# ريخ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%AE/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%8A%D8%AE/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ريخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%AE.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ريخ

راخَ يَريخ رَيْخاً ورُيُوخاً ورَيَخاناً: ذَلَّ، وقيل: لانَ واسترخى، وكذلك داخَ.
ورَيَّخه: أَوْهَنه وأَلانه. والتَّرْيِيخُ: ضَعْفُ الشيء ووَهْنُه. ويقال: ضربوا فلاناً حتى رَيَّخُوه أَي أَوهَنُوه؛ وأَنشد: بِوَقْعِها يُرَيَّخُ المُرَيَّخُ،
والحَسَبُ الأَوْفَى وعزٌّ جُنْيُخُ
والمُرَيَّخُ: العظم الهَش في جَوف القَرْن؛ الليث: ويسمى العُظَيمُ الهَش الداخل في جوف القرن مُرَيَّخَ القَرْنِ. والمُرَيَّخُ: المُرْداسَنْجُ، ذكره الأَزهري ههنا؛ قال الأَزهري: أَما العظيم الهش الوالج في جوف القرن فإِن أَبا خيرة قال: هو المَرِيخُ والمَريج القَرْنُ الداخل، ويجمعان أَمْرِخَةً وأَمْرِجَةً، حكاه أَبو تراب في كتاب الاعتقاب، قال: وسأَلت عنهما أَبا سعيد فلم يعرفهما، قال: وعرف غيره المَرِيخ القَرْن الأَبيض الذي يكون في جوف القرن؛ قال الأَزهري: وذكر الليث هذا الحرف في ترجمة مرخ فجعله مَريخاً وجَمَعَه أَمْرِخَةً وجعله في هذا الباب مُرَيَّخاً، بتشديد الياء؛ قال: ولم أَسمعه لغيره؛ وأَما التَّرْييخِ بمعنى التليين، فهو صحيح. ابن سيده: وراخَ رَيْخاً: جارَ، كذلك رواه كراع ورواية ابن السكيت وابن دريد وأَبي عبيد في مصنفه: زاخَ، بالزاي، وسيأْتي ذكره. وراخَ الرجلُ يَرِيخُ إِذا باعد ما بين الفخذين منه وانْفَرَجتا حتى لا يقدرَ على ضمهما؛ عن ابن الأَعرابي، وأَنشد:
أَمْسى حبِيبٌ كالفُرَيْخِ رائِخا،
بات يُماشِي قُلُصاً مخَائِخا،
صَوَادِراً عن شُوكَ أَو أُضايِخا

### Türkçe

**راخَ** **يَريخ** **رَيْخاً** ve **رُيُوخاً** ve **رَيَخاناً**: zelil oldu; ve denildi ki: yumuşadı ve gevşedi; ve aynı şekilde **داخَ**.

Ve **رَيَّخه**: onu zayıflattı ve yumuşattı. Ve **التَّرْيِيخُ**: şeyin zayıflığı ve gevşekliğidir.

Ve denilir: falanı dövdüler, ta ki onu **رَيَّخُوه**; yani onu zayıflattılar; ve inşad etti:
بِوَقْعِها يُرَيَّخُ المُرَيَّخُ،
والحَسَبُ الأَوْفَى وعزٌّ جُنْيُخُ

Ve **المُرَيَّخُ**: boynuzun iç boşluğunda olan gevrek kemik; el-Leys: ve boynuzun iç boşluğuna giren gevrek büyük kemik **مُرَيَّخَ القَرْنِ** diye adlandırılır. Ve **المُرَيَّخُ**: **المُرْداسَنْجُ**; el-Ezherî onu burada zikretti; el-Ezherî dedi ki: Boynuzun iç boşluğuna giren gevrek büyük kemik ise, Ebû Hayra dedi ki: o **المَرِيخُ**’tir; ve **المَريج** boynuzun içe girenidir; ve ikisi **أَمْرِخَةً** ve **أَمْرِجَةً** diye cem‘ olunur; bunu Ebû Turâb **كتاب الاعتقاب**’da nakletti; dedi ki: Ve ikisi hakkında Ebû Sa‘îd’e sordum da onları bilmedi; dedi ki: Ve başkası **المَرِيخ**’i, boynuzun iç boşluğunda bulunan beyaz boynuz olarak bildi; el-Ezherî dedi ki: Ve el-Leys bu harfi **مرخ** tercümesinde zikretti de onu **مَريخاً** yaptı ve onu **أَمْرِخَةً** diye cem‘ etti; ve onu bu bapta, **الياء**’ı şeddeli olarak, **مُرَيَّخاً** yaptı; dedi ki: Onu ondan başkasından işitmedim; fakat **التَّرْييخِ** yumuşatma manasında ise, o sahihtir.

İbn Sîde: Ve **راخَ** **رَيْخاً**: haksızlık etti; Kırâ‘ böyle rivayet etti; ve İbnü’s-Sikkît’in ve İbn Düreyd’in ve Ebû Ubeyd’in musannefindeki rivayet: **زاخَ**, **الزاي** ile; ve onun zikri gelecektir.

Ve **راخَ** adam **يَرِيخُ**: ondan iki uyluk arasını uzaklaştırdığı ve ikisi ayrıldığı, ta ki onları birleştirmeye güç yetiremediği zaman; İbnü’l-A‘râbî’den; ve inşad etti:
أَمْسى حبِيبٌ كالفُرَيْخِ رائِخا،
بات يُماشِي قُلُصاً مخَائِخا،
صَوَادِراً عن شُوكَ أَو أُضايِخا
