# زبع — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%B9/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%A8%D8%B9/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%B9.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: زبع

الزَّبْعُ: أَصل بِناء التَّزَبُّعِ، والتَّزَبُّع: سُوء الخُلُق. والمُتزَبِّعُ: الذي يُؤْذِي الناس ويُشارُّهم؛ قال العجاج: وإِنْ مُسِيءٌ بالخَنَى تَزَبَّعا،
فالتَّرْكُ يَكْفِيكَ اللِّئامَ اللُّكَّعا
والمتَزبِّعُ: المُعَرْبِدُ؛ قال مُتَمِّمُ بنُ نُوَيرةَ يرثي أَخاه: وإِن تَلْقَه في الشُّرْبِ، لا تَلْقَ فاحِشاً،
علَى الكأْسِ، ذَا قازُوزةٍ مُتَزَبِّعا
والتَّزَبُّعُ: التَّغَيُّظُ كالتَّزَعُّبِ. وتَزَبَّعَ الرجلُ أَي تَغَيَّظَ. وفي الحديث: أَن معاوية عزل عمرو بن العاص عن مصر فضَرب فسْطاطَه قريباً من فسطاطِ معاوية وجعل يَتَزَبَّعُ لمعاوية؛ قال أَبو عبيد: التزبع هو التغيظ، وكل فاحش سيء الخلق متزبع. وقال أَبو عمرو: الزَّبِيعُ المُدمْدِمُ في غضَب، وهو المُتَزَبِّع. وفي النهاية: التزَبُّعُ التغير وسُوء الخُلُق وقِلَّة الاستقامة كأَنه من الزَّوْبَعةِ الرّيحِ المعروفة، والزَّوابِعُ: الدواهي.
والزَّوْبَعُ والزَّوْبَعةُ: ريح تدور في الأَرض لا تَقْصِد وجْهاً واحداً تحمل الغُبار وترتفع إِلى السماء كأَنه عمود، أُخِذَت من التَّزَبُّع، وصبيان الأَعراب يكنون الإِعصار أَبا زَوْبَعةَ يقال فيه شيطان مارد. وزَوْبَعةُ: اسم شيطان مارد أَو رئيس من رؤساء الجن؛ ومنه سمي الإِعصار زوبعة. ويقال أُمّ زَوْبَعة، وهو أَحد النفر التسعة أَو السبعة الذين قال الله عز وجل فيهم: وإِذ صرفنا إِليك نفراً من الجن يستمعون القرآن. وروى الأَزهري عن المفضل: الزَّوْبَعةُ مِشْيةُ الأَجرد، قال: ولا أَعتمد هذا الحرف ولا أَحقُّه.
وزِنْباعٌ، بكسر الزاي: اسم رجل وهو أَبو رَوْحِ ابن زِنْباعٍ الجُذامِيّ. ويقال للقصير الحقير: زوبع؛ قال رؤبة:
ومَنْ هَمَزْنا عِزَّه تَبَرْكَعا،
على اسْتِه، زَوْبَعةً أَو زَوْبَعا
قال ابن بري: صوابه رَوْبعةً
(* قوله «صوابه روبعة» بالراء في القاموس
ما يؤيده ونصه: والروبع للقصير الحقير بالراء المهملة لا غير وتصحف على الجوهري في اللغة وفي المشطور الذي أنشده مختلاً مصحفاً وهو لرؤبة والرواية:
ومن همزنا عظمه تلعلعا
ومن أبحنا عزه تبركعا
على استه روبعة أو روبعا)
أَو رَوبعا، بالراء، وقد ذكر.

### Türkçe

**الزَّبْعُ**: **التَّزَبُّعِ** yapısının aslıdır; **التَّزَبُّع**: huyun kötülüğüdür.
Ve **المُتزَبِّعُ**: insanlara eziyet eden ve onlarla çekişen kimsedir; el-A‘câc dedi ki:
وإِنْ مُسِيءٌ بالخَنَى تَزَبَّعا،
فالتَّرْكُ يَكْفِيكَ اللِّئامَ اللُّكَّعا
Ve **المتَزبِّعُ**: azgınlık eden kimsedir; Mütemmim b. Nüveyre kardeşine mersiye söylerken dedi ki:
وإِن تَلْقَه في الشُّرْبِ، لا تَلْقَ فاحِشاً،
علَى الكأْسِ، ذَا قازُوزةٍ مُتَزَبِّعا
Ve **التَّزَبُّعُ**: **التَّزَعُّبِ** gibi öfkelenmedir. Ve **تَزَبَّعَ** adam, yani öfkelendi. Ve hadiste: Muâviye, Amr b. el-Âs’ı Mısır’dan azletti de çadırını Muâviye’nin çadırına yakın kurdu ve Muâviye’ye karşı **يَتَزَبَّعُ** etmeye başladı; Ebû Ubeyd dedi ki: **التزبع** öfkelenmedir; her çirkin, kötü huylu kimse **متزبع**dır. Ebû Amr dedi ki: **الزَّبِيعُ** öfke içinde homurdanan kimsedir; o, **المُتَزَبِّع**dır. Ve en-Nihâye’de: **التزَبُّعُ** değişme ve huyun kötülüğü ve doğruluğun azlığıdır; sanki bilinen rüzgâr **الزَّوْبَعةِ**’den alınmıştır; ve **الزَّوابِعُ**: belâlardır.

Ve **الزَّوْبَعُ** ve **الزَّوْبَعةُ**: yerde dönen, tek bir yöne yönelmeyen, tozu taşıyan ve göğe yükselen, sanki bir sütunmuş gibi olan bir rüzgârdır; **التَّزَبُّع**’dan alınmıştır. Ve bedevîlerin çocukları kasırgayı **أَبا زَوْبَعةَ** diye kinayelerle adlandırırlar; onun hakkında “azgın bir şeytandır” denir.
Ve **زَوْبَعةُ**: azgın bir şeytanın adı yahut cin reislerinden bir reisin adıdır; bundan dolayı kasırgaya **زوبعة** adı verilmiştir. Ve **أُمّ زَوْبَعة** denir; o, Allah عز وجل’nin haklarında “Ve hani cinlerden bir topluluğu sana yöneltmiştik, Kur’an’ı dinliyorlardı” buyurduğu dokuz yahut yedi kişiden biridir. El-Ezherî, el-Mufaddal’dan rivayet etti: **الزَّوْبَعةُ** **الأَجرد**’in yürüyüşüdür; dedi ki: Bu harfe güvenmem ve onu sahih saymam.

Ve **زِنْباعٌ**, **الزاي**’ın kesresiyle: bir adamın adıdır; o, Cüzâmî İbn Zِنْباع’ın oğlu Ebû Ravh’tır. Ve kısa, değersiz kimseye **زوبع** denir; Ru’be dedi ki:
ومَنْ هَمَزْنا عِزَّه تَبَرْكَعا،
على اسْتِه، زَوْبَعةً أَو زَوْبَعا
İbn Berrî dedi ki: doğrusu **رَوْبعةً**’dır
(* “Doğrusu روبعة’dir” sözü: Kāmûs’ta **الراء** ile olanı bunu destekler; metni: “**الروبع** kısa, değersiz kimse içindir; **الراء**’ın ihmâl edilmişiyle başkası değil; Cevherî’de Lugat’ta tashîf edilmiştir; ve onun okuduğu yarım beyitte bozuk, tashîf edilmiş olarak gelmiştir; o, Ru’be’nindir; rivayet:
ومن همزنا عظمه تلعلعا
ومن أبحنا عزه تبركعا
على استه روبعة أو روبعا)
yahut **رَوبعا**, **الراء** ile; ve zikredilmiştir.
