ve hareketin ihtilâsı sahih olmayan bir yerde iki sâkini bir araya getiren kimse hatalıdır; Hamza’nın Yüce Allah’ın sözü olan **فما اسطاعوا**’daki kıraati gibi; çünkü istif‘âl’in **سين**’i hiçbir veçihle harekelenemez. İbn Sîde dedi ki: **المَرامُ**: **المَطْلَبُ**. İbnü’l-A‘râbî: **رَوَّمْتُ** falanı ve **رَوَّمْتُ** falan ile: onu şeyi talep eder kıldığım zaman. Ve **الرامُ**: ağaçtan bir türdür. Ve **الرَّوْمُ**: kulağın yağıdır. Ebû Bekir’in, رضي الله عنه, hadîsinde: o, bir adama tahâretinde vasiyet etti; şöyle dedi: “**المَغْفَلَةَ**’yi, **المَنْشَلَةَ**’yi ve **الرَّوْمَ**’u gözet.” O, kulağın yağıdır. Ve **الرُّومُ**: bilinen bir nesildir; onların bir teki **رُوميّ**’dir; **عِِيصُو بن إسحق** peygambere, عليه السلام, mensupturlar. Ve **رُومانُ**, damme ile: bir adam adıdır. Fârisî dedi ki: **رُومٌ** ve **رُومِيّ** babı, **زَنْجِيّ** ve **زَنْج** babındandır. İbn Sîde dedi ki: Benim yanımda bunun benzeri **فارِسيّ** ve **فِرْسٌ**’tür; dedi ki: tekil ile çoğul arasında, **تمرة** ve **تمر** dedikleri gibi, yalnız şeddeli **ياء** vardır; tekil ile çoğul arasında yalnız **الهاء** vardı. Dedi ki: **الرُّومَة** hemzesiz: ok tüyünün kendisiyle yapıştırıldığı tutkal; Ebû Ubeyd dedi ki: o hemzesizdir; Sa‘leb onu hemzeli olarak nakletti. Ve **رُومة**: Medine’de bir kuyudur. Ve **بئر رُومَةَ**, **الراء**’nın dammesiyle: Osman’ın Medine tarafında kazdığı; ve denildi ki: onu satın aldı ve vakfetti. Ebû Amr dedi ki: **الرُّومِيُّ**: boş geminin yelkenidir; ve **المُرْبعُ**: dolu olanın yelkenidir. Ve **رامَةُ**: bâdiyede bir yer adıdır; ve onda şu mesel gelmiştir:
تَسْألُني برامَتَيْنِ سَلْجَما
Onlara nisbet: kıyasa aykırı olarak **رامِيّ**’dir. Dedi ki: yine nisbet, **رامَهُرْمُزَ**’a böyledir; o bir beldedir; istersen **هُرْمُزِيّ**. İbn Berrî dedi ki: Ebû Hanîfe dedi: **سلجم** mu‘arrebdir; aslı **الشين** iledir. Dedi ki: Araplar onu ancak noktasız **السين** ile konuşurlar. Ve bir **رامِيّ**’ye denildi: “Niçin **السَّلْجَمَ** ektiniz?” O dedi ki: Şairin sözüne inat olarak:
تَسْأَلُني برامَتَيْنِ سَلْجَما،
يا مَيُّ، لو سأَلتِ شيئاً أَمَما،
جاء به الكَرِيُّ أَو تَجَشَّما
İbn Berrî, Cevherî’nin “**رامِيّ** kıyasa aykırıdır” sözü yanında dedi ki: O kıyas üzerinedir. Dedi ki: Yine nisbet, **رامَتَيْن**’e **رامِيّ**’dir; tıpkı nisbetin **الزَّيْدَيْنِ**’e **زَيْدِيّ** denmesi gibi. Dedi ki: Onun “kıyasa aykırı” sözü mânâsızdır. Dedi ki: Yine nisbet, **رامَهُرْمُز**’a kıyas üzerinedir. Ve **رُومَةُ**: bir yer; Süryânîce. Ve **رُوَيْمٌ**: bir addır. Ve **رُومانُ**: bir kabilenin babasıdır. Ve **رُوام**: bir yerdir; yine **رامَةُ** da böyledir. Züheyr dedi ki:
لِمَنْ طَلَلٌ برامَةَ لا يَرِيمُ
عفا، وخِلالُهُ حُقُبٌ قَدِيمُ؟
Onların şiirde **رامَةَ**’yi ikilemeye çokça gitmelerine gelince: bu, onların deveye “**ذو عَثانِينَ**” demeleri üzerinedir; sanki onu iki parçaya ayırmışlardır; tıpkı onun parçaları ayırdığı gibi. İbn Sîde dedi ki: Biz, beldenin zaruret için onunla adlandırıldığına hükmederek **رامَتَيْنِ**’in tesniye olduğuna karar verdik; çünkü eğer ikisi iki arazi olsaydı, **الزيدان** sözleri gibi **الألف واللام** ile **الرامتين** denirdi; ve **الرامَتان** **اللام** ile gelmiştir. Kesîr dedi ki:
خليليّ حُثَّا العِيسَ نُصْبِحْ، وقد بَدَتْ،
لنا من جبال الرامَتَيْنِ، مَناكِبُ
Ve **رامَهُرْمُزَ**: bir yer; ve bu fasıl içinde, onda bulunan lügatler ve ona nisbetler hakkında daha önce geçti.

مقاييس اللغة:
(**روم**) **الراء** ve **الواو** ve **الميم**: bir asıl olup şeyin talebine delâlet eder. Ve denilir: **رُمْتُ** şeyi **أَرُومُه** **رَوْماً**. Ve **المَرَام**: **المَطْلب**. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **رَوَّمتُ** falanı ve falan ile denilir; onu **يَرومُ** [şeyi] ve onu talep eder kıldığın zaman.

القاموس المحيط:
**الرَّوْمُ**: talep etmektir; **المَرام** gibi. Ve kulağın yağıdır; ve damme ile de gelir. Ve ihtilâs edilmiş, gizlenmiş bir harekettir; o, işmâmdan daha çoktur; çünkü işitilir. Ve damme ile: **الرُّومِ بنِ عيصو**’nun evladından bir nesildir. **رومِيٌّ** bir adam; çoğulu **رومٌ**.
Ve **الرُّومَةُ**, damme ile: ok tüyünün kendisiyle yapıştırıldığı tutkal; ve Taberiyye’de bir köy; ve Medine’de bir kuyu. Ve **رَوَّمَ**: kaldı. Ve falanı, رضي الله عنها, onunla: onu şeyi talep eder kıldı. Ve adam, görüşünü: bir şeyden sonra bir şeye niyetlendi.
Ve **رامةُ**: bâdiyede bir yer. Ve ondan mesel: “**تَسْألُني برامَتَيْنِ سَلْجَماً**”.
Şiirde onun tesniyesini çok yaparlar. Ve **رومانُ**, damme ile: bir yer. Ve **رومانُ الرومِيُّ** ve **ابنُ نَعْجَةَ**: iki sahâbîdir.
Ve **أُمُّ رومانَ**: **عائشةَ الصِّدِّيقةِ**’nin annesidir. Ve **الرومانيُّ**: Yemâme’de bir yer. Ve **رومِيَّةُ**: Medâin’de harap bir köydür; ve Rum diyarında bir köydür; onda tavuk pazarı bir fersahtır; buğday pazarı üç fersahtır; ve tekneler, bakırdan yapılmış bir kanalda tüccarların dükkânları üzerinde durur; surunun yüksekliği, yirmi genişlikte seksen arşındır; İbn Hurdâzbih’in zikrettiğine göre; eğer yalancı ise, yalanı onun üzerinedir. Ve onunla **تَرَوَّمَ**: alay etti. Ve **الرُّوام**: **غراب** gibi; **اللُّغام**’dır.
Ve **الرومِيُّ**, damme ile: boş geminin yelkenidir. Ve **ابنُ مالِكٍ**: bir şairdir. Ve **ابنُ الرومِيِّ**: müteahhirdir.
Ve **أبو رُومَى** ve **أبو الرومِ بنُ عُمَيْرٍ**: iki sahâbîdir. Ve **الرامُ**: ağaçtır. Ve **المَرامُ**: **الْمَطْلَبُ**’tır.

تاج العروس:
( **الروم** talep etmektir; **المرام** gibi ) ve onu **رامه يرومه روما ومراما**: onu talep etti. ( ve ) **الروم** ( kulağın yağıdır ) ve ondan Ebû Bekir’in hadîsi: o, bir adama tahâretinde vasiyet etti; dedi ki: “**المغفلة**’yi, **المنشلة**’yi ve **الروم**’u gözet.” O, fetih iledir. ( ve damme ile gelir ) Cevherî dedi. ( ve ) Sîbeveyh’in zikrettiği **الروم** ( ihtilâs edilmiş, boğuk bir harekettir ) bir tür hafifletme ile. ( ve o, işmâmdan daha çoktur; çünkü işitilir ) ve ihtilâs edilmiş olsa da hareketin veznindedir; “iki arada bir hemze” gibi; onun dediği üzere:
أأن زم أجمال وفارق جيرة * وصاح غراب البين أنت حزين
Onun “**أأن زم**” sözü: takti‘i **فعولن**’dür; ve **العين**’i sükûnlamak câiz değildir. Yine Yüce Allah’ın sözü: **شهر رمضان**; gizleyen kimse hakkında bu ancak ihtilâs edilmiş bir hareket iledir. Ve birinci **الراء**’nın sâkin olması câiz değildir; çünkü ondan önceki **الهاء** sâkindir; böylece, önünde bir yumuşak harf olmaksızın vasılda iki sâkini bir araya getirmeye götürür. Dedi ki: Bu, Arapların dillerinden hiçbirinde mevcut değildir. Dedi ki: Yine Yüce Allah’ın sözü: **انا نحن نزلنا الذكر** ve **وأمن لا يهدى ويخصمون** ve bunun benzerleri. Dedi ki: Kurrânın “bu ve benzeri idgâmlıdır” sözleriyle itibar edilmez; çünkü bu bâbı tahsil etmezler. Ve hareketin ihtilâsı sahih olmayan bir yerde iki sâkini bir araya getiren kimse hatalıdır; Hamza’nın Yüce Allah’ın sözü olan **فما اسطاعوا**’daki kıraati gibi; çünkü istif‘âl’in **سين**’i hiçbir veçihle harekelenemez. Bitti. ( ve ) **الروم** ( damme ile: **الروم بن عيصو**’nun evladından bir nesildir ) **إسحق**’ın oğlu, عليه السلام; dedelerinin adıyla adlandırıldılar. Denildi ki: **عيصو**’nun otuz oğlu vardı; onlardan **الروم** vardı. Ve **الروم** içine **تنوخ**’tan, **نهد**’den, **سليم**’den ve başkalarından taifeler girdi; **غسان**’dan olanlar Şam’da idiler; Müslümanlar onları oradan çıkarınca Rum diyarına girdiler; oraya yerleştiler; nesebleri karıştı. ( **رجل رومى ج روم** ) Fârisî dedi: o, **زنجى** ve **زنج** babındandır. İbn Sîde dedi: Benim yanımda bunun benzeri **فارسي** ve **فرس**’tür. Dedi ki: tekil ile çoğul arasında yalnız şeddeli **الياء** vardır; **تمرة** ve **تمر** dedikleri gibi; tekil ile çoğul arasında yalnız **الهاء** vardı. Dedi ki: ( ve **الرومة** damme ile ) hemzesizdir.
( tutkal ) ki ( onunla ok tüyü yapıştırılır ). Ebû Ubeyd dedi: o hemzesizdir; Sa‘leb onu hemzeli olarak nakletti; ve daha önce geçti. ( ve ) **رومة** ( Taberiyye’de bir köydür ) ve Lisân’da: Süryânîce bir yer. ( ve ) **رومة** ( Medine’de bir kuyudur ) üzerinde oturana en faziletli salât ve selâm olsun; ve o, Osman’ın, رضي الله تعالى عنه, kazdığıdır; ve denildi ki: onu satın aldı ve vakfetti. Nasr dedi: o, Vâdî’l-‘Akîk’tedir; suyu tatlıdır. ( ve **روم**: kaldı; ve ) İbnü’l-A‘râbî dedi: **روم** ( falanı ve ) **روم** ( onunla ) eğer ( onu şeyi talep eder kıldıysa ); Cevherî nakletti. ( ve ) **روم** ( adam, görüşünü ) eğer ( bir şeyden sonra bir şeye niyetlendiyse ). ( ve **رامة** bâdiyede bir yerdir ) ‘Akîk’te denildi. ‘Umâra b. ‘Akîl dedi: Basra’dan Mekke’ye giden yolda iki köyün arkasındadır. Ve denildi ki: o, ‘Âmir’in diyarındandır. Evs dedi:
به حجر ولو شهد الفوارس من نمير * برامة أو بنفق لوى القصيم
Ve Katâmî dedi:
حل الشقيق من العقيق ظعائن * فنزلن رامة أو حللن براها
( ve ondan mesel: “**تسألني برامتين سلجما**” ) Asma‘î dedi: Râme’den bir adama denildi: “Şu düzlüğünüz iyi; keşke onu ekseniz.” Dedi: “Ektik.” Dedi: “Ne ektiniz?” Dedi: “**سلجما**.” Dedi: “Buna sizi ne cesaretlendirdi?” Dedi: Şairin sözüne inat:
تسألني برامتين سلجما * يامى لو سألت شيأ أمما * جاء به الكرى أو تجشما
( ve şiirde onun tesniyesini çok yaparlar ) böylece **رامتين** derler; sanki o iki parçaya bölünmüştür; tıpkı deveye “**ذو عثانين**” dedikleri gibi; sanki o parçalara bölünmüştür. Nahivciler Cerîr’den şu beyti şâhid getirdiler:
بان الخليط برامتين فودعوا *
Ve Kesîr dedi:
خليلي حثا العيس نصبح وقد بدت * لنا من جبال الرامتين مناكب
( ve **رومان** damme ile: bir yer; ve **رومان الرومي** ) o, Nebî صلى الله عليه وسلم’in mevlâsı **سفينة**’dir; aslı Belh’tendir. ( ve ) **رومان** ( **بن نعجة** ) onu İbn Şâhîn zikretti. ( iki sahâbîdir ) ve İbn Fehd, ikincisi hakkında: sanki tâbiîdir, dedi. ( ve **أم رومان** ) **بنت عامر بن عويمر الكنانية** ( **أم عائشة الصديقة** ) رضي الله تعالى عنهما. Etrâf’ta denildi ki: adı **زينب**’dir; ve denildi ki: **دعد**’dır. Zilhicce’de sene altıda öldü; ve denildi ki: dörtte; ve denildi ki: beşte. Ve Resûlullah صلى الله تعالى عليه وسلم onun kabrine indi ve onun için istiğfar etti. Ve ifk’te hayatta idi. Buhârî ona, ifk hadîsinden, Mesrûk’un ondan rivayetiyle tek bir hadîs rivayet etti; hâlbuki onu görmemiştir. Ve bazı râvîler Mesrûk’tan “Bana **أم رومان** haber verdi” dediler; bu bir vehimdir. Ve Mesrûk’tan, **عبد الله بن مسعود**’dan, **أم رومان**’dan denildi. * Dedim ki: Mesrûk, tecrîdde olan üzere, câhiliyeyi idrak etti; Ali’yi işitti; ve Ebû Bekir es-Sıddîk’tan rivayet etti. ( ve **الرومانى** Yemâme’de bir yerdir.
Ve **رومية** Medâin’de haraptır ) şimdi. ( ve ) **رومية** ayrıca ( Rum diyarında bir köydür ) **رومية الكبرى** diye bilinir; cifer kitaplarında zikri vardır; onu Rum’un kralı **روميس** bina etti, denilir. ( onda tavuk pazarı bir fersahtır; buğday pazarı üç fersahtır; ve tekneler, bakırdan yapılmış bir kanalda tüccarların dükkânları üzerinde durur; ve surunun yüksekliği, yirmi genişlikte seksen arşındır ) arşın. ( İbn Hurdâzbih’in zikrettiğine göre ) **الخاء**’nın dammesiyle, **الراء**’nın sükûnuyla, **الدال**’ın fethiyle, ardından ألف, ve noktalı **الذال**’ın kesresiyle, alttaki **الياء**’nın sükûnuyla; sonu **هاء**’dır. Yâkût, Mu‘cem’de dedi ki: ( eğer yalancı ise, yalanı onun üzerinedir. Ve onunla **تروم به** ) ve bir nüshada: **بها**; eğer ( sıçradı veya ) **الروام** ( **غراب** gibi: **اللغام** ) vezin ve mânâdır; ve onu zikretti; ve **رام**’da da zikretti. ( ve **الرومى** damme ile: boş geminin yelkenidir ) ve **المربع**: dolu olanın yelkenidir; Ebû Amr söyledi. ( ve ) **الرومي** ( **بن مالك**: bir şairdir; ve ) Ebû’l-Hasen Ali b. el-‘Abbâs b. Sâlih ( **بن الرومي** ): bir şairdir ( müteahhir ) iyi söyleyen; sene iki yüz seksen dörtte öldü. ( ve **أيو رومى** ) **طوبى** gibi; zayıf bir hadîste zikredilmiştir; İbnü’l-Cevzî, İbn Abbâs’tan; onu İbn Mende çıkardı. ( ve **أبو الروم بن عمير** ) b. Hâşim el-‘Abderî: kardeşi Mus‘ab ile Habeşistan’a hicret eden iki kişidir; Yermûk’ta öldürüldü; denilir ki adı **منصور**’dur. ( iki sahâbîdir ) رضي الله تعالى عنهما. ( ve **الرام**: ağaçtır; ve **المرام**: **المطلب**’tır ) **المحكم**’de olduğu gibi. Denilir: “O, makamı sâbit, merâmı uzak olandır.” * Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الروام** **كرمان** gibi: talep edenler; ve **الرومي**’nin çoğulu **أروام** üzerine cem‘ olunur. Cevherî dedi: **رامة**’ye nisbet **رامى**’dir; kıyasa aykırı olarak. Dedi ki: yine nisbet, **رامهرمز**’a **رامى**’dir; istersen **هرمزي**. İbn Berrî dedi: bilakis **رامة**’ye nisbet **رامى** kıyas üzerinedir; ve yine nisbet, **رامتين**’e **رامى** kıyas üzerinedir; tıpkı nisbetin **الزيدين**’e **زيدي** denmesi gibi. Onun “kıyasa aykırı” sözü mânâsızdır. Dedi ki: yine nisbet, **رامهرمز**’a kıyas üzerinedir. Ve **رويم** **زبير** gibi: bir addır. Ve **رويم بن محمد بن رويم البغدادي**: Ebû’l-Kâsım el-Cüneyd’den aldı; ondan Muhammed b. Hafîf eş-Şîrâzî aldı. Ve **رومان**: bir kabilenin babasıdır. Ve **روام** **غراب** gibi: bir yerdir.

2. BAB
**رَامَ - يَرِيمُ - مَرْيَم**
Perşembe, 10 Şubat/Şubat 2011 12:37 yazar: Administrator
**الريم**: uzaklaşma, hizmetçi, özgürleştirilmiş (cariye)

**رَامَ - يَرِيمُ** + bir varlık + bir varlığı yahut bir mekânı yahut bir işi: ondan etkilenmek ve onunla etkileşmek için ona bağlandı (ayrılmadı).
**رَامَ - يَرِيمُ** + bir varlık + bir mekânı: ona bağlandı ve onda i‘tikâfa çekildi; ondan ayrılmaz; özellikle ibadet, zühd ve ruhbâniyet için.
**رَامَ - يَرِيمُ** + bir varlık + bir varlığı: onunla etkileşmek ve ondan etkilenmek için ona bağlandı ve ona i‘tikâfa çekildi; ondan ayrılmaz: ve bu, ibadette namaz ve i‘tikâf, zühd ve ruhbâniyettir.
**رَامَ - يَرِيمُ** + bir varlık + kendisini Allah’a: onu O’na tahsis eder: ibadete ve zühde kapanma.

**مَرْيَم**: **رَامَ - يَرِيمُ**’den “**مَفْعَل**” vezninde mîmî mastar: kendisinden başkasından yalıtılmış ve kopmuş yer; özellikle zühd ve ibadet için: ve o, ayrıca, peygamber Îsâ Mesîh’in (aleyhisselâm) annesinin adıdır; ve görünür ki ibadet için kopması ve yalıtılması sebebiyle bununla adlandırılmıştır.

Ve lafız, “bir varlığa yahut bir mekâna, ondan etkilenmek ve onunla etkileşmek için, eşlik ederek ve arkadaşlık ederek bağlı kalma ve kalıp durma” lafızları grubuna mensuptur; ve onlar:
**عَكَفَ - يَعْكُفُ**، **لَزِمَ - يَلْزَمُ**، **صَلِيَ - يَصْلَى**، **شَهِدَ - يَشْهَدُ**، **حَضَرَ - يَحْضُرُ**، **رَامَ - يَرِيمُ**

مـَرْيـَم
﴿Ve andolsun Mûsâ’ya Kitab’ı verdik ve ondan sonra peygamberlerle ardı sıra gönderdik; ve **مريم** oğlu Îsâ’ya apaçık deliller verdik ve onu Rûhu’l-Kudüs ile destekledik. Her ne zaman size bir resûl nefislerinizin heves etmediği bir şeyle geldiyse büyüklendiniz; bir kısmını yalanladınız ve bir kısmını öldürüyorsunuz (87)﴾ Bakara ﴿İşte o resûller: onların bir kısmını bir kısmına üstün kıldık; onlardan kimiyle Allah konuştu ve bir kısmını derecelerle yükseltti; ve **مريم** oğlu Îsâ’ya apaçık deliller verdik ve onu Rûhu’l-Kudüs ile destekledik. Allah dileseydi, onlardan sonra gelenler, kendilerine apaçık deliller geldikten sonra birbirleriyle savaşmazlardı; fakat ihtilafa düştüler; onlardan kimi iman etti, kimi inkâr etti. Allah dileseydi savaşmazlardı; fakat Allah dilediğini yapar (253)﴾ Bakara
﴿Ve hani melekler dedi: ey **مريم**! Şüphesiz Allah seni seçti, seni tertemiz kıldı ve seni âlemlerin kadınları üzerine seçti (42)﴾ Âl-i İmrân ﴿Hani melekler dedi: ey **مريم**! Şüphesiz Allah seni kendisinden bir kelime ile müjdeliyor; adı Mesîh, **مريم** oğlu Îsâ’dır; dünyada ve âhirette itibarlı ve yakın kılınanlardandır (45)﴾ Âl-i İmrân
﴿Andolsun inkâr etti: “Şüphesiz Allah, **مريم** oğlu Mesîh’tir” diyenler. De ki: Allah, **مريم** oğlu Mesîh’i, annesini ve yeryüzünde olanların hepsini helâk etmek isterse, Allah’tan bir şeye kim mâlik olur? Göklerin ve yerin ve ikisi arasındakilerin mülkü Allah’ındır; dilediğini yaratır; Allah her şeye kadirdir (17)﴾ Mâide ﴿Andolsun inkâr etti: “Şüphesiz Allah, **مريم** oğlu Mesîh’tir” diyenler. Ve Mesîh dedi: ey İsrâîl oğulları! Allah’a ibadet edin; Rabbim ve Rabbinizdir. Şüphesiz kim Allah’a ortak koşarsa Allah ona cenneti haram kılmıştır; barınağı ateştir; zâlimler için yardımcılar yoktur (72)﴾ Mâide
﴿Ey Kitap ehli! Dininizde aşırı gitmeyin ve Allah hakkında haktan başkasını söylemeyin. Mesîh, **مريم** oğlu Îsâ ancak Allah’ın resûlüdür ve O’nun kelimesidir; onu **مريم**’e bıraktı ve O’ndan bir ruhtur. Öyleyse Allah’a ve resûllerine iman edin; “üç” demeyin; vazgeçin, sizin için hayırlıdır. Allah ancak tek bir ilahtır; O, çocuk edinmekten münezzehtir. Göklerde ve yerde olanlar O’nundur; vekil olarak Allah yeter (171)﴾ Nisâ ﴿Mesîh, **مريم** oğlu, ancak bir resûldür; ondan önce resûller gelip geçmiştir. Annesi sıddîkadır; ikisi de yemek yerlerdi. Bak, âyetleri onlara nasıl açıklıyoruz; sonra bak, nasıl çevriliyorlar (75)﴾ Mâide
﴿Ve onların izleri üzerine, önündeki Tevrat’ı tasdik edici olarak **مريم** oğlu Îsâ’yı ardı sıra gönderdik; ve ona İncil’i verdik; onda hidayet ve nur vardır; ve önündeki Tevrat’ı tasdik edicidir; ve muttakîler için hidayet ve öğüttür (46)﴾ Mâide ﴿Sonra onların izleri üzerine resûllerimizi ardı sıra gönderdik; ve **مريم** oğlu Îsâ’yı ardı sıra gönderdik; ve ona İncil’i verdik; ve ona uyanların kalplerine şefkat ve rahmet koyduk; ve ruhbâniyeti, onu uydurdular; biz onu onlara yazmadık; ancak Allah’ın rızasını aramak için; fakat onu hakkıyla gözetmediler; biz de onlardan iman edenlere ecirlerini verdik; ve onların çoğu fâsıktır (27)﴾ Hadîd
﴿Ve inkârları ve **مريم** hakkında büyük bir iftira söylemeleri sebebiyle (156)﴾ Nisâ ﴿Derken onu kavmine getirdi, onu taşıyordu; dediler: ey **مريم**! Andolsun sen çirkin bir şey getirdin (27)﴾ Meryem
﴿Rabbi onu güzel bir kabulle kabul etti ve onu güzel bir bitirişle bitirdi; ve Zekeriya onu kefil oldu. Zekeriya her ne zaman onun yanına mihraba girse, yanında bir rızık bulurdu; dedi: ey **مريم**! Bu sana nereden? Dedi: o Allah katındandır; şüphesiz Allah dilediğine hesapsız rızık verir (37)﴾ Âl-i İmrân ﴿Bu, gayb haberlerindendir; onu sana vahyediyoruz; ve sen onların yanında değildin: kalemlerini atıyorlardı, hangisi **مريم**’e kefil olacak diye; ve sen onların yanında değildin: çekişiyorlardı (44)﴾ Âl-i İmrân
﴿Kitapta **مريم**’i an: hani ailesinden ayrılıp doğu tarafında bir yere çekilmişti (16)﴾ Meryem ﴿Rabbi onu güzel bir kabulle kabul etti ve onu güzel bir bitirişle bitirdi; ve Zekeriya onu kefil oldu. Zekeriya her ne zaman onun yanına mihraba girse, yanında bir rızık bulurdu; dedi: ey **مريم**! Bu sana nereden? Dedi: o Allah katındandır; şüphesiz Allah dilediğine hesapsız rızık verir (37)﴾ Âl-i İmrân
Ve İmrân’ın kızı **مريم** ki ferjini korudu; biz de ona ruhumuzdan üfledik; ve Rabbinin kelimelerini ve kitaplarını tasdik etti; ve itaat edenlerdendi (12)} Tahrîm ﴿Ve **مريم** oğlunu ve annesini bir âyet kıldık ve ikisini, karar yeri ve pınarı olan bir tepeye barındırdık (50)﴾ Mü’minûn
﴿Onu doğurunca dedi: Rabbim! Şüphesiz ben onu dişi doğurdum; Allah, ne doğurduğunu daha iyi bilir; erkek dişi gibi değildir; ve ben ona **مريم** adını verdim; ve ben onu ve zürriyetini kovulmuş şeytandan sana sığındırırım (36)﴾ Âl-i İmrân ﴿Rabbi onu güzel bir kabulle kabul etti ve onu güzel bir bitirişle bitirdi; ve Zekeriya onu kefil oldu. Zekeriya her ne zaman onun yanına mihraba girse, yanında bir rızık bulurdu; dedi: ey **مريم**! Bu sana nereden? Dedi: o Allah katındandır; şüphesiz Allah dilediğine hesapsız rızık verir (37)﴾ Âl-i İmrân
﴿Hani Allah dedi: ey **مريم** oğlu Îsâ! Sana ve annene olan nimetimi an: hani seni Rûhu’l-Kudüs ile destekledim; beşikte ve yetişkin iken insanlarla konuşuyordun; ve hani sana Kitab’ı, hikmeti, Tevrat’ı ve İncil’i öğrettim; ve hani benim iznimle çamurdan kuş sureti gibi yaratıyordun; sonra ona üflüyordun da benim iznimle kuş oluyordu; ve körü ve alacalıyı benim iznimle iyileştiriyordun; ve hani ölüleri benim iznimle çıkarıyordun; ve hani İsrâîl oğullarını senden alıkoydum: onlara apaçık delillerle geldiğinde, onlardan inkâr edenler dedi: bu ancak apaçık bir sihirdir (110)﴾ Mâide ﴿Hani Allah dedi: ey **مريم** oğlu Îsâ! Sen mi insanlara “beni ve annemi Allah’tan başka iki ilâh edinin” dedin? Dedi: seni tenzih ederim; benim için hakkım olmayanı söylemek olmaz. Eğer onu söylediysem, onu bilmişsindir; sen benim nefsimde olanı bilirsin, ben senin nefsinde olanı bilmem; şüphesiz sen gaybları çok iyi bilensin (116)﴾ Mâide
﴿Ey **مريم**! Rabbine itaat et, secde et ve rükû edenlerle birlikte rükû et (43﴾ Âl-i İmrân ﴿Ve onların “Biz Mesîh, **مريم** oğlu Îsâ’yı, Allah’ın resûlünü öldürdük” demeleri; oysa onu öldürmediler ve onu asmadılar; fakat onlara benzetildi. Şüphesiz onda ihtilafa düşenler, ondan yana şüphe içindedir; onların onun hakkında bir bilgisi yoktur, ancak zanna uymaktan ibarettir; ve onu kesinlikle öldürmediler (157)﴾ Nisâ ﴿Hani havârîler dedi: ey **مريم** oğlu Îsâ! Rabbin bize gökten bir sofra indirebilir mi? Dedi: eğer müminlerseniz Allah’tan sakının (112)﴾ Mâide ﴿**مريم** oğlu Îsâ dedi: Allah’ım, Rabbimiz! Bize gökten bir sofra indir; bizim için, evvelimiz ve âhirimiz için bir bayram olsun ve senden bir âyet olsun; ve bizi rızıklandır; sen rızık verenlerin en hayırlısısın (114)﴾ Mâide ﴿Allah’tan başka hahamlarını ve rahiplerini rabler edindiler; ve Mesîh’i, **مريم** oğlunu da. Oysa tek bir ilâha ibadet etmekten başka bir şeyle emrolunmadılar; O’ndan başka ilâh yoktur; O, ortak koştuklarından münezzehtir (31)﴾ Tevbe Bu, **مريم** oğlu Îsâ’dır; hakkında şüphe ettikleri hak söz (34)} Meryem ﴿Hani peygamberlerden misak aldık; senden, Nûh’tan, İbrâhîm’den, Mûsâ’dan ve **مريم** oğlu Îsâ’dan; ve onlardan ağır bir misak aldık (7)﴾ Ahzâb ﴿Ve **مريم** oğlu misal olarak vurulunca, bir de bakarsın kavmin ondan yüz çevirir (57)﴾ Zuhruf ﴿Hani **مريم** oğlu Îsâ dedi: ey İsrâîl oğulları! Şüphesiz ben size Allah’ın resûlüyüm; önümdeki Tevrat’ı tasdik edici ve benden sonra gelecek, adı Ahmed olan bir resûlü müjdeleyici. Onlara apaçık delillerle gelince dediler: bu apaçık bir sihirdir (6)﴾ Saff ﴿İsrâîl oğullarından inkâr edenler, Dâvûd’un ve **مريم** oğlu Îsâ’nın diliyle lânetlendi; bu, isyan etmeleri ve haddi aşmaları sebebiyledir (78)﴾ Mâide ﴿Ey iman edenler! Allah’ın yardımcıları olun; nitekim **مريم** oğlu Îsâ havârîlere dedi: Allah’a (giden yolda) benim yardımcılarım kim? Havârîler dedi: biz Allah’ın yardımcılarıyız. İsrâîl oğullarından bir taife iman etti, bir taife inkâr etti; biz de iman edenleri düşmanlarına karşı destekledik; böylece üstün geldiler (14)﴾ Saff

Muhtârü’s-Sıhâh
● [**ريم**] ر ي م: Ebû Amr: **مَرْيَم** **مفعل**’dir, **رامَ يريم**’den; yani “ayrıldı (yerinden kalktı)”; “**لا رِمْتَ**” yani “ayrılmadın”; ve o, ikametle dua etmektir; yani “ikamet eden olarak devam ettin”.

Lisân’ın özeti:
1. **الرَّيْمُ**: ayrılma (yerinden kalkma); fiil **رامَ يَرِيمُ**, **بَرِحَ** olduğu zaman. Denir: **ما يَرِيمُ** bunu yapar; yani **ما يَبْرَحُ**. İbn Sîde: denir: **ما رِمْتُ أَفعله** ve **ما رِمْتُ المكان** ve **ما رِمْتُ منه**. Ve en çok nefyde kullanılır.
2. Ve **رَيَّمَ** mekânda: onda ikamet etti.
3. Ve falan, mekânda **تَرْيِيماً** **رَيَّمَ**: onda ikamet etti.
4. Ve bulut **رَيَّمَتْ** de **أغْضَنَتْ**: devam etti de çekilmediği zaman.
5. Ve **الرَّيْمُ**: uzaklaşma; **ما يَرِيمُ**.
6. **رَيَّمَ** falan, falanın üzerine: ona ziyade etti. Ve **الرَّيْمُ**: artış ve fazlalık.
7. Ve **الرَّيْمُ**: basamak ve dükkân; Yemenîdir.
8. Ve **الرَّيْمُ**: deve kesiminden kalan pay; ve denildi: o, deve kesiminin eti ve kumarı taksim edildikten sonra kalan kemiktir; ve denildi: hepsine yetmeyecek şekilde artan kemiktir; kasaba verilir;
9. Ve **الرَّيْمُ**: kabir; ve denildi: onun ortası;
10. Ve **الرَّيْمُ**: günün sonu, karanlığın karışmasına kadar. Denir: gündüzden **رَيْمٌ** kaldı; ve o uzun saattir.
11. Ve adama **رِيمَ** olunduğu zaman: onunla yol kesildi (yolda bırakıldı);
12. Ve **الرِّيمُ**: saf beyaz, bembeyaz ceylan;
13. Ve **الرَّيْمُ**: **الظِّرابُ**; ve o küçük dağlardır.
14. Ve **مَرْيَم**: **رام يَرِيم**’den **مَفْعَل**’dir.

Lisânü’l-ʿArab
● - **ريم**: **الرَّيْمُ**: ayrılma (yerinden kalkma); fiil **رامَ يَرِيمُ**, **بَرِحَ** olduğu zaman. Denir: **ما يَرِيمُ** bunu yapar; yani **ما يَبْرَحُ**. İbn Sîde: denir: **ما رِمْتُ أَفعله** ve **ما رِمْتُ المكان** ve **ما رِمْتُ منه**. Ve mekânda **رَيَّمَ**: onda ikamet etti. Hadiste: onun Abbâs’a “yarın sen ve oğulların evinden **لا تَرِمْ**” dediği: yani “ayrılma”; ve en çok nefyde kullanılır. Başka bir hadiste: “Kâbe’ye yemin olsun ki **ما راموا**”: yani “ayrılmadılar”. Cevherî: denir: onu **رامَهُ يَرِيمُهُ رَيْماً**: yani ondan ayrıldı. Denir: **لا تَرِمْه**: yani “ondan ayrılma”; ve İbn Ahmer dedi:
فألقى التهامي منهما بلاطاته،
وأحلط هذا لا أريم مكانيا
Ve denir: **رِمْتُ** falanı ve **رِمْتُ** falanın yanından, anlamca; A‘şâ dedi:
أبانا فلا رِمْتَ من عندنا،
فإنّا بخيرٍ إذا لم تَرِمْ
Yani: “ayrılma”. Ve **الرَّيْمُ**: uzaklaşma; **ما يَرِيمُ**. Ebû’l-ʿAbbâs dedi: İbnü’l-Aʿrâbî, onların “يا رمت بكرٍ قد رمت” sözünde derdi (aslında bu ضبط ile böyledir): dedi: başkası onu ancak bir nefy harfiyle söyler; dedi ve bana şu beyti okudu:
هل رامني أحدٌ أراد خبيطتي،
أم هل تعذّر ساحتي وجنابي؟
İster: “benden ayrıldı mı”; başkası onu “**ما رامني**” diye rivayet eder. Ve denir: falan, falanın üzerine **رَيَّمَ**: ona ziyade etti. Ve **الرَّيْمُ**: artış ve fazlalık. Denir: onun bunun üzerinde **رَيمٌْ** vardır: yani fazlalık; ʿAccâc dedi:
والعصر قبل هذه العصورِ
مجرّساتٍ غِرّةَ الغريرِ
بالزجرِ والرَّيمِ على المزجورِ
Yani: “azarlanana daima fazlalık vardır”; çünkü o ancak kusur ettiği bir işten azarlanır; ve İbnü’l-Aʿrâbî ayrıca şu beyti okudu:
فأقعِ كما أقعى أبوكَ على استِهِ،
يرى أن رَيْماً فوقه لا يُعادِلُهْ
Ve **الرَّيْمُ**: basamak ve dükkân; Yemenîdir. Ve **الرَّيْمُ**: deve kesiminden kalan pay; ve denildi: o, deve kesiminin eti ve kumarı taksim edildikten sonra kalan kemiktir; ve denildi: hepsine yetmeyecek şekilde artan kemiktir; kasaba verilir; Lihyânî dedi: deve kesimi getirilir; sahibi onu boğazlar; sonra onu bir sehpa üzerine koyar; onu on parçaya ayırmıştır: kalçalar, uyluklar, sağrı, omuz başı, göğüs, **المَلْحاء**, iki omuz; ve ikisinde iki üst kol vardır; sonra boynun kıkırdaklarına ve omurlarına yönelir; sahibi onları o parçalara eşitçe taksim eder; eğer bir kemik yahut bir parça kalırsa işte o **الرَّيْمُ**’dur; sonra kasap, onu isteyen kimseyi onunla bekler; kimin oku kazanırsa onu alır, onunla sabitlenir; yoksa o kasabındır; Hadramut’tan bir şair dedi:
وكنتم كعظمِ الرَّيمِ، لم يدرِ جازرٌ
على أيِّ بدأي مقسمِ اللحم يُجعلُ
İbn Sîde dedi: Lihyânî onu böyle okudu; Ya‘kûb’un rivayeti: **يُوضَعُ**; dedi: bilinen, Lihyânî’nin okuduğudur; Ya‘kûb’dan başka hiç kimse **يُوضع** rivayet etmedi; İbn Berrî dedi: beyit, ayniyye bir kasidede Evs b. Hacer’indir; ve lâmiyye bir kasidede Tırimmâh el-Ecʾî’nindir; ve denildi: Ebû Şemir b. Hucr’undur; dedi: doğrusu **يُجعلُ**’dir, **يوضع** yerine; dedi: İbnü’l-Aʿrâbî ve başkası da onu böyle okudu; ve ondan önce:
أبوكم لئيم غير حرّ، وأمكم
بريدة إن ساءتكم لا تُبدّلُ
Ve **الرَّيْمُ**: kabir; ve denildi: onun ortası; Mâlik b. er-Reyb dedi:
إذا متُّ فاعتادي القبورَ وسلّمي
على الرَّيم، أُسقيتِ الغمامَ الغواديا
Ve **الرَّيْمُ**: günün sonu, karanlığın karışmasına kadar. Denir: senin üzerine **نهار رَيْمٌ**: yani senin üzerine uzun bir gün. Denir: gündüzden **رَيْمٌ** kaldı; ve o uzun saattir. Ve adama **رِيمَ** olunduğu zaman: onunla yol kesildi; ve dedi:
ورِيمَ بالساقي الذي كان معي
İbnü’s-Sikkît: falan, mekânda **تَرْيِيماً** **رَيَّمَ**: onda ikamet etti. Ve bulut **رَيَّمَتِ** de **أغْضَنَتْ**: devam etti de çekilmediği zaman. İbn Berrî dedi: **رَيَّمَ** yürüyüşte arttırdı; **الرَّيْم**’den; ve o artış ve fazlalıktır; ve bunun üzerine Ebû’s-Salt’ın sözü:
رَيَّمَ في البحرِ للأعداءِ أحوالا
Dedi: ve **رَيَّمَ**, **الرَّيْم**’den de olabilir; ve o, günün sonudur; sanki o vakitte yürüyüşte çalışmayı ister; nitekim bütün gün yürüdü ise **أَوَّبَ** denir; ve **رَيَّمَ**, **الرَّيْم**’den de olabilir; ve o, ayrılmadır; sanki o, bir yerden bir yere daha çok dolaşmayı ve ayrılmayı ister.
Ve **الرِّيمُ**: saf beyaz, bembeyaz ceylan; İbn Sîde, kitabında, İbnü’s-Sikkît’ten naklen: onun, ıslah kitabında, kabir ve fazlalık olan **الرَّيْم**’i, ceylan olan **الرِّيم** ile eşitlemesinden daha çok zîneti gideren ve gözün bulanıklığını daha çok getiren hangi şey vardır? Hafifletmeyi onda bir وضع sanmıştır.
Ve **الرَّيْمُ**: **الظِّرابُ**; ve o küçük dağlardır. Ve **الرَّيْمُ**: iki şakak arasındaki çıkıntı; ona **البرواز** denir. Ve **رَيْمان**: bir yer. Ve **تِرْيَم**: bir yer; ve dedi:
هل أُسوةٌ ليَ في رجال صُرِّعوا،
بتِلاعِ تِرْيَمَ، هامُهُم لم تُقْبَرِ؟
Ebû Amr: ve **مَرْيَم** **رام يَرِيم**’den **مَفْعَل**’dir. Hadiste **رِيمٍ** zikredildi; râ’nın kesriyle; Medine’ye yakın bir yerin adıdır.

Mekâyîsü’l-Luğa:
(**ريم**) râ, yâ ve mîm, asılları farklı kelimelerdir; öyle ki onlardan ikisi ve tek bir اشتقاق neredeyse bir araya gelmez. Şu halde **الرَّيْم**: basamak([17]). Denir: **اسْمُكْ في الرَّيْم**: yani basamağa çık([18]). Ve **الرَّيْم**: deve kesiminin taksiminden sonra kalan kemik. Ve **الرَّيْم**: kabir. Ve **الرَّيْم**: gündüzden bir saat. Ve denir: adama **رِيمَ** olundu: onunla yol kesildi. Dedi:
* ورِيمَ بالساقي الذي كان معي([19]) *
İbnü’s-Sikkît dedi: mekânda **رَيَّمَ**: onda ikamet etti. Ve bulut **رَيَّمَتِ** de **أغْضَنَت**: devam etti de çekilmediği zaman. Ve “**ولا أرِيمُ** şunu yaparım”: yani “ayrılmam”. Ve **الرَّيْم**: artış; denir: “senin üzerinde bana **رَيْمُ** şu kadar vardır”: yani artış.

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**الرَّيْمُ**: fazlalık; iki şakak arasındaki çıkıntı; küçük dağlar; kabir yahut onun ortası; uzaklaşma; saf beyaz ceylan; günün sonu, karanlığın değişmesine kadar; yaranın ağzının iyileşme için kapanması; **الرَّيَمانِ** gibi, harekeli; devenin yükünde eğilme; bir deve kesiminden kalan pay; yahut artan bir kemik; kasaba verilir; uzun saat; basamak; artış; ayrılma (yerinden kalkma); “**ما رِمْتُ** yaparım” ve “**ما رِمْتُ** mekânı” ve ondan “**ما بَرِحْتُ**”. Ve onunla **رِيمَ** olunduğu zaman: onunla yol kesildi. Ve **نَهِيكُ بنُ يَريمَ** bir muhaddistir. Ve **يَريمُ** bir kaledir. Ve **تَريمُ**, üstten ikili (ت) ile, Hadramut’ta. Ve **مَريمَةُ** (ة) onunladır. Ve **رِيمٌ**, kesr ile: Mağrib beldelerinde bir yer; ve Mekdişu’ya yakın bir yer.
Ve **رِيمةُ**, kesr ile: Medine’de Benî Şeybe’ye ait bir vadi; fetha ile: Yemen’de bir mihlaf; ve Yemen’de bir kale.
Ve **أبو رَيْمَةَ**: Basralı bir sahâbîdir. Ve **المَرْيَمُ**, **مَقْعَدٍ** gibi: erkeklerin konuşmasını seven, fakat fuhuş yapmayan; ve bir isimdir.
Ve onun üzerine **رَيَّمَ**: arttı. Ve **رَيْمانُ**: iki yerdir.
