# ريث — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%AB/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%8A%D8%AB/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ريث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%AB.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ريث

الرَّيْثُ: الإِبْطاءُ؛ راثَ يَرِيثُ رَيْثاً: أَبْطَأَ؛ قال: والرَّيْثُ أَدْنَى لِنَجاحِ الذي
تَرُومُ فيه النُّجْحَ، من خَلْسِه
ورَاثَ علينا خَبَرُهُ يَريثُ رَيْثاً: أَبْطأَ. وفي المثل: رُبَّ عَجَلةٍ وَهَبَتْ رَيْثاً؛ ويُرْوى: تَهَبُ رَيْثاً؛ والمعنى واحد، من الهِبة. وما أَراثكَ علينا؟ أَي ما أَبْطَأَ بك عنا؟ وفي حديث الاستسقاء: عَجِلاً غيرَ رائِثٍ أَي غير بَطِيءٍ. وفي الحديث: وَعَدَ حبريلُ رسول الله، صلى الله عليه وسلم، أَنْ يأَتِيَه فراثَ عليه.
ورجل رَيِّثٌ، بالتشديد، أَي بَطِيءٌ؛ عن ابن الأَعرابي.
وتَرَيَّثَ فلانٌ علينا أَي أَبطأَ؛ وقيل: كلُّ بَطيء رَيِّثٌ؛ وأَنشد: ليَهْنِئْ تُراثي لامرئٍ، غيرِ ذلَّةٍ،
صَنابرُ أُحْدانٌ، لهُنَّ حفِيفُ
سَريعاتُ مَوْتٍ، رَيِّثاتُ إِقامةٍ،
إِذا ما حُمِلنَ، حمْلُهُنَّ خَفِيفُ
والاسْتِرَاثةُ: الاسْتِبْطاء. واسْتَراثه: استبطَأَه. واسْتَرْيَثْتُه: اسْتَبْطأْتُه. وفي الحديث: كان إِذا اسْتَرَاثَ الخَبر، تَمثَّلَ بقول طَرَفَة:
ويَأْتِيكَ بالأَخْبار مَنْ لم تُزَوِّدِ
هو اسْتَفْعلَ، مِن الرَّيْث.
ورَيَّثَ عما كان عليه: قَصَّرَ؛ ورَيَّث أَمْرَه كذلك. ونَظَرَ القَنَانِيُّ إِلى بعض أَصحاب الكسائي فقال: إِنه لَيُرَيِّثُ النَّظَرَ؛ وفي بعض الروايات: إِنه ليُرَيِّثُ إِليَّ النَّظَر.
الفراء: رجلٌ مُرَيَّثُ العَيْنَين إِذا كان بَطيءَ النَّظَر. وما فعَلَ كذا إِلاَّ رَيْثَ ما فعَلَ كذا؛ وقال اللحياني عن الكسائي والأَصمعي: ما قَعَدْتُ عنده إِلاَّ رَيْثَ أَعْقِدُ شِسْعِي، بغير أَن، ويستعمل بغير ما ولا أَن؛ وأَنشد الأَصمعي لأَعْشَى باهِلةَ:
لا يَصْعُبُ الأَمْرُ إِلاّ رَيْثَ يَرْكَبُه،
وكلَّ أَمْرٍ، سِوَى الفَحْشاءَ، يَأْتَمِرُ
وهي لغة فاشية في الحجاز؛ يقولون: يُريدُ يَفْعَلُ أَي أَن يَفْعل؛ قال ابن الأَثير: وما أَكثَرَ ما رأَيْتُها واردةً في كلام الشافعي. ويقال: ما قَعَدَ فلانٌ عندنا إِلاَّ رَيْثَ أَن حَدَّثَنا بحديث ثم مَرَّ، أَي ما قَعَد. إِلاّ قَدْرَ ذلك؛ قال الشاعر يعاتِبُ فِعْلَ نَفْسِه: لا تَرْعَوِي الدَّهْرَ إِلاَّ رَيْثَ أُنْكِرُها،
أَنْثُو بذاكَ عليها، لا أُحاشِيها
وفي الحديث: فلم يَلْبَثْ إِلاّ رَيْثما قُلْتُ؛ أَي إِلاّ قَدْرَ ذلك؛ وقولُ مَعْقِل بن خُوَيْلِدٍ:
لَعَمْرُكَ لَليَأْسُ، غيرُ المُريـ
ـثِ، خَيْرٌ من الطَّمَعِ الكاذِبِ
قال: يجوز أَن يكون أَراث لُغة في راثَ، ويجوز أَن يكون أَراد المُرِيثَ المَرْءَ؛ فحذف.
ورَيْثَةُ: اسمُ منْهلَةٍ
(* قوله «وريثة اسم منهلة» الذي في القاموس
والتكملة وياقوت: رويثة بالتصغير، منهلة بين الحرمين، وذكروها في روث.) من المناهِل التي بين المسجدين. ورَيْثٌ: أَبو حَيّ من قيس، وهو رَيْثُ بن غَطَفان ابن سعد بن قيس عيلان.

### Türkçe

**الرَّيْثُ**: yavaşlatma; **راثَ يَرِيثُ رَيْثاً**: yavaşladı; dedi ki:
Ve **الرَّيْثُ** daha yakındır, senin murat ettiğin şeyde başarıya,
onda başarıyı umduğun şeye, onu kapıp kaçırmaktan.
Ve **رَاثَ علينا خَبَرُهُ يَريثُ رَيْثاً**: yavaşladı. Ve meselde: Nice
acele vardır ki **رَيْثاً** bağışladı; ve rivayet olunur: **تَهَبُ رَيْثاً**; mânâ birdir, **الهِبة**’dendir.
Ve **وما أَراثكَ علينا؟** yani: bizden sana ne yavaşlattı? Ve yağmur isteme hadîsinde:
**عَجِلاً غيرَ رائِثٍ** yani yavaş olmayan. Ve hadîste: Cebrâil, Allah’ın Elçisi’ne,
Allah ona salât ve selâm etsin, ona geleceğine söz verdi de ona karşı yavaşladı.
Ve bir adam **رَيِّثٌ**, şeddeli, yani yavaş; İbnü’l-A‘râbî’den.
Ve **تَرَيَّثَ** falan bize karşı yani yavaşladı; ve denildi: her yavaş olan **رَيِّثٌ**’tir; ve inşâd etti:
Bir kimse için, zillet olmaksızın, benim gecikmem sevindirici olsun,
tek hörgüçlü, iri yapılı develer; onlar için bir hışırtı vardır.
Ölümü çabuk, ikameti yavaş olanlar,
yüklendikleri vakit, onların yükü hafiftir.
Ve **الاسْتِرَاثةُ**: yavaş sayma. Ve **اسْتَراثه**: onu yavaş saydı. Ve **واسْتَرْيَثْتُه**:
onu yavaş saydım. Ve hadîste: haberin yavaşlığını saydığı vakit, şu sözle temsil ederdi
**طَرَفَة**’nin:
Sana haberleri, azık vermediğin kimse getirir.
O, **اسْتَفْعلَ**’dir, **الرَّيْث**’ten.
Ve **رَيَّثَ** üzerinde bulunduğu şeyden: kısalttı; ve **رَيَّث** işini de öyle. Ve
**القَنَانِيُّ** bazı Kisâî ashabına baktı da dedi: Şüphesiz o, bakışı yavaşlatıyor; ve
bazı rivayetlerde: Şüphesiz o, bana bakışı yavaşlatıyor.
**الفراء**: iki gözü **مُرَيَّثُ** olan adam, bakışı yavaş olduğu vakit. Ve o
şunu yapmadı, ancak **رَيْثَ** şunu yaptı; ve Lihyânî, Kisâî ve Asma‘î’den dedi:
Onun yanında oturmadım, ancak **رَيْثَ** ayakkabı bağımı düğümleyeyim kadar, **أَن** olmaksızın; ve **ما** olmaksızın
ve **أَن** olmaksızın kullanılır; ve Asma‘î, A‘şâ Bahile’ye ait olarak inşâd etti:
İş zorlaşmaz, ancak onu bindiği kadar **رَيْثَ**,
ve her iş, çirkinlik dışında, emre uyar.
Ve o, Hicaz’da yaygın bir dildir; derler ki: **يُريدُ يَفْعَلُ** yani **أَن يَفْعل**; dedi
İbnü’l-Esîr: Şâfiî’nin sözünde onu vârid olmuş olarak ne kadar çok gördüm. Ve denilir:
Falan bizim yanımızda oturmadı, ancak **رَيْثَ أَن حَدَّثَنا بحديث** sonra geçti, yani
oturmadı, ancak onun miktarı kadar; şair, nefsinin fiilini kınayarak dedi:
Zamanı, ancak onu inkâr ettiğim kadar **رَيْثَ** geri çevirmeyesin,
bununla onun üzerine eğilirim; onu esirgemem.
Ve hadîste: “Sonra beklemedi, ancak **رَيْثما قُلْتُ**”; yani ancak onun miktarı kadar; ve
**مَعْقِل بن خُوَيْلِدٍ**’in sözü:
Canına yemin olsun, ümitsizlik, **المُريـثِ** olmayan,
yalancı tamahtan hayırlıdır.
Dedi: **أَراث**’ın, **راثَ**’ta bir lügat olması câizdir; ve **أَراد**’ın, **المُرِيثَ**
kişiyi murat etmiş olması câizdir; sonra hazfetti.
Ve **رَيْثَةُ**: bir su konaklama yerinin adıdır
(* “**وريثة اسم منهلة**” sözü, Kâmûs’ta
ve Tekmile’de ve Yâkût’ta: küçültme ile **رويثة**; iki Harem arasında bir su konaklama yeri; ve onu **روث** maddesinde zikrettiler.) iki mescid arasındaki
menâhilden. Ve **رَيْثٌ**: Kays’tan bir kabîlenin babasıdır; o, **رَيْثُ بن
غَطَفان** ibn Sa‘d ibn Kays ‘Aylân’dır.
