# رون — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D9%86/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%88%D9%86/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D9%86.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: رون

: ( *!الرَّوْنُ : أَقْصَى المَشَارَةِ ) ؛ أَنْشَدَ يونس :
والنَّقْبُ مِفْتَحُ مائِها *!والرَّوْن ( و ) *!الرُّونُ ، ( بالضَّمِّ : الشِّدَّةُ ، ج *!رُوُونٌ .
( و ) *!الرُّونَةُ ، ( بهاءٍ : مُعْظَمُ الشَّيءِ ) .
وقالَ ابنُ سِيْدَه : *!رُونَةُ الشَّيءِ : شدَّتُه ومُعْظَمُه ؛ وأَنْشَدَ ابنُ بَرِّي :
إن يُسْرِ عَنْكَ اللهاُ *!رُونَتَها فعَظِيمُ كلِّ مُصيبةٍ جَلَلُ وكشَفَ اللهاُ عَنْك *!رُونَةَ هذا الأَمْرِ أَي شدَّتهَ وغُمَّتهَ .
( *!والأَرْوَنانُ : الصَّوْتُ ) ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهرِيُّ :
بها حاضِرٌ من غيرِ جِنِّ يَرْوعُهولا أَنَسٍ ذُو *!أَرْوَنانٍ وذُو زَجَلْ ( و ) *!الأَرْونانُ : ( الصَّعْبُ ) الشَّديدُ ( مِن الأَيَّامِ ) ، واخْتُلِفَ في اشْتِقاقِه ، فقالَ ابنُ الأَعْرابيِّ : هو أفْوَعَالٌ مِن الرَّنِينِ .
وقالَ سِيْبَوَيْه : أَفْعَلانُ مِن *!الرَّوْنِ .
قالَ ابنُ سِيْدَه : وإنَّما حَمَلْناه على أَفْعَلان كما ذَهَبَ إليه سِيْبَوَيْه دونَ أَنْ يكونَ أَفْوَعَالاً مِن الرَّنَّةِ ، أَو فَعْوَلاناً مِن الأَرَنِ

لأنَّ أَفْوَعَالاً عَدَمٌ وإنَّ فَعْوَلاناً قَليلٌ ، لأنَّ مثْلَ جَحْوَش لا يَلْحَق مِثْل هذه الزِّيادَةِ ، فلمَّا عَدم الأوَّل وقلَّ هذا الثاني وصحَّ الاشْتِقاقُ حَمَلْناه على أَفْعَلان .
( ويَوْمُ أَرْوَنانٍ مُضافاً ومَنْعوتاً ) ، كا في قوْلِ الشاعِرِ :
حَرَّقَها وارِسُ عُنْظُوانِفاليومُ منها يومُ أَرْوَنانِأَي ( صَعْبٌ ) شَديدُ الحَرِّ والغمِّ .
وفي المحْكَم : بَلَغَ الغايَةَ في فَرَحٍ أَو حُزْنٍ أَو حَرِّ ، وقيلَ : هو الشَّديدُ في كلِّ شيءٍ مِن حَرَ ، أَو بَرْدٍ ، أَو جلبَةٍ أَو صِياحٍ ؛ قالَ النابغَةُ الجعْدِيُّ :
فظَلَّ لِنِسْوَةِ النُّعْمانِ مناعلى سَفَوانَ يومٌ أَرْوَنانُقالَ ابنُ سِيْدَه : هكذا أَنْشَدَه سِيْبَوَيْه ، والرِّوايَةُ المَعْروفةُ : يومٌ *!أَرْوَنانيُّ لأنَّ القَوافِي مَجْرورَة ، وبَعْده :
فأَرْدَفْنا حَليلَتَه وجِئْنابما قد كان جَمَّعَ من هِجانِوفي التَّهْذيبِ : أَرادَ أَرْوَنانيَّ بتَشْديدِ ياءِ النِّسْبةِ ، كما قالَ الشاعِرُ :
ولم يَجُبْ ولم يَكَعْ ولم يَغِبْعن كلِّ يومٍ أَرْوَنانيَ عَصِبْوقالَ الجوْهرِيُّ : إنَّما كُسِرَ النُّونُ على أنَّ أصْلَه أَرْونانيُّ على النَّعْتِ فحذِفَتْ ياءُ النِّسْبَةِ .
( و ) في التهْذيبِ عن شَمِرٍ قالَ : يومٌ *!أَرْوَنان : ( سَهْلٌ ) ناعِمٌ فهو

( ضِدٌّ ) ؛ وأَنْشَدَ فيه بيتاً للنابغَةِ الجعْدِيّ :
هذا ويومٌ لنا قَصِيرٌ جَمّ مَلاهِيهِ أَرْوَنانُوكانَ أَبو الهَيْثم يُنْكِرُ أَنْ يكونَ الأَرْوَنان في غيرِ معْنَى الغمِّ والشِّدَّةِ وأَنْكَر البَيْتَ الذي احتجَّ به شَمِرٌ .
( وليلَةٌ *!أَرْوَنانَة ) : شَديدَةٌ صَعْبةٌ ؛ نَقَلَه الجوْهرِيُّ .
وكذا *!أَرْوَنانيَّة : شَديدَةُ الحرِّ والغمِّ .
( *!وَرَاوَنُ ، كهاجَرَ : د بطَخارِسْتانَ ) بَلَخَ ، منه : أَبو محمدٍ عبْدُ السلامِ بنُ *!الرَّاوَنيُّ فَقِيهٌ مناظِرٌ وليَ القَضاءَ بها ، ورَوَى عن أَبي سعيدٍ أَسْعد بنِ الظهيريّ ، وعنه أَبو سعْدِ بنُ السّمعانيّ .
( وهو *!مَرُونٌ به ) : أَي ( مَغلوبٌ مَقْهورٌ .
( ومحمدُ بنُ *!رُوَيْنٍ ، كزُبَيْرٍ ، حدَّثَ عن شُعْبَةَ ) ، وعنه محمدُ بنُ سُلَيْمن الباغنْدِيُّ .
ومحمدُ بنُ رُوَيْنِ بنِ لاحقٍ البَصْريُّ : حدَّثَ عن حَمْزَةَ بنِ مَيْمون الجزْرِيُّ .
( *!ورَاوَانُ : ة بالحجازِ ، أَو وَادٍ .
( *!وَرَيْوَنُ ) ، كجَعْفَرٍ : ( أَحدُ أَرْباعِ نَيْسابُورَ ) ، هكذا في النسخِ ، والصَّوابُ : رِيوَند ، بكسْرِ الرَّاء والدال في آخِرِه : وهي قُرًى كثيرَةٌ أَحدُ أَرْباعِ نَيْسابُورَ ، ومنها : أَبو سعيدٍ سهْلُ بنُ أحمدَ بنِ سهْلٍ الرِّيونديُّ النّيْسابُورِيُّ شيْخُ الحاكِمِ أَبي عبدِ اللهاُ ، ماتَ سَنَة 350 ، رَحِمَه اللهاُ تعالى ، كذا ضَبَطَه ابنُ السّمعانيِّ وحَقَّقَهُ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!رُونَةُ الشِّيءِ : غايَتُه في حَرَ أَو بَرْدٍ أَو غيرِهِ مِن حُزْنٍ أَو حَربٍ أَو شبهِهِ ؛ ومنه يومٌ أَرْوَنانٌ ؛ ويقالُ : منه أُخِذَتِ

*!الرُّنَةُ اسمٌ لجُمادَى الآخِرَةِ لشدَّةِ برْدِهِ .
*!والرَّوْنُ : الصِّياحُ والجَلَبة ، ومنه يقالُ : يومٌ ذُو *!أَرْوَنانٍ قالَ الشاعِرُ :
فهي تُغَنِّيني *!بأَرْوَنانِ أَي بصياحٍ وجَلَبةٍ .
وحَكَى ثَعْلَب : *!رَانَتْ لَيْلَتُنا : اشْتَدَّ غيْمُها وحَرُّها .
وقالَ الأصْمعيُّ : بئْرُ ذي *!أَرْوانَ بالمَدينَةِ ، ومنه الحدِيثُ : طُبَّ ودُفِنَ سِحْرُه في بئْرِ ذي أَرْوانَ ، قالَ : وبعضُهم يُخْطىءُ ويقولُ ذَرْوانَ .
قلْتُ : وقد جاءَ فيه أَيْضاً ذر*!أروان ، نَقَلَه ياقوتٌ .
*!ورانَ الأَمْرُ *!رَوْناً : اشْتَدَّ .
*!والرُّوَيْنَةُ ، كجُهَيْنَةَ : قرْيَةٌ بمِصْرَ .

### Türkçe

: **الرَّوْنُ**: meşârenin en ucu; Yûnus inşâd etti:
ve’n-nekbu miftâhu mâihâ **والرَّوْن**

(ve) **الرُّونُ**, (zamm ile): şiddet; çoğulu **رُوُونٌ**.

(ve) **الرُّونَةُ**, (ه ile): şeyin çoğu (muazzamı).

İbn Sîde dedi: **رُونَةُ الشَّيءِ**: onun şiddeti ve çoğu; İbn Berrî inşâd etti:
in yusrî ‘anke’llâhu **رُونَتَها** fe‘azîmu kulli musîbetin celelu
ve keşefe’llâhu ‘anke **رُونَةَ** hâzâ’l-emri, yani onun şiddeti ve gamı.

(**والأَرْوَنانُ**: ses); Cevherî inşâd etti:
bihâ hâdirun min ğayri cinnin yerû‘uhû
velâ enesin ذو **أَرْوَنانٍ** ve ذو zecel

(ve) **الأَرْونانُ**: (günlerden) (zor) şiddetli olan; onun اشتقاقı hakkında ihtilaf edildi; İbnü’l-A‘râbî dedi: o, الرنين’den أفوعال’dır.

Sîbeveyh dedi: **الرَّوْنِ**’den أَفْعَلان’dır.

İbn Sîde dedi: Biz onu, الرنّة’den أَفْوَعَال olması yahut الأَرَن’den فَعْوَلان olması değil de, Sîbeveyh’in gittiği üzere أَفْعَلان üzerine حمل ettik;

çünkü أَفْوَعَال yokluktur ve فَعْوَلان azdır; çünkü جَحْوَش gibi bir misal, bu ziyâde gibi bir şeye yetişmez; birincisi yok olunca ve bu ikincisi az olunca ve اشتقاق sahih olunca onu أَفْعَلان üzerine حمل ettik.

(ve **يَوْمُ أَرْوَنانٍ** izâfe ve sıfat olarak), şairin sözü gibi:
harrakahâ vârisu ‘unzuvân
fe’l-yevmu minhâ yevmu أَرْوَنانِ
yani (zor) hararet ve gam bakımından şiddetli.

Ve el-Muḥkem’de: sevinçte yahut hüzünde yahut sıcakta gayeye ulaştı; ve denildi ki: sıcaktan yahut soğuktan yahut gürültüden yahut bağırıştan her şeyde şiddetli olandır; Nâbiğa el-Ca‘dî dedi:
fezalle li-nisveti’n-nu‘mâni minâ
‘alâ safvân yevmun أَرْوَنانُ
İbn Sîde dedi: Sîbeveyh onu böyle inşâd etti; mâruf rivayet: yevmun **أَرْوَنانيُّ**, çünkü kafiyeler mecrûrdur; ve ondan sonra:
fe-erdefnâ halîletehû ve ci’nâ
bimâ kad kâne cemma‘a min hicân

Ve et-Tehzîb’de: nisbet ي’sini teşdîd ile **أَرْوَنانيَّ**yi murad etti; şairin dediği gibi:
velem yecub velem yeka‘ velem yeğib
‘an kulli yevmin أَرْوَنانيَ ‘asib

Cevherî dedi: Nûn ancak, aslının sıfat üzere أَرْونانيُّ olması üzerine kesreli kılındı da nisbet yâ’sı hazfedildi.

(ve) et-Tehzîb’de Şemir’den: dedi ki: yevmun **أَرْوَنان**: (kolay) yumuşak; o hâlde (zıdd)dır; ve Nâbiğa el-Ca‘dî’nin bir beytini onun hakkında inşâd etti:
hâzâ ve yevmun lenâ kasîrun cemm melâhîhi أَرْوَنانُ
Ebû’l-Heysem, **الأَرْوَنان**ın gam ve şiddet mânâsı dışında olmasını inkâr ederdi ve Şemir’in delil getirdiği beyti inkâr etti.

(ve leyletun **أَرْوَنانَة**): şiddetli, zor; Cevherî onu nakletti.

Ve كذلك **أَرْوَنانيَّة**: hararet ve gam bakımından şiddetli.

(**وَرَاوَنُ**, Hâcer gibi: ṭaḫâristân’da bir belde) Belh; ondan: Ebû Muhammed ‘Abdüsselâm b. **الرَّاوَنيُّ**, bir fakih, münâzır; orada kadılığı üstlendi; Ebû Sa‘îd Es‘ad b. ez-Zuheyrî’den rivayet etti; ondan da Ebû Sa‘d b. es-Sem‘ânî.

(ve o, onunla **مَرُونٌ**dur): yani (mağlup, kahrolmuş).

(ve Muhammed b. **رُوَيْنٍ**, Zübeyr gibi, Şu‘be’den hadis rivayet etti); ondan Muhammed b. Süleymân el-Bâğendî.

Ve Muhammed b. Rûveyn b. Lâḥik el-Basrî: Hamza b. Meymûn el-Cezerî’den hadis rivayet etti.

(**وَرَاوَانُ**: Hicaz’da bir yer, yahut bir vadi).

(**وَرَيْوَنُ**), Ca‘fer gibi: (Nîsâbûr’un dörtte birinden biri); nüshalarda böyle; doğrusu: رِيوَند, râ’nın kesresi ve sonunda dâl ile: o, Nîsâbûr’un dörtte birinden biri olan birçok köydür; ondan: Ebû Sa‘îd Sehl b. Ahmed b. Sehl er-Rîyûndî en-Nîsâbûrî, Hâkim Ebû ‘Abdillâh’ın şeyhi; 350 senesinde vefat etti, Allah Teâlâ ona rahmet etsin; İbn es-Sem‘ânî onu böyle ضبط etti ve tahkik etti.

Ve onun üzerine istidrâk olunan şeylerdendir:
**رُونَةُ الشِّيءِ**: sıcakta yahut soğukta yahut hüzün yahut savaş yahut benzeri gibi ondan başka şeyde onun gayesi; ondan yevmun أَرْوَنانٌ; ve denilir ki: ondan alındı:

**الرُّنَةُ**: Cemâdâ el-Âhira’nın adı; onun soğuğunun şiddetinden dolayı.

**الرَّوْنُ**: bağırış ve gürültü; ondan denilir: yevmun ذو **أَرْوَنانٍ**; şair dedi:
fehiye tuğannînî **بأَرْوَنانِ**
yani bağırış ve gürültü ile.

Sa‘leb nakletti: **رَانَتْ لَيْلَتُنا**: onun bulutu ve sıcağı şiddetlendi.

Asma‘î dedi: Medine’de ذي **أَرْوانَ** kuyusu; ondan hadis: “Sihri yapıldı ve ذي أَرْوانَ kuyusunda gömüldü”; dedi ki: bazısı hata eder ve ذَرْوانَ der.

Dedim: onda ayrıca ذر**أروان** da gelmiştir; onu Yâkût nakletti.

**رانَ الأَمْرُ** **رَوْناً**: şiddetlendi.

**الرُّوَيْنَةُ**, Cüheyne gibi: Mısır’da bir köy.
