# ريأ (ر-ي-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%8A%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ر - ي - أ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%A3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب اللّفيف من الرّاء
و ر أ، و ر ي، و أ ر، أ ر ي، أ ي ر، أ ر ر، ي ر ر، و ر أ، أ و ر، ر ي ر، ر أ ر أ، ر أ ي، ر و ي، ر ي أ، ر و أ مستعملات
ورأ:
الوراء، ممدود: وَلَدُ الوَلَد، لقول اللَّه عزّ وجلّ: "ومن وراءِ إسحاقَ يَعْقوب".. وسأل الشّعبيّ رجلاً رأى معه صبيّاً: هذا ابنك? قال: نعم: من وراء.. ووراء ممدود: خِلاف قُدّام.
وتصغير وراء: وُرَيّة. تقول رأيتُه وُرَيّةَ ذلك المَوْضع وقُدَ يْدِمَه.
وري:
الرِّئة، محذوفة من روى، والوارية: سائطة داء يأخذ في الرِّئة، وربّما أخذ منه السُّعال، فيقتل صاحبه، يقال: وُرِيَ الرّجلُ فهو مَوْرُوٌ فيمن قال بالتَّخفيف، ومن قلب الهمزة ياءً قال: مَوْريٌ، قال هشام بن المغيرة:
هَلُمَّ إلى أميّة إنّ فـيهـا		شِفاءَ الوارياتِ من السَّقامِ

والثَّوريَرِي الكَلْبَ إذا طعنه في رِئته، قال المرّار بن منقذ في وصف رجل:
كَمْ ترى من شانىءٍ يَحْسُدُنـي		قد وراه الغيظ، ذو صَدْرٍ وَغِرْ
وفي الحديث: َلأَنْ يملأ الإنسانُ جَوْفَه قيحاً حتّى يَريه خيرٌ له من أن يملأهُ شعرا. قوله: حتّى يَريه، وهو من الوَرْي على مثال الرَّمْي، ومنه يُقال: رجل مَوْريٌ، غير مهموز، وهو أن يَدْوَى جوفه، قال الراجز: قالت له وَرْياً إذا تَنَحْنَحا تدعو عليه بالوَرْي، وهو مصدره. وقال العجّاج يصف الجراحات: عن قُلُبٍ ضُجْمٍ تُوَرِّي مَنْ سَبَرْ يقول: إنْ سَبَرَها إنسانٌ أصابه منها الوَرْي.
وقال عبد بني الحَسْحاس:
وَراهُنَّ ربّي مِثْلَ ما قد وَرَيْنَني		وأَحْمَى على أكبادِهنَّ المكاويا
والرِّئةُ: تُهْمَز ولا تُهْمَز، وهي موضع الرِّيح والنَّفَس. وجمعها: الرِّئاتُ والرِّئين، وتصغيرها: رُوَيّةٌ ومن هَمَز الواو قال: رُؤَيّةٌ. قال:
ويَنْصبنَ القَدَورَ مُشَمِّرات		يُنازِعْنَ العَجاهنةَ الرِّئينا
والتَّوْريةُ: إخفاء الخبر وعدم إظهار السِّرّ، تقول: وَرَّيته تَوْريةً.
وأر:
تقول: وأرت إرةً، وهذه إرةٌ موءورة، وهي مَسْتَوْقَدُ النّار تحت الأَتّون وتحتَ الحمّام، وتحتَ أَتُّون الجِرارِ والجصّاصة وذلك إذا احتقرتَ حفرةً لإيقادك النّار، وأنا أَئِرُها إرةً ووَأْراً، وتجمع الإرةُ على الإرينَ والإراتِ، قال: كمِثل الدّواخن فوق الإرينا ووأرت الرَّجلَ أَثِرُهُ وأراً: ذَعَرْتُهُ وفزّعته، قال لبيد: تَسْلُبُ الكانِسَ لم يُؤارْ بها شُعْبة السّاقِ إذا الظِّلُّ عَقَلْ يصفُ ناقتَه أنّها تسلبُ من الثَّوْر الكانِس ظلّه، وذلك أنّه إذا رآها نَفَر منْ كِناسه فخرج من تحت شُعَب أرطاتها، ويروى: لم يُؤْرَبها، بوزن لم يُعْرَ مِنَ الأَرْي أي: لم يلصق بصدره الفزع، كقولك: إنّ في صدرك عليّ لأَرْياً، أي: لطخاً من حِقْد، تقول: قد أرى عليَّ صدرُهُ... وبعضهم يقول: لم يُؤْرَبها. من رواها كذا بالهمز قال: لم يدخل الفزع جنان رئته.
أري:
وأريُ القِدْر: ما يلتزقُ بجوانبها من الحَرَق، وكذلك من العَسَل ما التزق بجوانب العسّالة، قال:
إذا ما تأَوّتْ بالخليّ بَنَتْ به		شَريجَيْن مما تأتري وتُتِيعُ
أي: مما يلتزق ويسيل، وائترارُه: التزاقُه. وهو كذلك في بيت زُهَير في وصف البقر:
يَشِمْنَ بروقه ويَرُشُّ أَرْيَ ال		جنوبِ على حواجبها العَماءُ
ومنهم من يقول في بيت لبيد: لم يُوأَرْبها من أُوارِ الشَّمُس، وهو شدّة حرّها، أي: لم يحترق بها..
ويقال: قد أَرَتْ قِدْرُك يا فلانُ تأري، وإنما تأري عن الحَبِّ والتَّمر إذا لم يُسَطُ، والأَرْي أن يلزقَ بأسفلها مثل: الجُلْبة مما يُطْبَخُ فيها فقد أرت أرياً، والذي يلزقُ نفسه أيضا الأري.
والتَّأَرّي: التَّوَقُّع لما في القدر، قال الحارث الباهليّ:
لا يَتَأَرَّى لما في القِـدْر يَرْقَـبُـهُ		ولا يَعَضُّ على شُرْ سُوفه الصَّفَرُ
يقول: يأكُلُ القَفارَ الذي لا أدم فيه. وقوله: لا يتأرَّى، أي: لا ينتظر غداً القوم، ولا ما في قِدْرِهم أَنْ يطعموه منه. ويقال: لا يتأرّى لذلك، أي: لا يَنْتظر، ولا يهمّه.
وإنّ بينهم لأريَ عداوة، أي: أشدّها وألزقها وأقدمها.
وأَرْيُ النَّدَى: ما وقع من النَّدَى على الذي هو مثل العُشْب والشَّجَر والصَّخْر فلا يزال يَلْتزِقُ بعضُه ببعض.. والدّابّة تأري إلى الدّابّة، إذا انضمّت إليها وأَلِفَتْ معها معلفاً واحداً، وبذلك سُمِّي المعلف: آرِيّاً، فهو في التّقدير: فاعول، قال: يعتاد أرباضاً لها آريُّ والواري: الشَّحِمُ السّمين، والوَري مثله.
وزندٌ وارٍ للّذي يُورى النّارَ سريعاً.. يَرِي الزّندُ ويَوْرَى لغتان، وأوريتُ زنداً. وتقول للرّجل الكريم: إنّه لواري الزِّناد، ووَرَّيْتُ بك زِنادي، أي: رأيتُ منك ما أُحِبُّ من النُّصْحِ والنَّجابةِ والسّماحة.
ورجلٌ يورّي بالأمر، إذا أراد أمراً وهو يُظْهِر للنّاس غَيْرَه.
وأوريت النّار إذا كانت خامدةً فأجَّجْتها.
إير:
إير: مَوْضعٌ بالبادية قال:
على أصلاب جأبٍ أَخْدريّ		من اللائي تَضَمَّنهـنّ إيرُ

والإيرُ: ريحٌ حارّةٌ ذات إيار، ياؤها في الأصل واوٌ مثل واو الرّيح صارت ياءً لكسرة ما قبلها، وتصغيرها: رُوَيْحة وأُوَيْرة.. وقال بعضهم: بل الإير: الشَّمالُ الباردة بلغة هُذيل، قال:
وإنّا مساميح إذا هبّت الصَّبا		وإنّا مساميح إذا الإير هبّتِ
وناس يقولون: هو جمع الأوار في هذا البيت كأنّهم يجعلون الأوار من حرّ السّموم.
أرر:
الإرارُ: شِبْهُ ظُؤْرةٍ يَؤرُّ بها الرّاعي رَحِم النّاقة إذا ما رَنَتْ، وممارنتها: أن يضربها الفحل فلا تلقح. وتفسير يَؤُرُّ بها الرّاعي: أن يُدْخِلَ يدّه في رَحمِها فيقطعَ ما هناك بالإرار ويُعالجَهُ.
والأرّ: أن يأخذ الرّجلُ إراراً، وهو غُصْنٌ من شوك القتاد وغيره فيضربه بالأرض حتّى تبينَ أطرافُ شوكه، ثمِ يَبُلُّه، ثمّ يَذُرّ عليه مِلحاً مدقوقاً فيَؤُرّ به ثَفْر النّاقة حتّى يُدْمِيَها.. يُقال: ناقة ممارن، والفعل: أرّها يؤرّها.
والأرير: حكاية صوت الماجن عند القمار والغلبة.. أرّ يأَرُّ أريراً.
يرر:
اليَرَرُ: مصدرُ الأَيَرّ، تقول: صخرة يرّاءُ، وحجرٌ أَيَرُّ. قال أبو الدُّقيش: إنّه لَحارٌّ يارٌّ، عَنَى به رغيفاً أُخْرجَ من التَّنُّور، وكذلك إذا حَمِيَتِ الشّمس على شيء حَجَراً كان أو غّه فلزمته حرارة شديدة قيل: إنّه لحارٌّ يارٌّ إذا كان له صلابة، ولا يُقال للماءِ ولا للطِّين، والفعل: يَرَّ يَيَرُّ يَرَراً، وتقول في الجزم: ييرّ، ولا يُوصَفُ به على نَعْتِ أَفْعَل وفَعْلاء إلاّ الصَّفا والصَّخرة، ولا يقال إلاّ مَلَّة حارةٌ يارّةٌ، وكلّ شيء نحو ذلك، إذا ذكروا اليارّ لم يذكروه إلاّ وقبلَه: حارّ.
ورأ:
الوَرَى، مقصور: الأنام الذي على ظهر الأرض، قال:
ويَسْجُدلي شعراءُ الوَرَى		سجودَ الوزاغ لثُعبانِهـا
أور:
الأوار: حُّر التَّنُّور من بعيدٍ. ويُقال: إرة في ورة، فالإرة: النّار بعينها، والورة: الحُفْرة.
والمُسْتأْوِرُ: الفَزِع، قال:
كأنّه بزِوانٍ نـام عـن غـنـمٍ		مُسْتأورٌ في سواد اللّيل مَذْءُوبُ
رير:
الرِّيْرُ والرّار، لغتان: المُخُّ الذّائبُ في العَظْم، كأنّه خيط أو ماء، قال:
على عمائِمنا تُلْقَى وأَرْحـلـنـا		على زواحفَ تُزْجَى، مُخُّها رِيرُ
والرّير: الماء الذي يَخْرُج من فم الصّبيّ كأنّه خيوط.
رأرأ:
الرَّأْرأةُ: تحديق النَّظر، وتحريك الحَدَقتين في ذلك... رأرأتُ بَصَري، ورَأْرأتْ عيناه.
ويُقال: رأرأ السَّحابُ والسَّرابُ، أي: لَمَحَ كلَمْح البَصَر، وهو دون اللَّمْع.
رأي:
الرأي: رأيُ القلب، ويُجْمع على الآراء، تقول: ما أَضَلَّ آراءَهم، على التَّعَجُّب وراءَهم أيضا.
ورأيت بعيني رؤيةً.. ورأيتُه رأيَ العَيْن، أي: حيثُ يقعُ البَصَرُ عليه.
وتقول من رأي القَلْب: ارتأيتُ، قال:
ألا أَيُّها المُرْتَئي في الأمور		سَيَجْلُو العَمَى عنك تِبْيانُها
وتقول: رأيت رؤيا حَسَنة، قال: عَسَى أَرَى يَقْظانَ ما أُرِيتُ في النَّوْم رؤيا أَنّني سُقِيتُ ولا تجمع الرُّؤيا.. ومن العَرَبِ من يُلَيِّن الهمزةَ فيقول: رُويا، ومن حول الهمزة فإِنّه يجعلها ياءً، ثمّ يكسر فيقول: رأيت رِيّا حسنةً.. والرّيّ: ما رأتِ العينُ من حالٍ حَسَنةٍ من المَتاع واللِّباس.
والرَّئيُّ: جِنيٌّ يتعرّض للرَّجل يُريه كهانةً وطِبّا، تقول: معه رَئيٌّ.
وبعضُ العرب تقول: رَيْتُ بمعنى رأيت، وعلى هذا قُرِىء قوله تعالى: "أَرَيْتَ الذي ينهى عبداً إذا صلَّى"، وقال: أَقْسَم باللَّهِ أبو حفصٍ عُمَرْ ما رايَها من نقَبٍ ولا دَبَرْ فاغفِرْ له اللَّهمَّ إن كان فَجَرْ وتراءَى القوم: رأى بَعْضُهم بعضاً، قال جلّ وعزّ: فلمّا تراءى الجمعان. وتقول: تراءى لي فلان، أي: تصدّى لك لتراه.. وتراءى له تابِعُهُ من الجِنّ إذا ظهر له ليَراه.
والمِرآة: التي يُنْظَرُ فيها والجميع: المَرائي، ومن ليّن الهمزة قال: المرايا. وتراءيت في المِرآة: نَظَرْتُ فيها، وفي الحديث: لا يَتَمرْأَى أَحَدُكم في الماء، أي: لا ينظرُ وجهَه فيه، وأُدْخِلَتِ الميم في حُروف الفِعْل.
وتقول في يفعل وذواتها من رأيت: يَرَى وهو في الأصل: يَرْأَى ولكنّهم يحذفون الهمزة في كلِّ كلمة تُشْتَقّ من رأيت إذا كانتِ الرّاء ساكنة.. تقول: رأيت كذا، فحذفت همزة أَرْأَيته، وأنا مُرٍ وهو مُرًى، بحذف الهمزة، إلاّ أنّهم يُثبتون في موضعين، قالوا: رأيته فهو مَرْئيٌّ، وأرأت النّاقة إذا أَرْأى ضرعها أنّها أقربت وأنزلت وهي مُرْأى، بهمزة، والحذف فيها صواب. وقد يقولون: اسْتَريتُ واسترأَيْتُ، أي: طَلَبْتُ الرُّؤْية.
وتَقُولُ في الظَّنِّ: رِيتُ أنّ فلاناً أخوك، ومنهم من يُثْبِتُ الهَمْزة فيقول: رُئِيتُ، فإِذا قلتَ أرى وذواتها حذفْتَ، ومن قَلَبَ الهَمْزةَ من رأى قال: راءك، كقولك: نأى وناء.
والتَّرِّية، مشدَّدة الرّاء، إن شئت همزت وإن شئت ليّنتَ وثقّلْتَ الياء، وإن شئت طرحتَ الهمزةَ وخفّفتَ الياء فقلت: تَرْية.. والتَّرِيّة، مكسورة الرّاء خفيفة، كلّ هذا لغات، وهو ما تراه المرأة من بقية محيضها من صفرة أو بياض، قبل أو بعد.
وأمّا البَصَرُ بالعَيْن فهو رؤية، إلاّ أن تقول: نظرت إليه رأيَ العين وتذكرُ العَيْنَ فيه.. وما رأيته إلاّ رأية واحدة، قال ذو الرّمّة
إذا ما رآها رَأْية هِيضَ قلبه		بها كانهياضِ المُتْعَبِ المُتَتَمِّمِ
والعربُ تَحذِف الهمزةَ فيما غُيِّر من الفِعْل في قولك: تَرَى ويَرى ونَرى وأَرَى ونحوه، وفيما زاد من الفعل في أَفْعل، واستفعل، وتَهْمِز فيما سِوى ذلك إلاّ أنّهم يقولون: أرأتِ النّاقة والشّاة أي: استبان حَمْلها.. وتقول للّذي يريك شيئاً فهو مُرْءٍ والنّاقة مُرئية، وإن شئت خفّفتَ وليّنتَ الهمزة، والشّاعر إذا احتاج إلى تثقيلة ثقّل، كما قال: وأبدتِ البيضُ الحسانُ أسوقا غير مَرِيّاتٍ ولكن فرقا وتقول رَأَّيت فلانا ترئيةً إذا رأَّيته المرآة لينظُرَ فيها.
واعلَمْ أنّ ناساً من العرب لا يرون أن يَهْمِزوا الهمزةَ الأولى من الرِّئاء كراهية تعليق ألف بين همزتين، ولذلك قالوا: ذُؤابة فهمزوا، ثم جمعوا الذّوائب بلا همز كراهية الذّآئب، وأمّا من همز الرئاء فمن أجل المدّة الّتي بعد الألف ليس من بعدها شيء يعتمد عليه فقد يسقط في الوقوف، وفي اضطرار الشِّعْر فيما يقصرون من الممدود، ولذلك جاز الهمز فيها ولم يَجُزْ في الذَّوائب.
والرِّيّ: ما أَرَيْت القومَ من حسن الشّارة والهيئة، قال جرير:
وكلّ قوم لهم ريّ ومختـبـر		وليس في تغلب رِيّ ولا خبرُ
وتقول: أرِني يا فلانُ ثَوْبَك لأراه، فإِذا استعطيتهُ شيئاً ليُعْطِيَكَهُ لم يقولوا إلاّ أرْنا بسكون الرّاء، يجعلونه سواء في الجمع والواحد والذّكر والأنثى كأنّها عندَهم كلمة وُضِعت للمُعاطاةِ خاصّةً، ومنهم من يُجرِيها على التّصريف فيقول: أَرِني وللمرأة أريني، ويفرّق بين حالاتهما، وقد يُقْرأ: "أرْنا الّلذينِ أضلاّنا" على هذا المعنى بالتّخفيف والتَّثْقيل، ومن أراد معنى الرُّؤْية قرأها بكسر الرّاء، فأمّا "أرِنا اللَّهَ جَهْرةً" و"أرِنا مَنا سِكَنا" فلا يُقْرأ إلاّ بكَسْر الرّاء.
واعلم أنَّ ناساً من العرب لما رأوا همزة يرى محذوفةً في كلِّ حالاتها حذفوها أيضاً من رأى في الماضي وهم الذين يقولون: رَيْت.
وفلانٌ يَتَراءَى برأي فلانٍ إذا كان يرى رأيه ويميلُ إليه ويقتدي به.
فأمّا التّرائي في الظّن فإِنّه فِعْلٌ قد تعدّى إليك من غيرِك، فإِذا جعلت ذلك في الماضي وأنت تُريدُ به معنى ظننت قلت: رُئيتُ. ومنهم من يَحذِفُ الهمزةَ منها أيضا فيكسر الرّاء، ويُسَكِّن الياء. فيقول: رِيتُ، وهي أقبحُها، ومنهم من يقول في الماضي: رأيتُ في معنى ظننت، وهو خُلْفٌ في القياس، كيف يكون في الماضي معروفاً وفي الغابر مجهولا من فعل واحد في معنى واحد.
روي:
الرُّواءُ: حُسْنُ المنظر في البَهاء والجَمال، يقال: امرأة لها رُواء وشارة حَسَنة.
والرِّواء: حَبْلُ الخِباء، أَعْظَمه وأَمْتَنه، وذلك لشدّة ارتوائه في غِلَظ فَتْله. وكلّ شجرةٍ أو عُضوٍ امتلأ قيل: قد ارتَوَى، وإنّما قالوا: رَوِيَ إذا أرادوا الرِّيّ من الماء والأعضاء والعروق من الدّم،ولا ترتوي العروقُ لأنّها لا تَغْلُظ، وليس معنى ارتوائها كارتواء القوم إذا حملوا رِيّهم من الماء، كلّ هذا من رَوِيَ يَرْوَى رَيّاً.. والرّاوي: الذي يقوم على الدّوابّ، وهم: الرُّواة، ولم أسمعهم يقولون: رويت الخيل. وأكثر ما يقال ذلك في الرِّياضة والسّياسة.
فأمّا الرّجل الرّاوية فالذي قد تمّت روايته واستحق هذا النّعت استحقاقَ الاسم، وفي هذا المعنى يدخلون الهاء في نعت المذكّر، فإِذا أردت وجه الفعل من غير مبالغة قلت: هو راوي هذا الشّيء.
وارْتَوَتْ مَفاصلُ الدّابّة إذا اعتدلت وغلظت. وفرس ريّان الظَّهْر إذا سَمِنَ مَتْناه.
وارتوتِ النَّخْلةُ إذا غُرست في قفرٍ، ثمّ سقيت في أصلها.
وارتوى الحَبْلُ إذا كَثُر قُواه وغَلُظَ في شِدّة فتْلٍ.
والتَّرْويةُ: أن تُروي شيئاً فيكْثُر عليك حتّى يشتدّ رِيُّهُ، كما تقول: روّيتُ السَّوِيقَ من الماء وغيره، فإِذا أردتَ وجهَ الفِعْل من غير مبالغة قيل: أَرْوَيْته.
والتَّروية: يومٌ قبْل عَرَفة، سُمِّي به لأنّ القومَ يتروّون من مكّة ويتزوّدونَ رِيّاً من الماء.
والرَّيُّ: مصدر رَوِيَ يَرْوَى وهو ريّان والمرأة: ريّا والجميع: رِواء للذَّكر والأُنثَى فيه.
والرَّواء من الماء: الذي يكونُ للواردِ فيه رِيّ، قال جرير: بئرٌ رَواءٌ عذْبةُ الشَّروبِ وقال ابن أحمر يذكر قطاةً وفرخها:
تَروي لَقىً أُلْقِيَ في صَفْصفٍ		تصْهَره الشَّمسُ فما يَنْصَهِرْ
تروي معناه: تستقي، يقال: قد روى، معناه: قد استقى على الرّاوية. والرّاوية: أعظمُ من المزادة، ويجمع: الرَّوايا، ويجعل الشّاعر القطا روايا لأفراخها.
والرَّيّا: ريحٌ طيِّبةٌ من نفحةِ ريّان، قال:
إذا قامتا تضوَّع المِسْكُ منهمـا		نسيمَ الصَّبا جاءت برَيّا القَرَنْفُلِ
وقال آخر:
فلو أنّ محموماً بخيبرَ مُدْنَفاً		تنشّقَ ريّاها لأَقْلَع صالبُهْ
ولا يُشتَقُّ منها فِعْل، ولا تَجْمع.
والرِّواية: رواية الشِّعْر والحديث. ورجل راوية: كثير الرِّواية.. والجَميعُ: رُواةٌ.
والمَرْوَى: اسمُ موضعٍ بالبادية.
والرَّويُّ: حروف قوافي الشِّعْر اللاّزمات، تقول: هاتان قصيدتان على رويٍّ واحد.
ريا:
الرّايةُ: من رايات الأعلام، وإن جعلت الرّايَ جميعا بغير الهاء استقام، وكذلك الرّاية التي تجعل في عُنُق الغُلام، وهما من تأليف راء وياءين.. وتصغير الرّاية: رُييّة. والفِعْل: رَيَيْتُ ريّاً، وريَّيْتُ تريّةً، والأمرُ: ارْيهْ وريِّهْ والتَّشديدُ أحسنُ.
وعَلَمٌ مَرِيٌ بالتّخفيف، وإن شئت بَيَّنْتَ الياءاتِ فقلت: علم مَرْييٌ بلا تشديد ولا همز ولكن ببيان الياءات.
روء:
الرّاء، ممدود، والواحدة: راءة: شجر له ثمرة بيضاء، الهمزة فيها أصليّة وتصغيرُها: رُوَيْئةٌ.
وروّأت في الأمر إذا أثبتّ النّظر فيه، والاسم: الرّويئة والرويّة، قال:
لا خَيْرَ في رأيٍ بـغـير رويّة		ولا خَيْرَ في جهلٍ تُعابُ به غَدا

##### Türkçe

باب **اللّفيف**’ten, **الرّاء**’dan

**و ر أ**، ve **و ر ي**، ve **أ ر**، **أ ر ي**، **أ ي ر**، **أ ر ر**، **ي ر ر**، **و ر أ**، **أ و ر**، **ر ي ر**، **ر أ ر أ**، **ر أ ي**، **ر و ي**، **ر ي أ**، **ر و أ** kullanımdadırlar.

**ورأ**:
**الوراء**, medli: çocuğun çocuğu; Allah عزّ وجلّ’ün sözü sebebiyle: “ومن وراءِ إسحاقَ يَعْقوب”. Ve **الشّعبيّ** bir adama, yanında bir çocuk gördüğü hâlde, sordu: Bu senin oğlun mu? Dedi: Evet: **من وراء**.. Ve **وراء** medli: **قُدّام**’ın zıddı.

Ve **وراء**’ın küçültmesi: **وُرَيّة**. Dersin: Onu, o yerin **وُرَيّة**’sinde ve onun **قُدَ يْدِم**’inde gördüm.

**وري**:
**الرِّئة**, **روى**’dan hazfedilmiş; ve **الوارية**: **الرِّئة**’de tutan bir hastalık kamçısı; ve bazen ondan **السُّعال** tutar da sahibini öldürür; denir: adam **وُرِيَ** oldu, o hâlde o, tahfîfi söyleyen kimseye göre **مَوْرُوٌ**’dur; hemzeyi **ياء**’ya çeviren kimse dedi: **مَوْريٌ**. **هشام بن المغيرة** dedi:

هَلُمَّ إلى أميّة إنّ فـيهـا		شِفاءَ الوارياتِ من السَّقامِ

Ve **الثَّوري** köpeği **رِي**’ler, onu **رِئته**’sinden mızrakladığı zaman. **المرّار بن منقذ** bir adamın vasfında dedi:

كَمْ ترى من شانىءٍ يَحْسُدُنـي		قد وراه الغيظ، ذو صَدْرٍ وَغِرْ

Ve hadiste: “İnsanın karnını irinle doldurması, onu şiirle doldurmasından kendisi için, ta ki onu **يَريه** edinceye kadar, daha hayırlıdır.” Sözü: “ta ki onu **يَريه** edinceye kadar”; o, **الوَرْي**’dendir, **الرَّمْي** misali üzere; ve ondan denir: **رجل مَوْريٌ**; hemzesiz; o, karnının içinin hastalanmasıdır. **الراجز** dedi:

قالت له وَرْياً إذا تَنَحْنَحا

Ona **الوَرْي** ile beddua eder; ve o, onun masdarıdır. Ve **العجّاج** yaraları vasfederek dedi:

عن قُلُبٍ ضُجْمٍ تُوَرِّي مَنْ سَبَرْ

Der: Bir insan onu yoklarsa, ondan **الوَرْي** ona isabet eder.

Ve **عبد بني الحَسْحاس** dedi:

وَراهُنَّ ربّي مِثْلَ ما قد وَرَيْنَني		وأَحْمَى على أكبادِهنَّ المكاويا

Ve **الرِّئة**: hemzelenir ve hemzelenmez; o, rüzgârın ve nefesin yeridir. Ve onun cemi: **الرِّئاتُ** ve **الرِّئين**; ve onun küçültmesi: **رُوَيّةٌ**; ve **الواو**’yu hemzeleyen dedi: **رُؤَيّةٌ**. Dedi:

ويَنْصبنَ القَدَورَ مُشَمِّرات		يُنازِعْنَ العَجاهنةَ الرِّئينا

Ve **التَّوْريةُ**: haberin gizlenmesi ve sırrın ortaya çıkarılmaması; dersin: Onu **تَوْريةً** olarak **وَرَّيته**.

**وأر**:
Dersin: **وأرت** bir **إرةً**; ve bu, **إرةٌ موءورة**’dur; o, **الأَتّون**’un altında ve hamamın altında, ve **أَتُّون الجِرار**’ın ve **الجصّاصة**’nin altında ateşin yakıldığı yerdir; bu, ateşi yakman için bir çukuru kazıp küçülttüğün zamandır. Ve ben onu **إرةً** ve **وَأْراً** olarak **أَئِرُها**. Ve **الإرةُ**, **الإرينَ** ve **الإراتِ** üzere cem‘ olunur. Dedi:

كمِثل الدّواخن فوق الإرينا

Ve adamı **وأرتُ**; onu **أَثِرُهُ** **وأراً**: onu ürküttüm ve korkuttum. **لبيد** dedi:

تَسْلُبُ الكانِسَ لم يُؤارْ بها شُعْبة السّاقِ إذا الظِّلُّ عَقَلْ

Devesini vasfeder: o, **الثَّوْر الكانِس**’ten gölgesini soyar; bu, onu gördüğü zaman, **كِناسه**’sinden ürküp kaçması ve **أرطاتها**’sının çatallarının altından çıkmasıdır. Ve şöyle rivayet olunur: **لم يُؤْرَبها**; **لم يُعْرَ** vezninde, **الأَرْي**’den; yani: korku onun göğsüne yapışmadı; senin “Senin göğsünde bana karşı bir **أَرْياً** vardır” sözün gibi; yani: kinden bir bulaşık. Dersin: Onun göğsü bana karşı **أرى** etti... Ve bazısı der: **لم يُؤْرَبها**. Onu böyle hemze ile rivayet eden dedi: korku, onun **رئته**’sinin iç kısmına girmedi.

**أري**:
Ve **أريُ القِدْر**: yanık olarak onun yanlarına yapışan şey; ve baldan da, bal kabının yanlarına yapışan şey böyledir. Dedi:

إذا ما تأَوّتْ بالخليّ بَنَتْ به		شَريجَيْن مما تأتري وتُتِيعُ

Yani: yapışandan ve akandan. Ve onun **ائترارُه**: onun yapışmasıdır. Ve o, **زُهَير**’in sığır vasfındaki beytinde de böyledir:

يَشِمْنَ بروقه ويَرُشُّ أَرْيَ ال		جنوبِ على حواجبها العَماءُ

Ve onlardan kimi, **لبيد**’in beytinde der: **لم يُوأَرْبها**; **أُوارِ الشَّمُس**’ten, o da onun şiddetli hararetidir; yani: onunla yanmadı..

Ve denir: Ey falan, senin tenceren **أَرَتْ**; **تأري** eder. Ancak o, tane ve hurmadan **تأري** eder; eğer **يُسَطُ** edilmezse. Ve **الأَرْي**: altına, içinde pişirilen şeyden **الجُلْبة** gibi yapışmasıdır; artık o, bir **أرياً** **أرت** etmiştir. Ve bizzat yapışan şey de **الأري**’dir.

Ve **التَّأَرّي**: tenceredekine dair bekleyiştir. **الحارث الباهليّ** dedi:

لا يَتَأَرَّى لما في القِـدْر يَرْقَـبُـهُ		ولا يَعَضُّ على شُرْ سُوفه الصَّفَرُ

Der: içinde katık olmayan kuru yemeği yer. Ve sözü: “**لا يتأرَّى**”, yani: yarın kavmi beklemez; ne de onların tenceresinde olanı, ondan kendisine yedirmelerini. Ve denir: buna **لا يتأرّى**; yani: beklemez ve ona aldırmaz.

Ve muhakkak aralarında bir **أريَ عداوة** vardır; yani: onun en şiddetlisi, en yapışığı ve en eskisi.

Ve **أَرْيُ النَّدَى**: **النَّدَى**’dan, ot ve ağaç ve kaya gibi olanın üzerine düşen şey; artık onun bir kısmı bir kısmına yapışıp durur.. Ve binek, bineğe doğru **تأري** eder; ona sokulduğu ve onunla bir tek yemlikte ünsiyet ettiği zaman. Ve bununla yemlik **آرِيّاً** diye adlandırıldı; o, takdirde **فاعول** üzeredir. Dedi:

يعتاد أرباضاً لها آريُّ

Ve **الواري**: semiz yağdır; ve **الوَري** onun gibidir.

Ve **زندٌ وارٍ**: ateşi çabucak yakan içindir.. **يَرِي الزّندُ** ve **يَوْرَى** iki lugattır; ve ben bir çakmak taşını **أوريتُ**. Ve cömert adama dersin: O, **لواري الزِّناد**’dır. Ve “Seninle çakmağımı **وَرَّيْتُ**” dersin; yani: senden nasihat, olgunluk ve cömertlikten sevdiğim şeyi gördüm.

Ve bir adam, işte **يورّي** eder; bir işi istediği hâlde insanlara ondan başkasını gösterdiği zaman.

Ve ateşi **أوريتُ**; sönük olduğu zaman onu alevlendirdim.

**إير**:
**إير**: çölde bir yerdir. Dedi:

على أصلاب جأبٍ أَخْدريّ		من اللائي تَضَمَّنهـنّ إيرُ

Ve **الإيرُ**: **إيار** sahibi sıcak bir rüzgârdır; onun **ياء**’sı aslında **واو**’dur; **الرّيح**’ın **واو**’u gibi; kendisinden öncekinin kesresi sebebiyle **ياء** olmuştur; onun küçültmesi: **رُوَيْحة** ve **أُوَيْرة**’dir.. Bazıları dedi ki: Bilakis **الإير**: Hüzeyl dilinde soğuk **الشَّمالُ**’dır; dedi ki:
وإنّا مساميح إذا هبّت الصَّبا		وإنّا مساميح إذا الإير هبّتِ
Ve birtakım insanlar derler ki: Bu beyitte o, **الأوار**’ın cem‘idir; sanki onlar **الأوار**’ı **السّموم**’un sıcağından kılıyorlar.

**أرر**:
**الإرارُ**: çobanın, (deve) inlediği zaman devenin rahmini onunla **يَؤرُّ** ettiği, **ظُؤْرةٍ** benzeri bir şeydir; onun **ممارنتها**’sı: erkeğin onu aşması da gebe kalmamasıdır. Ve çobanın onunla **يَؤُرُّ** etmesinin tefsiri: elini onun rahmine sokması, orada olanı **الإرار** ile kesmesi ve onu tedavi etmesidir.
Ve **الأرّ**: kişinin bir **إرار** almasıdır; o, **القتاد** dikeninden ve başkasından bir daldır; onu yere vurur, ta ki dikeninin uçları belirginleşsin; sonra onu ıslatır; sonra üzerine dövülmüş tuz serper; sonra onunla devenin **ثَفْر**’ini, onu kanatıncaya kadar **يُؤُرّ** eder.. Denir ki: **ناقة ممارن**; fiil: **أرّها يؤرّها**.
Ve **الأرير**: kumar ve galibiyet esnasında sefihin sesinin taklididir.. **أرّ يأَرُّ أريراً**.

**يرر**:
**اليَرَرُ**: **الأَيَرّ**’in masdarıdır; dersin ki: **صخرة يرّاءُ** ve **حجرٌ أَيَرُّ**. Ebû’d-Dukayş dedi ki: “Şüphesiz o, sıcak **يارٌّ**’dır”; bununla tandırdan çıkarılmış bir ekmeği kastetti; aynı şekilde güneş bir şeyin üzerine kızdığında, taş olsun yahut başkası olsun, ona şiddetli bir sıcaklık yapışırsa, eğer onda sertlik varsa “Şüphesiz o, sıcak **يارٌّ**’dır” denir; suya ve çamura denmez; fiil: **يَرَّ يَيَرُّ يَرَراً**; ve cezmede dersin ki: **ييرّ**; **أَفْعَل** ve **فَعْلاء** sıfatı üzere onunla ancak **الصَّفا** ve **الصَّخرة** vasfedilir; ve ancak “**مَلَّة** sıcak **يارّةٌ**” denir; ve bunun gibi her şeyde, **اليارّ**’ı zikrettiklerinde onu ancak öncesinde **حارّ** ile birlikte zikrederler.

**ورأ**:
**الوَرَى** (maksûr): yeryüzünün sırtı üzerinde olan insanlar; dedi ki:
ويَسْجُدلي شعراءُ الوَرَى		سجودَ الوزاغ لثُعبانِهـا

**أور**:
**الأوار**: uzaktan tandırın sıcağıdır. Ve “**إرة** içinde **ورة**” denir; **الإرة**: bizzat ateştir; **الورة**: çukurdur.
Ve **المُسْتأْوِرُ**: korkmuş olandır; dedi ki:
كأنّه بزِوانٍ نـام عـن غـنـمٍ		مُسْتأورٌ في سواد اللّيل مَذْءُوبُ

**رير**:
**الرِّيْرُ** ve **الرّار**: iki lugattır; kemikte eriyen iliktir; sanki iplik yahut su gibidir; dedi ki:
على عمائِمنا تُلْقَى وأَرْحـلـنـا		على زواحفَ تُزْجَى، مُخُّها رِيرُ
Ve **الرّير**: çocuğun ağzından çıkan, sanki iplikler gibi olan sudur.

**رأرأ**:
**الرَّأْرأةُ**: bakışı dikmek ve bunda iki gözbebeğini hareket ettirmektir... **رأرأتُ بَصَري**; ve **رَأْرأتْ عيناه**.
Ve denir ki: **رأرأ السَّحابُ** ve **السَّرابُ**, yani: göz kırpması gibi parladı; o, parıltının altındadır.

**رأي**:
**الرأي**: kalbin görüşüdür; **الآراء** üzerine cem‘ olunur; dersin ki: “Onların görüşleri ne kadar sapıktır!”; taaccüb üzere; ve “görüşleri” de.
Ve gözümle bir görme olarak **رؤيةً** gördüm.. Ve onu **رأيَ العَيْن** gördüm; yani: bakışın üzerine düştüğü yerde.
Ve kalbin görüşünden dersin ki: **ارتأيتُ**; dedi ki:
ألا أَيُّها المُرْتَئي في الأمور		سَيَجْلُو العَمَى عنك تِبْيانُها
Ve dersin ki: **رؤيا** güzel bir rüya gördüm; dedi ki: **عَسَى أَرَى يَقْظانَ ما أُرِيتُ في النَّوْم رؤيا أَنّني سُقِيتُ**; ve **الرُّؤيا** cem‘ edilmez.. Araplardan kimi hemzeyi yumuşatır da “**رُويا**” der; hemzeyi çeviren ise onu **ياء** yapar, sonra kesreler de “**رأيت رِيّا حسنةً**” der.. Ve **الرّيّ**: gözün, eşya ve elbiseden güzel bir hâl olarak gördüğü şeydir.
Ve **الرَّئيُّ**: erkeğe musallat olan bir cindir; ona kâhinlik ve tıp gösterir; dersin ki: “Onunla birlikte bir **رَئيٌّ** var.”
Ve Arapların bazısı **رَيْتُ** der, **رأيت** manasında; bunun üzerine şu yüce söz okunmuştur: “**أَرَيْتَ الذي ينهى عبداً إذا صلَّى**”; ve dedi ki: **أَقْسَم باللَّهِ أبو حفصٍ عُمَرْ ما رايَها من نقَبٍ ولا دَبَرْ فاغفِرْ له اللَّهمَّ إن كان فَجَرْ**.
Ve **تراءَى القوم**: bazısı bazısını gördü; yüce ve aziz buyurdu: **فلمّا تراءى الجمعان**. Ve dersin ki: “Bana falan **تراءى**”; yani: sana görünecek şekilde karşıya çıktı.. Ve cinlerden onun tâbii, ona görünsün diye ona **تراءى** eder, ta ki onu görsün.
Ve **المِرآة**: içinde bakılan şeydir; hepsi: **المَرائي**; hemzeyi yumuşatan dedi ki: **المرايا**. Ve **تراءيت** aynada: onda baktım; ve hadiste: “Sizden biriniz suda **يَتَمرْأَى** etmesin”; yani: onda yüzüne bakmasın; ve **الميم** fiilin harflerine sokulmuştur.
Ve **يفعل**’de ve onun benzerlerinde, **رأيت**’ten: **يَرَى** dersin; o aslında **يَرْأَى**’dır; fakat onlar, **رأيت**’ten türeyen her kelimede, **الرّاء** sâkin olduğunda hemzeyi düşürürler.. Dersin ki: “Şunu gördüm”; böylece **أَرْأَيته**’nin hemzesini düşürdün; ve ben **مُرٍ**’üm, o **مُرًى**’dır; hemzeyi düşürmekle; ancak iki yerde ispat ederler; dediler ki: “Onu gördüm; o hâlde o **مَرْئيٌّ**’dir”; ve “Deve **أرأت** etti” (yani) memesi, doğumunun yaklaştığını ve süt indirdiğini **أَرْأى** etti; o **مُرْأى**’dır; hemze ile; onda hazf doğrudur. Ve derler: **اسْتَريتُ** ve **استرأَيْتُ**; yani: **الرُّؤْية**’yi talep ettim.
Ve zanda dersin ki: “Ben **رِيتُ** ki falan senin kardeşindir”; onlardan kimi hemzeyi ispat eder de “**رُئِيتُ**” der; “**أرى**” ve benzerlerini söylediğinde hazf edersin; **رأى**’dan hemzeyi çeviren “**راءك**” dedi; senin “**نأى** ve **ناء**” demen gibi.
Ve **التَّرِّية** (şeddeli **الرّاء**): istersen hemzelersin, istersen yumuşatırsın ve **الياء**’yı ağırlaştırırsın; istersen hemzeyi atar, **الياء**’yı hafifletirsin de “**تَرْية**” dersin.. Ve **التَّرِيّة** (kesreli **الرّاء**, hafif): bunların hepsi lugatlardır; o, kadının hayzının kalıntısından, sarılık yahut beyazlık olarak, önce yahut sonra gördüğü şeydir.
Göz ile görmeye gelince o **رؤية**’dir; ancak “Ona **رأيَ العين** baktım” dersin ve onda **العَيْن**’ı zikredersin.. Ve onu ancak bir tek **رأية** gördüm; Zû’r-Rumme dedi ki:
إذا ما رآها رَأْية هِيضَ قلبه		بها كانهياضِ المُتْعَبِ المُتَتَمِّمِ
Ve Arap, fiilden değiştirilen şeyde, senin “**تَرَى** ve **يَرى** ve **نَرى** ve **أَرَى**” demende ve benzerinde hemzeyi hazf eder; ve fiilden artırılan şeyde, **أَفْعل**’de ve **استفعل**’de; bunun dışındakinde hemzeler; ancak onlar “Deve ve koyun **أرأت** etti” derler; yani: onun gebeliği belli oldu.. Ve sana bir şey gösteren için “O **مُرْءٍ**’dür” dersin; ve deve **مُرئية**’dir; istersen hafifletir ve hemzeyi yumuşatırsın; şair ağırlaştırmaya ihtiyaç duyarsa ağırlaştırır; nitekim dedi ki: **وأبدتِ البيضُ الحسانُ أسوقا غير مَرِيّاتٍ ولكن فرقا**. Ve “Falanı **رَأَّيت** ettim, **ترئيةً**” dersin; yani: aynaya baksın diye ona aynayı gösterdim.
Ve bil ki Araplardan birtakım insanlar, iki hemze arasına bir **ألف** asmayı çirkin gördükleri için, **الرِّئاء**’ın ilk hemzesini hemzelemeyi uygun görmezler; bu yüzden “**ذُؤابة**” dediler de hemzelediler; sonra “**الذّوائب**”i hemzesiz cem‘ ettiler; “**الذّآئب**”i çirkin gördükleri için. **الرئاء**’ı hemzeleyen ise, **الألف**’ten sonra dayanılacak bir şey bulunmadığından, vakıfta düşebileceği için; ve şiirin zaruretinde, uzatılmıştan kısalttıkları şeyde; bu yüzden onda hemze caiz oldu, **الذَّوائب**’de caiz olmadı.
Ve **الرِّيّ**: kavme, güzel süs ve heyetten olarak gösterdiğin şeydir; Cerîr dedi ki:
وكلّ قوم لهم ريّ ومختـبـر		وليس في تغلب رِيّ ولا خبرُ
Ve dersin ki: “Ey falan, bana elbiseni **أرِني** ki onu göreyim”; fakat ondan bir şeyi, sana vermesi için istediğinde, ancak **أرْنا** (sâkin **الرّاء** ile) derler; onu cem‘de ve tekilde, erkekte ve dişide eşit kılarlar; sanki onların yanında o, özellikle karşılıklı verme için konmuş bir kelimedir; onlardan kimi onu tasrife yürütür de “**أَرِني**” der; kadına da “**أريني**”; ve ikisinin hâlleri arasında ayırım yapar; ve “**أرْنا الّلذينِ أضلاّنا**” bu mânada tahfîf ve teşdîd ile okunabilir. Görme mânasını isteyen onu **الرّاء**’yı kesreleyerek okudu; fakat “**أرِنا اللَّهَ جَهْرةً**” ve “**أرِنا مَنا سِكَنا**” ancak **الرّاء**’yı kesreleyerek okunur.
Ve bil ki Araplardan birtakım insanlar, **يَرَى**’nın hemzesini bütün hâllerinde hazfedilmiş görünce, onu geçmişte de **رأى**’dan hazfettiler; onlar “**رَيْت**” diyenlerdir.
Ve falan, falanın görüşüyle **يَتَراءَى** eder; eğer onun görüşünü görüyor, ona meylediyor ve ona uyuyorsa.
Zandaki **التّرائي**’ye gelince, o, başkasından sana geçmiş bir fiildir; bunu geçmişte yaptığında ve onunla “zannettim” mânasını istediğinde “**رُئيتُ**” dersin. Onlardan kimi hemzeyi ondan da hazf eder; böylece **الرّاء**’yı kesreler ve **الياء**’yı sâkin kılar; “**رِيتُ**” der; o, onların en çirkini(=en kötü olanı)dır. Onlardan kimi geçmişte “**رأيتُ**” der, “zannettim” mânasında; bu, kıyasta bir aykırılıktır: bir mânada, tek bir fiilden, geçmişte bilinir, gelecekte bilinmez nasıl olur?

**روي**:
**الرُّواءُ**: parlaklık ve güzellikte görünüş güzelliğidir; “Güzel **رُواء** ve güzel **شارة** sahibi bir kadın” denir.
Ve **الرِّواء**: çadırın ipidir; onun en büyüğü ve en sağlamıdır; bu, bükümünün kalınlığında şiddetli **ارتواء**’sundan dolayıdır. Ve her ağaç yahut uzuv dolduğunda “**ارتَوَى** etti” denir. Onlar ancak “**رَوِيَ**” dediler; suyla ve uzuvların ve damarların kanla **الرِّيّ**’sini istediklerinde; damarlar **ترتوي** etmez; çünkü onlar kalınlaşmaz; onların **ارتواء**’sunun mânası, kavmin sudan **رِيّ**’lerini taşıdıklarında **ارتواء**’ları gibi değildir; bütün bunlar **رَوِيَ يَرْوَى رَيّاً**’dandır.. Ve **الرّاوي**: bineklerin başında duran kimsedir; onlar: **الرُّواة**’dır; onların “**رويت الخيل**” dediklerini işitmedim. Bunun en çok söylendiği yer, idman ve idaredir.
Erkek **الرّاوية** ise, rivayeti tamam olmuş ve bu sıfatı isim gibi hak etmiş olandır; bu mânada, müzekkerin sıfatına **الهاء**’yı sokarlar; fiilin yönünü, mübalağasız istediğinde “O, bu şeyin **راوي**’sidir” denir.
Ve binek hayvanın eklemleri **ارتَوَتْ** ettiğinde: doğruldu ve kalınlaştı. Ve “Sırtı **ريّان** bir at” (yani) beli semirdiğinde.
Ve hurma ağacı **ارتوت** ettiğinde: kıraç bir yere dikildi, sonra kökünde sulandı.
Ve ip **ارتوى** ettiğinde: lifleri çoğaldı ve şiddetli bükümde kalınlaştı.
Ve **التَّرْويةُ**: bir şeyi sulamandır; böylece o sende çoğalır, ta ki onun **رِيّ**’si şiddetlensin; senin “**روّيتُ السَّوِيقَ** suyla ve başkasıyla” demen gibi; fiilin yönünü, mübalağasız istediğinde “**أَرْوَيْته**” denir.
Ve **التَّروية**: Arefe’den önceki bir gündür; onunla adlandırıldı; çünkü kavim Mekke’den **يتروّون** ederler ve sudan **رِيّ** azığı edinirler.
Ve **الرَّيُّ**: **رَوِيَ يَرْوَى**’nın masdarıdır; o **ريّان**’dır; kadın: **ريّا**; hepsi: bu hususta erkek ve dişi için **رِواء**’dır.
Ve sudan **الرَّواء**: gelen kimse için onda **رِيّ** bulunan şeydir; Cerîr dedi ki: **بئرٌ رَواءٌ عذْبةُ الشَّروبِ**. Ve İbn Ahmer, bir katarı ve yavrusunu zikrederek dedi ki:
تَروي لَقىً أُلْقِيَ في صَفْصفٍ		تصْهَره الشَّمسُ فما يَنْصَهِرْ
**تروي**’nin mânası: su çeker; “**روى** etti” denir; mânası: **الرّاوية** üzerinde su çekti. Ve **الرّاوية**: **المزادة**’den daha büyüktür; cem‘i: **الرَّوايا**; şair, yavruları için katarı **روايا** kılar.
Ve **الرَّيّا**: **ريّان**’ın nefhasından hoş bir rüzgârdır; dedi ki:
إذا قامتا تضوَّع المِسْكُ منهمـا		نسيمَ الصَّبا جاءت برَيّا القَرَنْفُلِ
Ve bir başkası dedi ki:
فلو أنّ محموماً بخيبرَ مُدْنَفاً		تنشّقَ ريّاها لأَقْلَع صالبُهْ
Ondan fiil türetilmez ve cem‘ edilmez.
Ve **الرِّواية**: şiir ve hadis rivayetidir. Ve “**راوية** bir adam”: rivayeti çok olan.. ve hepsi: **رُواةٌ**.
Ve **المَرْوَى**: bedevîlikte bir yer adıdır.
Ve **الرَّويُّ**: şiirin gerekli kafiye harfleridir; dersin ki: “Bu iki kaside bir **رويٍّ** üzeredir.”

**ريا**:
**الرّايةُ**: sancakların bayraklarındandır; ve eğer **الرّايَ**’yi **الهاء** olmaksızın cem‘ yaparsan doğru olur; aynı şekilde, oğlanın boynuna konulan **الرّاية**; ikisi de **راء** ve iki **ياء**’ın telifindendir.. **الرّاية**’nin küçültmesi: **رُييّة**. Fiil: **رَيَيْتُ ريّاً**; ve **ريَّيْتُ تريّةً**; emir: **ارْيهْ** ve **ريِّهْ**; ve teşdîd daha güzeldir.
Ve “**عَلَمٌ مَرِيٌ**” (tahfîf ile); ve istersen **الياءات**’ı açıklarsın da “**علم مَرْييٌ**” dersin; ne teşdîd ne hemze ile, fakat **الياءات**’ı açıklamakla.

**روء**:
**الرّاء** (memdûd); tekili: **راءة**: beyaz meyvesi olan bir ağaçtır; hemze onda aslîdir; onun küçültmesi: **رُوَيْئةٌ**.
Ve işte **روّأت** ettin: onda bakışı sabitlediğinde; isim: **الرّويئة** ve **الرويّة**; dedi ki:
لا خَيْرَ في رأيٍ بـغـير رويّة		ولا خَيْرَ في جهلٍ تُعابُ به غَدا

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ريأه ترئية إلحاقا له بالمعتل فسح عن خناقه بالضم وريأ في الأمر روأ في التهذيب روأت في الأمر وريأت وفكرت بمعنى واحد، وقيل هي لثغة في روأ، قاله شيخنا. ورايأه مرايأة: اتقاه وخافه، قال الصرفيون: إنها ليست مستقلة، بل هي مقلوبة. وراء كخاف لغة في رأى، والاسم منه الريء بالكسر والهمز، كالريح وزيد: الراء، كالهاء، وأنشد شيخنا:
  أمرتني بركوب البـحـر أركـبـه                      غيري لك الخير فاخصصه بذا الراء
  ما أنت نوح فتنجينـي سـفـينـتـه                      ولا المسيح أنا أمشي على الـمـاء
  قلت: أما الشعر فلأبي الحسن علي ابن عبد الغني الفهري المقرئ الشاعر الضرير، ابن خالة أبي إسحاق الحصري صاحب زهر الآداب، وأما الرواية فإنها: فاخصصه بذا الداء، بالدال المهملة، لا بالراء، كما زعمه شيخنا، فيرد عليه ما زاده.

##### Türkçe

**ريأه** **ترئية**: onu **المعتل**’e ilhak etmek suretiyle; **فسح**: **خناقه**’dan (boğazından) **بالضم** ile (ötre ile). Ve **ريأ** fi **الأمر**: **روأ**; **في التهذيب**: **روأت** fi **الأمر** ve **وريأت**; ve **فكرت** ile aynı mânâdadır; ve denildi ki: o, **روأ**’da bir peltekliktir (**لثغة**); bunu şeyhimiz söyledi. Ve **رايأه** **مرايأة**: ondan sakındı ve ondan korktu. Sarfçılar dedi ki: o müstakil değildir; bilakis o, ters çevrilmiştir (**مقلوبة**). Ve **وراء** ( **خاف** gibi) **رأى**’da bir lugattır; ve ondan isim **الريء**’dür, kesre ve hemze ile; **كالريح**. Ve **زيد**: **الراء** ( **كالهاء** gibi). Ve şeyhimiz inşad etti:

  Bana denizi binmemi emretti, ona binerim;                      senin için hayır başkasınadır; öyleyse onu şu **الراء** ile tahsis et
  Sen Nuh değilsin ki onun gemisi beni kurtarsın;                      ne de Mesihim ben; su üzerinde yürürüm

Dedim ki: Şiire gelince, o, kör kâri ve şair Ebu’l-Hasen Ali b. Abdülganî el-Fehrî’nindir; **زهر الآداب** sahibi Ebu İshak el-Husrî’nin dayıoğludur. Rivayete gelince, o şöyledir: “öyleyse onu şu **الدال** ile tahsis et”, **بالدال المهملة** ile, **بالراء** ile değil; şeyhimizin zannettiği gibi. Böylece ona, onun artırdığı şey reddedilir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

رَآءَ
1 رَآءَ ذ (like خَافَ, TA, [app. indicating that its aor. is يَرَآءُ, like يَخَافُ,]) a dial. var. of رَأَى [He saw; &c.]. (M, K.)

ريّأ فِى الأَمْرِ
2 ريّأ فِى الأَمْرِ ذ i. q. رَوَّأَ [q. v.]. (T, * K.) -A2- ريّأهُ, inf. n. تَرْيِئَةٌ, i. q. فَسَحَ عَنْهُ مِنْ خِنَاقِهِ [app. meaning He relaxed the compression of his throat: or he relaxed the cord by which he was being throttled]: (M:) or فَسَحَ عَنْ خُنَاقِهِ [which app. has the former meaning: or perhaps means he, or it, relieved his quinsy, so that he had room, or freedom, to breathe]. (K.) -A3- ريّأ رَآءًا He wrote a ر. (TA.)

رايأ فُلَانًا
3 رايأ فُلَانًا ذ , (M, K, *) said to be formed by transposition, [i. e. from رَآءَى,] inf. n. مُرَايَأَةٌ, (TA,) He feared, or was on his guard against, such a one. (M, K. *) ― -b2- See also 3 in art. رأى.

رِىْءٌ
رِىْءٌ ذ a subst. from رَآءَ mentioned above: (M, K:) [i. e., it signifies Sight; &c.; like رُؤْيَةٌ:] and رَآءٌ is said by MF to be like it; but this is a mistake, occasioned by his finding الرَّآء, in a verse, miswritten for الدَّآء. (TA.) ― -b2- [See also رِئْى.]

قَصِيدَةٌ رَائِيَّةٌ
قَصِيدَةٌ رَائِيَّةٌ ذ : see art. روأ.

##### Türkçe

رَآءَ
1 **رَآءَ** ذ ( **خَافَ** gibi, **TA**, [görünüşe göre onun muzâriinin **يَرَآءُ** olduğunu, **يَخَافُ** gibi, gösterir,]) **رَأَى**’nın bir lehçe varyantıdır [O gördü; vb.]. (M, K.)

ريّأ فِى الأَمْرِ
2 **ريّأ فِى الأَمْرِ** ذ **رَوَّأَ** ile aynı mânâdadır [bk.]. (T, * K.) -A2- **ريّأهُ**, mastarı **تَرْيِئَةٌ**, **فَسَحَ عَنْهُ مِنْ خِنَاقِهِ** ile aynı mânâdadır [görünüşe göre mânâsı: Boğazının sıkıştırmasını gevşetti: yahut boğulmakta olduğu ipi gevşetti]: (M:) yahut **فَسَحَ عَنْ خُنَاقِهِ** [ki görünüşe göre önceki mânâya sahiptir: yahut belki mânâsı: onun, yahut onun (şeyin), boğaz iltihabını giderdi; böylece nefes almak için yer, yahut serbestlik, buldu]. (K.) -A3- **ريّأ رَآءًا** Bir **رَآءًا** yazdı. (TA.)

رايأ فُلَانًا
3 **رايأ فُلَانًا** ذ , (M, K, *) yer değiştirme ile yapılmış olduğu söylenir, [yani **رَآءَى**’dan,] mastarı **مُرَايَأَةٌ**, (TA,) Böyle birinden korktu, yahut ona karşı sakındı. (M, K. *) ― -b2- Ayrıca **رأى** maddesinde 3’e de bak.

رِىْءٌ
**رِىْءٌ** ذ yukarıda zikredilen **رَآءَ**’dan bir isimdir: (M, K:) [yani, **رُؤْيَةٌ** gibi, Görme; vb. mânâsına gelir:] ve **رَآءٌ**’un da onun gibi olduğu MF tarafından söylenmiştir; fakat bu, bir hatadır; onun, bir beyitte **الرَّآء**’u, **الدَّآء** yerine yanlış yazılmış olarak bulmasından kaynaklanmıştır. (TA.) ― -b2- [Ayrıca **رِئْى**’ye de bak.]

قَصِيدَةٌ رَائِيَّةٌ
**قَصِيدَةٌ رَائِيَّةٌ** ذ : **روأ** maddesine bak.
