# زجم — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%85/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%AC%D9%85/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زجم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%85.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: زجم

الزَّجْمُ: أَن تسمع شيئاً من الكلمة الخفية، وما تكلم بزَجْمَة أَي ما نَبَسَ بكلمة، وما سمعت له زَجْمَةً ولا زُجْمَةً أَي نَبْسَةً. وسكت فما زَجَمَ بحرف أَي ما نبس. وما زَجَمَ إليَّ كلمة يَزْجُمُ زَجْماً أي ما كلمني بكلمة، وما عصيته زَجْمَةً منه. وزَجَمَ له بشيء ما فهمه. والزَّجمةُ، بالفتح: الصوت بمنزلة النَّأْمَة. يقال: ما عصيته زَجْمةً ولا نَأْمَةً ولا زَأْمَةً ولا وَشْمَةً أي ما عصيته في كلمة. ويقال: ما يعصيه زَجْمَةً أَي شيئاً.
والزَّجومُ: القوس ليست بشديدة الإرْنانِ. وقوس زَجُوم: ضعيفة الإرْنان؛ قال أَبو النجم:
فظَلَّ يَمْطُو عُطُفاً زَجُوما
قال:
بات يُعاطي فُرُجاً زَجُوما
ويروى: هَمَزى. وقال أَبو حنيفة: قَوْس زجُومٌ حَنُونٌ، والقولان متقاربان.
وبعير أَزْجَمُ: لا يَرْغُو، وقيل: هو الذي لا يفصح بالهَدير، وقد يقال بالسين. الأَحمر: بعير أَزْيَمُ وأَسْجَمُ وهو الذي لا يرغو؛ قال شمر: الذي سمعته بعير أَزْجَمُ، قال: وليس بين الأَزْيَمِ والأزْجَمِ إلا تحويل الياء جيماً، والعرب تجعل الجيم مكان الياء لأَن مخرجهما من شَجْر الفم، وشَجْر الفم الهواء وخرق الفم الذي بين الحنكين.
والزَّجُومُ: الناقة السيئة الخلق التي لا تكاد تَرْأَمُ سَقْبَ غيرها تَرْتابُ بشمه؛ وأَنشد بعضهم:
كما ارْتاب في أَنْفِ الزَّجُوم شَمِيمُها
وربما أُكرهت حتى تَرْأَمَهُ فَتدِرّ عليه؛ قال الكميت:
ولم أُحْلِلْ لصاعِقةٍ وبَرْقٍ،
كما دَرَّتْ لحالبها الزَّجُومُ
وأَحَلَّتْ إذا أَصابت
(* قوله «وأحلت إذا أصابت إلخ» عبارة التهذيب عقب
البيت: لم أحلل من قولك أحلت الناقة إذا أصابت إلخ) الربيع فأَنزلت اللبن؛ يقول: لم أُعطهم من الكُرْه على ما يريدون كما تَدِرّ الزَّجُوم على الكره.

### Türkçe

**الزَّجْمُ**: gizli kelimeden bir şey işitmen; ve **بِزَجْمَة** konuşmadı; yani bir kelimeyle **نَبَسَ** etmedi; ve onun için ne bir **زَجْمَةً** ne de bir **زُجْمَةً** işittim; yani bir **نَبْسَةً**.

Ve sustu da bir harfle **زَجَمَ** etmedi; yani **نبس** etmedi. Ve bana bir kelime **زَجَمَ** etmedi; **يَزْجُمُ زَجْماً**; yani bana bir kelimeyle konuşmadı; ve ondan bir **زَجْمَةً** ona isyan etmedim. Ve ona bir şeyle **زَجَمَ** etti; onu anlamadı.

Ve **الزَّجمةُ** (fetha ile): ses; **النَّأْمَة** menzilesinde. Denir: ona bir **زَجْمةً** isyan etmedim; ne bir **نَأْمَةً** ne bir **زَأْمَةً** ne bir **وَشْمَةً**; yani bir kelimede ona isyan etmedim. Ve denir: ona bir **زَجْمَةً** isyan etmez; yani bir şey.

Ve **الزَّجومُ**: yay; şiddetli **الإرْنانِ** ile değildir. Ve **قوس زَجُوم**: zayıf **الإرْنان**; Ebû’n-Necm dedi:
فظَلَّ يَمْطُو عُطُفاً زَجُوما

Dedi:
بات يُعاطي فُرُجاً زَجُوما

Ve rivayet olunur: **هَمَزى**. Ebû Hanîfe dedi: **قَوْس زجُومٌ حَنُونٌ**; ve iki söz birbirine yakındır.

Ve **بعير أَزْجَمُ**: **يَرْغُو** etmez; ve denildi: o, **الهَدير** ile fasih olmayan kimsedir; ve **بالسين** ile de denilir. el-Ahmer: **بعير أَزْيَمُ** ve **أَسْجَمُ**; ve o, **يرغو** etmeyendir; Şemmer dedi: işittiğim **بعير أَزْجَمُ**dur; dedi: **الأَزْيَمِ** ile **الأزْجَمِ** arasında ancak **الياء**’yı **جيماً**a çevirmek vardır; ve Araplar, ikisinin mahreci ağızın **شَجْر**inden olduğu için **الياء** yerine **الجيم** yaparlar; ve **شَجْر الفم** hava ve iki damak arasındaki ağız yarığıdır.

Ve **الزَّجُومُ**: kötü huylu dişi deve; neredeyse başkasının yavrusunu **تَرْأَمُ** etmez; onun kokusuyla şüphelenir; ve bazısı inşad etti:
كما ارْتاب في أَنْفِ الزَّجُوم شَمِيمُها

Ve bazen onu, onu **تَرْأَمَهُ** edinceye kadar zorlanır da ona süt verir; el-Kumeyt dedi:
ولم أُحْلِلْ لصاعِقةٍ وبَرْقٍ،
كما دَرَّتْ لحالبها الزَّجُومُ

Ve **أَحَلَّتْ إذا أَصابت**
(* Onun sözü: «وأحلت إذا أصابت إلخ» tehzîbin ibaresidir; beytin ardından: **لم أحلل**; senin sözünden: **أحلت الناقة إذا أصابت** إلخ) bahara rastlayınca da sütü indirdi; der ki: onlara, istediklerine karşı kerhen, **الزَّجُوم**un kerhen süt verdiği gibi vermedim.
