# زأب (ز-أ-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A3%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%A3%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ز - أ - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: زءب

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A3%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الزاي والباء و و ا ي ء معهما
ب ز و، ز ب ي، ز ي ب، ز أ ب، أ ز ب، أ ب ز مستعملات
بزو:
أَخَذْتُ منه بَزْوَ كذا وكذا، أي: عِدْلَ كذا وكذا.
والبازي يبزو في تَطاوُلِهِ وتَأَنُّسِهِ.
ورجلٌ أَبْزَى، أي: في ظَهْره انحناء عند العَجُز في أصْلِ القَطَن، ورُبَّما قيل: هو أَبْزَى أَبْزَخُ كالعجوز البَزْواء البَزْخاء التّي إذا مشت فكأنّها راكعة، وقد بَزِيت تَبزَى بَزىً.
والتّبازي في المشي كأنّه سَعَةُ الخطو، قال:
وتَبازَيْت كما يَمشي الأَشَقّ
وأَبْزَيْتُ بفُلانٍ، إذا بَطَشْت به وقَهَرْته.
زبي:
الزُّبْيةُ: حُفرةٌ يَتَزَبَّى الرّحل فيها للصّيد، وتُحْتَفَرُ للذِّئب فيُصْطادُ فيها وقوله: بَلَغَ السَّيل الزُّبَى: يُضرَبُ مَثَلا للأمر يَتَفاقَم ويجاوز الحدّ حتّى لا يُتَلافَى.
والزّابيان: نهرانِ في أسفل الفُرات، ورُبّما سمّوهما مع ما حوالَيْهما من الأنهار: الزّوابي، وأمّا العامّة فيحذفون الياء ويقولون: الزّاب، كما يقولون للبازي: باز.
زيب:
الأَزْيَبُ: ريحٌ من الرِّياح، بلغة هذيل أراها: الجَنوب، وفي الحديث: إنّ لله ريحاً يُقال لها:الأَزْيَبُ".
والأَزْيَبُ: الرّجلُ المتقاربُ الخَطْوِ.
زأب:
الزَّأْبُ: أن تَزْأَب شيئاً، فتحتمله بمرّة واحدة.
وازْدأبَ الشّيءَ إذا احتمله، والازْدِئابُ: الاحتمال شبه الاحتضان، وزَأَبْتُ القِرْبةَ، أي: حملتها، وزَعَبْتُ لغة.
أزب:
الإزْبُ: الذّي تَدِقُ مَفاصِله يكون ضئيلاً، فلا تكون زيادته في ألواحه وعظامه، ولكنْ في بَطنِهِ وسَفْلَتِهِ، كأنّه ضاويٌّ مُحْثَل.
أبز:
يُقالُ: فُلانٌ يَأْبِزُ في عَدْوِهِ، أي: يَسْتَريحُ ساعة ويَمضي ساعة.

##### Türkçe

باب **الزاي** و**الباء** و**و** و**ا** و**ي** و**ء** معهما
**ب ز و**، **ز ب ي**، **ز ي ب**، **ز أ ب**، **أ ز ب**، **أ ب ز** مستعملات

**بزو**:
Ondan şöyle şöyle **بَزْوَ** aldım; yani: şöyle şöylenin dengi (ağırlıkça karşılığı).
Ve **البازي** onun boy ölçüşmesinde ve ünsiyetinde **يبزو**.
Ve **أَبْزَى** bir adam; yani: sırtında, kalçanın yanında, belin kökünde bir eğrilik vardır; ve belki denilmiştir ki: o, **أَبْزَى أَبْزَخُ**tur; **البَزْواء البَزْخاء** yaşlı kadın gibi; o ki yürüdüğünde sanki rükû eder gibidir; ve **بَزِيت** **تَبزَى** **بَزىً**.
Ve yürüyüşte **التّبازي**, sanki adım genişliğidir; dedi ki:
وتَبازَيْت كما يَمشي الأَشَقّ
Ve falanla **أَبْزَيْتُ**; ona vurup (sertçe) yakaladığım ve onu kahrettiğim zaman.

**زبي**:
**الزُّبْيةُ**: av için binek hayvanının içinde gizlendiği bir çukur; ve kurda kazılır da içinde avlanır; ve onun sözü: **بَلَغَ السَّيل الزُّبَى**: işin azıp şiddetlenmesine ve sınırı aşmasına, artık telafi edilemeyecek hâle varmasına misal olarak vurulur.
Ve **الزّابيان**: Fırat’ın aşağı tarafında iki nehirdir; ve belki onları, çevrelerindeki nehirlerle birlikte, **الزّوابي** diye adlandırmışlardır; ama avam **الياء**’yı düşürür ve **الزّاب** der; tıpkı **البازي** için **باز** dedikleri gibi.

**زيب**:
**الأَزْيَبُ**: rüzgârlardan bir rüzgâr; Hüzeyl lehçesinde, onu: **الجَنوب** görüyorum; ve hadiste: “Şüphesiz Allah’ın **الأَزْيَبُ** denilen bir rüzgârı vardır.”
Ve **الأَزْيَبُ**: adımı birbirine yakın olan adam.

**زأب**:
**الزَّأْبُ**: bir şeyi **تَزْأَب** etmen; onu bir defada yüklenip taşıman.
Ve bir şeyi **ازْدأبَ** etti; onu yüklendiği zaman; ve **الازْدِئابُ**: kucaklar gibi yüklenip taşıma; ve **زَأَبْتُ القِرْبةَ**; yani: onu taşıdım; ve **زَعَبْتُ** bir lehçedir.

**أزب**:
**الإزْبُ**: eklemleri ince olan, cılız olan; artışı levhalarında ve kemiklerinde olmaz; fakat karnında ve aşağı tarafında olur; sanki zayıflamış, **مُحْثَل** gibidir.

**أبز**:
Denilir ki: falan, koşmasında **يَأْبِزُ**; yani: bir saat dinlenir ve bir saat gider.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A3%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الزاء والهمزة وما يثلثهما)
(زأر) الزاء والهمزة والراء أصلٌ واحد. زأر الأسد زأراً وزئِيرا.
قال النابغة:
نُبِّئتُ أنّ أبا قابوسَ أوعَدَنِي *** ولا قَرَارَ على زأر من الأسَدِ([1])ومنه قوله:
حَلّتْ بأرضِ الزَّائِرِينَ فأصْبَحتْ *** عَسِراً عليَّ طِلابُكِ ابنةَ مَخْرَم([2])ومن الباب الزَّأرَة: الأَجَمة، وهو كالاستعارة؛ لأنّ الأُسْدَ تأوي إليها فتزأَر.
(زأب) الزاء والهمزة والباء كلمتان. يقال زَأَبَ الشيءَ، إذا حَمله. والازدئاب: الاحتمال. والكلمة الأخرى زَأَبَ، إذا شَرِب شُرباً شديداً. ولا قياسَ لهما.
(زأد) الزاء والهمزة والدال كلمة واحدة، تدلُّ على الفزع. يقال زُئِد الرّجُل، إذا فَزِع، زُؤداً. قال:
حَملَتْ به في ليلةٍ مَزؤُودةٍ *** كَرْها وعَقدُ نِطاقِها لم يُحْلَلِ([3])(زأم) الزاء والهمزة والميم أصلٌ يدلُّ على صوتٍ وكلام. فالزَّأْمة: الصَّوت الشديد. ويقال زأمَ لي فلانٌ زأْمةً، إذا طَرَح لي كلمةً لا أدري أحقٌّ هي أم باطل.
ومما يُحمَل عليه الزَّأَم: الذُّعر. ويقال أزأَمْتُه على كذا، أي أكرهْتُه.
ومما شذّ عن الباب الزّأْم: شِدّة الأكل. والله أعلم.
--------------ــ
([1]) ديوان النابغة 26.
([2]) البيت لعنترة بن شداد في معلقته المعروفة، واللسان (زأر).
([3]) البيت لأبي كبير الهذلي، من قصيدة له في نسخة الشنقيطي من الهذليين 61. وهو في حماسة أبي تمام (1: 20).

ـ

##### Türkçe

(باب **الزاء** ve **الهمزة** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**زأر**) **الزاء** ve **الهمزة** ve **الراء** tek bir asıldır. Aslan **زأر** etti; **زأراً** ve **زئِيراً**.
Nâbiga dedi:
Bana haber verildi ki Ebû Kâbûs beni tehdit etti *** ve aslanın **زأر**’i üzerinde karar yoktur([1])
Ve ondan onun sözü:
**الزَّائِرِينَ** yurduna kondu da sabahladı *** senin aranman bana zorlaştı, ey Mahrem’in kızı([2])
Ve babdandır **الزَّأرَة**: **الأَجَمة**; ve o, istiare gibidir; çünkü aslanlar ona sığınır da **تزأَر** eder.

(**زأب**) **الزاء** ve **الهمزة** ve **الباء** iki kelimedir. Denir: **زَأَبَ** şeyi; onu taşıdığı zaman. Ve **الازدئاب**: yüklenme. Diğer kelime: **زَأَبَ**; şiddetli bir içişle içtiği zaman. Ve ikisi için kıyas yoktur.

(**زأد**) **الزاء** ve **الهمزة** ve **الدال** tek bir kelimedir; korkuya delâlet eder. Denir: adam **زُئِد**; korktuğu zaman; **زُؤداً**. Dedi:
Onu, **مَزؤُودةٍ** bir gecede taşıdı *** kerhen; ve kuşağının düğümü çözülmemişti([3])

(**زأم**) **الزاء** ve **الهمزة** ve **الميم** bir asıldır; bir sese ve söze delâlet eder. Şu halde **الزَّأْمة**: şiddetli sestir. Ve denir: falan bana bir **زأْمةً** **زأمَ** etti; bana, hak mı batıl mı bilmediğim bir kelime attığı zaman.
Ve bunun üzerine taşınan şeylerdendir **الزَّأَم**: ürküntü. Ve denir: onu şuna **أزأَمْتُه**; yani onu zorladım.
Ve babdan şâz olan şeylerdendir **الزّأْم**: yemenin şiddeti. Allah daha iyi bilir.
--------------ــ
([1]) Nâbiga divanı 26.
([2]) Beyit, meşhur muallakasında Antara b. Şeddâd’ındır; ve Lisân (**زأر**).
([3]) Beyit, Ebû Kebîr el-Hüzelî’nindir; Şınkîtî nüshasında Hüzeliyyîn’den bir kasidesindendir 61. Ve Ebû Temmâm’ın Hamâse’sindedir (1: 20).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A3%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

زأَبَ القِرْبةً، يَزْأَبُها زَأْباً، وازْدَأَبها: حَمَلَها، ثم أَقْبَلَ بها سَرِيعاً. والازْدِئابُ: الاحْتِمالُ.
وكلُّ ما حَمَلْتَه بِمَرَّةٍ، شِبْهَ الاحْتِضانِ، فقد زَأَبْتَه. وزَأَبَ الرَّجُلُ وازْدَأَبَ إِذا حَمَل ما
\<ص:444>
يُطِـيقُ وأَسْرَعَ في المشي؛ قال:
وازْدَأَبَ القِرْبَةَ، ثم شَمَّرا
وزَأَبْتُ القِرْبةَ وزَعَبْتُها، وهو حَمْلُكها مُحْتَضِناً. والزَّأْبُ: أَن تَزْأَبَ شيئاً فتَحْمِلَه بمرّةٍ واحدة. وزَأَبَ الرَّجلُ إِذا شَرِبَ شُرْباً شَديداً. الأَصمعي: زَأَبْتُ وقَـأَبْتُ أَي شَرِبْتُ، وزَأَبْتُ به زَأْباً وازْدأَبْتُه. وزَأَبَ بِحِمْلِه: جَرَّه.

##### Türkçe

**زَأَبَ** **القِرْبةً**, onu **يَزْأَبُها** **زَأْباً**, ve onu **وازْدَأَبها**: onu taşıdı; sonra onunla hızlıca geldi.

**والازْدِئابُ**: yüklenme/taşıma.

Ve her neyi bir defada taşıdıysan, kucaklamaya benzer şekilde, onu **زَأَبْتَه**.

Ve **زَأَبَ** adam ve **وازْدَأَبَ**; taşıyabildiğini taşıdığı ve yürüyüşte hızlandığı zaman; dedi ki:
وَازْدَأَبَ القِرْبَةَ، ثم شَمَّرا

Ve ben **زَأَبْتُ** kırbayı ve onu **وزَعَبْتُها**; bu, onu kucaklayarak taşımandır.

**والزَّأْبُ**: bir şeyi **تَزْأَبَ** etmen, sonra onu bir defada taşımandır.

Ve **زَأَبَ** adam; şiddetli bir içişle içtiği zaman. **الأَصمعي**: **زَأَبْتُ** ve **قَـأَبْتُ**, yani içtim; ve onunla **زَأَبْتُ** onu **زَأْباً** ve onu **وازْدأَبْتُه**. **وزَأَبَ** yüküyle: onu sürükledi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A3%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

زأب القربة، كمنع يزأبها زأبا: حملها ثم أقبل بها سريعا، كازدأبها والازدئاب: الاحتمال. وكل ما حملته بمرة فقد زأبته. وزأب الرجل وازدأب إذا حمل ما يطيق وأسرع في المشي. قال:
  وازدأب القربة ثم شمرا وزأبت القربة وزعبتها، وهو حملكها محتضنا. والزأب: أن تزأب الشيء فتحتمله بمرة واحدة. وزأب الرجل. إذا شرب شربا شديدا. زأب الإبل: ساقها. وقال الأصمعي: زأبت وقأبت أي شربت. وزأبت به زأبا، وازدأبته، وزأب بحمله: جره. قولهم: الدهر ذو زؤاب كغراب أي انقلاب، وقد زأبه، أو هو تصحيف وصوابه زوآت بفتح فسكون جمع زوأة. وقد زاء به الدهر يزوء: انقلب. وقد مر في فصل الهمزة.

##### Türkçe

**زأب** tulumu, **منع** gibi, onu **يزأبها** **زأبا** (şöyle): onu taşıdı, sonra onunla hızlıca geldi; **ازدأبها** gibi; ve **الازدئاب**: yüklenme/taşıma. Ve her neyi bir defada taşıdıysan, onu mutlaka **زأبته** yapmışsındır. Ve adam **زأب** etti ve **ازدأب** etti; eğer gücünün yettiğini taşıdı ve yürüyüşte hızlandıysa. Dedi ki:
  “Ve tulumu **ازدأب** etti, sonra sıvadı.” Ve “tulumu **زأبت** ettim” ve “onu **زعبتها** yaptım”; bu, onu kucaklayarak taşımandır. Ve **الزأب**: bir şeyi **تزأب** etmen, sonra onu bir defada yüklenmendir. Ve adam **زأب** etti; eğer şiddetli bir içişle içtiyse. **زأب الإبل**: onları sürdü. Ve **الأصمعي** dedi: “**زأبت** ve **قأبت**”, yani “içtim”. Ve onunla **زأبا** olarak **زأبت** ettim, ve onu **ازدأبته** yaptım; ve yüküyle **زأب** etti: onu çekti. Onların sözü: “zaman **ذو زؤاب**tır, **غراب** gibi”, yani dönme/tersine dönme; ve onu **زأبه** yapmıştır; yahut o bir tashiftir ve doğrusu **زوآت**tır; fetha ile sonra sükûn ile; **زوأة**’nin çoğulu. Ve zaman onunla **زاء** etti, **يزوء**: döndü/tersine döndü. Ve hemzenin faslında geçmiştir.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A3%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: زءب

زَأَبَ
زَأَبَ A ( n. ac. زَأْب 1 ),
a.  Drank in long draughts.

##### Türkçe

زَأَبَ
**زَأَبَ** A (isim-aksiyon **زَأْب** 1),
a. Uzun yudumlarla içti.
