# ريث — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%AB/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%8A%D8%AB/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ريث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%AB.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ريث

الريث: الإبطاء  ، راث يريث ريثا: أبطأ، قال:
  والريث أدنى لنجاح الذي                      تروم فيه النجح من خلسه وراث علينا خبره يريث ريثا: أبطأ، وفي المثل  رب عجلة وهبت ريثا   كالتريث  ، يقال: تريث فلان علينا، أي أبطأ. الريث  المقدار  ، يقال: ما فعل كذا إلا ريثما فعل كذا، وقال اللحياني: عن الكسائي والأصمعي: ما قعدت عنده إلا ريث أعقد شسعى. بغير  أن  ويستعمل بغير  ما  ولا  أن  ، وأنشد الأصمعي لأعشى باهلة:
  لا يصعب الأمر إلا ريث يركبه                      وكل أمر سوى الفحشاء يأتمر وهي لغة فاشية في الحجاز، يقولون: يريد يفعل، أي أن يفعل، قال ابن الأثير: وما أكثر ما رأيتها واوردة في كلام الإمام الشافعي، رضي الله عنه. ويقال: ما قعد عندنا فلان إلا ريث أن حدثنا بحديث ثم مر، أي ما قعد إلا قدر ذلك، وفي الحديث:  فلم يلبث إلا ريثما قلت  أي إلا قدر ذلك.  وما أراثك  علينا، أي  ما أبطأ بك  عنا، وفي نسخة ما أبطأك.  والترييث: التليين والإعياء  يقال: ريث الرجل والفرس، إذا أعييا أو كادا.  وهو ريث  بالتشديد،  ككيس  ورائث، أي  بطىء  ، الأول عن ابن الأعرابي. وفي حديث الاستسقاء  عجلا غير رائث  أي غير بطىء، وقيل: كل بطىء ريث، وأنشد:
  سريعات موت ريثات إقامة                      إذا ما حملن حملهن خفيف رجل  مريث العينين  كمعظم أي بطىء النظر  ، عن الفراء، ونظر القناني إلى بعض أصحاب الكسائي فقال: إنه ليريث النظر، وفي بعض الروايات: إنه ليريث إلى النظر في الحديث: كان إذا  استراث  الخبر، أي  استبطأ  تمثل بقول طرفة:

  ويأتيك بالأخبار من لم تزود واسترثته: استبطأته، هو استفعل من الريث، وما فلان بمستراث النصرة، وتقول:  قد  استغثته، فما استرثته.  وريث بن غطفان  بن قيس عيلان  أبو حي  من قيس بن مضر. وريثة: اسم منهلة من المناهل التي بين المسجدين، كذا في اللسان. وريث: موضع في ديار طيىء حيث يلتقى طيىء وأسد، وهو أيضا جبل لبنى قشير، كذا في المراصد ونقله شيخنا. قال ابن منظور: وريث عما كان عليه، أي قصر، وريث أمره، كذلك، وقول معقل بن خويلد:
  لعمرك لليأس غير المري                      ث خير من الطمع الكاذب يجوز أن يكون أراث لغة في راث، ويجوز أن يكون أراد المريث المرء، فحذف.

### Türkçe

**الريث**: yavaşlatma, ağırdan alma; **راث يريث ريثا**: yavaşladı. Dedi ki:
  Ve **الريث** daha yakındır, başarıya; o ki                      onda başarıyı umarsın, gizlice ve **وراث** bize onun haberini **يريث ريثا**: yavaşladı. Ve meselde:  Nice acele vardır ki **ريثا** bağışladı   **كالتريث**; denir: **تريث** falan bize karşı, yani yavaşladı. **الريث** miktardır; denir: Şunu yapmadı, ancak **ريثما** şunu yaptı. Ve **اللحياني** dedi: **الكسائي** ve **الأصمعي**’den: Onun yanında oturmadım, ancak **ريث** ayakkabımın kayışını bağlayıncaya kadar. **أن** olmaksızın. Ve **ما** olmaksızın ve **لا** ve **أن** olmaksızın kullanılır. Ve **الأصمعي** **أعشى باهلة**’ye ait olarak inşad etti:
  İş zor olmaz, ancak **ريث** ona biner                      Ve her iş, fuhşiyat dışında, emre uyar
Ve bu, Hicaz’da yaygın bir lehçedir; derler: istiyor yapar, yani yapması. **ابن الأثير** dedi: Ve onu ne kadar çok gördüm ki İmam Şafiî’nin, Allah ondan razı olsun, كلامında zikredilmiş ve vârid olmuştur. Ve denir: Falan bizim yanımızda oturmadı, ancak **ريث أن** bize bir hadis anlattı sonra geçti; yani ancak bunun miktarı kadar oturdu. Ve hadiste:  “Sonra beklemedi, ancak **ريثما قلت**”  yani ancak bunun miktarı kadar. Ve “**ما أراثك علينا**”, yani “bizden sana karşı ne yavaşlattı”; bir nüshada: “Seni ne yavaşlattı.”  Ve **الترييث**: yumuşatma ve yorgun düşürme; denir: **ريث** adam ve at; yorulduklarında yahut neredeyse (yorulacaklarında).  Ve o, şeddeli olarak **ريث**’tir; **ككيس** ve **رائث**; yani yavaş; birincisi **ابن الأعرابي**’dendir. Ve yağmur duası hadîsinde:  “acele, **غير رائث**”  yani yavaş olmayan. Ve denildi: Her yavaş olan **ريث**’tir. Ve inşad etti:
  Hızlı ölümler, **ريثات** ikametler                      Ne zaman yüklenseler, yükleri hafiftir
**رجل مريث العينين** **كمعظم**: yani bakışı yavaş; **الفراء**’dan. Ve **القناني** **الكسائي**’nin bazı ashabına baktı da dedi: “Şüphesiz o, bakışı **ليريث**.” Ve bazı rivayetlerde: “Şüphesiz o, bakışa doğru **ليريث**.” Hadiste: “Ne zaman haber **استراث** (oldu)”; yani (onu) yavaş buldu; **طرفة**’nin sözüyle temessül ederdi:

  Ve sana haberleri getirir, azıklandırmadığın kimse
Ve **واسترثته**: onu yavaş buldum. O, **استفعل** babındandır, **الريث**’ten. Ve falan, yardımda **بمستراث** değildir. Ve dersin: “Onu **استغثته**; fakat onu **استرثته** (bulmadım).”  Ve **ريث بن غطفان بن قيس عيلان**: **قيس بن مضر**’dan bir hayyın babasıdır. **وريثة**: iki mescid arasında bulunan menhallerden bir menhelenin adıdır; **اللسان**’da böyle. **وريث**: Tayy diyarında bir yerdir; orada Tayy ile Esed buluşur; o, ayrıca **لبنى قشير**’in dağıdır; **المراصد**’da böyle ve şeyhimiz onu nakletti. **ابن منظور** dedi: **وريث** onun üzerinde bulunduğu şeyden; yani kısalttı. **وريث** işini; aynı şekilde. Ve **معقل بن خويلد**’in sözü:
  Ömrüne yemin olsun, yeis, **غير المريث**’e                      yalancı tamahtan daha hayırlıdır
**أراث**’ın, **راث**’ta bir lehçe olması caizdir; ve **أراد**’ın, **المريث** ile **المرء**’ü kastetmiş olması caizdir; sonra (onu) hazf etti.
