# زبرج (ز-ب-ر-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%B1%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%A8%D8%B1%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ز - ب - ر - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%B1%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الجيم والزاي
زنجر:
الزَّنجرة من قولك: زَنجرَ فلان لفلانٍ، إذا قال بظفرِ إبهامه على ظُفرِ سبّابته، ثم قرع بينهما في قول: ولا مثل هذا قال:
فأرسلت إلى سلمى		بأن النَّفس مشغُوفه
فما جادت لنا سلمى		بزنجيرٍ ولا فوقـه
زرجن:
الزَّرجون، بلُغةِ الطّائف، وأهل الغور: قضبانُ الكرم.
زرنج:
زَرنج: اسم كورة معروفة، قال:
جلبُوا من تهـامةَ حـتـى		وردت خيلهُم قصور زرنجِ
زبرج:
الزَّبرجُ: الذهب. والزِّبرج: السَّحاب النَّمر بسوادٍ وحُمرة في وجهه، قال:
سفر الشَّمال الزَّبرج المُزبرجا
والزِّبرجُ: زينةُ السِّلاح. والزِّبرج: الوشي.
جمرز:
جَمرَزَ فلان، أي: تكص وفرّ.
جرمز:
جِّرموزُ: حوضٌ يتخذُ في قاعٍ أو روضة، مرتفع، الأعضاد يسيل فيها الماء، ثم يفرغ بعد ذلك.
وجَرمزَ فلانٌ، أي أخطأ. والجَرمزةُ: الانقباض عن الشّيء. ويقال ضمّ فلانٌ إليه إذا رفع ما انتشر من ثيابه، ثم مضى.
وإذا قلت: ضمّ الثَّورُ إليه جراميزه، فهي قوائمه... والفعلُ منه: اجرَمَزَّ، إذا انقبض في الكِناس، قال:
مُجرمِّزاً كضِجعةِ الماسورِ
وقال بعضهم: الجَراميز الجسد. قال أميَّة بن أبي عائذ:
أو أصحَمَ حامٍ جَراميزَهُ		حزابيةٍ حَيَدَى بالدِّحال
جربز:
الجُربُزُ: الخبُّ من الرِّجال. دخيل.
جلفز:
الجَلفَزيزُ: نابٌ هَرِمة حمول عمُول. وعجوز وجلفزيز: متشنِّجةٌ، وهي مع ذلك عمول، ويقال: الجلفزيز: الرجل الجافي.
فنزج:
الفَنزجُ: رقصُ المجُوس، قال العجّاج:
عكف النَّبيطِ يلعبون الفَنزجا

##### Türkçe

**الجيم** ve **الزاي**

زنجر:
**الزَّنجرة** senin “**زَنجرَ** falan, falana” demendendir; başparmağının tırnağıyla işaret parmağının tırnağı üzerinde söylediğinde, sonra “ve bunun benzeri değil” sözünde ikisi arasında vurduğunda (olur). Dedi ki:
فأرسلت إلى سلمى		بأن النَّفس مشغُوفه
فما جادت لنا سلمى		بزنجيرٍ ولا فوقـه

زرجن:
**الزَّرجون**; **الطّائف** diliyle ve **أهل الغور** (dilinde): asma çubuklarıdır.

زرنج:
**زَرنج**: bilinen bir **كورة** adıdır. Dedi ki:
جلبُوا من تهـامةَ حـتـى		وردت خيلهُم قصور زرنجِ

زبرج:
**الزَّبرجُ**: altındır. Ve **الزِّبرج**: yüzünde siyahlık ve kızıllıkla benekli buluttur. Dedi ki:
سفر الشَّمال الزَّبرج المُزبرجا
Ve **الزِّبرجُ**: silahın süsüdür. Ve **الزِّبرج**: işlemeli kumaştır.

جمرز:
**جَمرَزَ** falan; yani: büzüldü ve kaçtı.

جرمز:
**جِّرموزُ**: bir çukurda yahut bir çayırda yapılan, yüksek, yanları (olan) bir havuzdur; içinde su akar, sonra bundan sonra boşalır.
Ve **جَرمزَ** falan; yani yanıldı. Ve **الجَرمزةُ**: şeyden çekinip büzülmedir. Ve “falan onu kendine topladı” denir; elbiselerinden yayılmış olanı kaldırdığı zaman, sonra gitti.
Ve “öküz **جراميزه**’ini kendine topladı” dediğin zaman, o onun ayaklarıdır... Ve ondan fiil: **اجرَمَزَّ**; **الكِناس**’ta büzüldüğü zaman. Dedi ki:
مُجرمِّزاً كضِجعةِ الماسورِ
Ve bazısı dedi ki: **الجَراميز** bedendir. **أميَّة بن أبي عائذ** dedi ki:
أو أصحَمَ حامٍ جَراميزَهُ		حزابيةٍ حَيَدَى بالدِّحال

جربز:
**الجُربُزُ**: erkeklerden hilekâr olan (kimsedir). Yabancıdır.

جلفز:
**الجَلفَزيزُ**: yaşlı, yük taşıyan, iş gören bir dişi devedir. Ve yaşlı kadın ve **جلفزيز**: kasılmıştır; bununla beraber iş görendir. Ve denir ki: **الجلفزيز**: kaba adamdır.

فنزج:
**الفَنزجُ**: Mecusîlerin raksıdır. **العجّاج** dedi ki:
عكف النَّبيطِ يلعبون الفَنزجا

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%B1%D8%AC/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

زبرج: الزينة من وَشْيٍ أو جَوهرٍ أو نحوِ ذلك. يقال: زِبْرِجٌ مُزَبْرَجٌ، أي مُزَيَّنٌ. ويقال: الزِبْرِجُ الذهب. والزِبْرِجُ أيضاً: السَحاب الرقيق فيه حُمرة.

##### Türkçe

زبرج: **الزينة**; **وَشْيٍ**den veya **جَوهرٍ**den yahut bunun benzeri şeylerden olan süs. Denilir: **زِبْرِجٌ مُزَبْرَجٌ**, yani süslenmiş. Ve denilir: **الزِبْرِجُ** altındır. Ve **الزِبْرِجُ** ayrıca: içinde kızıllık bulunan ince buluttur.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%B1%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الزِّبْرِجُ: الوَشْيُ. والزِّبْرِجُ: الذهب؛ وأَنشد:
يَغْلي الدِّماغُ به كَغَلْيِ الزِّبْرِجِ
والزِّبْرِج: زينة السلاح. والزِّبرِج: السحاب الرقيق فيه حمرة. والزِّبرِج: السحاب النَّمِرُ بسواد وحمرة في وجهه؛ قال العجاج: سَفْرَ الشَّمالِ الزِّبْرِجِ المُزَبْرَجا
وقيل: هو الخفيف الذي تَسْفِرُه الريح؛ وقيل: هو الأَحمر منه؛ وسحاب مُزَبْرَجٌ. الفراء: الزِّبْرِجُ السحاب الرقيق؛ قال الأَزهري: وهذا هو الصواب. والسحاب النَّمِرُ: مُخَيِّلٌ للمطر، والرقيق لا ماء فيه. وزِبْرِجُ الدنيا: غُرورها وزينتها. والزِّبرِجُ: النَّقْشُ.
وزَبْرَجَ الشيءَ: حَسَّنَه. وكلُّ شيء حَسَنٍ: زِبْرِجٌ؛ عن ثعلب؛ وأَنشد:
ونَجا ابنُ حَمْراء العِجانِ حُوَيْرِثٌ،
غَلَيَانُ أُمِّ دِماغِهِ كالزِّبْرِجِ
الجوهري: الزِّبْرِجُ، بالكسر: الزينة من وَشْيٍ أَو جوهر ونحو ذلك: يقال: زِبْرِجٌ مُزَبْرَجٌ أَي مزيَّن؛ وفي حديث علي، عليه السلام: حَلِيَتِ الدنيا في أَعينهم وَراقَهُمْ زِبْرِجُها.

##### Türkçe

**الزِّبْرِجُ**: nakışlı kumaş. Ve **الزِّبْرِجُ**: altın; ve okudu:
يَغْلي الدِّماغُ به كَغَلْيِ **الزِّبْرِجِ**
Ve **الزِّبْرِج**: silahın süsü. Ve **الزِّبرِج**: içinde kızıllık bulunan ince bulut.
Ve **الزِّبرِج**: yüzünde siyahlık ve kızıllıkla benekli bulut; el-Accec dedi:
سَفْرَ الشَّمالِ **الزِّبْرِجِ** المُزَبْرَجا
Ve denildi: o, rüzgârın açtığı hafif olandır; ve denildi: o, ondan daha kırmızı olandır; ve
**سحاب مُزَبْرَجٌ**. el-Ferrâ: **الزِّبْرِجُ** ince buluttur; el-Ezherî dedi: ve bu
doğru olandır. Ve benekli bulut: yağmura işaret eden (bulut)tur; ince olanın içinde su yoktur. Ve **زِبْرِجُ
الدنيا**: onun aldatması ve süsüdür. Ve **الزِّبرِجُ**: nakıştır.
Ve **زَبْرَجَ الشيءَ**: onu güzelleştirdi. Ve her güzel şey: **زِبْرِجٌ**; Sa‘leb’den;
ve okudu:
ونَجا ابنُ حَمْراء العِجانِ حُوَيْرِثٌ،
غَلَيَانُ أُمِّ دِماغِهِ كَ**الزِّبْرِجِ**
el-Cevherî: **الزِّبْرِجُ**—kesre ile—nakışlı kumaştan yahut cevherden ve bunun benzerinden olan süstür:
denir: **زِبْرِجٌ مُزَبْرَجٌ** yani süslenmiş; ve Ali’nin—aleyhi’s-selâm—hadisinde: **حَلِيَتِ
الدنيا في أَعينهم وَراقَهُمْ زِبْرِجُها**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%B1%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الزبرج، بالكسر: الزينة، من وشي أو جوهر  ونحو ذلك؛ هذا نص الجوهري. وقال غيره: الزبرج الوشي. والزبرج: زينة السلاح. وفي حديث علي، رضي الله عنه:  حليت الدنيا في أعينهم وراقهم زبرجها  زبرج الدنيا: غرورها وزينتها.
 والزبرج: النقش.
 وزبرج الشيء: حسنه. وكل شيء حسن: زبرج؛ عن ثعلب.
 الزبرج:  الذهب  . وأنشدوا:
  يغلى الدماغ به كغلي الزبرج الزبرج:  السحاب الرقيق فيه حمرة  ، قاله الفراء. وقيل: هو السحاب النمر بسواد وحمرة في وجه. وقيل: هو الخفيف الذي تسفره الريح. وقيل: هو الأحمر منه. وسحاب مزبرج. قال الأزهري: والأول هو الصواب. والسحاب النمر مخيل للمطر، والرقيق لا ماء فيه. وفي الصحاح يقال:  زبرج مزبرج  أي  مزين  .

##### Türkçe

**الزبرج** (kesre ile): süs; **وشي**’den veya cevherden ve bunun benzeri şeylerden; bu, **الجوهري**’nin nassıdır. Başkası dedi ki: **الزبرج** **الوشي**’dir. Ve **الزبرج**: silahın süsü. **علي**’den, Allah ondan razı olsun, bir hadiste: “Dünya onların gözlerinde süslendi ve onun **زبرج**’i onları hoşlandırdı.” Dünyanın **زبرج**’i: onun aldatması ve süsüdür.

Ve **الزبرج**: nakış.

Ve **زبرج** bir şeyi: onu güzelleştirdi. Ve her güzel şey: **زبرج**; **ثعلب**’den.

**الزبرج**: altın. Şiir okudular:

  “Onunla beyin, **الزبرج**’in kaynaması gibi kaynar.”

**الزبرج**: içinde kızıllık bulunan ince bulut; bunu **الفراء** söyledi. Ve denildi ki: o, yüzünde siyahlık ve kızıllıkla benekli buluttur. Ve denildi ki: o, rüzgârın dağıttığı hafif olandır. Ve denildi ki: onun kırmızı olanıdır. Ve **سحاب مزبرج**. **الأزهري** dedi ki: birincisi doğru olandır. Ve benekli bulut yağmur için alamettir; ince olanın içinde su yoktur. Ve **الصحاح**’ta denilir: **زبرج مزبرج** yani süslenmiş.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%B1%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

زَبْرَجَ
Q. 1 زَبْرَجَ ذ He embellished, beautified, adorned, or decorated, a thing. (TA.)

زِبْرِجٌ
زِبْرِجٌ ذ Embellishment, ornament, or decoration; consisting in variegated, or figured, work; or in jewels, or gems; (S, K, TA;) and the like: (S, TA:) embellishment, ornament, or decoration, of weapons: (TA:) and anything beautiful. (Th, TA.) [Hence,] زِبْرِجُ الدُّنْيَا The vanities and finery of the present world or state of existence. (TA, from a trad. of 'Alee.) ― -b2- Also Gold: (S, K:) so some say. (S.) ― -b3- And Thin clouds, in which is a redness: (Fr, S, K:) or clouds spotted in the surface with blackness and redness: or light clouds which the wind sweeps away, or disperses: or red clouds: but AZ says that the first of these is the correct signification: and clouds spotted like the leopard, seeming to be such as will give rain: and thin clouds, in which is no water. (TA.)

مُزَبْرَجٌ
مُزَبْرَجٌ ذ Embellished, adorned, or decorated: applied as an epithet to زِبْرِجٌ [either in the first or second of the senses expl. above, as is indicated in the S; and also as meaning clouds, as is likewise indicated in the S: in each case merely heightening the signification]. (S, K.) You say also سَحَابٌ مُزَبْرَجٌ [app. meaning Variegated clouds]. (TA.)

##### Türkçe

زَبْرَجَ
Q. 1 **زَبْرَجَ** ذ O, bir şeyi süsledi, güzelleştirdi, bezedi veya tezyin etti. (TA.)

**زِبْرِجٌ**
**زِبْرِجٌ** ذ Süsleme, ziynet veya tezyin; alacalı, yahut nakışlı işten ibaret olan; yahut mücevherlerden veya kıymetli taşlardan ibaret olan; (S, K, TA;) ve benzeri: (S, TA:) silahların süslemesi, ziyneti veya tezyini: (TA:) ve güzel olan her şey. (Th, TA.) [Bundan dolayı,] **زِبْرِجُ الدُّنْيَا** Şimdiki dünyanın yahut varoluş hâlinin boş şeyleri ve süsleri. (TA, ‘Alî’nin bir rivayetinden.) ― -b2- Ayrıca Altın: (S, K:) bazıları böyle söyler. (S.) ― -b3- Ve içinde bir kızıllık bulunan ince bulutlar: (Fr, S, K:) yahut yüzeyinde siyahlık ve kızıllıkla benekli bulutlar: yahut rüzgârın süpürüp götürdüğü veya dağıttığı hafif bulutlar: yahut kızıl bulutlar: fakat AZ der ki bunların ilki doğru anlamdır: ve leopar gibi benekli bulutlar, yağmur verecekmiş gibi görünen: ve içinde su bulunmayan ince bulutlar. (TA.)

**مُزَبْرَجٌ**
**مُزَبْرَجٌ** ذ Süslenmiş, bezenmiş veya tezyin edilmiş: **زِبْرِجٌ**’e sıfat olarak kullanılır [yukarıda açıklanan anlamların birincisine yahut ikincisine; S’de işaret edildiği üzere; ve yine bulutlar anlamında; S’de yine işaret edildiği üzere: her bir durumda yalnızca anlamı kuvvetlendirmektedir]. (S, K.) Ayrıca **سَحَابٌ مُزَبْرَجٌ** dersin [görünüşe göre Alacalı bulutlar anlamında]. (TA.)
