# زبي — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D9%8A/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%A8%D9%8A/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D9%8A.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: زبى

زَبَاهُ
1 زَبَاهُ ذ , aor. يَزْبِيهِ, (S, K,) inf. n. زَبْىٌ, (S,) i. q. حَمَلَهُ [He bore it, carried it, took it up and carried it, conveyed it, &c.]; (S, K;) namely, a thing; (S;) as also ↓ اِزْدَبَاهُ; thus accord. to the T and S and M; (TA; [accord. to one of my copies of the S, i. q. احتملهُ, which is often syn. with حَمَلَهُ];) or ↓ أَزْبَاهُ; thus in the copies of the K: (TA:) or the first and ↓ last signify he bore upon his back a heavy burden: (JM:) and hence the saying of Kaab, بِذٰلِكَ ↓ فَقُلْتُ لَهُ كَلِمَةً أُزْبِيهِ (JM, TA) i. e. [(assumed tropical:) And I said to him a saying,] disquieting, or disturbing, him, (JM, TA, *) [by reason of that:] because, when a thing is borne, or carried, it is removed from its place. (JM.) ― -b2- Also, (K,) aor. and inf. n. as above, (TA,) He drove, urged, or incited, him; (K, TA;) and so ↓ زبّاهُ, (K,) inf. n. تَزْبِيَةٌ; (TA;) and ↓ ازدباه. (K.) [And i. q. دَعَاهُ.] You say, مَا زَبَاهُمْ اـِلَى هٰذَا, i. e. مَا دَعَاهُمْ اـِلَيْهِ [What drew, led, induced, caused, constrained, or drove, them to this? or What hath led, &c.?]. (JM, TA.) And ↓ زَبَّى لَهُ شَرًّا, inf. n. تَزْبِيَةٌ, i. e. دَعَاهُ [He drew, or caused, evil to him]. (TA.) And لَهُ ↓ زَبَّيْتُ, inf. n. تَزْبِيَةٌ, I prepared [app. evil] for him. (TA.) And زَبَاهُ بِشَرٍّ, (K, TA,) or بِمَكْرُوهٍ, (TA,) He smote him with evil. (K, TA.)

زبّى
2 زبّى ذ , inf. n. تَزْبِيَةٌ, accord. to the K, He spread flesh-meat upon a زُبْيَة as meaning a hill, or an elevated piece of ground, which the water did not overflow: but accord. to ISd, he threw flesh-meat into a زُبْيَة as meaning a hollow dug in the ground, in which one roasts, or broils, for himself, and bakes bread. (TA.) ― -b2- See also 5. ― -b3- And see 1, in three places.

4 أَزْبَىَ see 1, in three places.

تزبّى زُبْيَةً
5 تزبّى زُبْيَةً ذ He made a pitfall for a lion (S, Mgh, K) or a wolf; (Mgh;) as also ↓ زبّاه, inf. n. تَزْبِيَةٌ. (K.) A rájiz says,

وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ اللَّذْ كِيدَا
كَاللَّذْ تَزَبَّى زُبْيَةً فَاصْطِيدَا
[And by no means be thou of those who have been beguiled; like him who has made a pitfall for a lion or a wolf, and then has himself been trapped]. (S, * Mgh.) ― -b2- And تزبّى فِى الزُّبْيَةِ, accord. to ISd, signifies the same as تَزبَّاهَا [app. in a sense different from that expl. above; meaning He concealed himself from the objects of the chase in the hollow made for that purpose: or he fell into the زُبْيَة, like تَرَدَّى فِى الزُّبْيَةِ]. (TA.)

تزابى
6 تزابى ذ He walked with a stretching of himself, or with an elegant and a proud and selfconceited gait, and with slowness. (T, K, TA.) ― -b2- And He magnified himself; or behaved proudly, haughtily, or insolently; (K, TA;) and disdainfully. (TA.)

اِزْدَبَاهُ
8 اِزْدَبَاهُ ذ : see 1, in two places.

زُبْيَةٌ
زُبْيَةٌ ذ A hill, or an elevated piece of ground, which the water does not overflow: (S, K:) pl. رُبًى. (S, TA.) Hence, (TA,) it is said in a prov., بَلَغَ السَّيْلُ الزُّبَى [The torrent reached the tops of the hills which they do not usually overflow]: (S, TA:) or الزُّبَى is here pl. of الزُّبْيَةُ in the sense next following: [but the meaning is virtually the same:] (Meyd:) the prov. is applied to a thing, or an affair, or a case, exceeding the ordinary bounds or limit. (Meyd, TA.) ― -b2- A pitfall for a lion (S, Mgh, Msb, K) or a wolf (Mgh) &c., (Msb,) dug in a high place, (S, Mgh, Msb,) for which reason it is thus called: (S:) pl. as above. (Msb.) ― -b3- A hollow dug in the ground, in which a sportsman conceals himself [from the objects of the chase]. (TA.) ― -b4- A hollow dug in the ground, in which one roasts, or broils, for himself, and bakes bread. (ISd, TA.) ― -b5- A well: so where it is said in a trad. of an Arab of the desert, تَرَدَّى فِى زُبْيَةٍ [He fell into a well]. (Mgh.) ― -b6- The excavation made by ants; which they make not save in a high place. (TA.) ― -b7- Some include this word among those that have contr. significations. (TA.)

أُزْبِىٌّ
أُزْبِىٌّ ذ Quickness, and briskness, liveliness, or sprightliness: (S, K:) [originally أُزْبُوىٌ,] of the measure أُفْعُولٌ. (S) ― -b2- A certain mode of going, or pace, (S, M, K,) of camels: (M, TA:) accord. to As, أَزَابِىُّ, which is its pl., signifies various modes of going or pace. (S.) ― -b3- Evil: (AZ, S:) or a great evil: (K:) and a great, momentous, or terrible, thing or affair: (AZ, S, K:) pl. as above. (AZ, S.) One says, لَقِيتُ مِنْهُ الأَزَابِىَّ I experienced from him, or it, evils; and great, momentous, or terrible, things. (AZ, S.) ― -b4- And i. q. عَجَبٌ [app. as meaning A wonderful thing]. (TA.) ― -b5- And The sound of a bow; (JM, TA; *) its musical ringing, or plaintive, sound. (JM.)

### Türkçe

**زَبَاهُ**
1 **زَبَاهُ** ذ , muzâri‘ **يَزْبِيهِ**, (S, K,) mastar **زَبْىٌ**, (S,) **حَمَلَهُ** ile aynı mânâdadır [onu taşıdı, yüklendi, kaldırıp taşıdı, nakletti, vb.]; (S, K;) yani bir şey( i ); (S;) bunun gibi ↓ **اِزْدَبَاهُ**; böylece T ve S ve M’ye göre; (TA; [S’nin nüshalarımdan birine göre **احتملهُ** ile aynı mânâdadır; bu da çoğu kez **حَمَلَهُ** ile eşanlamlıdır];) yahut ↓ **أَزْبَاهُ**; K’nin nüshalarında böyledir: (TA:) yahut birincisi ve ↓ sonuncusu, sırtında ağır bir yük taşıdı, mânâsına gelir: (JM:) ve bundan dolayı Ka‘b’ın sözü: بِذٰلِكَ ↓ فَقُلْتُ لَهُ كَلِمَةً **أُزْبِيهِ** (JM, TA) yani [(mecazen varsayılan:) Ve ona bir söz söyledim,] onu huzursuz eden yahut rahatsız eden, (JM, TA, *) [bundan dolayı:] çünkü bir şey taşınınca yahut götürülünce, yerinden kaldırılıp uzaklaştırılır. (JM.) ― -b2- Yine, (K,) muzâri‘ ve mastar yukarıdaki gibi, (TA,) onu sürdü, sevk etti yahut kışkırttı; (K, TA;) ve bunun gibi ↓ **زبّاهُ**, (K,) mastar **تَزْبِيَةٌ**; (TA;) ve ↓ **ازدباه**. (K.) [Ve **دَعَاهُ** ile aynı mânâdadır.] Şöyle dersin: مَا **زَبَاهُمْ** اـِلَى هٰذَا, yani مَا **دَعَاهُمْ** اـِلَيْهِ [Onları buna ne çağırdı/çekti/sevk etti? yahut Onları ne sevk etti, vb.?]. (JM, TA.) Ve ↓ **زَبَّى لَهُ شَرًّا**, mastar **تَزْبِيَةٌ**, yani **دَعَاهُ** [ona kötülüğü çağırdı yahut ona kötülüğü sebep kıldı]. (TA.) Ve لَهُ ↓ **زَبَّيْتُ**, mastar **تَزْبِيَةٌ**, onun için [görünüşe göre kötülük] hazırladım. (TA.) Ve **زَبَاهُ بِشَرٍّ**, (K, TA,) yahut **بِمَكْرُوهٍ**, (TA,) ona kötülükle vurdu. (K, TA.)

**زبّى**
2 **زبّى** ذ , mastar **تَزْبِيَةٌ**, K’ye göre: suyun taşmadığı bir tepe yahut yükselti mânâsındaki bir **زُبْيَة** üzerine et yaydı: fakat ISd’ye göre: kendisi için kızartıp kavurduğu ve ekmek pişirdiği, yerde kazılmış bir çukur mânâsındaki bir **زُبْيَة** içine et attı. (TA.) ― -b2- 5’e de bak. ― -b3- Ve 1’e, üç yerde, bak.

4 **أَزْبَىَ**: 1’e, üç yerde, bak.

**تزبّى زُبْيَةً**
5 **تزبّى زُبْيَةً** ذ Bir aslan için (S, Mgh, K) yahut bir kurt için; (Mgh;) bir çukur tuzak yaptı; bunun gibi ↓ **زبّاه**, mastar **تَزْبِيَةٌ**. (K.) Bir recez şairi der ki,

وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ اللَّذْ كِيدَا
كَاللَّذْ تَزَبَّى زُبْيَةً فَاصْطِيدَا

[Ve sakın aldatılmış olanlardan olma; aslan yahut kurt için bir çukur tuzak yapıp sonra kendisi avlanan kimse gibi]. (S, * Mgh.) ― -b2- Ve **تزبّى فِى الزُّبْيَةِ**, ISd’ye göre, **تَزبَّاهَا** ile aynı mânâya gelir [görünüşe göre yukarıda açıklanandan farklı bir mânâda; yani avın hedeflerinden, bunun için yapılmış oyukta gizlendi: yahut **تَرَدَّى فِى الزُّبْيَةِ** gibi **زُبْيَة**’ye düştü]. (TA.)

**تزابى**
6 **تزابى** ذ Kendini gererek, yahut zarif ve mağrur ve kendini beğenmiş bir yürüyüşle, ve yavaşlıkla yürüdü. (T, K, TA.) ― -b2- Ve kendini büyüttü; yahut kibirli, mağrur yahut küstahça davrandı; (K, TA;) ve küçümseyerek. (TA.)

**اِزْدَبَاهُ**
8 **اِزْدَبَاهُ** ذ : 1’e, iki yerde, bak.

**زُبْيَةٌ**
**زُبْيَةٌ** ذ Suyun taşmadığı bir tepe yahut yükselti: (S, K:) çoğulu **رُبًى**. (S, TA.) Bundan dolayı, (TA,) bir meselde şöyle denir: بَلَغَ السَّيْلُ **الزُّبَى** [Sel, genellikle taşmadığı tepelerin doruklarına ulaştı]: (S, TA:) yahut burada **الزُّبَى**, bir sonraki mânâda **الزُّبْيَةُ**’nin çoğuludur: [fakat mânâ fiilen aynıdır:] (Meyd:) mesel, olağan sınır yahut haddi aşan bir şeye, yahut bir işe, yahut bir duruma uygulanır. (Meyd, TA.) ― -b2- Bir aslan için (S, Mgh, Msb, K) yahut bir kurt için (Mgh) vb., (Msb,) yüksek bir yerde kazılmış, (S, Mgh, Msb,) bir çukur tuzak; bu sebeple böyle adlandırılmıştır: (S:) çoğulu yukarıdaki gibidir. (Msb.) ― -b3- Bir avcının [avın hedeflerinden] gizlendiği, yerde kazılmış bir oyuk. (TA.) ― -b4- Kişinin kendisi için kızartıp kavurduğu ve ekmek pişirdiği, yerde kazılmış bir oyuk. (ISd, TA.) ― -b5- Bir kuyu: nitekim bir bedevî hakkında bir rivayette şöyle denildiği yerde: تَرَدَّى فِى **زُبْيَةٍ** [bir kuyuya düştü]. (Mgh.) ― -b6- Karıncaların yaptığı kazıntı; bunu ancak yüksek bir yerde yaparlar. (TA.) ― -b7- Bazıları bu kelimeyi zıt mânâlı olanlar arasında sayar. (TA.)

**أُزْبِىٌّ**
**أُزْبِىٌّ** ذ Çabukluk, ve çeviklik, canlılık yahut atiklik: (S, K:) [aslında **أُزْبُوىٌ**,] **أُفْعُولٌ** veznindedir. (S) ― -b2- Develerin belirli bir yürüyüş tarzı yahut yürüyüşü: (S, M, K,) (M, TA:) As’a göre, bunun çoğulu olan **أَزَابِىُّ**, çeşitli yürüyüş tarzları yahut yürüyüşler demektir. (S.) ― -b3- Kötülük: (AZ, S:) yahut büyük bir kötülük: (K:) ve büyük, mühim yahut korkunç bir şey yahut iş: (AZ, S, K:) çoğulu yukarıdaki gibidir. (AZ, S.) Şöyle denir: لَقِيتُ مِنْهُ **الأَزَابِىَّ** Ondan, yahut ondan, kötülükler; ve büyük, mühim yahut korkunç şeyler gördüm. (AZ, S.) ― -b4- Ve **عَجَبٌ** ile aynı mânâdadır [görünüşe göre “şaşılacak bir şey” mânâsında]. (TA.) ― -b5- Ve bir yayın sesi; (JM, TA; *) onun nağmeli çınlaması, yahut hüzünlü, sesi. (JM.)
