# زبل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%A8%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: زبل

الزَّبْل، بالكسر: السِّرْقِين وما أَشبهه، وحكى اللحياني: أَخذوا زَبَلاتهم. قال ابن سيده: فلا أَدري أَيّ شيء جمع. وفي الحديث: أَن امرأَة نَشَزَت على زوجها فَحَبسها في بيت الزِّبْل؛ هو بالكسر السِّرْجِين، وبالفتح مصدر زَبَلْت الأَرض إِذا أَصلحتها بالزِّبْل. وزَبَل الأَرضَ والزرعَ يَزْبِله زَبْلاً: سَمَّدَه. والمَزْبَلة والمُزْبُلة، بالفتح والضم: مُلْقاه. والزِّبال، بالكسر: ما تَحْمِل النَّمْلة بفيها، وما أَصاب منه زِبالاً وزُبَالاً أَي شيئاً؛ قال ابن مقبل يصف فَحْلاً: كَريم النِّجار حَمَى ظَهْرَهُ،
فلم يُرْتَزأْ بركوب زِبَالا
وما أَغْنَى عنه زَبَلة أَي زِبالاً. وما في السِّقَاء والإِناء والبئر زُبَالة أَي شيء، وبها سُمِّيت زُبَالة: منزلة من مناهل طريق مكة. والزَّبِيل والزِّنْبِيل: الجِراب، وقيل الوِعاء يُحْمل فيه، فإِذا جَمَعوا قالوا زَنابيل، وقيل: الزِّنْبِيل خطأ وإِنما هو زَبِيل، وجمعه زُبُل وزُبْلان.
والزَّأْبَل: القصير؛ قال:
حَزَنْبَل الحِضْنَيْن فَدْم زَأْبَل
والزَّبِيل: القُفَّة، والجمع زُبُل. الجوهري: الزَّبِيل معروف فإِذا كسَرته شدَّدت فقلت زِبِّيل أَو زِنْبِيل، لأَنه ليس في الكلام فَعْليل، بالفتح. وزَبَلْت الشيءَ وازْدَبَلْته: احتملته، وكذلك زَمَلْته وازْدَمَلْته.
والزُّبْلة: اللُّقمة. والزُّبْلة: النَّيْلة
(* قوله «والزبلة النيلة»
كذا في الأصل، ورمز له بعلامة التوقف، وفي ترجمة نيل من القاموس: وما أصاب نيلاً ونيلة أي شيئاً).
وزُبْلان وزُبَالة: موضع. وزُبَالة بن تميم: أَخو عمرو بن تميم؛ قال ابن الأَعرابي: لهم عَدَدٌ وليسوا بكثير؛ قال أَبو ذؤيب:
لا تأْمَنَنَّ زُبَالِيًّا بذِمَّتِه،
إِذا تَقَنَّع ثوبَ الغَدْر وأْتَزرا

### Türkçe

**الزَّبْل**، esre ile: **السِّرْقِين** ve ona benzeyen şey; ve el-Lihyânî nakletti: “Onlar **زَبَلاتهم**’lerini aldılar.” İbn Sîde dedi: “Artık bilmiyorum, hangi şeyin çoğuludur.” Ve hadiste: “Bir kadın kocasına karşı **نَشَزَت** etti de onu **بيت الزِّبْل**’de hapsetti”; o, esre ile **السِّرْجِين**’dir; fetih ile ise **زَبَلْت الأَرض**’in masdarıdır; **بالزِّبْل** ile onu ıslah ettiğin zaman. Ve **زَبَل الأَرضَ** ve **الزرعَ**’ı, onu **يَزْبِله** **زَبْلاً**: onu gübreledi. Ve **المَزْبَلة** ve **المُزْبُلة**; fetih ve damme ile: atıldığı yer. Ve **الزِّبال**; esre ile: karıncanın ağzında taşıdığı şey; ve ondan **زِبالاً** ve **زُبَالاً** isabet eden: yani bir şey; İbn Mukbil bir aygırı vasfederek dedi:
كَريم النِّجار حَمَى ظَهْرَهُ،
فلم يُرْتَزأْ بركوب زِبَالا
Ve ona **زَبَلة** (yani **زِبالاً**) hiçbir fayda vermedi. Ve kırbada, kapta ve kuyuda **زُبَالة**: yani bir şey; ve onunla **زُبَالة** isimlendirildi: Mekke yolunun menzillerinden bir menzil. Ve **الزَّبِيل** ve **الزِّنْبِيل**: torba; ve “içinde taşınan kap” denildi; artık topladıkları zaman “**زَنابيل**” derler; ve “**الزِّنْبِيل** hatadır, ancak o **زَبِيل**’dir” denildi; onun çoğulu **زُبُل** ve **زُبْلان**’dır.

Ve **الزَّأْبَل**: kısa boylu; dedi ki:
حَزَنْبَل الحِضْنَيْن فَدْم زَأْبَل

Ve **الزَّبِيل**: sepet; çoğulu **زُبُل**. el-Cevherî: **الزَّبِيل** bilinen (bir şey)dir; artık onu kırdığın zaman şeddelersin de **زِبِّيل** yahut **زِنْبِيل** dersin; çünkü الكلام’da fetih ile **فَعْليل** yoktur. Ve **زَبَلْت الشيءَ** ve **ازْدَبَلْته**: onu yüklendim; ve aynı şekilde **زَمَلْته** ve **ازْدَمَلْته**.

Ve **الزُّبْلة**: lokma. Ve **الزُّبْلة**: **النَّيْلة**
(* “**والزبلة النيلة**” sözü: asılda böyle; ona durak işaretiyle rumuz verdi; ve Kāmûs’un **نيل** maddesinde: “**وما أصاب نيلاً ونيلة أي شيئاً**”: yani bir şey.)

Ve **زُبْلان** ve **زُبَالة**: yer. Ve **زُبَالة بن تميم**: **عمرو بن تميم**’in kardeşidir; İbnü’l-A‘râbî dedi: “Onların sayısı vardır, fakat çok değillerdir”; Ebû Züeyb dedi:
لا تأْمَنَنَّ زُبَالِيًّا بذِمَّتِه،
إِذا تَقَنَّع ثوبَ الغَدْر وأْتَزرا
