# زبع — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%B9/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%A8%D8%B9/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%B9.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: زبع

باب العين و الزاي والباء معهما
ع ز ب- ز ع ب- ز ب ع- ب ز ع مستعملات ع ب ز- ب ع ز مهملان
عزب:
عَزبَ يَعْزُبُ عُزُوبةً فهو عَزَبٌ.
والمِعْزابَةُ: الذي طالت عُزُوبتُه حتى ماله في الأهل من حاجة والمِعْزابَةُ: الذي يَعْزُب بعيره، ينقطع به عن الناس إلى الفلوات.
وليس في التصريف مِفْعالة غير هذه الكلمة. وقالوا: معزابةٌ توكيد النعت، وكذلك الهاء توكيد في النسابة ونحوها. ويقال: أُدْخِلَتِ الهاءُ في هذا الضّربِ من نعوتِ الرّجالِ، لأنّ النّساءَ لا يُوصَفْنَ بهذه النعوت.
وأعْزَبَ فلانٌ حلمَهُ وعَقْلَهُ ، أي: أذهبه. وعزبَ عنه حلْمُهُ، أي: ذهب.
عَزَبَ يَعْزُبُ عُزُوباً.
وكلُّ شيءٍ يَفُوتُك حتى لا تقدر عليه فقد عَزَبَ عنك، ولا يَعْزُبُ عن الله شيءٌ.
والعازبُ من الكَلأَ: البعيدُ المطلب. قال ابو النجم:
وعازب نوّر في خسلائه
في مقفر الكمأة من جنائه
وأَعْزَبَ القومُ: أصابوا عازِباً من الكلأ.
ويقال: العازبُ: ما لم يُرْعَ قطّ.
زعب:
الزّاعبيّةُ:الرماحُ المنسوبةُ، ولا يُعْلَمُ الزّاعبُ أرجلٌ هو أم بلدٌ. قال:
والزّاعبيّة يَنْهلون صدورَها
والأزْعَبُ: ضرب من الأوتار جيد: قال قيس بن الإطنابة:
كما طنّتِ الأَزْعَبُ المحصد
أنّث طنّت، لأنّه ردّه على طَنَّةٍ واحدة.
والتَّزعُّبُ: من النّشاطِ والسُّرعة.
والزّاعب: الهادي السَّيَّاحُ في الأرض. قال ابن هرمة:
يكادُ يَهلِكُ فيها الزَّاغبُ الهادي
وزَعَبْتُ الإناءَ والقِربةَ زَعْبا إذا ملأته، ويقال: إذا احتملتها وهي مملوءة.
والرّجلُ يَزْعَبُ المرأةَ إذا ملأ فَرْجَها بفَرْجه من ضِخَمِه.
وزَعَبْتُ له من مالي زَعْبَةً، أي: قطعت له قليلا من كثير.
زبع:
الزّوبَعَةُ: اسمُ شيطانٍ، ويُكْنَى الإعصارُ أبا زَوْبعة حين يدوم ثم يرتفعُ إلى السَّماء ساطعاً، يقال فيه شيطان مارد.
وتَزَبَّع فلانٌ: تهيأ للشَّرّ. قال متمم بن نويرة:
وإن تلقَهُ في الشَّرْبِ لا تَلْقَ فاحشاً		على القوم ذا قاذورة مُتَزَبِـعـا
بزع:
بَزُعَ الغلام بَزاعةً فهو بَزيعٌ، وجاريةٌ بزيعةٌ يوصَفُ بالظّرافة والملاحة وذكاء القلب، لا يقال إلا للأحداث.
وتَبَزَّعَ الشّرُّ أي: هاج وأَرْعَدَ ولما يقع. قال:
إنا إذا أمر العدى تبزّعا
وأجمعت بالشرّ أن تلفّعا
وبَوْزَع رملةٌ لبني سعد. قال:
برملِ يرنا وبرملِ بوزعا
وبَوْزَعُ: من أسماء النساء.

### Türkçe

باب **العين** و **الزاي** و**الباء** معهما
**ع ز ب**- **ز ع ب**- **ز ب ع**- **ب ز ع** kullanılandır; **ع ب ز**- **ب ع ز** ihmâl edilmiştir.

**عزب**:
**عَزبَ يَعْزُبُ عُزُوبةً فهو عَزَبٌ**.
Ve **المِعْزابَةُ**: bekârlığı uzamış olan; nihayet ailesinde kendisi için bir ihtiyaç kalmamış olan. Ve **المِعْزابَةُ**: devesi uzaklaşan; onunla insanlardan kopup çöllere giden kimse.
Ve tasrîfte bu kelimeden başka **مِفْعالة** yoktur. Ve dediler ki: **معزابةٌ** sıfatın te’kîdidir; yine **الهاء** da **النسابة** ve benzerlerinde te’kîddir. Ve denir ki: Bu tür erkek nitelemelerine **الهاء** sokulmuştur; çünkü kadınlar bu nitelemelerle nitelenmezler.
Ve falan kimse aklını ve hilmini **أعْزَبَ** etti; yani onu giderdi. Ve ondan hilmi **عزبَ**; yani gitti.
**عَزَبَ يَعْزُبُ عُزُوباً**.
Ve sana yetişmeyip de artık ona güç yetiremediğin her şey senden **عَزَبَ** olmuştur; Allah’tan hiçbir şey **يَعْزُبُ** olmaz.
Ve ottan **العازبُ**: istenmesi uzak olan (uzak talep edilen)dir. Ebû’n-Necm dedi ki:
وعازب نوّر في خسلائه
في مقفر الكمأة من جنائه
Ve kavim **أَعْزَبَ** etti: ottan **عازِباً**a rastladılar.
Ve denir ki: **العازبُ**: hiç otlatılmamış olan şeydir.

**زعب**:
**الزّاعبيّةُ**: nisbetli mızraklardır; **الزّاعبُ**un bir adam mı yoksa bir belde mi olduğu bilinmez. Dedi ki:
والزّاعبيّة يَنْهلون صدورَها
Ve **الأزْعَبُ**: iyi bir tür kirişlerdendir. Kays b. el-İtnâbe dedi ki:
كما طنّتِ الأَزْعَبُ المحصد
**طنّت**i müennes yaptı; çünkü onu tek bir **طَنَّةٍ**a döndürdü.
Ve **التَّزعُّبُ**: canlılık ve süratten (olandır).
Ve **الزّاعب**: yeryüzünde dolaşan yol gösterici seyyâhtır. İbn Hirma dedi ki:
يكادُ يَهلِكُ فيها الزَّاغبُ الهادي
Ve kabı ve kırbayı doldurduğumda onları **زَعَبْتُ**; ve denir ki: dolu iken onları yüklendiğimde.
Ve adam, büyüklüğünden dolayı ferciyle onun fercini doldurduğunda kadını **يَزْعَبُ** eder.
Ve malımdan ona bir **زَعْبَةً** **زَعَبْتُ**; yani çoktan ona az bir şey kestim.

**زبع**:
**الزّوبَعَةُ**: bir şeytanın adıdır; kasırgaya, devam edip sonra parlayarak göğe yükseldiğinde **أبا زَوْبعة** künyesi verilir; onda “azgın şeytan” denir.
Ve falan kimse **تَزَبَّع** etti: şerre hazırlandı. Mütemmim b. Nüveyre dedi ki:
وإن تلقَهُ في الشَّرْبِ لا تَلْقَ فاحشاً		على القوم ذا قاذورة مُتَزَبِـعـا

**بزع**:
**بَزُعَ** oğlan **بَزاعةً** (oldu); o da **بَزيعٌ**dur; ve **بزيعةٌ** bir cariye: zarafet, güzellik ve kalbin zekâsıyla nitelenir; ancak gençler için söylenir.
Ve **تَبَزَّعَ** şer: yani kabardı ve gürledi; hâlbuki henüz vuku bulmadı. Dedi ki:
إنا إذا أمر العدى تبزّعا
وأجمعت بالشرّ أن تلفّعا
Ve **بَوْزَع**: Benî Sa‘d’a ait bir kumluktur. Dedi ki:
برملِ يرنا وبرملِ بوزعا
Ve **بَوْزَعُ**: kadın adlarındandır.
