# زال (ز-ا-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A7%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%A7%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ز - ا - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük

## Sözlükler (1)

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A7%D9%84/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- زال الشيء يزول زوالا: فارق طريقته جانحا عنه، وقيل: أزلته، وزولته، قال: ﴿إن الله يمسك السموات والأرض أن تزولا﴾ [فاطر/41]، ﴿ولئن زالتا﴾ [فاطر/41]، ﴿لتزول منه الجبال﴾ [إبراهيم/46]، والزوال يقال في شيء قد كان ثابتا قبل، فإن قيل: قد قالوا: زوال الشمس، ومعلوم أن لا ثبات للشمس بوجه، قيل: إن ذلك قالوه لاعتقادهم في الظهيرة أن لها ثباتا في كبد السماء، ولهذا قالوا: قام قائم الظهيرة، وسار النهار، وقيل: زاله يزيله (قال السرقسطي: وقد زال الشيء يزيله زيلا: إذا مازه منه. انظر: الأفعال 3/479) زيلا، قال الشاعر:
*زال زوالها*
(البيت:
*هذا النهار بدا لها من همها ** ما بالها بالليل زال زوالها*
وهو للأعشى في ديوانه ص 150، واللسان (زول).
قيل: معناه: زال الخيال زوالها)
أي: أذهب الله حركتها، والزوال: التصرف. وقيل: هو نحو قولهم: أسكت الله نأمته (أي: نغمته وصوته، انظر: اللسان (نأم) ؛ والمنتخب لكراع النمل 1/46)، وقال الشاعر:
*إذا ما رأتنا زال منها زويلها*
(هذا عجز بيت، وشطره:
*وبيضاء لا تنحاش منا وأمها*
وهو لذي الرمة في ديوانه ص 637 من قصيدة مطلعها:
أخرقاء للبين استقلت حمولها *** نعم غربة فالعين يجري مسيلها
ورواية الديوان (زيل) والبيت في المجمل 2/445)
ومن قال: زال لا يتعدى، قال: (زوالها) نصب على المصدر، و ﴿تزيلوا﴾ [الفتح/25]، تفرقوا، قال: ﴿فزيلنا بينهم﴾ [يونس/28]، وذلك على التكثير فيمن قال: زلت متعد، نحو: مزته وميزته، وقولهم: ما زال ولا يزال خصا بالعبارة، وأجريا مجرى كان في رفع الاسم ونصب الخبر، وأصله من الياء، لقولهم زيلت، ومعناه معنى ما برحت، وعلى ذلك: ﴿ولا يزالون مختلفين﴾ [هود/118]، وقوله: ﴿لا يزال بنيانهم﴾ [التوبة/110]، ﴿و لا يزال الذين كفروا﴾ [الرعد/31]، ﴿فما زلتم في شك﴾ [غافر/34]، ولا يصح أن يقال: ما زال زيد إلا منطلقا، كما يقال: ما كان زيد إلا منطلقا، وذلك أن زال يقتضي معنى النفي، إذ هو ضد الثبات، وما ولا: يقتضيان النفي، والنفيان إذا اجتمعا اقتضيا الإثبات، فصار قولهم: ما زال يجري مجرى (كان) في كونه إثباتا، فكما لا يقال: كان زيد إلا منطلقا، لا يقال: ما زال زيد إلا منطلقا.

##### Türkçe

- **زال** şey **يزول** **زوالا**: kendi tarzından ayrıldı, ondan yana kayarak; ve denildi ki: onu giderdim, ve onu giderdim; dedi: ﴿Şüphesiz Allah gökleri ve yeri, **أن تزولا** (zevâl etmelerinden) tutar﴾ [Fâtır/41], ﴿ve andolsun, eğer **زالتا** (zevâl etseler)﴾ [Fâtır/41], ﴿ondan dağlar **لتزول** (zevâl edecek)﴾ [İbrâhîm/46]; ve **الزوال** daha önce sabit olmuş bir şey hakkında söylenir; eğer denilirse: “Güneşin **زوال**’ı” demişlerdir; ve bilinir ki güneş için hiçbir yönden sabitlik yoktur; denilir ki: bunu, öğle vaktinde onun göğün ortasında bir sabitliği olduğuna inanmalarından dolayı söylediler; bunun için “öğlenin dikeni dikildi” dediler; ve “gündüz yürüdü” (dediler); ve denildi ki: **زاله يزيله** **زيلا**; şair dedi:
*زال زوالها*
(بيت:
*هذا النهار بدا لها من همها ** ما بالها بالليل زال زوالها*
ve o, Dîvân’ında s. 150’de A‘şâ’nındır; ve Lisân (**زول**).
Denildi ki: manası: hayal, onun **زوال**’ı ile zevâl etti)
yani: Allah onun hareketini giderdi; ve **الزوال**: tasarruftur. Ve denildi ki: bu, onların “Allah onun **نأمته**’sini susturdu” sözünün benzeri gibidir (yani: onun nağmesi ve sesi; bk. Lisân (**نأم**); ve el-Muntehab li-Kurâ‘ en-Neml 1/46); şair dedi:
*إذا ما رأتنا زال منها زويلها*
(bu bir beytin ikinci yarısıdır; ve onun ilk yarısı:
*وبيضاء لا تنحاش منا وأمها*
ve o, Dîvân’ında s. 637’de Zü’r-Rumme’nindir; başlangıcı şu olan bir kasidedendir:
أخرقاء للبين استقلت حمولها *** نعم غربة فالعين يجري مسيلها
Dîvân rivayeti: (**زيل**) ve beyt el-Mucmel 2/445’tedir.)
Ve kim “**زال** geçişli olmaz” derse, (**زوالها**) masdar üzerine mansubtur; ve ﴿**تزيلوا**﴾ [el-Feth/25]: ayrıldılar/dağıldılar; dedi: ﴿**فزيلنا بينهم**﴾ [Yûnus/28]; ve bu, “**زلت** geçişlidir” diyen kimseye göre teksîr üzerinedir; tıpkı: **مزته** ve **ميزته** gibi. Ve onların “**ما زال**” ve “**ولا يزال**” sözleri, ibareye mahsus kılındı; ve isim merfû‘, haber mansub kılınmasında **كان**’ın yürütüldüğü yola yürütüldüler; ve aslı **الياء**’dandır; onların “**زيلت**” demelerinden dolayı; ve manası “**ما برحت**” manasıdır. Ve bunun üzerine: ﴿**ولا يزالون مختلفين**﴾ [Hûd/118], ve O’nun sözü: ﴿**لا يزال بنيانهم**﴾ [et-Tevbe/110], ﴿**و لا يزال الذين كفروا**﴾ [er-Ra‘d/31], ﴿**فما زلتم في شك**﴾ [Ğâfir/34]. Ve “**ما زال زيد إلا منطلقا**” denilmesi sahih değildir; tıpkı “**ما كان زيد إلا منطلقا**” denildiği gibi; çünkü **زال** nefy manasını gerektirir; zira o, sabitliğin zıddıdır; ve **ما** ve **لا** nefy gerektirirler; iki nefy bir araya geldiğinde isbâtı gerektirir; böylece onların “**ما زال**” sözleri, isbât oluşu bakımından (**كان**)ın yürütüldüğü yola yürütülmüş olur; öyleyse “**كان زيد إلا منطلقا**” denilmediği gibi, “**ما زال زيد إلا منطلقا**” da denilmez.
