# زبر — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%B1/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%A8%D8%B1/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%B1.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: زبر

زَبَرَ البِئْرَ
1 زَبَرَ البِئْرَ ذ , (A, TA,) [aor. زَبُرَ , and perhaps زَبِرَ also,] inf. n. زَبْرٌ, (S, K,) He cased the well, or walled it internally, with stones. (S, A, K.) ― -b2- زَبْرٌ also signifies The disposing a building, or construction, one part upon another; (K;) [as is done in casing a well;] and in this sense likewise it is an inf. n., of which the verb is زَبَرَ. (TK.) ― -b3- And زَبَرَهُ بِالحِجَارَةِ, (TA,) inf. n. زَبْرٌ, (K,) He threw stones at him; or pelted him with stones. (K, TA.) ― -b4- And [hence, perhaps, or] from زَبَرَ in the first of the senses expl. above, because him whom you restrain from error you strengthen like as a well is strengthened by its being cased, (TA,) زَبَرَهُ, (S, A, Mgh, Msb, K,) aor. زَبُرَ (S, Mgh, Msb, K) and زَبِرَ , (Ks, K,) inf. n. as above, (S, Mgh, Msb, K,) He chid him; or checked, restrained, or forbade, him with rough speech: (S, A, Mgh, Msb, K:) he prevented, hindered, or withheld, him: (S, Mgh, K:) he forbade, or prohibited, him: (K:) he repelled him with strength. (MF in art. هزبر.) You say, زَبَرَهُ عَنِ الأَمْرِ He restrained him with rough speech, or forbade and prevented him, from doing the thing. (TA.) And زَبَرَ السَّائِلَ He chid and repelled the beggar with rough speech. (TA.) -A2- زَبَرَ, (S, A, Msb, K,) aor. زَبُرَ and زَبِرَ , (S, K,) inf. n. as above, He wrote (S, A, Msb, K) a writing, or book: (A, Msb:) or he wrote it firmly, skilfully, or well: (TA:) and he inscribed, or engraved, upon stones: (Az, TA:) and ↓ تَزْبِرَةٌ, also, is syn. with كِتَابَةٌ, like زَبْرٌ, (S, K,) and خَطٌّ: As says, I heard an Arab of the desert say, أَنَا أَعْرِفُ تَزْبِرَتِى, meaning خَطِّى and كِتَابَتِى [i. e. I know my writing, or handwriting]: (S:) and Fr says, It is either an inf. n. of ↓ زَبَّرَ, meaning he wrote, though I know not the verb with teshdeed, or it is a simple subst. like تَوْدِيَةٌ: (TA:) thus زَبَرَ is syn. with ذَبَرَ: (A 'Obeyd, T and S in art. ذبر:) [and so, perhaps, is ↓ زَبَّرَ with ذَبَّرَ.] ― -b2- And زَبَرْتُهُ signifies also I read it, or recited it; [or did so with a low, or faint, voice;] like ذَبَرْتُهُ [q. v.]. (As, TA.) ― -b3- زَبْرٌ is also syn. with كَلَامٌ [as meaning The act of speaking, or speech as a subst.]: (K:) [SM says,] thus it is found in all the copies: but [he adds] I have not found any authoritative ex. of it, so it requires consideration. (TA.) [Accord. to the TK, however, one says, سَأَلْتُهُ فَمَا زَبَرَ لِى بِزَبْرٍ, meaning I asked him, and he spoke not to me a speech, or sentence] -A3- Accord. to the K, زَبْرٌ is also syn. with صَبْرٌ [meaning The being patient, or patience]: one says, مَا لَهُ زَبْرٌ وَلَاصَبْرٌ: ISd says, This is mentioned by IAar; but in my opinion, the meaning here is عَقْلٌ. (TA. [See زَبْرٌ below.]) [Or, as syn. with صَبْرٌ, it may be an inf. n.: for, accord. to the TK, one says, لم يزبر عليه, meaning He did not endure it with patience (لَمْ يَصْبِرْ).] -A4- زَبُرَ, inf. n. زَبَارَةٌ, He (a ram) was, or became, bulky. (Lth, TA.)

2 زَبَّرَ see 1, in two places.

ازبر
4 ازبر ذ He (a man, TA) was, or became, large in body. (K.) ― -b2- And He was, or became, courageous, brave, or strong-hearted. (K.) -A2- أَزْبَرْتُهُ, inf. n. اـِزْبَارٌ, I rendered him (a ram) bulky. (Lth, TA.)

تزبّر
5 تزبّر ذ He (a man) quaked, or trembled, by reason of anger. (TA. [See also Q. Q. 4.])

زَأْبَرَ
Q. Q. 1 زَأْبَرَ ذ (S, A, K) and زَوْبَرَ (K) [and app. زَيْبَرَ (see مُزَأْبِرٌ)], said of a garment, or piece of cloth, (S, A, K,) Its زِئْبِر [or nap] came forth; (S, K; *) it had زِئْبِر. (TA.) -A2- Also the first, [and app. the second and third likewise,] He made a garment, or piece of cloth, to have its زِئْبِر [or nap] come forth. (K.) [This verb and other similar words with hemzeh next after the ز are mentioned in the K in a separate art. before art. زبر.]

اِزْبَأَرَّ
Q. Q. 4 اِزْبَأَرَّ ذ It (fur, or soft hair, and a plant, or herbage) grew forth. (S, K, TA.) ― -b2- It (hair) bristled up. (S, A, K.) ― -b3- He (a dog [and a horse]) bristled up his hair. (S, K.) Marrár Ibn-Munkid El-Handhalee says, (S, TA,) describing a horse, (TA,)
فَهْوَ وَرْدُ اللَّوْنِ فِى ازْبِئْرَارِهِ
وَكُمَيْتُ اللَّوْنِ مَا لَمْ يَزْبَئِرْ
[And he is of a yellowish red colour on the occasion of his bristling up his hair, and of a dark bay colour as long as he does not bristle up his hair]. (S, TA.) ― -b4- Also He (a cat) had abundance of hair. (TA.) ― -b5- And He (a man) prepared for evil, or mischief: (K, TA:) or became affected by a quaking, or trembling, and a bristling-up of the hair. (TA)

زَبْرٌ
زَبْرٌ ذ Stones. (K.) ― -b2- [The stone casing of the interior of a well: see جُولٌ. ― -b3- And hence,] (tropical:) Understanding, intellect, or intelligence, (S, A, K,) and judgment, (TA,) and self-restraint: (S, A:) originally an inf. n. [accord. to some; but this is evidently a mistake, as is shown by phrases in which it is coupled with جُولٌ]. (S.) One says, مَا لَهُ زَبْرٌ (tropical:) He has not understanding, or intellect, or intelligence, nor self-restraint: (S, A:) or judgment: or understanding to be relied upon. (TA.) And لَهُ زَبْرٌ وَجُولٌ: and مَا فَوْقَ ↓ هُوَ مَزْبُورٌ الجُولِ مِنْهُ وَصُلْبٌ مَا تَحْتَ الزَّبْرِ مِنَ الجُولِ: see جُولٌ. One says also of the wind, when it veers, or shifts, and does not continue to blow from one point, لَيْسَ لَهَا زَبْرٌ (tropical:) [It has not steadiness]. (TA.) -A2- See also زِبِرٌّ.

زِبْرٌ
زِبْرٌ ذ [A thing] written; as also ↓ زَبِيرٌ: (K:) [or] a writing, or book; (S;) as also ↓ زَبُورٌ, of the measure فَعُولٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ, (S, Msb, K,) like رَسُولٌ: (Msb, TA:) زَبُورٌ signifying any writing or book: or any divine book with which it is difficult to become acquainted: or a book that is confined to intel-lectual science, exclusive of legal statutes or ordinances: (TA:) ↓ الزَّبُورُ signifies particularly the Book [of the Psalms] of David: (S, Mgh, Msb, K:) and also, and لُغَةُ الزَّبُورِ, the Syriac [or Hebrew] language: (Mgh:) the pl. of زِبْرٌ is زُبُورٌ; (S, K;) and the pl. of ↓ زَبُورٌ is زُبُرٌ. (S, Msb, K.) It is said in the Kur [xxi. 105], وَلَقَدْ كَتَبْنَا فِى مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ ↓ الزَّبُورِ, meaning And we have written in the book sent down to David, after the تَوْرَاة [or Book of the Law revealed to Moses]: (Aboo-Hureyreh, TA:) Sa'eed Ibn-Jubeyr read الزُّبُور, [pl. of الزِّبْرُ,] and said that it means the Book of the Law revealed to Moses (التوراة) and the Gospel and the Kur-án [together]; and that الذكر means what is in heaven: (TA:) and some also read زُبُورًا in the Kur iv. 161 and xvii. 57. (S, TA.)

زَبَرٌ
زَبَرٌ ذ , syn. with زَوْبَرٌ &c.: see زِئْبِرٌ.

زُبْرَةٌ
زُبْرَةٌ ذ A piece of iron: (S, Msb, K:) or a big piece of iron: (TA:) pl. زُبَرٌ (S, Msb, K) and زُبُرٌ. (S, K.) The former pl. occurs in the Kur xviii. 95. (S.) It is also said in the Kur [xxiii. 55], فَتَقَطَّعُوا أَمْرَهُمْ بَيْنَهُمْ زُبُرًا, (S, TA,) and زُبَرًا; (TA;) meaning قِطَعًا, (S, TA,) in both cases; (Fr;) [i.e., But they have become divided, in their state, among themselves, into parties:] or he who reads زُبُرًا makes it pl. of ↓ زَبُورٌ, not of زُبْرَةٌ; for the measure فُعْلَةٌ does not assume the measure فُعُلٌ in the pl.; and the meaning is, they have made their religion [to be founded upon] various books: and زُبَرٌ is pl. of زُبْرَةٌ: or it may be also pl. of ↓ زَبُورٌ, and originally زُبُرٌ, being changed therefrom, like as some of the Arabs are related to have said جُدَدٌ for the pl. of جَدِيدٌ, which is originally and regularly جُدُدٌ; after the same manner as when one says رُكَبَاتٌ for رُكُبَاتٌ, and غُرَفَاتٌ for غُرُفَاتٌ: and this opinion is strengthened by AA's allowing the reading زُبُرًا and زُبْرًا and زُبَرًا; زُبْرًا being a contraction of زُبُرًا, like as عُنْقٌ is of عُنُقٌ. (IB, TA.) ― -b2- The anvil (K) of a blacksmith. (TA.) -A2- The upper part of the back, next the neck; or the part between the two shoulder-blades; or the part where the neck is joined to the back-bone; syn. كَاهِلٌ: (K:) or the place of the كاهل: (S:) or a certain thing rising from the كاهل: (TA:) pl. in this sense, أَزْبَارٌ; or this is a pl. pl., as though it were pl. of زُبَرٌ, and this were pl. of زُبْرَةٌ in this sense. (TA.) One says, شَدَّ لِلْأَمْرِ زُبْرَتَهُ He strengthened his كَاهِل and his back for the affair. (TA.) ― -b2- Also, hence, (S,) The accumulation, or mass, of hair which is between the shoulder-blades of the lion; (S in art. لبد;) [the mane of a lion;] the collection of hair (Lth, A, K) between the shoulderblades of the lion &c., (K,) or upon the place of the كَاهِل [expl. above], and upon the elbows, of the lion; (Lth, A;) and any hair in a similar collected state. (Lth, TA.) ― -b3- And [hence,] الزُّبْرَةُ (tropical:) A certain asterism; (K;) two bright stars [d and q], (S, K,) in the كَاهِل [or part of the back next the neck], (K,) or which are the كَاهِلَانِ, (S,) of Leo; (S, K;) one [namely the Eleventh] of the Mansions of the Moon: (S, K:) [also called الخَرَاتَانِ: see this word: and see مَنَازِلُ القَمَرِ, in art. نزل:] it is of the dial. of El-Yemen. (TA.) [This description is incorrect if applied to the constellation as at present figured; but doubtless correct when applied to it as figured by the Arabs. Kzw, in his description of Leo, says that they are two stars, on the belly, and on the projecting part of the haunch-bone, of Leo.] ― -b4- Also The breast, or what projects of its upper part, (syn. صُدْرَةٌ,) of any beast. (TA.)

زِبِرٌّ
زِبِرٌّ ذ , applied to a lion, (S, TA,) and to a man, (TA,) Strong; (AA, S, K, TA;) as also ↓ زَبْرٌ. (K.)

زَبُورٌ
زَبُورٌ ذ : see زِبْرٌ, in four places; and see زُبْرَةٌ, in two places.

زَبِيرٌ
زَبِيرٌ ذ : see زِبْرٌ. -A2- Applied to a ram, Bulky: (Lth, TA:) or large in the زُبْرَة [q. v.]: or compact. (TA.) ― -b2- Applied to a man, Strong: and also acute, sharp, or quick, in intellect; clever, ingenious, skilful, knowing, or intelligent. (TA.) -A3- Also A calamity, or misfortune; (Fr, K;) and so ↓, زَوْبَرٌ, (Mohammad Ibn-Habeeb, TA,) which has been said to have this meaning in a verse of Ibn-Ahmar cited below voce زِئْبِرٌ. (TA.) -A4- And Black mud; or black fetid mud. (Sgh, K.)

زَأْبَرٌ
زَأْبَرٌ ذ : see the next paragraph.

زُؤْبُرٌ
زُؤْبُرٌ ذ : see the next paragraph.

زِئْبِرٌ
زِئْبِرٌ ذ (S, and K in art. زأبر, in the CK [erroneously] written زِئْبَر,) and زِئْبُرٌ, (S, K,) sometimes thus pronounced, (S,) or this, which is mentioned by IJ and ISd, is incorrect, (K, * TA,) and ↓ زُؤْبُرٌ and ↓ زُوبُرٌ and ↓ زَوْبَرٌ, (K in arts. زأبر and زبر,) as also زَغْبَرٌ or زِغْبَرٌ (as in two different copies of the K in art. زغبر) or زِغْبِرٌ (as in another copy of the K and in the O and TA in the same art.) and زَغْبُرٌ (accord. to a copy of the K in that art.) or زِغْبُرٌ, (O and TA in that art., and so accord. to one copy of the K,) [The nap, or villous substance, upon the surface of a garment, or piece of cloth;] what is upon the surface of a new garment, or piece of cloth, like what is upon the surface of [the kind of cloth called] خَزّ; (S, TA;) the زِئْبِر of [the kind of cloth called] خَزّ, and of a قَطِيفَة, and of any garment, or piece of cloth; (Lth, TA;) the زغبر of a garment, or piece of cloth; (AZ, TA;) or what appears of the دَرْز [q. v., here meaning nap, or villous substance,] of a garment, or piece of cloth. (IJ, K.) [Hence] one says, ذَهَبَتِ الأَيَّامُ بِطَرَاوَتِهِ وَنَفَضَتْ زِئْبِرَهُ (tropical:) [lit. Days took away its freshness, and shook off its nap]; meaning its age became old. (A, TA.) And ↓ أَخَذَهُ بِزَوْبَرِهِ (S, A, K) and ↓ زَأْبَرِهِ (S, K) and ↓ زَبَرِهِ, (K,) as also زَغْبَرِهِ, (S, and K * in art. زغبر,) and ↓ زَنَوْبَرِهِ, incorrectly written in the K زَبَوْبَرِهِ, (TA,) (assumed tropical:) He took it altogether, (S, A, K,) leaving nothing of it. (S.) Ibn-Ahmar says,
وَاـِنْ قَالَ عَاوٍ مِنْ مَعَدٍّ قَصِيدَةً
بِهَا جَرَبٌ عُدَّتْ عَلَىَّ بِزَوْبَرَا
i. e. (assumed tropical:) [And if a howler of Ma'add utters an ode in which is a fault,] it is attributed to me altogether, (S, * L,) when I have not been the author of it: (L:) the last word, accord. to Aboo-'Alee [El-Fárisee], being imperfectly decl. because made a proper name for the قصيدة, and therefore combining the two qualities of being determinate and being of the fem. gender: so he said in answer to a question of IJ: but some say that the said word there means a calamity, or misfortune: and IB says that it is a proper name for a bitch (كلبة [if this be not a mistranscription]), of the fem. gender. (TA. [In one copy of the S, I find only the last three words of this verse: in another, it commences thus: اـِذَا قَالَ غَاوٍ مِنْ تَنُوخَ: in the TA, the former reading is given, except that غَاوٍ is put in the place of عَاوٍ.]) One says also, ↓ رَجَعَ بِزَوْبَرِهِ (assumed tropical:) He returned disappointed, or unsuccessful; (TA;) without having obtained anything; (K, TA;) and without having accomplished his want. (TA.)

زَوْبَرٌ
زَوْبَرٌ ذ : see زَبِيرٌ: -A2- and see also زِئْبِرٌ, in four places.

زُوبُرٌ
زُوبُرٌ ذ : see زِئْبِرٌ.

زَنْبَرِىٌّ
زَنْبَرِىٌّ ذ : see art. زنبر.

زِنْبَارٌ
زِنْبَارٌ ذ : see art. زنبر.

زُنْبُورٌ
زُنْبُورٌ ذ : see art. زنبر.

أَخَذَهُ بِزَنَوْبَرِهِ
أَخَذَهُ بِزَنَوْبَرِهِ ذ : see زِئْبِرٌ.

أَزْبَرُ
أَزْبَرُ ذ and ↓ مَزْبَرَانِىٌّ (the latter written in [some of] the copies of the K, [not in all of them, for in the CK it is written as above,] مُزْبِرٌ, which is a mistake, TA) Large in the زُبْرَة [q. v.]: (S, K:) the former applied to a man, and the latter to a lion: (S:) or, accord. to ISd, Khálid Ibn-Kulthoom is in error in saying that the latter is an epithet applied to the lion; and that the correct word is مَرْزُبَانِىٌّ: the fem. of the former is زَبْرَآءُ. (TA.) ― -b2- Also the former, Annoying, or hurting. (Sgh, K.) ― -b3- قَدْ هَاجَتْ زَبْرَآءُ [Zebrà has become excited], (S,) or هَاجَتْ زَبْرَآؤُهُ His anger has become excited, is said of any man when this has been the case: (TA:) [it is said that] Zebrà was a clamorous and foul-tongued slave-girl of ElAhnaf Ibn-Keys; and when she was angry, he used to say, قد هاجت زبرآء: and it became a proverb. (S, TA.)

تَزْبِرَةٌ
تَزْبِرَةٌ ذ : see 1.

مِزْبَرٌ
مِزْبَرٌ ذ A writing-reed; (S, A, K, TA;) a reed with which one writes. (TA.)

مَزْبَرَةٌ
مَزْبَرَةٌ ذ : see art. زنبر.

مَزْبَرَانِىٌّ
مَزْبَرَانِىٌّ ذ : see أَزْبَرُ.

بِئْرٌ مَزْبُورَةٌ
بِئْرٌ مَزْبُورَةٌ ذ A well cased, or walled internally, with stones. (S.) ― -b2- See also زَبْرٌ.

مُزَأْبِرٌ
مُزَأْبِرٌ ذ and مُزَأْبَرٌ (S, K) and ↓ مُزَوْبِرٌ and ↓ مُزَيْبِرٌ, or ↓ مُزَوْبَرٌ and ↓ مُزَيْبَرٌ, (accord. to different copies of the K,) the third and fourth and the fifth and sixth said by Fr to be dial. vars. of the first and second, (Sgh, TA,) A garment, or piece of cloth, having nap (زِئْبِر) upon it: (S, K:) [or the second and fifth and sixth, having its nap made to come forth:] or the first is applied to a man [as meaning making to have its nap come forth; and so the third and fourth]: and the second, to a garment or a piece of cloth [as having the second of the meanings expl. above; and so the fifth and sixth]. (TA.)

مُزَوْبَرٌ
مُزَوْبَرٌ ذ : see the next preceding paragraph.

مُزَيْبَرٌ
مُزَيْبَرٌ ذ : see the next preceding paragraph.

### Türkçe

**زَبَرَ البِئْرَ**
1 **زَبَرَ البِئْرَ** ذ , (A, TA,) [muzârîsi **زَبُرَ**, ve belki **زَبِرَ** dahi,] mastar ismi **زَبْرٌ**, (S, K,) O, kuyuyu taşlarla kapladı; yahut onu içten taşlarla duvarladı. (S, A, K.) ― -b2- **زَبْرٌ** ayrıca Bir binayı yahut yapıyı, bir kısmını diğerinin üzerine yerleştirmeyi de ifade eder; (K;) [kuyuyu kaplamada yapıldığı gibi;] ve bu mânada da o, fiili **زَبَرَ** olan bir mastardır. (TK.) ― -b3- Ve **زَبَرَهُ بِالحِجَارَةِ**, (TA,) mastar ismi **زَبْرٌ**, (K,) O, ona taş attı; yahut onu taşla taşladı. (K, TA.) ― -b4- Ve [bundan dolayı belki, yahut] yukarıda açıklanan mânaların birincisindeki **زَبَرَ**’dan; çünkü sen kimi hatadan alıkoyarsan onu güçlendirirsin; tıpkı kuyunun kaplanmakla güçlendirilmesi gibi; (TA,) **زَبَرَهُ**, (S, A, Mgh, Msb, K,) muzârîsi **زَبُرَ** (S, Mgh, Msb, K) ve **زَبِرَ**, (Ks, K,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (S, Mgh, Msb, K,) O, onu azarladı; yahut onu kaba sözle men etti, engelledi, alıkoydu: (S, A, Mgh, Msb, K:) onu önledi, engelledi, geri çevirdi yahut alıkoydu: (S, Mgh, K:) onu yasakladı yahut haram kıldı: (K:) onu kuvvetle defetti. (MF, **هزبر** maddesinde.) Şöyle dersin: **زَبَرَهُ عَنِ الأَمْرِ** O, onu kaba sözle alıkoydu; yahut onu o işi yapmaktan yasakladı ve engelledi. (TA.) Ve **زَبَرَ السَّائِلَ** O, dilenciyi kaba sözle azarladı ve defetti. (TA.)

-A2- **زَبَرَ**, (S, A, Msb, K,) muzârîsi **زَبُرَ** ve **زَبِرَ**, (S, K,) mastar ismi yukarıdaki gibi, O yazdı (S, A, Msb, K) bir yazı yahut kitap: (A, Msb:) yahut onu sağlamca, ustaca yahut iyi yazdı: (TA:) ve taşların üzerine kazıdı yahut oydu: (Az, TA:) ve ↓ **تَزْبِرَةٌ** dahi, **زَبْرٌ** gibi, (S, K,) **كِتَابَةٌ** ile ve **خَطٌّ** ile eşanlamlıdır: As şöyle der: Çölden bir Arabı işittim, **أَنَا أَعْرِفُ تَزْبِرَتِى**, yani **خَطِّى** ve **كِتَابَتِى** [yani: yazımı, yahut el yazımı bilirim]: (S:) ve Fr der ki: Ya ↓ **زَبَّرَ**’ın mastarıdır, “yazdı” mânasında; hâlbuki ben şeddeli fiili bilmiyorum; yahut **تَوْدِيَةٌ** gibi basit bir isimdir: (TA:) böylece **زَبَرَ**, **ذَبَرَ** ile eşanlamlıdır: (A ‘Obeyd, T ve S, **ذبر** maddesinde:) [ve böylece belki ↓ **زَبَّرَ** da **ذَبَّرَ** ile.] ― -b2- Ve **زَبَرْتُهُ** ayrıca “Onu okudum yahut tilâvet ettim” mânasına gelir; [yahut bunu alçak yahut zayıf bir sesle yaptım;] **ذَبَرْتُهُ** gibi [bk.]. (As, TA.) ― -b3- **زَبْرٌ** ayrıca **كَلَامٌ** ile eşanlamlıdır [konuşma fiili yahut isim olarak söz mânasında]: (K:) [SM der ki,] böylece bütün nüshalarda bulunur: fakat [ekler ki] ben bunun için güvenilir bir örnek bulmadım; bu yüzden düşünmeyi gerektirir. (TA.) [TK’ye göre ise, kişi şöyle der: **سَأَلْتُهُ فَمَا زَبَرَ لِى بِزَبْرٍ**, yani: Ona sordum da bana bir söz yahut cümle söylemedi.]

-A3- K’ye göre, **زَبْرٌ** ayrıca **صَبْرٌ** ile eşanlamlıdır [sabretme yahut sabır mânasında]: kişi şöyle der: **مَا لَهُ زَبْرٌ وَلَاصَبْرٌ**: ISd der ki: Bunu IAar zikreder; fakat benim kanaatimce buradaki mânâ **عَقْلٌ**’dür. (TA. [Aşağıda **زَبْرٌ**’e bak.]) [Yahut **صَبْرٌ** ile eşanlamlı olarak, bir mastar ismi olabilir: zira TK’ye göre kişi şöyle der: **لم يزبر عليه**, yani: Ona sabırla dayanmadı (**لَمْ يَصْبِرْ**).]

-A4- **زَبُرَ**, mastar ismi **زَبَارَةٌ**, O (koç) iri yapılı oldu yahut iri yapılılaştı. (Lth, TA.)

2 **زَبَّرَ**: 1’e bak, iki yerde.

**ازبر**
4 **ازبر** ذ O (bir adam, TA) iri cüsseli oldu yahut iri cüsseli hâle geldi. (K.) ― -b2- Ve O, cesur, yiğit yahut yürekli oldu. (K.) -A2- **أَزْبَرْتُهُ**, mastar ismi **اـِزْبَارٌ**, Ben onu (bir koçu) iri yapılı kıldım. (Lth, TA.)

**تزبّر**
5 **تزبّر** ذ O (bir adam) öfke sebebiyle sarsıldı yahut titredi. (TA. [Ayrıca Q. Q. 4’e de bak.])

**زَأْبَرَ**
Q. Q. 1 **زَأْبَرَ** ذ (S, A, K) ve **زَوْبَرَ** (K) [ve görünüşe göre **زَيْبَرَ** (bk. **مُزَأْبِرٌ**)], bir elbise yahut kumaş parçası hakkında söylenir, (S, A, K,) Onun **زِئْبِر**’i [yahut tüyü] dışarı çıktı; (S, K; *) onda **زِئْبِر** vardı. (TA.) -A2- Yine birincisi, [ve görünüşe göre ikincisi ve üçüncüsü de,] O, bir elbiseyi yahut kumaş parçasını, **زِئْبِر**’inin [yahut tüyünün] dışarı çıkmasına sebep kıldı. (K.) [Bu fiil ve **ز**’den sonra hemzeli benzeri kelimeler, K’de **زبر** maddesinden önce ayrı bir maddede, zikredilmiştir.]

**اِزْبَأَرَّ**
Q. Q. 4 **اِزْبَأَرَّ** ذ O (kürk yahut yumuşak kıl; ve bir bitki yahut ot) bitti, dışarı çıktı. (S, K, TA.) ― -b2- O (kıl) kabardı. (S, A, K.) ― -b3- O (bir köpek [ve bir at]) kıllarını kabarttı. (S, K.) Marrár İbn-Munkid El-Handhalee der ki, (S, TA,) bir atı vasfederek, (TA,)
فَهْوَ وَرْدُ اللَّوْنِ فِى ازْبِئْرَارِهِ
وَكُمَيْتُ اللَّوْنِ مَا لَمْ يَزْبَئِرْ
[Yani: Ve o, kıllarını kabarttığı vakit sarımtırak kızıl renktedir; ve kıllarını kabartmadıkça koyu doru renktedir]. (S, TA.) ― -b4- Yine O (bir kedi) bol kıllı oldu. (TA.) ― -b5- Ve O (bir adam) kötülüğe yahut fesada hazırlandı: (K, TA:) yahut titreme ve kılların kabarmasıyla etkilendi. (TA)

**زَبْرٌ**
**زَبْرٌ** ذ Taşlar. (K.) ― -b2- [Bir kuyunun iç kısmının taş kaplaması: **جُولٌ**’e bak. ― -b3- Ve buradan,] (mecaz:) Anlayış, akıl yahut zekâ, (S, A, K,) ve hüküm, (TA,) ve nefsi tutma: (S, A:) aslında bir mastar ismi [bazılarına göre; fakat bu, onun **جُولٌ** ile birlikte kullanıldığı ibarelerle açıkça gösterildiği üzere, apaçık bir hatadır]. (S.) Şöyle denir: **مَا لَهُ زَبْرٌ** (mecaz:) Onda anlayış, akıl yahut zekâ yoktur; ne de nefsi tutma: (S, A:) yahut hüküm: yahut güvenilecek bir anlayış. (TA.) Ve **لَهُ زَبْرٌ وَجُولٌ**: ve **مَا فَوْقَ ↓ هُوَ مَزْبُورٌ الجُولِ مِنْهُ وَصُلْبٌ مَا تَحْتَ الزَّبْرِ مِنَ الجُولِ**: **جُولٌ**’e bak. Rüzgâr hakkında da, yön değiştirip bir yönden esmeye devam etmediğinde, şöyle denir: **لَيْسَ لَهَا زَبْرٌ** (mecaz:) [onda sebat yoktur]. (TA.) -A2- Ayrıca **زِبِرٌّ**’e de bak.

**زِبْرٌ**
**زِبْرٌ** ذ Yazılmış [bir şey]; ayrıca ↓ **زَبِيرٌ**: (K:) [yahut] bir yazı yahut kitap; (S;) ayrıca ↓ **زَبُورٌ**, vezni **فَعُولٌ** olup mânada **مَفْعُولٌ** vezninde, (S, Msb, K,) **رَسُولٌ** gibi: (Msb, TA:) **زَبُورٌ**, her türlü yazı yahut kitap mânasına gelir: yahut kendisiyle tanışması zor olan her ilâhî kitap: yahut şer‘î hükümler ve kanunlar hariç, aklî ilme mahsus bir kitap: (TA:) ↓ **الزَّبُورُ** özellikle Dâvûd’un Kitabı [Mezmurlar] mânasına gelir: (S, Mgh, Msb, K:) ve ayrıca, ve **لُغَةُ الزَّبُورِ**, Süryânî [yahut İbrânî] dili: (Mgh:) **زِبْرٌ**’ün çoğulu **زُبُورٌ**’dur; (S, K;) ve ↓ **زَبُورٌ**’un çoğulu **زُبُرٌ**’dur. (S, Msb, K.) Kur’ân’da [xxi. 105] şöyle denmiştir: **وَلَقَدْ كَتَبْنَا فِى مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ ↓ الزَّبُورِ**, yani: Biz, **تَوْرَاة**’dan [yahut Mûsâ’ya indirilen Şeriat Kitabı’ndan] sonra, Dâvûd’a indirilen kitapta yazdık: (Aboo-Hureyreh, TA:) Sa‘îd İbn-Cübeyr **الزُّبُور** okudu, [**الزِّبْرُ**’ün çoğulu,] ve bunun Mûsâ’ya indirilen Şeriat Kitabı (**التوراة**) ile İncil ve Kur’ân [birlikte] mânasına geldiğini söyledi; ve **الذكر**’ün gökte olan şey mânasına geldiğini: (TA:) ve bazıları da Kur’ân iv. 161 ve xvii. 57’de **زُبُورًا** okudu. (S, TA.)

**زَبَرٌ**
**زَبَرٌ** ذ , **زَوْبَرٌ** vb. ile eşanlamlıdır: **زِئْبِرٌ**’e bak.

**زُبْرَةٌ**
**زُبْرَةٌ** ذ Bir demir parçası: (S, Msb, K:) yahut büyük bir demir parçası: (TA:) çoğulu **زُبَرٌ** (S, Msb, K) ve **زُبُرٌ**. (S, K.) Birinci çoğul Kur’ân xviii. 95’te geçer. (S.) Kur’ân’da [xxiii. 55] şöyle de denmiştir: **فَتَقَطَّعُوا أَمْرَهُمْ بَيْنَهُمْ زُبُرًا**, (S, TA,) ve **زُبَرًا**; (TA;) her iki durumda da mânası **قِطَعًا**’dır, (S, TA,) (Fr;) [yani: Fakat onlar işlerini aralarında parça parça ettiler:] yahut **زُبُرًا** okuyan, onu **زُبْرَةٌ**’nin değil, ↓ **زَبُورٌ**’un çoğulu yapar; çünkü **فُعْلَةٌ** vezni çoğulda **فُعُلٌ** veznini almaz; ve mânası: Dinlerini çeşitli kitaplar [üzerine] bina ettiler: ve **زُبَرٌ**, **زُبْرَةٌ**’nin çoğuludur: yahut o, ↓ **زَبُورٌ**’un da çoğulu olabilir; aslı **زُبُرٌ** iken ondan değiştirilmiştir; tıpkı Araplardan bazılarının, aslı ve kıyasen **جُدُدٌ** olan **جَدِيدٌ**’in çoğulu için **جُدَدٌ** demeleri gibi; aynı tarzda, kişinin **رُكَبَاتٌ** demesi **رُكُبَاتٌ** yerine, ve **غُرَفَاتٌ** demesi **غُرُفَاتٌ** yerine: ve bu görüş, AA’nın **زُبُرًا** ve **زُبْرًا** ve **زُبَرًا** kıraatlerini caiz görmesiyle güçlenir; **زُبْرًا**, **زُبُرًا**’nın kısaltmasıdır; tıpkı **عُنْقٌ**’un **عُنُقٌ**’tan olması gibi. (IB, TA.) ― -b2- Demircinin örsü. (K) (TA.) -A2- Sırtın boyna yakın üst kısmı; yahut iki kürek kemiği arasındaki kısım; yahut boynun omurgaya birleştiği yer; **كَاهِلٌ** ile eşanlamlı: (K:) yahut **كَاهِل**’in yeri: (S:) yahut **كَاهِل**’den yükselen belirli bir şey: (TA:) bu mânada çoğulu **أَزْبَارٌ**; yahut bu, çoğulun çoğuludur; sanki **زُبَرٌ**’ün çoğuluymuş gibi; ve bu da bu mânada **زُبْرَةٌ**’nin çoğuluymuş gibi. (TA.) Şöyle denir: **شَدَّ لِلْأَمْرِ زُبْرَتَهُ** O, iş için **كَاهِل**’ini ve sırtını güçlendirdi. (TA.) ― -b2- Yine, buradan, (S,) Aslanın iki kürek kemiği arasındaki kıl yığını yahut kütlesi; (S, **لبد** maddesinde;) [aslanın yelesi;] aslan vb.’nin iki kürek kemiği arasındaki kıl topluluğu, (Lth, A, K) (K,) yahut yukarıda açıklanan **كَاهِل** yerinin üzerinde ve aslanın dirseklerinin üzerinde; (Lth, A;) ve benzer şekilde toplanmış her türlü kıl. (Lth, TA.) ― -b3- Ve [buradan,] **الزُّبْرَةُ** (mecaz:) belirli bir yıldız kümesi; (K;) iki parlak yıldız [d ve q], (S, K,) **كَاهِل**’de [yahut boyna yakın sırt kısmında], (K,) yahut bunlar Aslan burcunun iki **كَاهِلَانِ**’ıdır, (S,) (S, K;) Ay menzillerinden bir [yani On Birinci] menzil: (S, K:) [ayrıca **الخَرَاتَانِ** diye de adlandırılır: bu kelimeye bak: ve **مَنَازِلُ القَمَرِ**’e bak, **نزل** maddesinde:] Yemen lehçesindendir. (TA.) [Bu tasvir, bugün çizildiği şekliyle takımyıldıza uygulanırsa yanlıştır; fakat Arapların çizdiği şekle uygulanırsa şüphesiz doğrudur. Kzw, Aslan tasvirinde, bunların iki yıldız olduğunu söyler: karında ve kalça kemiğinin çıkıntılı kısmında.] ― -b4- Yine Herhangi bir hayvanın göğsü; yahut onun üst kısmından çıkıntı yapan yer (eşanlamlı: **صُدْرَةٌ**). (TA.)

**زِبِرٌّ**
**زِبِرٌّ** ذ , aslana nispetle, (S, TA,) ve adama nispetle, (TA,) Güçlü: (AA, S, K, TA;) ayrıca ↓ **زَبْرٌ**. (K.)

**زَبُورٌ**
**زَبُورٌ** ذ : **زِبْرٌ**’e bak, dört yerde; ve **زُبْرَةٌ**’ye bak, iki yerde.

**زَبِيرٌ**
**زَبِيرٌ** ذ : **زِبْرٌ**’e bak. -A2- Koça nispetle, İri yapılı: (Lth, TA:) yahut **زُبْرَةٌ**’de [bk.] büyük; yahut sıkı yapılı. (TA.) ― -b2- Adama nispetle, Güçlü: ve ayrıca akılda keskin, sivri yahut çabuk; zeki, kurnaz, maharetli, bilen yahut anlayışlı. (TA.) -A3- Yine Bir musibet yahut felâket; (Fr, K;) ve bunun gibi ↓ **زَوْبَرٌ**, (Mohammad İbn-Habeeb, TA,) aşağıda **زِئْبِرٌ** maddesinde zikredilen İbn-Ahmar’ın bir beytinde bu mânada kullanıldığı söylenmiştir. (TA.) -A4- Ve Siyah çamur; yahut siyah pis kokulu çamur. (Sgh, K.)

**زَأْبَرٌ**
**زَأْبَرٌ** ذ : bir sonraki paragrafa bak.

**زُؤْبُرٌ**
**زُؤْبُرٌ** ذ : bir sonraki paragrafa bak.

**زِئْبِرٌ**
**زِئْبِرٌ** ذ (S, ve K’de **زأبر** maddesinde, CK’de [yanlışlıkla] **زِئْبَر** yazılmıştır,) ve **زِئْبُرٌ**, (S, K,) bazen böyle telaffuz edilir, (S,) yahut IJ ve ISd’nin zikrettiği bu şekil yanlıştır, (K, * TA,) ve ↓ **زُؤْبُرٌ** ve ↓ **زُوبُرٌ** ve ↓ **زَوْبَرٌ**, (K, **زأبر** ve **زبر** maddelerinde,) ayrıca **زَغْبَرٌ** yahut **زِغْبَرٌ** (K’nin **زغبر** maddesindeki iki farklı nüshada) yahut **زِغْبِرٌ** (K’nin başka bir nüshasında ve O ile TA’da aynı maddede) ve **زَغْبُرٌ** (o maddede K’nin bir nüshasına göre) yahut **زِغْبُرٌ**, (O ve TA’da o maddede, ve K’nin bir nüshasına göre de böyle,) [Bir elbisenin yahut kumaş parçasının yüzeyindeki tüylenmiş, havlı madde;] yeni bir elbisenin yahut kumaş parçasının yüzeyinde olan, [**خَزّ** denilen kumaş türünün] yüzeyinde olana benzer şey; (S, TA;) **خَزّ**’ın ve bir **قَطِيفَة**’nin ve her elbisenin yahut kumaş parçasının **زِئْبِر**’i; (Lth, TA;) bir elbisenin yahut kumaş parçasının **زغبر**’i; (AZ, TA;) yahut bir elbisenin yahut kumaş parçasının **دَرْز**’inden [bk.; burada hav, yahut tüylenmiş madde mânasında] görünen şey. (IJ, K.) [Buradan] şöyle denir: **ذَهَبَتِ الأَيَّامُ بِطَرَاوَتِهِ وَنَفَضَتْ زِئْبِرَهُ** (mecaz:) [lafzen: Günler onun tazeliğini götürdü ve havını silkeledi]; yani: yaşı ihtiyarladı. (A, TA.) Ve ↓ **أَخَذَهُ بِزَوْبَرِهِ** (S, A, K) ve ↓ **زَأْبَرِهِ** (S, K) ve ↓ **زَبَرِهِ**, (K,) ayrıca **زَغْبَرِهِ**, (S, ve K * **زغبر** maddesinde,) ve ↓ **زَنَوْبَرِهِ**, K’de yanlış olarak **زَبَوْبَرِهِ** yazılmıştır, (TA,) (mecaz kabul edilerek:) O, onu bütünüyle aldı, (S, A, K,) ondan hiçbir şey bırakmadan. (S.) İbn-Ahmar der ki,
وَاـِنْ قَالَ عَاوٍ مِنْ مَعَدٍّ قَصِيدَةً
بِهَا جَرَبٌ عُدَّتْ عَلَىَّ بِزَوْبَرَا
yani (mecaz kabul edilerek:) [Ve eğer Ma‘add’dan bir uluyan, içinde kusur bulunan bir kaside söylerse,] o, bütünüyle bana nispet edilir, (S, * L,) ben onun yazarı olmadığım hâlde: (L:) son kelime, Aboo-‘Alee [El-Fárisee]’ye göre, kaside için özel isim yapıldığı için gayr-i munsariftır; böylece belirli olma ve müenneslik vasıflarını birleştirmiş olur: IJ’nin bir sorusuna cevap olarak böyle söylemiştir: fakat bazıları, o kelimenin orada “bir musibet yahut felâket” mânasına geldiğini söyler: ve IB der ki: O, müennes bir köpek (كلبة [bu bir yanlış yazım değilse]) için özel isimdir. (TA. [S’nin bir nüshasında bu beytin yalnız son üç kelimesini buluyorum: başka bir nüshada şöyle başlar: **اـِذَا قَالَ غَاوٍ مِنْ تَنُوخَ**: TA’da birinci okunuş verilmiştir; ancak **غَاوٍ**, **عَاوٍ** yerine konmuştur.]) Yine şöyle denir: ↓ **رَجَعَ بِزَوْبَرِهِ** (mecaz kabul edilerek:) O, eli boş döndü yahut başarısız oldu; (TA;) hiçbir şey elde etmeden; (K, TA;) ve ihtiyacını gidermeden. (TA.)

**زَوْبَرٌ**
**زَوْبَرٌ** ذ : **زَبِيرٌ**’e bak: -A2- ve ayrıca **زِئْبِرٌ**’e de bak, dört yerde.

**زُوبُرٌ**
**زُوبُرٌ** ذ : **زِئْبِرٌ**’e bak.

**زَنْبَرِىٌّ**
**زَنْبَرِىٌّ** ذ : **زنبر** maddesine bak.

**زِنْبَارٌ**
**زِنْبَارٌ** ذ : **زنبر** maddesine bak.

**زُنْبُورٌ**
**زُنْبُورٌ** ذ : **زنبر** maddesine bak.

**أَخَذَهُ بِزَنَوْبَرِهِ**
**أَخَذَهُ بِزَنَوْبَرِهِ** ذ : **زِئْبِرٌ**’e bak.

**أَزْبَرُ**
**أَزْبَرُ** ذ ve ↓ **مَزْبَرَانِىٌّ** (ikincisi K’nin [bazı] nüshalarında [hepsinde değil; zira CK’de yukarıdaki gibi yazılmıştır] **مُزْبِرٌ** yazılmıştır; bu bir hatadır, TA) **زُبْرَةٌ**’de [bk.] büyük: (S, K:) birincisi adama, ikincisi aslana nispetle: (S:) yahut ISd’ye göre, Khálid İbn-Kulthoom’un ikincisinin aslana nispetle bir sıfat olduğunu söylemesi hatadır; doğru kelime **مَرْزُبَانِىٌّ**’dir: birincinin müennesi **زَبْرَآءُ**’dır. (TA.) ― -b2- Yine birincisi, Rahatsız edici yahut incitici. (Sgh, K.) ― -b3- **قَدْ هَاجَتْ زَبْرَآءُ** [Zebrà coştu], (S,) yahut **هَاجَتْ زَبْرَآؤُهُ** “Onun öfkesi coştu”, bu hâl vuku bulduğunda herhangi bir adam hakkında söylenir: (TA:) [denilmiştir ki] Zebrà, El-Ahnaf İbn-Keys’in gürültücü ve ağzı bozuk bir câriyesiydi; öfkelendiğinde o, **قد هاجت زبرآء** derdi; ve bu bir darb-ı mesel oldu. (S, TA.)

**تَزْبِرَةٌ**
**تَزْبِرَةٌ** ذ : 1’e bak.

**مِزْبَرٌ**
**مِزْبَرٌ** ذ Yazı kamışı; (S, A, K, TA;) kendisiyle yazılan kamış. (TA.)

**مَزْبَرَةٌ**
**مَزْبَرَةٌ** ذ : **زنبر** maddesine bak.

**مَزْبَرَانِىٌّ**
**مَزْبَرَانِىٌّ** ذ : **أَزْبَرُ**’e bak.

**بِئْرٌ مَزْبُورَةٌ**
**بِئْرٌ مَزْبُورَةٌ** ذ Taşlarla kaplanmış yahut içten taşlarla duvarlanmış kuyu. (S.) ― -b2- Ayrıca **زَبْرٌ**’e de bak.

**مُزَأْبِرٌ**
**مُزَأْبِرٌ** ذ ve **مُزَأْبَرٌ** (S, K) ve ↓ **مُزَوْبِرٌ** ve ↓ **مُزَيْبِرٌ**, yahut ↓ **مُزَوْبَرٌ** ve ↓ **مُزَيْبَرٌ**, (K’nin farklı nüshalarına göre,) üçüncü ve dördüncü ve beşinci ve altıncı, Fr tarafından birinci ve ikincinin lehçe varyantları olarak söylenmiştir, (Sgh, TA,) Üzerinde hav (**زِئْبِر**) bulunan elbise yahut kumaş parçası: (S, K:) [yahut ikincisi ve beşincisi ve altıncısı, havı dışarı çıkarılmış olan:] yahut birincisi, adama nispetle kullanılır [havını dışarı çıkarttıran mânasında; üçüncü ve dördüncü de böyledir]: ve ikincisi, elbiseye yahut kumaş parçasına nispetle [yukarıda açıklanan ikinci mânada; beşinci ve altıncı da böyledir]. (TA.)

**مُزَوْبَرٌ**
**مُزَوْبَرٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak.

**مُزَيْبَرٌ**
**مُزَيْبَرٌ** ذ : bir önceki paragrafa bak.
