# رون — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D9%86/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%88%D9%86/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D9%86.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: رون

رون
رَانَ - يَرِينُ
رَانَ - يَرِيْنُ + شيء أوأمر + على كائن أو شيء: يغطيه ويغشاه ويشكل عليه طبقة عازلة تعزله عن التفاعل مع ما حوله
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التغطية والحجب بالالتصاق الكامل كالدهان والتلوين والطباعة لمنع أثر مؤثر خارجي عليه"، وهي:
غَلَفَ - يَغْلِفُ، طَمَس - يَطْمِسُ، رَانَ - يَرِيْنُ، طَبَعَ - يَطْبَعُ، شَغَفَ - يَشْغَفُ، غَشِيَ - يَغْشَى
ران
 	﴿كلا بل ران على قلوبهم ما كانوا يكسبون(14)﴾ المطففين
مختار الصحاح
● [رين] ر ي ن: الرَّيْنُ الطبع والدنس يقال رَانَ ذنبه على قلبه من باب باع و رُيُونا أيضا أي غلب قال أبو عبيدة في قوله تعالى ﴿كلا بل ران على قلوبهم ما كانوا يكسبون﴾ أي غلب وقال الحسن رضي الله عنه هو الذنب على الذنب حتى يسواد القلب وقال أبو عبيد كل ما غلبك فقد رَانَ بك و رَانَكَ و رَانَ عليك و رِينَ بالرجل إذا وقع فيما لا يستطيع الخروج منه ولا قبل له به وهو في حديث عمر رضي الله عنه وقيل رين به انقطع به
معجم الفرائد القرآنية
ر ي ن
"رَانَ" في قوله تعالى :" كَلاّ بَلْ رَانَ عَلَى قُلُوبِهِمْ مَا كَانُوا يَكْسِبُونَ " (14) المطففين .
الرَّان أو الرِّين:صدأ يعلو الشيء، وران على قلوبهم أي صار ذلك كصدإٍ على جلاء قلوبهم، فعمي عليهم معرفة الخير من الشر .
الراغب
رين
- الرين: صدأ يعلو الشيء الجلي، قال: }بل ران على قلوبهم{ [المطففين/ 14]، أي: صارذلك كصدإ على جلاء قلوبهم، فعمي عليهم معرفة الخير من الشر، قال الشاعر:
- 206 - قد ران النعاس بهم    (البيت بتمامه:
أوردته القوم قد ران النعاس بهم *** فقلت إذ نهلوا من جمه: قيلوا
وهو لعبدة بن الطبيب في مفضليته، والبيت في أمالي القالي 1/273؛ والمفضليات ص 141؛ والاختيارين: 93)
وقد رين على قلبه.
ملخص اللسان
1.     الرَّيْنُ: الطَّبَعُ والدَّنَسُ.
2. والرَّيْن: الصَّدأُ الذي يعلو السيفَ والمِرآة.والرَّيْنُ:كالصَّدَإ يَغْشى القلب.
3.     ورَانَ الثوبُ رَيْناً: تَطَبَّعَ.
4.    ورَانَ الذَّنْبُ على قلبه يَرِينُ رَيْناً ورُيُوناً: غلب عليه وغطاه. وفي التنزيل العزيز: كلا بل رَانَ على قلوبهم ما كانوا يكسبون؛ أَي غَلَبَ وطَبَعَ وخَتَم؛
5.     وكل ما غطى شيئاً فقد رانَ عليه. وأَصل الرَّيْن الطَّبْعُ والتغطية.
6.     ورانَتْ عليه الخمر: غلبته وغشيته، وكذلك النُّعاس والهم، وهو مَثَل بذلك،
7.     وقيل: كل غلبة رَيْنٌ ، كل ما غلبك وعَلاك فقد رانَ بك ورانك ورانَ عليك؛
8.     رِينَ بالرجل رَيْناً إذا وقع فيما لا يستطيع الخروج منه ولا قِبَل له به،
9. وقيل: رِينَ به انقُطِعَ به
10.                        ورانَ عليه الموتُ ورانَ به: ذهب.
11. وأَرانَ القومُ، فهم مُرِينُون: هلكت مواشيهم وهُزِلَتْ،
لسان العرب
● - رين: الرَّيْنُ: الطَّبَعُ والدَّنَسُ. والرَّيْن: الصَّدأُ الذي يعلو       السيفَ والمِرآة. ورَانَ الثوبُ رَيْناً: تَطَبَّعَ. والرَّيْنُ:       كالصَّدَإ يَغْشى القلب. ورَانَ الذَّنْبُ على قلبه يَرِينُ رَيْناً ورُيُوناً:       غلب عليه وغطاه. وفي التنزيل العزيز: كلا بل رَانَ على قلوبهم ما كانوا       يكسبون؛ أَي غَلَبَ وطَبَعَ وخَتَم؛ وقال الحسن: هو الذَّنْب على الذنب حتى       يسوادَّ القلب؛ قال الطِّرِمَّاحُ:       مخافَةَ أَن يَرِينَ النَّوْمُ فيهم،       بسُكْرِ سِناتِهم، كلَّ الرُّيونِ.       ورِينَ على قلبه: غُطِّي. وكل ما غطى شيئاً فقد رانَ عليه. ورانَتْ عليه       الخمر: غلبته وغشيته، وكذلك النُّعاس والهم، وهو مَثَل بذلك، وقيل: كل       غلبة رَيْنٌ؛ وقال الفراء في الآية: كثرت المعاصي منهم والذنوب فأَحاطت       بقلوبهم فذلك الرَّيْن عليها. وجاء في الحديث: أَن عمر، رضي الله عنه، قال       في أُسَيْفِع جُهَينة لما ركبه الدَّيْن: قد رِينَ به؛ يقول قد أَحاط       بماله الدين وعلته الديون، وفي رواية: أَن عمر خطب فقال: أَلا إن       الأُسََيْفِعَ أُسَيْفِعَ جُهَينة قد رضي من دينه وأَمانته بأَن يقال سَبَقَ الحاجّ       فادَّانَ مُعْرِضاً وأَصْبَحَ قد رِينَ به؛ قال أَبو زيد: يقال رِينَ       بالرجل رَيْناً إذا وقع فيما لا يستطيع الخروج منه ولا قِبَل له به، وقيل:       رِينَ به انقُطِعَ به، وقوله فادَّان مُعْرِضاً أَي استدان مُعْرِضاً عن       الأَداء، وقيل: استدان مُعْتَرِضاً لكل من يُقْرِضه، وأَصل الرَّيْن       الطَّبْعُ والتغطية. وفي حديث علي، عليه السلام: لَتَعْلَمُ أَيُّنا       المَرِينُ على قلبه والمُغَطَّى على بصره؛ المَرِينُ: المفعول به الرَّيْنُ،       والرَّيْنُ سوادا لقلب، وجمعه رِيانٌ. وروى أَبو هريرة أَن النبي، صلى الله       عليه وسلم، سئل عن قوله تعالى: كلا بل رانَ على قلوبهم، قال: هو العبد       يذنب الذنب فَتُنْكَتُ في قلبه نُكَتْةٌ سوداءُ، فإن تاب منها صُقِلَ قلبه،       وإن عاد نُكِتت أُخرى حتى يسودّ القلب، فذلك الرَّيْنُ؛ وقال أَبو معاذ       النحوي: الرَّيْن أَن يسودّ القلب من الذنوب، والطَّبَع أَن يُطْبَع على       القلب، وهو أَشد من الرَّيْن، قال: وهو الختم، قال: والإِقْفال أَشد من       الطَّبْع، وهو أَن يُقْفَل على القلب؛ وقال الزجاج: رانَ بمعنى غَطَّى على       قلوبهم. يقال: رَانَ على قلبه الذنبُ إذا غُشِيَ على قلبه. وفي حديث       مجاهد في قوله تعالى: وأَحاطت به خطيئتُه؛ قال: هو الرَّانُ والرَّيْنُ سواء       كالذَّامِ والذَّيْمِ ولعابِ والعَيْبِ. قال أَبو عبيد: كل ما غلبك       وعَلاك فقد رانَ بك ورانك ورانَ عليك؛ وأَنشد لأَبي زُبَيْدٍ يصف سكرانَ غلبت       عليه الخمر:       ثم لما رآه رانَتْ به الخمـ       ـرُ، وأَن لا تَرِينَه باتِّقاءِ.       قال: رانت به الخمر أَي غلبت على قلبه وعقله. ورانتِ الخمرُ عليه:       غلبته. والرَّيْنَة: الخمرة، وجمعها رَيْناتٌ. ورانَ النُّعاسُ في العين.       ورانت نَفْسُه: غَثَتْ. ورِينَ به: ماتَ. ورِينَ به رَيْناً: وقع في غم،       وقيل: رِينَ به انْقُطِع به وهونحو ذلك؛ أَنشد ابن الأَعرابي:       ضَحَّيْتُ حتى أَظْهَرَتْ ورِينَ بي،       ورِينَ بالسَّاقي الذي كان مَعِي       ورانَ عليه الموتُ ورانَ به: ذهب. وأَرانَ القومُ، فهم مُرِينُون: هلكت       مواشيهم وهُزِلَتْ، وفي المحكم: أَو هُزِلَتْ، وهم مُرِينُون؛ قال أَبو       عبيد: وهذا من الأَمر الذي أَتاهم مما يغلبهم فلا يستطيعون احتماله.       ورانَتْ نَفْسُه تَرِين رَيْناً أَي خَبُثَتْ وغَثَت. وفي الحديث: إن       الصُّيَّام يدخلون الجنة من باب الرَّيَّان؛ قال الحَرْبي: إن كان هذا اسماً       للباب وإلا فهو من الرَّواء، وهو الماء الذي يُرْوِي، فهو رَيَّان، وامرأَة       رَيَّا، فالرَّيَّان فَعْلان من الرَّيّ، والأَلف والنون زائدتان مثلهما       في عطشان، فيكون من باب رَيّا لا رين، والمعنى أَن الصُّيَّام بتعطيشهم       أَنفسهم في الدنيا يدخلون من باب الريان ليأْمنوا من العطش قبل تمكنهم من       الجنة.
مقاييس اللغة:
(رين)  الراء والياء والنون أصلٌ يدلُّ على غِطاء وسَتْر. فالرَّيْن: الغِطاء على الشيء. وقد رِينَ عليه، كأنّه غُشِي عليه. ومن هذا حديث عمر: "أَلاَ إِن الأُسَيفِعَ أُسَيْفِعَ جُهَيْنَة، رضِيَ مِن دِينه بأن يقال سَبَقَ الحاجّ، [فادّانَ مُعْرِضاً([20])]، فأصبَحَ قد رِينَ به" يريد أنّه مات. وران النُّعاسُ يَرِين. ورانَت الخْمرُ عَلَى قلبه: غَلَبَتْ. ومن الباب: رانَتْ نفسي تَرِين، أي غَثَتْ. ومنه أرَانَ القومُ فهم مُرِينُونَ، إذا هَلَكت مواشِيهم. وهو من القياس؛ لأنَّ مواشيهم، إذا هلكت فقد رِينَ بها.
القاموس المحيط:
الرَّيْنُ الطَّبَعُ، والدَّنَسُ. رَانَ ذَنْبُهُ على قَلْبِهِ رَيْناً ورُيُوناً غَلَبَ. وكُلُّ ما غَلَبَك رَانَكَ،
و بِكَ وعليكَ، و النَّفْسُ: خَبُثَتْ، وغَثَتْ. وأرانُوا: هَلَكَتْ ماشِيَتُهُم، وهم مُرينُونَ.
ورِينَ به، بالكسر: وقَعَ فيما لا يَسْتَطِيعُ الخُروجَ منه. ورايانُ: جَبَلٌ بالحِجازِ، و ة بهَمَذانَ، و ة بناحِيةِ الأَعْلَمِ. والرَّيْنَةُ: الحُمْرَةُ ج: رَيْناتٌ. والرَّانُ: كالخُفِّ، إلا أنه لا قَدَمَ له، وهو أطْوَلُ من الخُفِّ، وكورَةٌ مُتاخِمَةٌ لأَذْرَبِيجانَ، وهي غيرُ أَرَّانَ، منها: أبو الفضلِ أحمدُ بنُ الحسنِ، والوليدُ بنُ كثيرٍ الرانيَّانِ. ورُويانُ، بالضم: د بطَبَرِسْتانَ، منه الإِمامُ أبو المَحاسِنِ عبدُ الواحِدِ بنُ إسماعيلَ صاحِبُ " البَحْرِ " وغيرِهِ، ومَحَلَّةٌ بالرَّيِّ، و ة بحَلَبَ.
تاج العروس:
( الرين الطبع والدنس ) كما في الصحاح وقال الراغب صدأ يعلو الشئ الجلى ومنه قوله تعالى كلا بل ران قلوبهم أي صار ذلك كصدا على جلاء قلوبهم فعمى عليهم معرفة الخير من الشر وقال أبو معاذ النحوي الرين أن يسود القلب من الذنوب والطبع أن يطبع على القلب وهو أشد من الرين والاقفال أشد من الطبع وهو أن يقفل على القلب وقال الحسن هو الذنب على الذنب حتى يسود القلب ( وران ذنبه على قلبه رينا وريونا غلب ) عليه وغطاه وجاء في الحديث عن أبى هريرة رضى الله تعالى عنه في تفسير الاية رفعه هو العبد يذنب الذنب قتنكت في قلبه نكتة سوداء فان تاب منها صقل قلبه وان عاد نكت أخرى حتى يسود القلب فذلك الرين ( و ) قال أبو عبيد ( كل ما غلبك ) فقد ( رانك و ) ران ( بك و ) ران ( عليك ) ومنه ران النعاس وران الشراب بنفسه إذا غلب على عقله قال الطرماح مخافة ان يرين النوم فيهم * بسكر سنانهم كل الريون وأنشد أبو عبيد لابي زبيد يصف سكرانا ثم لما رآه رانت به الخمر * وان لا ترينه باتقاء ( و ) رانت ( النفس ) ترين رينا ( خبثت وغثت وأرانوا هلكت ماشيتهم ) كما في الصحاح زاد غيره وهزلت وفى المحكم أو هزلت ( وهم مرينون ) قال أبو عبيد وهذا في الامر الذى أتاهم مما يغلبهم فلا يستطيعون احتماله ( ورين به بالكسر ) أراد به البناء للمجهول كما يقولون تارة بالضم كذلك ( وقع فيما لا يستطيع الخروج منه ) ولا قبل له به نقله الجوهرى عن أبى زيد وبه فسر حديث عمر رضى الله تعالى عنه انه خطب فقال ألا ان الاسيفع أسيفع جهينة قد رضى من دينه وأمانته بان يقال سبق الحاج فادان معرضا وأصبح قد رين به ونص الازهرى بان يقال سبق الحاج وقال غيره رين به انقطع به نقله الجوهرى عن القنانى الاعرابي وقيل أحاط بماله الدين ( ورايان جبل بالحجاز ) عن نصر ( و ) رايان ( ة بهمدان و ) أيضا ( ة بالاعلم ) اسم لكورة بنى همدان وزنجان والظاهر انهما واحدة ( والرينة الخمرة ) لانها ترين على العقل أي تغلب ( ج رينات والران كالخف الا انه لا قدم له وهو أطول من الخف ) قال شيخنا ووجد بخط صاحب المصباح على هامشه خرقة تعمل كالخف محشوة قطنا تلبس تحته للبرد قال السبكى لم أره في كتب اللغة قال وصرح غيره من الاثبات بمثله وكلام المصنف رحمه الله تعالى صريح في انه عربي صحيح وهو من الغلط المحض اه * قلت وقد مر في
ربن في قول رؤبة * مسرول في آله مروبن * قال ابن دريد فارسي معرب وأحسبه الذى يسمى الران * قلت فصرح انه في الاصل فارسي قد عرب ( و ) الران ( كورة متاخمة لاذربيجان ) وقال ابن السمعاني مدينة بارمينية ( وهى غير أران ) التى ذكرت وهى من أقاليم أذربيجان ( منها أبو الفضل أحمد بن الحسن ) الواعظ دمشقي نزل دمشق وحدث عن أبى الحسن بن صخر الازدي ( والوليد بن كثير ) أبو سعيد عن مالك والضحاك بن عمرو وعنه سليمن بن أبى شيخ وولده سعيد بن الوليد عن ابن المبارك وعنه أبو كريب ( الرانيان ورويان بالضم د بطبرستان منه الامام أبو المحاسن عبد الواحد بن اسمعيل ) بن أحمد بن محمد الطبرستانى الرويانى الكبير
الصيت والمعروف ( صاحب البحر ) أي بحر المذاهب ( وغيره ) سمع من عبد الغافر الفارسى وتفقه بميافارقين على عبد الله محمد بن بيان بن محمد الكازرونى وعنه زاهر بن طاهر الشحامى واسمعيل بن محمد بن الفضل الاصبهاني ولد سنة 415 وقتل شهيدا بابل طبرستان في المحرم سنة 502 ( و ) رويان ( محلة بالرى و ) أيضا ( ة بحلب ) * ومما يستدرك عليه ران الثوب رينا تطبع ورجل مرين عليه أحيط به والران الرين كالذام والذيم ورين به مات ورين به رينا وقع في غم ورين به انقطع به وأنشد ابن الاعرابي ضحيت حتى اظهرت ورين بى * ورين بالساقي الذى كان معى وران عليه الموت وران به ذهب وريان كسحاب قرية بنسا وتعرف برذان منها أبو جعفر محمد بن أحمد صاحب حميد بن زنجوية وأبو جعفر محمد بن أحمد النووي عن على بن حجر هكذا ضبطه ابن نقطة والذهبي وأما الامير فانه ضبطه بالياء المشددة

### Türkçe

رون
**رَانَ - يَرِينُ**
**رَانَ - يَرِيْنُ** + bir şey yahut bir iş + bir varlık yahut bir şey üzerine: onu örter ve bürür ve onun üzerinde, onu çevresiyle etkileşimden yalıtan yalıtıcı bir tabaka teşkil eder.
Ve lafız, “dış bir etkenin onda iz bırakmasını engellemek için boya, renklendirme ve baskı gibi tam yapışmayla örtme ve perdeleme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**غَلَفَ - يَغْلِفُ**، **طَمَس - يَطْمِسُ**، **رَانَ - يَرِيْنُ**، **طَبَعَ - يَطْبَعُ**، **شَغَفَ - يَشْغَفُ**، **غَشِيَ - يَغْشَى**

ران
 ﴿“Hayır; bilakis kazandıkları şey, kalplerinin üzerine pas bağladı.”(14)﴾ **المطففين**

Muhtârü’s-Sıhâh
● [**رين**] **ر ي ن**: **الرَّيْنُ**: tab‘ (mühürleme/iz bırakma) ve kir. “Günahı kalbinin üzerine pas bağladı” denir; **بَاعَ** babındandır; **رُيُونا** da (gelir); yani galip geldi. Ebû Ubeyde, Yüce Allah’ın sözü hakkında: ﴿“Hayır; bilakis kazandıkları şey, kalplerinin üzerine pas bağladı”﴾ “yani galip geldi” dedi. Hasan (Allah ondan razı olsun) dedi ki: o, günah üstüne günahdır; nihayet kalp kararır. Ebû Ubeyd dedi ki: sana galip gelen her şey, seninle **رَانَ** etmiştir; ve seni **رَانَ** etmiştir; ve senin üzerine **رَانَ** etmiştir. Ve “adam hakkında **رِينَ** olundu” denir; çıkmaya güç yetiremediği ve ona takati olmadığı bir şeye düştüğü zaman. Bu, Ömer (Allah ondan razı olsun) hadîsindedir. Ve denildi ki: “onunla **رين** olundu”: onunla kesildi (yolu tıkandı).

Kur’ânî Ferâid Mu‘cemi
**ر ي ن**
Yüce Allah’ın sözü: “ **كَلّاّ بَلْ رَانَ عَلَى قُلُوبِهِمْ مَا كَانُوا يَكْسِبُونَ** ” (14) **المطففين**.
**الرَّان** yahut **الرِّين**: bir şeyin üzerine yükselen pas. “Kalplerinin üzerine pas bağladı” yani bu, kalplerinin cilâsı üzerinde bir pas gibi oldu; böylece onlara hayrı şerden bilmek körleşti.

Râgıb
**رين**
- **الرين**: cilâlı şeyin üzerine yükselen pas. Dedi ki: }**بل ران على قلوبهم**{ [**المطففين**/ 14]; yani bu, kalplerinin cilâsı üzerinde bir pas gibi oldu; böylece onlara hayrı şerden bilmek körleşti. Şair dedi ki:
- 206 - “Onlara uyku pas bağladı”
(beytin tamamı:
“Onu kavme getirdim; onlara uyku pas bağlamıştı *** Ben de dedim ki, onun havuzundan içtiklerinde: Kaylûle yapın.”
Bu, ‘Abde b. et-Tabîb’indir, Mufaddaliyye’sinde; beyit, Emâlî’l-Kâlî 1/273; el-Mufaddaliyât s. 141; el-İhtiyârân: 93)
Ve “kalbinin üzerine **رين** olundu” (denir).

Lisân’ın Özeti
1. **الرَّيْنُ**: tab‘ ve kir.
2. Ve **الرَّيْن**: kılıcın ve aynanın üzerine yükselen pas. Ve **الرَّيْنُ**: pas gibi kalbi bürür.
3. Ve elbise **رَيْناً** **رَانَ** etti: tab‘landı.
4. Ve günah, kalbinin üzerine **رَانَ** eder; **رَيْناً** ve **رُيُوناً** **يَرِينُ**: ona galip geldi ve onu örttü. Aziz tenzilde: “Hayır; bilakis kazandıkları şey, kalplerinin üzerine pas bağladı”; yani galip geldi, tab‘ladı ve mühürledi.
5. Bir şeyi örten her şey, onun üzerine **رانَ** etmiştir. Ve **الرَّيْن**’in aslı tab‘ ve örtmedir.
6. Şarap onun üzerine **رانَتْ**: ona galip geldi ve onu bürüdü; aynı şekilde uyku ve keder; bu, bununla bir meseldir.
7. Ve denildi ki: her galebe **رَيْنٌ**’dir; sana galip gelip üstüne çıkan her şey, seninle **رانَ** etmiştir, seni **رانَ** etmiştir, senin üzerine **رانَ** etmiştir.
8. Adam hakkında **رِينَ** olunur; **رَيْناً**: çıkmaya güç yetiremediği ve ona takati olmadığı bir şeye düştüğü zaman.
9. Ve denildi ki: “onunla **رِينَ** olundu”: onunla kesildi (yolu tıkandı).
10. Ölüm onun üzerine **رانَ** etti ve onunla **رانَ** etti: gitti.
11. Kavim **أَرانَ** etti; onlar **مُرِينُون**’dur: hayvanları helâk oldu ve zayıfladı.

Lisânü’l-‘Arab
● - **رين**: **الرَّيْنُ**: tab‘ ve kir. Ve **الرَّيْن**: kılıcın ve aynanın üzerine yükselen pas. Ve elbise **رَيْناً** **رَانَ** etti: tab‘landı. Ve **الرَّيْنُ**: pas gibi kalbi bürür. Ve günah, kalbinin üzerine **رَانَ** eder; **رَيْناً** ve **رُيُوناً** **يَرِينُ**: ona galip geldi ve onu örttü. Aziz tenzilde: “Hayır; bilakis kazandıkları şey, kalplerinin üzerine pas bağladı”; yani galip geldi, tab‘ladı ve mühürledi. Hasan dedi ki: o, günah üstüne günahdır; nihayet kalp kararır. et-Tırimmâh dedi ki:
“Onlarda uykunun **يَرِينَ** etmesinden korkarak,
Onların uyuklamalarının sarhoşluğuyla; hepsi **الرُّيونِ**.”
Ve “kalbinin üzerine **رِينَ** olundu”: örtüldü. Bir şeyi örten her şey, onun üzerine **رانَ** etmiştir. Şarap onun üzerine **رانَتْ**: ona galip geldi ve onu bürüdü; aynı şekilde uyku ve keder; bu, bununla bir meseldir. Ve denildi ki: her galebe **رَيْنٌ**’dir. Ferrâ, âyette dedi ki: onlardan masiyetler ve günahlar çoğaldı; kalplerini kuşattı; işte onun üzerindeki **الرَّيْن** budur. Hadîste geldi: Ömer (Allah ondan razı olsun), borç kendisine binen Useyfi‘ Cüheyne hakkında dedi ki: “onunla **رِينَ** olundu”; yani borç, malını kuşattı ve borçlar onun üzerine çıktı. Bir rivayette: Ömer hutbe verdi de dedi ki: “Dikkat edin; Useyfi‘, Cüheyne’nin Useyfi‘i, dininden ve emanetinden, ‘hacı geçti’ denilmesiyle razı oldu; böylece yüz çevirerek borçlandı ve sabahladı ki onunla **رِينَ** olundu.” Ebû Zeyd dedi ki: adam hakkında **رِينَ** olunur; **رَيْناً**: çıkmaya güç yetiremediği ve ona takati olmadığı bir şeye düştüğü zaman. Ve denildi ki: “onunla **رِينَ** olundu”: onunla kesildi (yolu tıkandı). “yüz çevirerek borçlandı” sözü: yani ödemeden yüz çevirerek borçlandı. Ve denildi ki: kendisine borç verecek herkese yönelerek borçlandı. Ve **الرَّيْن**’in aslı tab‘ ve örtmedir. Ali (aleyhi’s-selâm) hadîsinde: “Elbette bileceksin: hangimiz kalbi üzerine **المَرِينُ** olan ve gözü üzerine örtülmüş olandır.” **المَرِينُ**: kendisine **الرَّيْنُ** yapılmış olan (mef‘ûl). Ve **الرَّيْنُ**: kalbin kararmasıdır; çoğulu **رِيانٌ**’dır. Ebû Hureyre rivayet etti ki Peygamber (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun), Yüce Allah’ın sözü “Hayır; bilakis kalplerinin üzerine pas bağladı” hakkında soruldu; dedi ki: “Kul günah işler; kalbinde siyah bir nokta noktalanır; ondan tevbe ederse kalbi cilâlanır; dönerse başka bir nokta noktalanır; nihayet kalp kararır; işte bu **الرَّيْنُ**’dir.” Ebû Muâz en-Nahvî dedi ki: **الرَّيْن**: günahlardan kalbin kararmasıdır; **الطَّبَع**: kalbin üzerine tab‘ vurulmasıdır; o, **الرَّيْن**’den daha şiddetlidir. Dedi ki: o, mühürlemedir. Dedi ki: **الإِقْفال** tab‘dan daha şiddetlidir; o, kalbin üzerine kilit vurulmasıdır. Zeccâc dedi ki: **رانَ** “örtmek” mânâsınadır: kalplerinin üzerine örttü. “Günah kalbinin üzerine **رَانَ** etti” denir; kalbin üzerine büründüğü zaman. Mücâhid’in hadîsinde, Yüce Allah’ın sözü “ve hatası onu kuşattı” hakkında dedi ki: o, **الرَّانُ**’dır; **الرَّيْنُ** ile aynıdır; **الذَّامِ** ile **الذَّيْمِ** gibi; ve **لُعابِ** ile **العَيْبِ** gibi. Ebû Ubeyd dedi ki: sana galip gelip üstüne çıkan her şey, seninle **رانَ** etmiştir, seni **رانَ** etmiştir, senin üzerine **رانَ** etmiştir. Ebû Zübeyd’den, şarabın kendisine galip geldiği sarhoşu vasfederken şu beyit okundu:
“Sonra onu görünce, şarap onunla **رانَتْ** etti,
Ve onu sakınmayla **تَرِينَه** etmemeni (dilerim).”
Dedi ki: “şarap onunla **رانَتْ** etti” yani kalbine ve aklına galip geldi. “Şarap onun üzerine **رانَتْ**”: ona galip geldi. **الرَّيْنَة**: şarap; çoğulu **رَيْناتٌ**. Uyku gözde **رانَ** etti. Nefsi **رانَتْ**: ağırlaştı. “Onunla **رِينَ** olundu”: öldü. “Onunla **رِينَ** olundu” **رَيْناً**: bir gam içine düştü. Ve denildi ki: “onunla **رِينَ** olundu”: onunla kesildi; ve bunun benzeri. İbnü’l-A‘râbî şu beyiti okudu:
“Gündüzledim; nihayet ortaya çıktı ve benimle **رِينَ** olundu,
Ve benimle olan sâkî ile de **رِينَ** olundu.”
Ölüm onun üzerine **رانَ** etti ve onunla **رانَ** etti: gitti. Kavim **أَرانَ** etti; onlar **مُرِينُون**’dur: hayvanları helâk oldu ve zayıfladı. el-Muhkem’de: yahut zayıfladı; ve onlar **مُرِينُون**’dur. Ebû Ubeyd dedi ki: bu, onlara gelen, kendilerine galip gelen bir iştir; onu yüklenmeye güç yetiremezler. Nefsi **رَيْناً** **تَرِينُ** **رانَتْ**: yani kötüleşti ve ağırlaştı. Hadîste: “Oruçlular cennete **الرَّيَّان** kapısından girerler.” el-Harbî dedi ki: eğer bu kapının adı ise (öyledir); değilse o, **الرَّواء**’dandır; o, kandıran sudur; o hâlde o **رَيَّان**’dır; ve kadın **رَيَّا**. Böylece **الرَّيَّان** **فَعْلان** veznindedir; **الرَّيّ**’dendir; elif ve nûn, **عطشان**’daki gibi ziyadedir; böylece **رين** değil, **رَيّا** babından olur. Mânâ: oruçlular, dünyada nefislerini susatmaları sebebiyle, cennete yerleşmeden önce susuzluktan emin olmak için **الريان** kapısından girerler.

Mekâyîsü’l-Luğa:
(**رين**) **الراء** ve **الياء** ve **النون**: bir asıldır; örtü ve perdeye delâlet eder. **الرَّيْن**: şeyin üzerindeki örtüdür. Ve onun üzerine **رِينَ** olundu; sanki onun üzerine büründürüldü. Bundan, Ömer hadîsi: “Dikkat edin; Useyfi‘, Cüheyne’nin Useyfi‘i, dininden, ‘hacı geçti’ denilmesiyle razı oldu; [böylece yüz çevirerek borçlandı] ve sabahladı ki onunla **رِينَ** olundu”; onun öldüğünü kasteder. Uyku **يَرِينُ** **رانَ** eder. Şarap kalbinin üzerine **رانَتْ**: galip geldi. Babdan: nefsim **تَرِينُ** **رانَتْ**: yani ağırlaştı. Ondan: kavim **أَرانَ** etti; onlar **مُرِينُون**’dur; hayvanları helâk olduğu zaman. Bu, kıyastandır; çünkü hayvanları helâk olunca, onunla **رِينَ** olunmuştur.

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**الرَّيْنُ**: tab‘ ve kir. Günahı kalbinin üzerine **رَيْناً** ve **رُيُوناً** **رَانَ** etti: galip geldi. Sana galip gelen her şey seni **رَانَ** eder;
ve seninle ve senin üzerine. Ve nefis: kötüleşti ve ağırlaştı. Ve “**أرانُوا**”: hayvanları helâk oldu; onlar **مُرينُون**’dur.
Ve “onunla **رِينَ** olundu”, kesre ile: çıkmaya güç yetiremediği bir şeye düştü. Ve **رايانُ**: Hicaz’da bir dağ; ve Hemedan’da bir (yer); ve **الأَعْلَم** nahiyesinde bir (yer). Ve **الرَّيْنَةُ**: kızıllık; çoğulu: **رَيْناتٌ**. Ve **الرَّانُ**: mest gibi; ancak ayağı yoktur; mestten daha uzundur. Ve Azerbaycan’a bitişik bir küre (bölge); o, **أَرَّانَ** değildir. Ondan: Ebû’l-Fadl Ahmed b. el-Hasen ve el-Velîd b. Kesîr er-Rânîyân. Ve **رُويانُ**, damme ile: Taberistan’da bir belde; ondan: “**البَحْرِ**” sahibi imam Ebû’l-Mehâsin Abdülvâhid b. İsmâîl ve başkası. Ve Rey’de bir mahalle; ve Halep’te bir (yer).

Tâcü’l-‘Arûs:
(**الرين** tab‘ ve kir) Sıhâh’ta olduğu gibi. Râgıb dedi ki: cilâlı şeyin üzerine yükselen pas; ondan Yüce Allah’ın sözü: “Hayır; bilakis kalplerinin üzerine pas bağladı”; yani bu, kalplerinin cilâsı üzerinde bir pas gibi oldu; böylece onlara hayrı şerden bilmek körleşti. Ebû Muâz en-Nahvî dedi ki: **الرين**: günahlardan kalbin kararmasıdır; **الطبع**: kalbin üzerine tab‘ vurulmasıdır; o, **الرين**’den daha şiddetlidir; ve **الاقفال** tab‘dan daha şiddetlidir; o, kalbin üzerine kilit vurulmasıdır. Hasan dedi ki: o, günah üstüne günahdır; nihayet kalp kararır. (Günahı kalbinin üzerine **رينا** ve **ريونا** **ران** etti: galip geldi) ona ve onu örttü. Hadîste, Ebû Hureyre’den (Allah Teâlâ ondan razı olsun) âyetin tefsirinde, onu merfû‘ olarak geldi: “Kul günah işler; kalbinde siyah bir nokta noktalanır; ondan tevbe ederse kalbi cilâlanır; dönerse başka noktalar noktalanır; nihayet kalp kararır; işte bu **الرين**’dir.” (Ve) Ebû Ubeyd dedi ki: (sana galip gelen her şey) seni **رانك** eder; ve seninle **ران** eder; ve senin üzerine **ران** eder. Ondan: uyku **ران** eder; içki, nefsiyle **ران** eder; aklına galip geldiği zaman. et-Tırimmâh dedi ki: “Onlarda uykunun **يَرِينَ** etmesinden korkarak * onların uyuklamalarının sarhoşluğuyla; hepsi **الريون**.” Ebû Ubeyd, Ebû Zübeyd’den, sarhoşu vasfederken şu beyiti okuttu: “Sonra onu görünce şarap onunla **رانت** etti * ve onu sakınmayla **ترينه** etmemeni (dilerim).” (Ve) nefis **رينا** **ترين** **رانت**: kötüleşti ve ağırlaştı. Ve “**أرانوا**”: hayvanları helâk oldu; Sıhâh’ta olduğu gibi. Başkası ekledi: ve zayıfladı. el-Muhkem’de: yahut zayıfladı. (Ve onlar **مرينون**’dur.) Ebû Ubeyd dedi ki: bu, onlara gelen, kendilerine galip gelen bir iştir; onu yüklenmeye güç yetiremezler. (Ve “onunla **رين** olundu”, kesre ile): bununla meçhul bina kastedildi; bazen damme ile de söylerler; aynı şekilde. (Çıkmaya güç yetiremediği bir şeye düştü) ve ona takati yoktur; Cevherî, Ebû Zeyd’den nakletti; ve bununla Ömer hadîsi tefsir edildi: Ömer (Allah Teâlâ ondan razı olsun) hutbe verdi de dedi ki: “Dikkat edin; Useyfi‘, Cüheyne’nin Useyfi‘i, dininden ve emanetinden, ‘hacı geçti’ denilmesiyle razı oldu; böylece yüz çevirerek borçlandı ve sabahladı ki onunla **رين** olundu.” Ezherî’nin nassı: “hacı geçti denilmesiyle.” Başkası dedi ki: “onunla **رين** olundu”: onunla kesildi; Cevherî, el-Kannânî el-A‘râbî’den nakletti. Ve denildi ki: borç malını kuşattı. (Ve **رايان** Hicaz’da bir dağdır) Nasr’dan. (Ve) **رايان** (Hemedan’da bir yer ve) ayrıca (**الأعلم**’de bir yer): Benî Hemedan ve Zencan küresinin adıdır; zâhir olan, ikisinin bir olmasıdır. (Ve **الرينة** şaraptır) çünkü akıl üzerine **ترين** eder; yani galip gelir. (Çoğulu **رينات**. Ve **الران** mest gibidir; ancak ayağı yoktur; mestten daha uzundur.) Şeyhimiz dedi ki: ve Misbâh sahibinin hattıyla, kenarında bulundu: soğuk için, mest gibi yapılan, pamukla doldurulmuş bir bez; onun altında giyilir. es-Sübkî dedi ki: onu lugat kitaplarında görmedim. Dedi ki: başkası, sika olanlardan, bunun benzerini açıkça söyledi. Musannifin (Allah Teâlâ ona rahmet etsin) sözü, onun Arapça sahih olduğunu açıkça ifade eder; o ise sırf hatadır. “Dedim ki: **ربن**’de, Ru’be’nin sözü içinde geçti: ‘Aletinde **مروبن** olan **مسرول**.’ İbn Düreyd dedi ki: Farsça mu‘arrebdir; ve zannederim ki ona **الران** denir.” Dedim ki: böylece onun aslında Farsça olup Arapçalaştırıldığını açıkça söyledi. (Ve) **الران** (Azerbaycan’a bitişik bir küredir). İbnü’s-Sem‘ânî dedi ki: Ermeniye’de bir şehirdir. (Ve o, **أران** değildir) ki zikredildi; o, Azerbaycan iklimlerindendir. (Ondan: Ebû’l-Fadl Ahmed b. el-Hasen) vaiz; Dımaşkî; Dımaşk’a indi; Ebû’l-Hasen b. Sahr el-Ezdî’den rivayet etti. (Ve el-Velîd b. Kesîr) Ebû Saîd; Mâlik’ten ve ed-Dahhâk b. Amr’dan; ondan Süleymân b. Ebî Şeyh; ve oğlu Saîd b. el-Velîd, İbnü’l-Mübârek’ten; ondan Ebû Kureyb. (**الرانيان**. Ve **رويان** damme ile: Taberistan’da bir belde; ondan imam Ebû’l-Mehâsin Abdülvâhid b. İsmâîl) b. Ahmed b. Muhammed et-Taberistânî er-Rûyânî el-Kebîr; şöhret ve marufiyet sahibi. ( **صاحب البحر** ) yani mezhepler denizi. (Ve başkası) Abdülgâfir el-Fârisî’den işitti; Meyyâfârikîn’de Abdullah Muhammed b. Beyân b. Muhammed el-Kâzerûnî yanında fıkıh öğrendi. Ondan Zâhir b. Tâhir eş-Şahhâmî ve İsmâîl b. Muhammed b. el-Fadl el-İsfahânî. 415 yılında doğdu; 502 yılında Muharrem’de Bâbil Taberistan’da şehid olarak öldürüldü. (Ve) **رويان** (Rey’de bir mahalle ve) ayrıca (Halep’te bir yer). * Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: elbise **رينا** **ران** etti: tab‘landı. Ve “üzerine **مرين** olan adam”: onunla kuşatıldı. Ve **الران**: **الرين**’dir; **الذام** ile **الذيم** gibi. Ve “onunla **رين** olundu”: öldü. Ve “onunla **رين** olundu” **رينا**: bir gam içine düştü. Ve “onunla **رين** olundu”: onunla kesildi. İbnü’l-A‘râbî şu beyiti okudu: “Gündüzledim; nihayet ortaya çıktı ve benimle **رين** olundu * ve benimle olan sâkî ile de **رين** olundu.” Ve ölüm onun üzerine **ران** etti ve onunla **ران** etti: gitti. Ve **ريّان** ( **كسحاب** ): Nesa’da bir köy; **رذان** diye bilinir; ondan Ebû Ca‘fer Muhammed b. Ahmed, Humeyd b. Zencûye’nin sahibi; ve Ebû Ca‘fer Muhammed b. Ahmed en-Nevevî, Ali b. Hacer’den. İbn Nukta ve Zehebî onu böyle ضبط etti. Emîr ise onu şeddeli **الياء** ile ضبط etti.
