# زبب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%A8%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: زبب

الزَّبَبُ: مصدر الأَزَبِّ، وهو كَثرة شَعَر الذّراعَيْنِ والحاجبين والعينين، والجمعُ الزُّبُّ. والزَّبَبُ: طولُ الشعَرِ وكَثرتُه؛ قال ابن سيده: الزَّبَبُ الزَّغَب، والزَّبَبُ في الرجل: كثرةُ الشعر وطُولُه، وفي الإِبل: كثرة شَعَرِ الوجه والعُثْنُونِ؛ وقيل: الزَّبَبُ في الناس كَثرَةُ الشَّعَرِ في الأُذنين والحاجبين، وفي الإِبل: كَثرةُ شَعَرِ الأُذنين والعينين؛ زَبَّ يَزُبُّ زَبِـيباً، وهو أَزَبُّ. وفي المثل: كلُّ أَزَبَّ نَفُورٌ؛ وقال الأَخطل:
أَزَبُّ الحاجِـبين بِعَوْفِ سَوءٍ، *  من النَّفَرِ الذين بأَزْقُبانِ وقال الآخر:
أَزَبُّ القَفا والـمَنْكِـبَيْنِ، كأَنه،  * من الصَّرْصَرانِـيَّاتِ، عَوْدٌ مُوَقَّعُ ولا يكادُ يكون الأَزَبُّ إِلاَّ نَفُوراً، لأَنه يَنْبُتُ على حاجِـبَيْهِ شُعَيْراتٌ، فإِذا ضَرَبَتْه الرِّيحُ نَفَرَ؛ قال الكميت: أَو يَتَنَاسَى الأَزَبُّ النُّفورا
قال ابن بري: هذا العجز مُغَيَّرٌ(1)،
(1 قوله «مغير» لم يخطئ الصاغاني فيه إلا النفورا، فقال الصواب النفارا، وأورد صدره وسابقه ما أورده ابن الصلاح.) والبيتُ بكمالِه: بَلَوْناكَ من هَبَواتِ العَجَاج، *  فلم تَكُ فيها الأَزَبَّ النَّفُورا ورأَيت، في نسخة الشيخ ابن الصلاح الـمُحَدِّث، حاشِـيةً بخط أَبيه، أَنَّ هذا الشعر: رَجائيَ، بالعَطْفِ، عَطْفَ الـحُلُوم، *  ورَجْعةَ حَيرانَ، إِن كان حارا وخَوْفيَ بالظَّنِّ، أَنْ لا ائْتِلا *  فَ، أَو يَتناسَى الأَزَبُّ النُّفُورا وبين قول ابن بري وهذه الحاشية فرق ظاهر.
والزَّبَّاءُ: الاست لشعرها. وأُذُنٌ زَبَّاءُ: كثيرةُ الشَّعَر. وفي حديث الشعبي: كان إِذا سُئِلَ عن مسأَلةٍ مُعْضِلَةٍ، قال: زَبَّاءُ ذاتُ وَبَر، لو سُئِل عنها أَصحابُ رسولِ اللّهِ، صلى اللّه عليه وسلم، لأَعْضَلَتْ بهم. يقال للدَّاهيةِ الصَّعْبةِ: زَبَّاءُ ذاتُ وَبَر، يعني أَنها جَمَعَتْ بين الشَّعَر والوَبَرِ، أَراد أَنها مسأَلةٌ مُشْكِلَةٌ، شبَّهها بالناقة النَّفُور، لصُعُوبَتِها. وداهيةٌ زبَّاءُ: شديدة، كما قالوا شَعْراءُ. ويقال للدَّاهية الـمُنْكَرةِ: زَبَّاءُ ذاتُ وَبَر. ويقال للناقة الكثيرة الوبَر: زَبَّاءُ، والجملُ أَزبُّ. وعامٌ أَزَبُّ: مُخْصِبٌ، كثير النباتِ. \<ص:445>
وزَبَّتِ الشمسُ زَبّاً، وأَزَبَّتْ، وزَبَّـبَتْ: دَنَتْ للغُروبِ، وهو من ذلك، لأَنها تَتَوارَى كما يَتَوارَى لَوْنُ العُضْوِ بالشَّعر. وفي حديث عُروةَ: يَبْعَثُ أَهلُ النار وَفْدَهُم فَيَرْجِعُون إِليهم زُبّاً حُبْناً؛ الزُّبُّ: جمع الأَزَبِّ، وهو الذي تَدِقُّ أَعاليه ومَفاصِلُه، وتَعْظُم سُفْلَتُه؛ والـحُبْنُ: جَمع الأَحْبَنِ، وهو الذي اجتمعَ في بطنِه الماءُ الأَصفر. والزُّبُّ: الذَّكَرُ، بلغة أَهل اليَمَنِ، وخصَّ ابن دريد به ذَكَرَ الإِنسان، وقال: هو عربي صحيح؛ وأَنشد: قد حَلَفَتْ باللّهِ: لا أُحِـبُّهْ، *  أَن طالَ خُصْياهُ، وقَصرَ زُبُّهْ والجمع: أَزُبٌّ وأَزْبابٌ وزَبَـبَةٌ. والزُّبُّ: اللِّحْيَةُ، يَمانِـيَّةٌ؛ وقيل: هو مُقَدَّم اللِّحْية، عند بعض أَهل اليمن؛ قال الشاعر: ففاضَتْ دُمُوع الجَحْمَتَيْنِ بِعَبْرةٍ  *  على الزُّبِّ، حتى الزُّبُّ، في الماءِ، غامِسُ قال شمر: وقيل الزُّبُّ الأَنْف، بلغة أَهل اليمن. والزَّبُّ مَلْؤُكَ القِرْبَةَ إِلى رَأْسِها؛ يقال: زَبَبْتُها فازْدَبَّتْ. والزَّبِـيبُ: السَّمُّ في فَمِ الحيَّةِ. والزَّبِـيبُ: زَبَدُ الماء؛ ومنه قوله: حتى إِذا تَكَشَّفَ الزَّبِـيبُ
والزَّبِـيبُ: ذاوِي العِنَب، معروف، واحدته زَبِـيبَةٌ؛ وقد أَزَبَّ العِنَبُ؛ وزَبَّبَ فلان عنبه تَزْبِـيباً. قال أَبو حنيفة: واستعمل أَعرابي، من أَعرابِ السَّراة، الزَّبِـيبَ في التين، فقال: الفَيْلحانِـيُّ تِـينٌ شَديدُ السَّوادِ، جَيِّدُ الزَّبِـيبِ، يعني يابِسَه، وقد زَبَّبَ التِّينُ، عن أَبي حنيفة أَيضاً. والزَّبِـيبةُ: قُرْحَةٌ تَخرُج في اليَد، كالعَرْفَةِ؛ وقيل: تسمى العَرْفةَ. والزَّبِـيبُ: اجتماعُ الرِّيقِ في الصِّماغَيْنِ.
والزَّبِـيبَتانِ: زَبَدَتانِ في شِدْقَي الإِنسان، إِذا أَكثرَ الكلام. وقد زَبَّبَ شِدْقاه: اجْـتَمَعَ الرِّيقُ في صامِغَيْهِما؛ واسمُ ذلك الرِّيقِ: الزَّبِـيبَتانِ. وزَبَّبَ فَمُ الرَّجُلِ عند الغَيْظِ إِذا رأَيتَ له زَبِـيبَتَيْنِ في جَنْبَـيْ فيهِ، عند مُلْتَقَى شَفَتَيْه مما يلي اللسان، يعني ريقاً يابساً. وفي حديث بعض القُرَشِـيِّـينَ: حتى عَرِقْتَ وزَبَّبَ صِماغاكَ أَي خرَج زَبَدُ فِـيكَ في جانِبَيْ شَفَتَيْكَ. وتقول: تكَلَّمَ فلان حتى زَبَّبَ شِدْقاه أَي خَرج الزَّبَدُ عليهما. وتزَبَّبَ الرجلُ إِذا امْـتَلأَ غَيْظاً؛ ومنه: الحيَّةُ ذو الزَّبِيبَتَيْنِ؛ وقيل: الحيَّةُ ذاتُ الزَّبِـيبَتَيْنِ التي لها نُقْطَتانِ سَوْداوانِ فوقَ عَيْنَيْها. وفي الحديث: يَجيءُ كَنْزُ أَحَدِهم يومَ القيامةِ شُجاعاً أَقْرَعَ له زَبِـيبَتانِ. الشُّجاعُ: الحيَّةُ؛ والأَقْرَعُ: الذي تمَرَّطَ جِلْدُ رأْسِه. وقوله زَبِـيبَتانِ، قال أَبو عبيد: النُّكْتَتانِ السَّوْداوانِ فوق عَيْنَيْهِ، وهو أَوْحَشُ ما يكون من الحيَّاتِ وأَخْبَثُه. قال: ويقال إِنَّ الزَّبِـيبَتَيْنِ هما الزَّبَدَتانِ تكونان في شِدْقَي الإِنسان، إِذا غَضِبَ وأَكثرَ الكلامَ حتى يُزْبِدَ. قال ابن الأَثير: الزَّبِـيبَةُ نُكْتَةٌ سَوْداءُ فوق عَيْنِ الحيَّةِ، وهما نُقْطَتانِ تَكْتَنِفانِ فاها، وقيل: هما زَبَدَتانِ في شِدْقَيْها. وروي عن أُمِّ غَيْلان بنتِ جَريرٍ، أَنها قالت: رُبَّما أَنشَدْتُ أَبي حتى يَتَزَبَّبَ شِدقاي؛ قال الراجز:
\<ص:446>
إِنِّي، إِذا ما زَبَّبَ الأَشْداقُ،
وكَثُرَ الضِّجاجُ واللَّقْلاقُ،
ثَبْتُ الجَنانِ، مِرْجَمٌ وَدَّاقُ
أَي دانٍ من العَدُوِّ. ودَقَ أَي دَنا. والتَّزَبُّبُ: التَّزَيُّدُ في الكلام. وزَبْزَبَ إِذا غَضِبَ. وزَبْزَبَ إِذا انْهَزَمَ في الـحَرْب. والزَّبْزَبُ: ضَرْبٌ من السُّفُن.
والزَّبابُ: جِنْس من الفَـأْر، لا شعرَ عليه؛ وقيل: هو فأْر عظيم أَحمر، حَسَن الشعرِ؛ وقيل: هو فأْرٌ أَصَمُّ؛ قال الحرِث بنِ حِلِّزةَ: وهُمُ زَبابٌ حائرٌ، *  لا تَسْمَع الآذانُ رَعْدا
أَي لا تسمعُ آذانُهم صوتَ الرعْد، لأَنهم صُمٌّ طُرْشٌ، والعرب تضْرِب بها الـمَثَل فتقول: أَسْرَقُ من زَبابة؛ ويُشَبَّه بها الجاهلُ، واحدته زَبابة، وفيها طَرَش، ويجمع زَباباً وزَباباتٍ؛ وقيل: الزَّبابُ ضَرْب من الجِرْذانِ عظام؛ وأَنشد: وثْبةَ سُرْعُوبٍ رَأَى زَبابا
السُّرْعُوب: ابنُ عُرْس، أَي رأَى جُرَذاً ضَخْماً. وفي حديث علي، كرّم اللّه وجهه، أَنا إِذاً، واللّهِ، مثلُ الذي أُحيطَ بها، فقيلَ زَبابِ زَبابِ، حتى دَخَلَت جُحْرها، ثم احْتُفِرَ عنها فاجْتُرَّ برِجلِها، فذُبِحَت، أَرادَ الضَّبُعَ، إِذا أَرادوا صَيْدَها، أَحاطُوا بها في جُحْرِها، ثم قالوا لها: زَبابِ زَبابِ، كأَنهم يُـؤْنِسُونَها بذلك. قال: والزَّبابُ جِنسٌ من الفَـأْرِ لا يَسْمَعُ، لَعَلَّها تأْكُله كما تأْكُلُ الجرادَ؛ المعنى: لا أَكون مِثْلَ الضَّبُعِ تُخادَعُ عن حَتْفِها. والزَّبَّاءُ: اسم الـمَلِكَةِ الرُّومِـيَّةِ، يُمَدُّ ويُقْصَر، وهي مَلكة الجزيرةِ، تُعَدُّ مِن مُلوكِ الطَّوائف. والزَّبَّاء: شُعْبَةُ ماء لِـبَني كُلَيْبٍ؛ قال غَسّانُ السَّلِـيطِـيُّ يَهجُو جريراً: أَمـَّا كُلَيْبٌ، فإِنَّ اللُّؤْمَ حالَفها، *  ما سال في حَقْلةِ الزَّبَّاءِ وادِيها واحدته زبابة.(1)
(1 قوله «واحدته زبابة» كذا في النسخ ولا محل له هنا فإِن كان المؤلف عنى أَنه واحد الزباب كسحاب الذي هو الفأر فقد تقدم وسابق الكلام في الزباء وهي كما ترى لفظ مفرد علم على شيء بعينه اللهم إلا أن يكون في الكلام سقط.) وبنو زَبِـيبةَ: بَطْنٌ.
وزبَّانٌ: اسم، فَمَن جعل ذلك فَعَّالاً من زَبَنَ، صرَفَه، ومن جعله فَعْلانَ من زَبَّ، لم يَصْرِفْه.
ويقال: زَبَّ الحِملَ وَزأَبه وازْدَبَّه إِذا حَمَلَه.

### Türkçe

**الزَّبَبُ**: **الأَزَبِّ**’in mastarıdır; o da iki kolun kıllarının, kaşların ve gözlerin kıllarının çokluğudur; çoğulu **الزُّبُّ**’dur. Ve **الزَّبَبُ**: kılın uzunluğu ve çokluğudur; İbn Sîde dedi: **الزَّبَبُ** **الزَّغَب**’dır; ve erkekte **الزَّبَبُ**: kılın çokluğu ve uzunluğudur; develerde ise: yüzün ve **العُثْنُونِ**’un kılının çokluğudur; ve denildi ki: insanlarda **الزَّبَبُ** kulaklarda ve kaşlarda kılın çokluğudur; develerde ise: kulakların ve gözlerin kılının çokluğudur; **زَبَّ يَزُبُّ زَبِـيباً**; o da **أَزَبُّ**’dur.

Ve meselde: “Her **أَزَبَّ** ürkektir”; ve Ahtal dedi:
أَزَبُّ الحاجِـبين بِعَوْفِ سَوءٍ، *  من النَّفَرِ الذين بأَزْقُبانِ

Ve başkası dedi:
أَزَبُّ القَفا والـمَنْكِـبَيْنِ، كأَنه،  * من الصَّرْصَرانِـيَّاتِ، عَوْدٌ مُوَقَّعُ

Ve **الأَزَبُّ** neredeyse ancak ürkek olur; çünkü iki kaşının üzerinde küçük kıllar biter; rüzgâr ona vurunca ürker; Kümeyt dedi:
أَو يَتَنَاسَى الأَزَبُّ النُّفورا

İbn Berrî dedi: bu ikinci mısra değiştirilmiştir(1),
(1 “مغير” sözü: Sâğânî bunda yalnız **النفورا**’da hata etti; doğru olanın **النفارا** olduğunu söyledi; ve İbnü’s-Salâh’ın naklettiğini, onun ilk mısraını ve ondan önce geleni zikretti.) Ve beyit bütünüyle:
بَلَوْناكَ من هَبَواتِ العَجَاج، *  فلم تَكُ فيها الأَزَبَّ النَّفُورا

Ve muhaddis Şeyh İbnü’s-Salâh nüshasında, babasının hattıyla bir hâşiye gördüm: şu şiirin:
رَجائيَ، بالعَطْفِ، عَطْفَ الـحُلُوم، *  ورَجْعةَ حَيرانَ، إِن كان حارا
وخَوْفيَ بالظَّنِّ، أَنْ لا ائْتِلا *  فَ، أَو يَتناسَى الأَزَبُّ النُّفُورا

Ve İbn Berrî’nin sözü ile bu hâşiye arasında açık bir fark vardır.

Ve **الزَّبَّاءُ**: kıllı bir kadın cinsel organıdır. Ve **أُذُنٌ زَبَّاءُ**: kılı çok olan (kulak). Şa‘bî’nin hadisinde: zor bir mesele hakkında kendisine sorulduğunda şöyle derdi: “**زَبَّاءُ ذاتُ وَبَر**; eğer onun hakkında Allah’ın Resûlü’nün ashabına sorulsaydı—Allah ona salât ve selâm etsin—onlara güçlük çıkarırdı.” Zor musibete şöyle denir: **زَبَّاءُ ذاتُ وَبَر**; yani onun kıl ile yünü bir araya getirdiğini; onun zor bir mesele olduğunu kastetti; onu, zorluğundan dolayı, ürkek deveye benzetti. Ve **داهيةٌ زبَّاءُ**: şiddetli (musibet); tıpkı **شَعْراءُ** dedikleri gibi. Ve inkâr edilen (tuhaf) musibete: **زَبَّاءُ ذاتُ وَبَر** denir. Ve yünü çok olan dişi deveye: **زَبَّاءُ** denir; erkek deve **أَزبُّ**’dur. Ve **عامٌ أَزَبُّ**: verimli; bitkisi çok.

\<ص:445>
Ve **زَبَّتِ الشمسُ زَبّاً** ve **أَزَبَّتْ** ve **زَبَّـبَتْ**: batmaya yaklaştı; bu da ondandır; çünkü o, uzvun rengi kılla örtündüğü gibi, gizlenir.

Ve Urve’nin hadisinde: “Cehennem ehli elçilerini gönderir; sonra onlara **زُبّاً حُبْناً** olarak dönerler”; **الزُّبُّ**: **الأَزَبِّ**’in çoğuludur; o, üst tarafları ve eklemleri ince olan, alt tarafı ise büyük olandır; ve **الـحُبْنُ**: **الأَحْبَنِ**’in çoğuludur; o da karnında sarı su toplanmış olandır. Ve **الزُّبُّ**: erkeklik organıdır; Yemen ehlinin dilinde; İbn Düreyd onu özellikle insan erkeğine tahsis etti ve dedi: o sahih Arapçadır; ve şu beyiti okudu:
قد حَلَفَتْ باللّهِ: لا أُحِـبُّهْ، *  أَن طالَ خُصْياهُ، وقَصرَ زُبُّهْ

Çoğulu: **أَزُبٌّ** ve **أَزْبابٌ** ve **زَبَـبَةٌ**. Ve **الزُّبُّ**: sakal; Yemenîdir; ve denildi ki: Yemen ehlinin bazısına göre sakalın ön kısmıdır; şair dedi:
ففاضَتْ دُمُوع الجَحْمَتَيْنِ بِعَبْرةٍ  *  على الزُّبِّ، حتى الزُّبُّ، في الماءِ، غامِسُ

Şemmer dedi: ve denildi ki **الزُّبُّ** burundur; Yemen ehlinin dilinde. Ve **الزَّبُّ**: kırbayı başına kadar doldurmandır; “**زَبَبْتُها فازْدَبَّتْ**” denir.

Ve **الزَّبِـيبُ**: yılanın ağzındaki zehirdir. Ve **الزَّبِـيبُ**: suyun köpüğüdür; ondan şu sözü:
حتى إِذا تَكَشَّفَ الزَّبِـيبُ

Ve **الزَّبِـيبُ**: kurumuş üzüm; bilinen; bir tanesi **زَبِـيبَةٌ**’dir; ve üzüm **أَزَبَّ** olmuştur; ve falan kişi üzümünü **زَبَّبَ** eder, **تَزْبِـيباً**. Ebû Hanîfe dedi: ve Serât bedevilerinden bir bedevî, **الزَّبِـيبَ**i incirde kullandı; şöyle dedi: “**الفَيْلحانِـيُّ** incir: çok siyah, **الزَّبِـيبِ**i iyi”, yani kurusu; ve incir **زَبَّبَ** etti; yine Ebû Hanîfe’den. Ve **الزَّبِـيبةُ**: elde çıkan, **العَرْفَةِ** gibi bir çıbandır; ve denildi ki: **العَرْفةَ** diye adlandırılır.

Ve **الزَّبِـيبُ**: iki **الصِّماغ**da tükürüğün toplanmasıdır.

Ve **الزَّبِـيبَتانِ**: insanın iki yanağında iki köpüktür; çok konuştuğunda. Ve “iki yanağı **زَبَّبَ** etti” (denir): iki **صامِغ**inde tükürük toplandı; o tükürüğün adı: **الزَّبِـيبَتانِ**. Ve adamın ağzı öfke anında **زَبَّبَ** eder: ağzının iki yanında, dudaklarının birleştiği yerde, dile yakın tarafta, iki **زَبِـيبَة** görürsen; yani kurumuş tükürük. Kureyşlilerden bazısının hadisinde: “terleyinceye ve iki **صِماغ**ın **زَبَّبَ** edinceye kadar”; yani ağzının köpüğü dudaklarının iki yanında çıktı.

Ve dersin: falan konuştu, ta ki iki yanağı **زَبَّبَ** etti; yani üzerlerine köpük çıktı.
Ve adam **تزَبَّبَ** eder: öfkeyle dolduğunda; ondan: **الحيَّةُ ذو الزَّبِيبَتَيْنِ**; ve denildi ki: **الحيَّةُ ذاتُ الزَّبِـيبَتَيْنِ**: iki gözünün üstünde iki siyah nokta bulunan yılandır. Hadiste: “Onlardan birinin hazinesi kıyamet günü, üzerinde iki **زَبِـيبَة** bulunan, kel bir ejderha olarak gelir.” **الشُّجاعُ**: yılandır; **الأَقْرَعُ**: başının derisi dökülmüş olandır. Ve “**زَبِـيبَتانِ**” sözü hakkında Ebû Ubeyd dedi: iki gözünün üstündeki iki siyah noktadır; o, yılanların en ürkütücüsü ve en habisidir. Dedi: ve denilir ki **الزَّبِـيبَتَيْنِ**, insanın iki yanağında bulunan iki köpüktür; kızdığında ve çok konuştuğunda, ta ki köpürünce.

İbnü’l-Esîr dedi: **الزَّبِـيبَةُ** yılanın gözünün üstündeki siyah bir noktadır; ikisi, ağzını kuşatan iki noktadır; ve denildi ki: ikisi, iki yanağında iki köpüktür.

Ümmü Gaylân bint Cerîr’den rivayet edildi: dedi ki: “Bazen babama şiir okurdum da iki yanağım **يتَزَبَّبَ** ederdi”; recez söyleyen dedi:
\<ص:446>
إِنِّي، إِذا ما زَبَّبَ الأَشْداقُ،
وكَثُرَ الضِّجاجُ واللَّقْلاقُ،
ثَبْتُ الجَنانِ، مِرْجَمٌ وَدَّاقُ

Yani düşmana yakın. Ve **وَدَقَ** yani yaklaştı. Ve **التَّزَبُّبُ**: sözde çoğalmadır.
Ve **زَبْزَبَ**: kızdığında. Ve **زَبْزَبَ**: savaşta bozguna uğradığında.
Ve **الزَّبْزَبُ**: gemilerden bir türdür.

Ve **الزَّبابُ**: kılı olmayan bir fare cinsidir; ve denildi ki: güzel kıllı, büyük kırmızı bir faredir; ve denildi ki: sağır bir faredir; Hâris b. Hillize dedi:
وهُمُ زَبابٌ حائرٌ، *  لا تَسْمَع الآذانُ رَعْدا

Yani kulakları gök gürültüsünün sesini işitmez; çünkü onlar sağır ve ağır işitendir; Araplar onunla mesel vurur da şöyle der: “**أَسْرَقُ من زَبابة**”; cahil ona benzetilir; bir tanesi **زَبابة**’dır; onda sağırlık vardır; **زَباباً** ve **زَباباتٍ** diye çoğul yapılır; ve denildi ki: **الزَّبابُ** büyük cüsseli sıçanlardan bir türdür; ve şu beyit okundu:
وثْبةَ سُرْعُوبٍ رَأَى زَبابا

**السُّرْعُوب**: gelinciktir; yani büyük bir sıçan gördü. Ali’nin—Allah yüzünü keremli kılsın—hadisinde: “Ben o zaman, vallahi, onunla çevrilip kuşatılan kimse gibiyim; sonra ‘**زَبابِ زَبابِ**’ denildi; nihayet deliğine girdi; sonra onun üzerinden kazıldı da ayağından çekilip çıkarıldı ve boğazlandı”; bununla sırtlanı kastetti: onu avlamak istediklerinde, deliğinde etrafını kuşatırlar; sonra ona “**زَبابِ زَبابِ**” derler; sanki bununla onu ünsiyet ettirirler. Dedi: ve **الزَّبابُ**, işitmeyen fare cinsidir; belki onu, çekirgeyi yediği gibi yer; mana: ben, ölümüne doğru aldatılan sırtlan gibi olmam.

Ve **الزَّبَّاءُ**: Rum kraliçesinin adıdır; uzatılarak da kısaltılarak da söylenir; o, Cezîre’nin kraliçesidir; **مُلوكِ الطَّوائف**’tan sayılır. Ve **الزَّبَّاء**: Benî Küleyb’e ait bir su koludur; Gassân es-Selîtî, Cerîr’i hicvederek dedi:
أَمـَّا كُلَيْبٌ، فإِنَّ اللُّؤْمَ حالَفها، *  ما سال في حَقْلةِ الزَّبَّاءِ وادِيها

Bir tanesi **زبابة**’dır.(1)
(1 “واحدته زبابة” sözü: nüshalarda böyledir ve burada yeri yoktur; eğer müellif, fare olan **الزباب**ın tekilinin, **سحاب** gibi, bu olduğunu kastettiyse, daha önce geçti; ve söz, gördüğün gibi, belirli bir şeye özel tekil bir özel addır; meğer ki sözde bir düşme olsun.)

Ve **بنو زَبِـيبةَ**: bir batındır.
Ve **زبَّانٌ**: bir isimdir; kim onu **زَبَنَ**’dan **فَعَّال** yaparsa, onu tenvinli (munsarif) yapar; kim onu **زَبَّ**’dan **فَعْلانَ** yaparsa, onu tenvinli yapmaz.
Ve denilir: “yükü **زَبَّ** etti, **وَزأَبه** etti ve **ازْدَبَّه** etti”: onu taşıdığında.
