# زبج (ز-ب-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%A8%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ز - ب - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%AC/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج ز ب
جبز ، جزب ، بزج ، زبج : مستعملة .
زبج : أهمله الليث .
وقال أبو عبيد وابن الأعرابي : أخذتُ الشيء بزَأبَجِهِ ، وبِزَأْمَجِهِ إذا أخذته كُلَّهُ ، والهمزة فيهما غير أصلية .
بزج : أهمله الليث ، وقال ابن الأعرابي : البازِجُ : المُفَاخِرُ .
وقال أعرابيٌّ لرجُلٍ : أعطني مالاً أُبَازِجُ به أي أُفاخِرُ به .
وأنشد شمر :
فإن يَكُنْ ثوبُ الصِّبا تضرَّجا
فقد لَبِسْنَا وشْيَهُ المبزَّجا
قال ابن الأعرابي : المُبَزَّجُ : المُحَسَّنُ المُزَيَّنُ وكذلك قال أبو نصر وقال شمر في كلامه : أتينا فلاناً فجعل يُبزِّج كلامه :
أي يحسِّنه .
ويقال : بازَجَ يُبازِجُ مُبَازَجَةً .
وفي ( نوادر الأعراب ) : هو يَبْزُجُ عليَّ فلاناً ، وَيَمْزُجُهُ ويزمُكُهُ ويزُكُّهُ أي يحرِّشُهَ .
وهما يَتَبَازَجَانِ وَيَتَمَازَجَانِ : أي يَتَفَاخَرَانِ .
جزب : أهمله الليث .
( أبو العباس عن ابن الأعرابي ) : الجِزْبُ : النَّصيبُ ، أعطِنِي جِزْبِي أي نصيبي ونحو ذلك قال ابن المستنير .
وقال : الجِزْبُ : والجِزمُ للنصبيب .
قال : والجُزب : العبيد .
وبنو جُزَيبة : مأخوذ من الجُزْبِ ، وأنشد :
ودُودَانُ أجلَتْ عن أبانين والحِمى
فِراراً وقد كنا اتخذناهُمُ جُزْبَا
وقال ابن الأعرابي : المِجْزَبُ : الحَسَنُ السِبّرِ : الظاهِرُهُ .
جبز : قال الليث : الجِبْزُ : اللئيم البخيل .
( قلت ) : وقد ذكره رؤبة في زَائيَّتِهِ .
وأخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي أنه قال : أكلتُ خُبزاً جَبِيزاً : أي يابساً قفاراً .

##### Türkçe

ج ز ب
**جبز** ، **جزب** ، **بزج** ، **زبج** : kullanımdadır.

**زبج** : onu Leys ihmal etti.
Ebû Ubeyd ve İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **أخذتُ الشيء بزَأبَجِهِ ، وبِزَأْمَجِهِ**; onu bütünüyle aldığım zaman; ikisindeki hemze aslî değildir.

**بزج** : onu Leys ihmal etti; İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **البازِجُ** : övünen (kimse).
Bir bedevî bir adama dedi ki: **أعطني مالاً أُبَازِجُ به** yani onunla övünürüm.
Şemmer inşad etti:
فإن يَكُنْ ثوبُ الصِّبا تضرَّجا
فقد لَبِسْنَا وشْيَهُ المبزَّجا

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **المُبَزَّجُ** : güzelleştirilmiş, süslenmiş; Ebû Nasr da böyle dedi. Şemmer kendi sözünde dedi ki: **أتينا فلاناً فجعل يُبزِّج كلامه**:
yani onu güzelleştiriyor.
Ve denir ki: **بازَجَ يُبازِجُ مُبَازَجَةً**.
(**نوادر الأعراب**)’da: **هو يَبْزُجُ عليَّ فلاناً ، وَيَمْزُجُهُ ويزمُكُهُ ويزُكُّهُ** yani onu kışkırtır.
Ve ikisi **يَتَبَازَجَانِ** ve **يَتَمَازَجَانِ**: yani birbirleriyle övünürler.

**جزب** : onu Leys ihmal etti.
( Ebü’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den ): **الجِزْبُ** : pay; **أعطِنِي جِزْبِي** yani payımı; ve buna benzer (şeyi) İbnü’l-Müstenîr söyledi.
Ve dedi ki: **الجِزْبُ** : ve **الجِزمُ** pay içindir.
Dedi ki: ve **الجُزب** : kölelerdir.
Ve Benû **جُزَيبة** : **الجُزْبِ**’den alınmıştır; ve inşad etti:
ودُودَانُ أجلَتْ عن أبانين والحِمى
فِراراً وقد كنا اتخذناهُمُ جُزْبَا

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **المِجْزَبُ** : görünüşü (zâhiri) güzel olan: **الحَسَنُ السِبّرِ**.

**جبز** : Leys dedi ki: **الجِبْزُ** : alçak (kimse), cimri.
( Dedim ): ve onu Rü’be **زَائيَّتِهِ**’nde zikretmiştir.
Münzirî bana Sa‘leb’den, o da İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi ki o şöyle dedi: **أكلتُ خُبزاً جَبِيزاً**: yani kuru, katı (ekmek).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

أَخذ الشيء بزَأْبَجِهِ وزَأْمَجِهِ أَي بجميعه إِذا أَخذه كله؛ قال الفارسي: وقد همز، وليس بصحيح، قال: أَلا ترى إِلى سيبويه كيف أَلزم من قال: إِن الأَلف فيه أَصل لعدم ما يذهب فيه أَن يجعله كجعفر؟ قال ابن الأَعرابي: الهمزة فيهما غير أَصلية.

##### Türkçe

Şeyi **بزَأْبَجِهِ** ve **بزَأْمَجِهِ** ile aldı; yani, onu bütünüyle aldığı zaman, tamamıyla.

el-Fârisî dedi: Hemzelenmiştir; fakat bu doğru değildir. Dedi: Sîbeveyh’in, “İçindeki elif asıldır” diyen kimseyi, onu Ca‘fer gibi yapmaya götürecek bir şey bulunmadığından dolayı nasıl (buna) mecbur ettiğini görmüyor musun?

İbnü’l-A‘râbî dedi: İkisinde de hemze aslî değildir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ويقال:  أخذه  أي الشيء  بزأبجه وزأمجه  أي بجميعه، إذا  أخذه كله  . قال الفارسي: وقد همز، وليس بصحيح. قال: ألا ترى إلى سيبويه كيف ألزم من قال إن الألف فيه أصل، لعدم ما يذهب فيه أن يجعله كجعفر. قال ابن الأعرابي: الهمزة فيهما غير أصلية.
 قلت: ولذا لم يتعرض له الجوهري.

##### Türkçe

Ve denilir: Onu, yani şeyi, **بزأبجه** ve **وزأمجه** ile aldı; yani onun tamamıyla; onu bütünüyle aldığı zaman. El-Fârisî dedi: Hemzelenmiştir; fakat doğru değildir. Dedi: Görmüyor musun, Sîbeveyh, onda **الألف**’in aslî olduğunu söyleyen kimseyi, onda gidilecek bir şey bulunmaması sebebiyle, onu Ca‘fer gibi yapmaya nasıl mecbur kıldı. İbnü’l-A‘râbî dedi: İkisindeki **الهمزة** aslî değildir.

Dedim: Bu yüzden el-Cevherî ona temas etmedi.
