# زبد — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%AF/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%A8%D8%AF/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%AF.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: زبد

ز د ب
زبد
استُعمِل من وجوهه : زبد .
زبد : اللّيث : أَزْبَدَ البحرُ إزْباداً فهو مُزْبِد . وتَزَبَّدَ الإنسان : إذا غَضِب فظَهر على صِماغَيْه زَبَددْان ، والزُّبْدُ : زُبْد السَّمن ، قَبلَ يُسْلأ ، والقِطْعة منه زُبْدة ، وهو ما خَلَص من اللّبن إذا مُخِض ، وإذا أَخذَ الرجلُ صفوَ الشيء قيل : قد تَزَبّده ، ومن أمثالهم : قد صَرّح المَحْضُ عن الزَّبَد ، يَعنُون بالزَّبَد رغْوَةَ اللّبن ، والصَّريحُ : اللبنُ المَحْض الّذي تحت الرّغوة ، يُضرَب مَثلاً للصِّدق الّذي تتبين حقيقتُه بعد الشّك فيه .
ويقال : ارتجنَتِ الزُّبدةُ إذا اختلَطَتْ باللّبن فلم تخلَص منه ، وإذا خَلَصت الزُّبدة فقد ذهب الارتجال ، يُضرب هذا مَثَلاً للأمر الذي يَلتبِس فلا يُهتدَى لوجه الصواب فيه .
والزَّبدُ : زبدُ الجمَل الهائج ، وهو لُغامُه الأبيضُ الذي يجتمِع على مَشافره إذا هاج . وللبحرِ زَبدٌ : إذا ثارَ مَوْجُه . وزَبدُ اللّبن : رغْوَته .
وفي الحديث : أنّ رجلاً من المشركين أهدَى النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) هديّة فَردَّها وقال : ( إنا لا نقبَل زَبْدَ المشركين ) .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : يقال : زَبدْتُ فلاناً أَزْبده : إذا أعطيتَه ، فإِن أطعمته زُبْداً قلتَ : أزبُدُهُ زَبداً بضم الباء من أَزْبده .
أبو عمرو : تزبّدَ فلانٌ يَميناً فهو متزبِّد : إذا حَلف بها ؛ وأَنشد :
تزَبَّدها حَذّاءَ يَعلمُ أنّه
هو الكاذبُ الآتي الأمورَ البُجارِيَا
قال : الحَذّاء : الأُمور المنكَرة . وتَزَبَّدها : ابتَلَعها ابتلاعَ الزُّبدة ، ونحوٌ منه قولهم :
جَذَّها جَذَّ العَيْر الصِّلِّيانة .
والزُّبّاد : نبتٌ معروف ، والزُّبّاد : الزُّبد ، ومنه قولهم : اختَلَط الخاثِرُ بالزُّبّاد ، وذلك إذا ارتَجَن ، يُضرَب مَثلاً لاختلاط الحقّ بالباطل .
وزُبَيد : قبيلةٌ من قبائل اليَمن . وزَبِيد : مدينةٌ من مُدُن اليَمَن . وزُبَيْدة : لقبُ امرأة ، قيل لها : زُبَيدة لنَعْمة كانت في بَدَنها ، وهي أمّ الأمين محمد . ويقال : زَبّدَتِ المرأةُ قُطْنَها : إذا نَتَفَته وجوّدَتّه لَتغزِلَه .

### Türkçe

ز د ب
**زبد**
Kullanıldı, vecihlerinden: **زبد**.

**زبد**: el-Leys: Deniz **أَزْبَدَ** etti, **إزْباداً**; o hâlde o **مُزْبِد**dir. Ve insan **تَزَبَّدَ** etti: öfkelendiği zaman; böylece iki şakağı üzerinde iki **زَبَددْان** ortaya çıkar. Ve **الزُّبْدُ**: sade yağın **زُبْد**’ü; **يُسْلأ** edilmeden önce; ondan parça **زُبْدة**’dir. Ve o, süt çalkalandığı zaman ondan arınan şeydir. Ve adam bir şeyin safını aldığı zaman denilir: onu **تَزَبّده** etti. Ve onların darb-ı mesellerinden: “**قد صَرّح المَحْضُ عن الزَّبَد**”; **الزَّبَد** ile sütün köpüğünü kastederler. Ve **الصَّريحُ**: köpüğün altındaki katıksız süt; şüphten sonra hakikati ortaya çıkan doğruluk için mesel olarak vurulur.

Ve denilir: **ارتجنَتِ الزُّبدةُ**; sütle karıştığı zaman, ondan arınmaz. Ve **الزُّبدة** arındığı zaman, **الارتجال** gitmiş olur. Bu, içinde doğru yönüne ulaşılamayan, karışık kalan iş için mesel olarak vurulur.

Ve **الزَّبدُ**: azmış devenin **زبد**’ü; o, azdığı zaman dudakları üzerinde toplanan beyaz salyasıdır. Ve denizin **زَبد**’ü vardır: dalgası kabardığı zaman. Ve sütün **زَبد**’ü: köpüğüdür.

Hadiste: müşriklerden bir adamın Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) bir hediye sunduğu, onun da onu geri çevirdiği ve şöyle dediği: “( Biz müşriklerin **زَبْد**’ünü kabul etmeyiz )”.

Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: denilir: “Falancayı **زَبدْتُ** ederim, onu **أَزْبده** ederim”: ona verdiğim zaman. Şayet ona **زُبْداً** yedirirsen, dersin ki: “Onu **أزبُدُهُ زَبداً**”; **أَزْبده**’den, **الباء**’nın dammesiyle.

Ebû Amr: Falanca bir yemini **تزبّدَ** etti; o hâlde o **متزبِّد**dir: onunla yemin ettiği zaman. Ve inşad etti:
تزَبَّدها حَذّاءَ يَعلمُ أنّه
هو الكاذبُ الآتي الأمورَ البُجارِيَا

Dedi: **الحَذّاء**: münker işlerdir. Ve **تَزَبَّدها**: onu, **الزُّبدة**’yi yutuş gibi yuttu. Ve buna benzer onların sözü:
جَذَّها جَذَّ العَيْر الصِّلِّيانة .

Ve **الزُّبّاد**: bilinen bir bitkidir. Ve **الزُّبّاد**: **الزُّبد**’dür. Ondandır onların sözü: “**اختَلَط الخاثِرُ بالزُّبّاد**”; bu, **ارتَجَن** ettiği zaman olur. Hak ile bâtılın karışmasına mesel olarak vurulur.

Ve **زُبَيد**: Yemen kabilelerinden bir kabiledir. Ve **زَبِيد**: Yemen şehirlerinden bir şehirdir. Ve **زُبَيْدة**: bir kadının lakabıdır; bedeninde bulunan bir nimet sebebiyle ona **زُبَيدة** denildi; o, el-Emîn Muhammed’in annesidir. Ve denilir: Kadın pamuğunu **زَبّدَتِ**: onu yolduğu ve onu güzelleştirdiği zaman; onu eğirmek için.
