# روي — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D9%8A/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%88%D9%8A/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [روي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D9%8A.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: روى

تقول: ماء رواء، وروى، أي: كثير مرو، فروى على بناء عدى: و ﴿مكانا سوى﴾ [طه/58]، قال الشاعر:
*من شك في فلج فهذا فلج**ماء رواء وطريق نهج*
(البيت في اللسان (روى)، دون نسبة؛ والجمهرة لابن دريد 1/177، ومجاز القرآن 1/168)
وقوله: ﴿هم أحسن أثاثا ورئيا﴾ [مريم/74]، فمن لم يهمز (وهم قالون وابن ذكوان وأبو جعفر، وقراءتهم (وريا) ) جعله من روي، كأنه ريان من الحسن (راجع: تفسير القرطبي 11/143؛ والمسائل الحلبيات ص 58)، ومن همز فللذي يرمق من الحسن به (وقرأ بالهمز الباقون.
قال الجوهري: ومن همزه جعله من المنظر، من: رأيت، وهو ما رأته العين من حال حسنة وكسوة ظاهرة. وقال الفراء: الرئي: المنظر: معاني الفراء 2/171؛ وتفسير القرطبي 11/143). وقيل: هو منه على ترك الهمز، والري: اسم لما يظهر منه، والرواء منه، وقيل: هو مقلوب من رأيت. قال أبو علي الفسوي: المروءة هو من قولهم حسن في مرآة العين. كذا قال، وهذا [استدراك] (هذا وهم من المؤلف؛ فإن أبا علي لم يقل ذلك، ولكن قال:
وزعم بعض رواة اللغة أن المروءة مأخوذة من قولهم: هو حسن في مرآة العين. وهذا من فاحش الغلط، وذلك أن الميم في (مرآة) زائدة، ومروءة: فعولة. انتهى. فتبين ذلك: وانظر: المسائل الحلبيات ص 59.
وعنى الفارسي بقوله: بعض رواة اللغة ابن دريد فقد قال في الجمهرة: ومن همز المروءة أخذها من حسن مرآة العين. انظر: جمهرة اللغة 3/252. وكذا أبا زيد، فقال: مرء مروءة، جعل الميم فاءا) غلط؛ لأن الميم في مرآة زائدة، ومروءة فعولة. وتقول: أنت بمرأى ومسمع، أي: قريب، وقيل: أنت مني مرأى ومسمع، بطرح الباء، ومرأى: مفعل من رأيت (انظر: كتاب سيبويه 1/207).

### Türkçe

تقول: **ماء رواء**، و**روى**، yani: çok **مرو**; böylece **فروى** **عدى** vezni üzere: ve ﴿مكانا سوى﴾ [طه/58]، şair dedi ki:
*من شك في فلج فهذا فلج**ماء رواء وطريق نهج*
(beyit Lisân’da (**روى**) nisbesizdir; ve İbn Düreyd’in el-Cemhere’si 1/177, ve Mecâzü’l-Kur’ân 1/168)

Ve onun sözü: ﴿هم أحسن أثاثا ورئيا﴾ [مريم/74]; artık kim hemze yapmazsa (onlar Kâlûn, İbn Zekvân ve Ebû Ca‘fer’dir; ve onların kıraati (**وريا**)dır) onu **روي**’den kıldı; sanki güzellikten **ريان** gibidir (bkz.: Kurtubî Tefsiri 11/143; ve el-Mesâilü’l-Halebiyyât s. 58). Ve kim hemze yaparsa, güzellikten onunla bakılan şey içindir (hemze ile okuyanlar geri kalanlardır.
Cevherî dedi: Ve kim onu hemzelerse onu görünüşten kıldı, **رأيت**’ten; ve o, gözün gördüğü iyi hâl ve açık elbisedendir. Ferrâ dedi: **الرئي**: görünüş: Ferrâ’nın Meânî’si 2/171; ve Kurtubî Tefsiri 11/143). Ve denildi ki: hemzeyi terk üzere o ondandır; ve **الري** ondan görünen şeye isimdir, ve **الرواء** ondandır. Ve denildi ki: o, **رأيت**’ten kalbedilmiştir. Ebû Alî el-Fesevî dedi: **المروءة** onların “gözün aynasında güzel” sözlerindendir. Böyle dedi; ve bu [istidrâk] (bu müelliften bir vehimdir; zira Ebû Alî bunu söylemedi; fakat dedi ki:
Ve bazı lugat râvileri, **المروءة**’nin onların “o, gözün aynasında güzeldir” sözünden alınmış olduğunu zannettiler. Bu, çirkin bir yanlıştandır; çünkü **مرآة**’deki **الميم** ziyadedir; ve **مروءة**: **فعولة**’dur. Bitti. Böylece bu açık oldu: ve bak: el-Mesâilü’l-Halebiyyât s. 59.

Ve Fârisî, “bazı lugat râvileri” sözüyle İbn Düreyd’i kastetti; çünkü el-Cemhere’de dedi ki: **المروءة**’yi hemzeleyen onu “gözün aynasının güzelliği”nden aldı. Bak: Cemheretü’l-Luga 3/252. Ve yine Ebû Zeyd; şöyle dedi: **مرء مروءة**، **الميم**’i **فاء** kıldı) yanlıştır; çünkü **مرآة**’deki **الميم** ziyadedir, ve **مروءة** **فعولة**’dur. Ve dersin: **أنت بمرأى ومسمع**، yani: yakın; ve denildi ki: **أنت مني مرأى ومسمع**، **الباء**’yı atmakla; ve **مرأى** **رأيت**’ten **مفعل**’dir (bak: Sîbeveyh’in Kitabı 1/207).
