# زأم — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A3%D9%85/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%A3%D9%85/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زأم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A3%D9%85.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: زأم

| | ( *!زَأَم ) الرجلُ ( كَمَنَع *!زَأْمًا ) ، عن | الفَرَّاء نقله الجَوْهَرِيّ ، ( *!وزُؤَامًا ) | بالضم هذه عن اللحياني : ( مَاتَ | وَحِيًّا ) أي : سَرِيعًا . ( و ) زَأَمَ زَأْمًا : | ( أَكَل شَدِيدًا ) ، وقيل : زَأَم الطَّعامَ | زَأْمًا : إذا مَلأَ بطنَه منه . ( و ) زَأَم | ( الرَّجلَ )*!يزأمه زَأْمًا : ( ذَعَره ) | وخَوَّفَه ، ( *!كَزَأّمَه ) *!تَزْئِيمًا . ( و ) زَأَم | ( لي ) فُلان *!زَأْمَةً أي : ( كلمةً | طَرَحها ) . ونصُّ الصّحاح : أي : | طَرَح كَلِمَةً ( لا أَدْرِي أَحَقّ هي أَمْ | بَاطِل ) ، ومِثلُه في الأَساس أيضًا . | ( و ) *!زَئِم ( كَفَرِح ، وعُنِي ) *!زَأَما ( فهو | زَئِم ) كَكَتِف : فَزَعَ و ( اشْتَدَّ ذُعرُه ) | وخوفُه ( كازْدَأَم ) . | | ( *!والزَّأْمةُ : الصَّوتُ الشَّدِيد ) ، نقله | الجَوْهَرِيّ . يقال : سَمِعْت له زَأْمةً | أي : صَوْتًا . | | ( و ) *!الزَّأْمةُ : ( الحَاجَة ) . يقال : | قضيت منه *!زَأْمتي كَنَهْمَتي أي : | حاجتي . | | ( و ) الزَّأْمةُ : ( شِدَّةُ الأَكْل | والشّرب ) . نقله الجوهَرِيّ ، وأنشد : | % ( ما الشُّرْبُ إِلا *!زَأَماتٌ فالصَّدْرْ % ) % | | ( و ) يقال : أصبحَتْ وليس بها زَأْمة |

| أي : شِدَّة ( الرِّيح ) . قال ابنُ سِيدَه : | كأَنّه أرادَ : أصبَحَت الأرضُ أو البَلْدَةُ | أو الدَّار . | | ( و ) الزَّاْمَةُ ( من الطَّعام : ما | يَكْفِي ) . يقال : قد اشتَرى بَنُو فُلان | *!زَأْمَتَهم من الطَّعام أي : ما يَكْفِيهم | سَنَتَهم . | | ( و ) الزَّأْمَة : ( الكَلِمَة . و ) يقال : | ( ما يَعْصِيه *!زَأْمة ) أي : ( كَلِمَة ) ، | وكَذلِك ما عَصَيْتُه وَشْمَة . | | ( وموت *!زُؤامٌ ، كَغُراب ) أي : | ( كَرِيه ) ، أو عَاجِلٌ ، ( أو ) سَرِيع | ( مُجْهِزٌ ) ، والأَوَّل أَصَحّ . | | ( *!وأَزْأَمه على الأَمْر ) : إذا ( أَكْرَهَه ) | كأَذْأَمه بالذَّال كما في الصّحاح . | | ( و ) *!أَزْأَم ( الجُرحَ بدَمِه ) *!إزآما : | ( غَمَزه حتى لَزَّق جِلْدَتَه ) بدَمِه | ( وَيَبِسَ الدَّمُ عليه ) ، وجُرحٌ *!مُزْأَم | قال الأزهَرِي : هكذا قاله ابنُ | شُمَيل :   *!أزأمت الجُرحَ بالزاي   ، | وقال أبو زَيْد في كِتابِ الهَمْز : |   أرأمتُ الجرحَ إذا داويته حتى يَبْرأ | إِرْآما بالراء . قال : والذي قاله ابنُ | شُمَيْل صَحِيح بمعناه الذي ذهب | إليه   ، ولذا قال المُصنِّف : ( أو ) | *!أَزْأَمه : إذا ( دَاوَاه حَتّى بَرِئ ) . وقال | أبو زيد :   أرأمتُ الرجلَ على | أَمرٍ لم يكن من شَأنه إرآما : إذا | أكرهتَه عليه   . قال الأزهريّ : |   وكأنّ أزأم الجرحَ في قَوْل ابن | شُمَيل أُخِذ من هذا   . | | ( و ) قال الفَرّاء : ( *!الزُؤَامِيُّ ، | بالضَّمّ ) : الرّجلُ ( القَتَّال ) ، من | *!الزُّؤَام وهو المَوْت . ( و ) قال ابن | شُمَيل : ( *!زَأَمه البَرْدُ ، كَمَنَع ) زَأْمًا : | ( مَلأَ جَوْفَه حتى أَخَذَه ) لذلك ( قِلٌّ ) | وقُفَّةٌ أي : رِعْدة . | | ( و ) يقال : ( يَرمُون في *!زِئْمِك | بالكَسْر ) أي : ( في عَيْنِك . وطَعَنُوا | في زِئْمِه ) أي : ( في حَسَبِه ) . | | [ ] ومِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْهِ : |

| | رجل *!مِزْأمٌ كَمِنْبَر : شَدِيدُ الذُّعْر . | *!وزَئِم به كفَرِح : إذا صاح به . وقال | ابنُ شُمَيْل في كتاب المَنْطِق له : | *!زَئِمْتُ الطعامَ زَأْمًا أي : أَكلتُه أَكْلاً ، | قال : *!والزَأْمُ أن يملأ بَطْنَه ، وقد أخذ | *!زَأْمَتَه أي : حاجَتَه من الشِّبع والرّيَّ . | ويقال : سكت عَنِّي فما زَأَم بِحَرْفٍ | أي : ما تَكلَّم . |

### Türkçe

| | ( **زَأَم** ) adam ( **مَنَع** gibi) ( **زَأْمًا** ) … hakkında; bunu el-Ferrâ’dan el-Cevherî nakletmiştir. ( **وزُؤَامًا** ) da; bu, damme ile, el-Lihyânî’dendir: ( **مَاتَ وَحِيًّا** ) yani: hızlıca. ( Ve ) **زَأَم** **زَأْمًا**: ( şiddetli yedi ), ve denildi ki: **زَأَم** yemeği **زَأْمًا**: ondan karnını doldurduğu zaman. ( Ve ) **زَأَم** ( adamı ) **يزأمه** **زَأْمًا**: ( onu ürküttü ) ve korkuttu; ( **كَزَأّمَه** ) **تَزْئِيمًا**. ( Ve ) **زَأَم** ( bana ) falan kimse **زَأْمَةً** yani: ( attığı bir söz ). Sıhâh’ın nassı: yani: ( bir söz attı; onun hak mı yoksa bâtıl mı olduğunu bilmiyorum ); bunun benzeri Esâs’ta da vardır. | ( Ve ) **زَئِم** ( **فَرِح** ve **عُنِي** gibi ) **زَأَما** (o hâlde o **زَئِم**dir) **كَتِف** gibi: korktu ve ( ürküntüsü ) ve korkusu şiddetlendi ( **كازْدَأَم** gibi ). | | ( **والزَّأْمةُ : الصَّوتُ الشَّدِيد** ), bunu el-Cevherî nakletmiştir. Denir ki: onun için bir **زَأْمةً** işittim; yani: bir ses. | | ( Ve ) **الزَّأْمةُ**: ( ihtiyaç ). Denir ki: ondan **زَأْمتي**mi, **نَهْمَتي**m gibi, yani: ihtiyacımı giderdim. | | ( Ve ) **الزَّأْمةُ**: ( yeme ve içmenin şiddeti ). Bunu el-Cevherî nakletmiştir; ve şu beyti okumuştur: | % ( ما الشُّرْبُ إِلا **زَأَماتٌ** فالصَّدْرْ % ) % | | ( Ve ) denir ki: sabahladı ve onda **زَأْمة** yoktur | | yani: ( rüzgârın ) şiddeti. İbn Sîde dedi ki: sanki muradı: yerin yahut beldenin yahut evin sabahlamasıdır. | | ( Ve ) **الزَّاْمَةُ** ( yemekten: yeten şeydir ). Denir ki: falan oğulları yemekten **زَأْمَتَهم**i satın aldı; yani: senelerini kendilerine yetecek şeyi. | | ( Ve ) **الزَّأْمَة**: ( söz ). ( Ve ) denir ki: ( **ما يَعْصِيه زَأْمة** ) yani: ( bir söz ); ve كذلك: “ona bir **وَشْمَة** ile isyan etmedim.” | | ( **وموت زُؤامٌ** , **غُراب** gibi ) yani: ( çirkin ), yahut acele, ( yahut ) hızlı ( işi bitirici ); birincisi daha sahihtir. | | ( **وأَزْأَمه على الأَمْر** ): ( onu zorladığı ) zaman; Sıhâh’ta olduğu üzere **بالذَّال** ile **أَذْأَمه** gibi. | | ( Ve ) **أَزْأَم** ( yarayı kanıyla ) **إزآما**: ( onu sıktı; ta ki derisini ) kanıyla ( yapıştırdı ve kan onun üzerinde kurudu ); ve **مُزْأَم** bir yara. el-Ezherî dedi ki: İbn Şümeyl onu böyle söylemiştir: “**أزأمتُ الجُرحَ بالزاي**”; Ebû Zeyd ise hemze kitabında dedi ki: “**أرأمتُ الجرحَ**: onu tedavi ettiğimde, ta ki iyileşsin; **إِرْآما** ile, **بالراء**.” Dedi ki: İbn Şümeyl’in söylediği, onun gittiği mânâsıyla sahihdir; bundan dolayı musannif dedi ki: ( yahut ) **أَزْأَمه**: ( onu tedavi etti; ta ki iyileştiği zaman ). Ebû Zeyd dedi ki: “**أرأمتُ الرجلَ على أَمرٍ** ki onun işi değildi; **إرآما**: onu buna zorladığım zaman.” el-Ezherî dedi ki: “Sanki İbn Şümeyl’in sözünde ‘**أزأم الجرحَ**’ bundan alınmıştır.” | | ( Ve ) el-Ferrâ dedi ki: ( **الزُؤَامِيُّ** , damme ile ): adam ( çok öldüren ); **الزُّؤَام**dan, o da ölümdür. ( Ve ) İbn Şümeyl dedi ki: ( **زَأَمه البَرْدُ** , **مَنَع** gibi ) **زَأْمًا**: ( içini doldurdu; ta ki onu aldı ); bunun için ( titreme ) ve **قُفَّة** yani: ürperti. | | ( Ve ) denir ki: ( **يَرمُون في زِئْمِك** , kesre ile ) yani: ( gözünde ). ( Ve ) “**وطَعَنُوا في زِئْمِه**” yani: ( soyunda/şerefinde ). | | [ ] Üzerine istidrâk olunanlardandır: | | | adam **مِزْأمٌ** , **مِنْبَر** gibi: ürküntüsü şiddetli. **وزَئِم به** **فَرِح** gibi: ona bağırdığı zaman. İbn Şümeyl, kendisinin “mantık” kitabında dedi ki: “**زَئِمْتُ الطعامَ زَأْمًا** yani: onu bir yiyişle yedim.” Dedi ki: “**والزَأْمُ**: karnını doldurmasıdır; ve **زَأْمَتَه**ni aldı; yani: tokluk ve kanmadan olan ihtiyacını.” Ve denir ki: “Benden sustu; bir harfle **زَأَم** etmedi”; yani: konuşmadı. |
