# رين — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B1%D9%8A%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [رين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: رين

الرَّيْنُ: الطَّبَعُ والدَّنَسُ. والرَّيْن: الصَّدأُ الذي يعلو السيفَ والمِرآة. ورَانَ الثوبُ رَيْناً: تَطَبَّعَ. والرَّيْنُ: كالصَّدَإ يَغْشى القلب. ورَانَ الذَّنْبُ على قلبه يَرِينُ رَيْناً ورُيُوناً: غلب عليه وغطاه. وفي التنزيل العزيز: كلا بل رَانَ على قلوبهم ما كانوا يكسبون؛ أَي غَلَبَ وطَبَعَ وخَتَم؛ وقال الحسن: هو الذَّنْب على الذنب حتى يسوادَّ القلب؛ قال الطِّرِمَّاحُ:
مخافَةَ أَن يَرِينَ النَّوْمُ فيهم،
بسُكْرِ سِناتِهم، كلَّ الرُّيونِ.
ورِينَ على قلبه: غُطِّي. وكل ما غطى شيئاً فقد رانَ عليه. ورانَتْ عليه الخمر: غلبته وغشيته، وكذلك النُّعاس والهم، وهو مَثَل بذلك، وقيل: كل غلبة رَيْنٌ؛ وقال الفراء في الآية: كثرت المعاصي منهم والذنوب فأَحاطت بقلوبهم فذلك الرَّيْن عليها. وجاء في الحديث: أَن عمر، رضي الله عنه، قال في أُسَيْفِع جُهَينة لما ركبه الدَّيْن: قد رِينَ به؛ يقول قد أَحاط بماله الدين وعلته الديون، وفي رواية: أَن عمر خطب فقال: أَلا إن الأُسََيْفِعَ أُسَيْفِعَ جُهَينة قد رضي من دينه وأَمانته بأَن يقال سَبَقَ الحاجّ فادَّانَ مُعْرِضاً وأَصْبَحَ قد رِينَ به؛ قال أَبو زيد: يقال رِينَ بالرجل رَيْناً إذا وقع فيما لا يستطيع الخروج منه ولا قِبَل له به، وقيل: رِينَ به انقُطِعَ به، وقوله فادَّان مُعْرِضاً أَي استدان مُعْرِضاً عن الأَداء، وقيل: استدان مُعْتَرِضاً لكل من يُقْرِضه، وأَصل الرَّيْن الطَّبْعُ والتغطية. وفي حديث علي، عليه السلام: لَتَعْلَمُ أَيُّنا المَرِينُ على قلبه والمُغَطَّى على بصره؛ المَرِينُ: المفعول به الرَّيْنُ، والرَّيْنُ سوادا لقلب، وجمعه رِيانٌ. وروى أَبو هريرة أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، سئل عن قوله تعالى: كلا بل رانَ على قلوبهم، قال: هو العبد يذنب الذنب فَتُنْكَتُ في قلبه نُكَتْةٌ سوداءُ، فإن تاب منها صُقِلَ قلبه، وإن عاد نُكِتت أُخرى حتى يسودّ القلب، فذلك الرَّيْنُ؛ وقال أَبو معاذ النحوي: الرَّيْن أَن يسودّ القلب من الذنوب، والطَّبَع أَن يُطْبَع على القلب، وهو أَشد من الرَّيْن، قال: وهو الختم، قال: والإِقْفال أَشد من الطَّبْع، وهو أَن يُقْفَل على القلب؛ وقال الزجاج: رانَ بمعنى غَطَّى على قلوبهم. يقال: رَانَ على قلبه الذنبُ إذا غُشِيَ على قلبه. وفي حديث مجاهد في قوله تعالى: وأَحاطت به خطيئتُه؛ قال: هو الرَّانُ والرَّيْنُ سواء كالذَّامِ والذَّيْمِ ولعابِ والعَيْبِ. قال أَبو عبيد: كل ما غلبك وعَلاك فقد رانَ بك ورانك ورانَ عليك؛ وأَنشد لأَبي زُبَيْدٍ يصف سكرانَ غلبت عليه الخمر:
ثم لما رآه رانَتْ به الخمـ
ـرُ، وأَن لا تَرِينَه باتِّقاءِ.
قال: رانت به الخمر أَي غلبت على قلبه وعقله. ورانتِ الخمرُ عليه: غلبته. والرَّيْنَة: الخمرة، وجمعها رَيْناتٌ. ورانَ النُّعاسُ في العين. ورانت نَفْسُه: غَثَتْ. ورِينَ به: ماتَ. ورِينَ به رَيْناً: وقع في غم، وقيل: رِينَ به انْقُطِع به وهونحو ذلك؛ أَنشد ابن الأَعرابي: ضَحَّيْتُ حتى أَظْهَرَتْ ورِينَ بي،
ورِينَ بالسَّاقي الذي كان مَعِي
ورانَ عليه الموتُ ورانَ به: ذهب. وأَرانَ القومُ، فهم مُرِينُون: هلكت مواشيهم وهُزِلَتْ، وفي المحكم: أَو هُزِلَتْ، وهم مُرِينُون؛ قال أَبو عبيد: وهذا من الأَمر الذي أَتاهم مما يغلبهم فلا يستطيعون احتماله. ورانَتْ نَفْسُه تَرِين رَيْناً أَي خَبُثَتْ وغَثَت. وفي الحديث: إن الصُّيَّام يدخلون الجنة من باب الرَّيَّان؛ قال الحَرْبي: إن كان هذا اسماً للباب وإلا فهو من الرَّواء، وهو الماء الذي يُرْوِي، فهو رَيَّان، وامرأَة رَيَّا، فالرَّيَّان فَعْلان من الرَّيّ، والأَلف والنون زائدتان مثلهما في عطشان، فيكون من باب رَيّا لا رين، والمعنى أَن الصُّيَّام بتعطيشهم أَنفسهم في الدنيا يدخلون من باب الريان ليأْمنوا من العطش قبل تمكنهم من الجنة.

### Türkçe

**الرَّيْنُ**: tab‘ ve kir. Ve **الرَّيْن**: kılıcın ve aynanın üzerine yükselen pas. Ve elbise **رَانَ** **رَيْناً**: tab‘landı. Ve **الرَّيْنُ**: pas gibi, kalbi kaplar. Ve günah onun kalbi üzerine **رَانَ**; **يَرِينُ** **رَيْناً** ve **رُيُوناً**: ona galip geldi ve onu örttü. Aziz tenzilde: “Hayır; bilakis, kazandıkları şey kalplerinin üzerine **رَانَ**”; yani galip geldi ve tab‘ladı ve mühürledi; Hasan dedi: o, günah üzerine günahdır; ta ki kalp kararıncaya kadar; **الطِّرِمَّاحُ** dedi:
مخافَةَ أَن يَرِينَ النَّوْمُ فيهم،
بسُكْرِ سِناتِهم، كلَّ الرُّيونِ.

Onun kalbi üzerine **رِينَ**: örtüldü. Ve her ne bir şeyi örterse, muhakkak onun üzerine **رانَ**. Ve şarap onun üzerine **رانَتْ**: ona galip geldi ve onu kapladı; aynı şekilde uyuklama ve keder; ve o bununla bir meseldir; ve denildi: her galebe **رَيْنٌ**dur; ve Ferrâ âyette dedi: onlardan masiyetler ve günahlar çoğaldı da kalplerini kuşattı; işte bu, onun üzerindeki **الرَّيْن**dir. Hadiste geldi: Ömer, Allah ondan razı olsun, borç ona bindiği vakit Cüheyne’nin Useyfi‘si hakkında dedi: onunla **رِينَ** olundu; yani borç onun malını kuşattı ve borçlar onun üzerine yükseldi; ve bir rivayette: Ömer hutbe okudu da dedi: Dikkat edin, Cüheyne’nin Useyfi‘si, Useyfi‘, dininden ve emanetinden, “hacı geçti” denilmesiyle razı oldu; sonra yüz çevirerek borçlandı ve sabahladı ki onunla **رِينَ** olundu; Ebû Zeyd dedi: kişi hakkında **رِينَ** ile **رَيْناً** denilir; eğer çıkmaya güç yetiremediği ve ona takati olmadığı bir şeye düşerse; ve denildi: onunla **رِينَ** olundu: onunla kesildi (yolu tıkandı); ve “yüz çevirerek borçlandı” sözü: yani edadan yüz çevirerek borç aldı; ve denildi: kendisine borç verecek her kimseden borç isteyerek borçlandı; ve **الرَّيْن**in aslı tab‘ ve örtmedir. Ali’nin, عليه السلام, hadisinde: “Elbette bileceksin, hangimiz kalbi üzerine **المَرِينُ** olan ve gözü üzerine örtülmüş olandır”; **المَرِينُ**: **الرَّيْنُ** kendisine yapılmış olandır; ve **الرَّيْنُ** kalbin kararmasıdır; ve onun çoğulu **رِيانٌ**dur. Ebû Hureyre rivayet etti ki Peygamber, صلى الله عليه وسلم, “Hayır; bilakis, kalplerinin üzerine **رانَ**” sözü hakkında soruldu; dedi: o, kulun günah işlemesidir; böylece kalbinde siyah bir nokta noktalanır; eğer ondan tevbe ederse kalbi parlatılır; ve eğer dönerse bir başkası noktalanır; ta ki kalp kararıncaya kadar; işte bu **الرَّيْنُ**dir; Ebû Muâz en-Nahvî dedi: **الرَّيْن** günahlardan kalbin kararmasıdır; ve **الطَّبَع** kalbin üzerine tab‘ vurulmasıdır; ve o, **الرَّيْن**den daha şiddetlidir; dedi: ve o, mühürlemedir; dedi: ve **الإِقْفال** **الطَّبْع**dan daha şiddetlidir; ve o, kalbin üzerine kilit vurulmasıdır; Zeccâc dedi: **رانَ** “kalplerinin üzerine örttü” manasınadır. Günah kalbin üzerine örtüldüğü vakit “günah onun kalbi üzerine **رَانَ**” denilir. Mücâhid’in, تعالى sözü “ve hatası onu kuşattı” hakkında hadisinde: dedi: **الرَّانُ** ve **الرَّيْنُ** birdir; **الذَّامِ** ve **الذَّيْمِ** gibi, ve **لُعابِ** ve **العَيْبِ** gibi. Ebû Ubeyd dedi: her ne sana galip gelir ve senin üzerine yükselirse, muhakkak seninle **رانَ** ve seni **رانَ** ve senin üzerine **رانَ**; ve Ebû Zübeyd’den, şarabın kendisine galip geldiği sarhoşu vasfederken, inşad etti:
ثم لما رآه رانَتْ به الخمـ
ـرُ، وأَن لا تَرِينَه باتِّقاءِ.

Dedi: şarap onunla **رانَتْ**: yani onun kalbi ve aklı üzerine galip geldi. Ve şarap onun üzerine **رانَتِ**: ona galip geldi. Ve **الرَّيْنَة**: şarap; ve onun çoğulu **رَيْناتٌ**dur. Ve uyuklama gözde **رانَ**. Ve nefsi **رانَتْ**: ağırlaştı. Ve onunla **رِينَ** olundu: öldü. Ve onunla **رِينَ** olundu **رَيْناً**: bir gam içine düştü; ve denildi: onunla **رِينَ** olundu: onunla kesildi ve bunun benzeri; İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
ضَحَّيْتُ حتى أَظْهَرَتْ ورِينَ بي،
ورِينَ بالسَّاقي الذي كان مَعِي

Ve ölüm onun üzerine **رانَ** ve onunla **رانَ**: gitti. Ve kavim **أَرانَ** etti; artık onlar **مُرِينُون**dur: davarları helâk oldu ve zayıfladı; ve **المحكم**’de: yahut zayıfladı; ve onlar **مُرِينُون**dur; Ebû Ubeyd dedi: bu, onlara gelen, kendilerine galip gelen bir iştendir; onu yüklenmeye güç yetiremezler. Ve nefsi **رانَتْ**; **تَرِين** **رَيْناً**: yani kötüleşti ve ağırlaştı. Hadiste: “Oruç tutanlar cennete **الرَّيَّان** kapısından girerler”; Harbî dedi: eğer bu kapının bir adı ise; yoksa o, **الرَّواء**dandır; ve o, kandıran sudur; o halde o **رَيَّان**dır; ve kadın **رَيَّا**dır; böylece **الرَّيَّان** **الرَّيّ**den **فَعْلان**dır; ve elif ile nûn ziyadedir; tıpkı onların **عطشان**’daki gibi; böylece **رَيّا** babından olur, **رين**den değil; ve mana şudur: oruç tutanlar, dünyada nefislerini susatmaları sebebiyle, cennete yerleşmeleri gerçekleşmeden önce susuzluktan emin olmak için **الرَّيَّان** kapısından girerler.
