# ريخ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%AE/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%8A%D8%AE/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ريخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%AE.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ريخ

راخ الرجل يريخ ريخا وريوخا وريخانا: ذضل، وقيل: لان واسترخى. وكذلك، داخ أو راخ الرجل يريخ؛ إذا تباعد. وفي بعض النسخ: باعد ما بين فخذيه وانفرجا حتى عجز عن ضمهما، عن ابن الأعرابي. وأنشد:
  أمسى حبيب كاللإريخ رائخا                      بات يماشي قلصا مخائخـا والترييخ: التوهين، يقال: ضربوا فلانا حتى ريخوه، أي أوهنوه وألانوه. وأنشد:
  بوقعـهـا يريخ الـمـريخ                      والحسب الأوفى وعز جنبخ والمريخ، كمعظم، المرداسنج ذكره الأزهري ها هنا، وقال الليث: ويسمى العظيم الهش الوالج أي الداخل في جوف القرن مريخ القرن، كالمريخ، كأمير، هكذا في سائر النسخ. ج أمرخة، هكذا نقله الأزهري عن الليث في مرخ، فجعله مريخا، وجمعه على أمرخة، وجعله في هذا الباب مريخا بتشديد الياء، قال ولم أسمعه لغيره. والذي نقله الأزهري عن أبي خيرة أنه قال هو المريخ والمريج، أي بالخاء والجيم، كلاهما كأمير: القرن الداخل ويجمعان أمرخة وأمرجة. وحكاه أبو تراب في كتاب الاعتقاب قال: وسألت عنه أبا سعيد فلم يعرفهما. وريخ، بالكسر: ع بخراسان أو ناحية بنيساببور، منها أبو بكر محمد بن القاسم بن حبيب الصفار وذريته المحدثون الريخيون، حدث عن جده، وعنه حفيده أبو سعد، ومنهم عصام الدين أبو حفص عمر ابن أحمد الصفار، احد الأئمة بنيسابور، سمع أبا بكر بن خلف. وأخته عائشة بنت أحمد سمعت من أبيها، وعنها زينب الشعرية. وأبو سعد عبد الله بن عمر بن أحمد، مشهور، وابنه القاسم كذلك، قاله الحافظ في التبصير.

### Türkçe

**راخ** adam **يريخ** **ريخا** ve **ريوخا** ve **ريخانا**: gevşedi; ve denildi ki: yumuşadı ve gevşedi. Ve yine: adam **داخ** yahut **راخ** **يريخ**; uzaklaştığı zaman. Ve bazı nüshalarda: İbnü’l-A‘râbî’den: iki uyluğu arasını uzaklaştırdı ve ayrıldılar; ta ki ikisini birleştirmekten âciz kaldı. Ve şu şiir okundu:
  Akşamladı bir sevgili, **كاللإريخ** gibi **رائخا**;                      Geceledi, **قلصا**yı yürütür, **مخائخـا**.

Ve **الترييخ**: zayıflatma; denilir: falanı dövdüler, ta ki onu **ريخوه**; yani onu zayıflattılar ve yumuşattılar. Ve şu şiir okundu:
  Onun vuruşuyla **يريخ** **الـمـريخ**;                      Ve en vefalı soy sop ve **عز جنبخ**.

Ve **المريخ**; **كمعظم**: **المرداسنج**; el-Ezherî onu burada zikretti. Ve el-Leys dedi: Ve büyük, gevşek, **الوالج** yani boynuzun içine giren (şeye) **مريخ القرن** denilir; **كالمريخ**; **كأمير**; diğer bütün nüshalarda böyledir. Çoğulu **أمرخة**; el-Ezherî’nin el-Leys’ten **مرخ** maddesinde naklettiği böyledir; onu **مريخا** yaptı ve çoğulunu **أمرخة** üzere yaptı; ve onu bu bapta **مريخا** (yâ’yı şeddeli) yaptı; dedi ki: onu ondan başkasından işitmedim.

El-Ezherî’nin Ebû Hayra’dan naklettiği ise: o dedi ki: o **المريخ** ve **المريج**’dir; yani **بالخاء والجيم**; ikisi de **كأمير**: içeri giren boynuz; ve ikisi **أمرخة** ve **أمرجة** diye çoğul yapılır. Ebû Turâb bunu **كتاب الاعتقاب**’da hikâye etti; dedi ki: Onu Ebû Sa‘îd’e sordum da ikisini tanımadı.

Ve **ريخ**; kesre ile: Horasan’da bir yer yahut Nîsâbûr tarafında bir nahiye; ondan Ebû Bekr Muhammed b. el-Kâsım b. Habîb es-Saffâr ve onun zürriyeti olan **الريخيون** muhaddislerdir; dedesinden rivayet etti, ondan da torunu Ebû Sa‘d (rivayet etti). Ve onlardandır: Nîsâbûr’daki imamların birisi olan İsâmuddîn Ebû Hafs Ömer b. Ahmed es-Saffâr; Ebû Bekr b. Halef’i dinledi. Ve onun kız kardeşi Âişe bint Ahmed babasından dinledi; ondan da Zeyneb eş-Şi‘riyye (rivayet etti). Ve Ebû Sa‘d Abdullah b. Ömer b. Ahmed meşhurdur; ve oğlu el-Kâsım da öyledir; bunu Hâfız **التبصير**’de söyledi.
