# زجو (ز-ج-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%AC%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: İter

- Harfler: ز - ج - و
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 2 sîga
- 5 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [يُزْجِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%88/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B2%D9%92%D8%AC%D9%90%D9%8A.md) | يُفْعِلُ | İter | 2 | 2 | [17:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%88/ayet/17:66.md) |
| [مُزْجَاةٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%88/siga/%D9%85%D9%8F%D8%B2%D9%92%D8%AC%D9%8E%D8%A7%D8%A9%D9%8D.md) | مُفْعَلَةٍ | İtilmiş | 1 | 1 | [12:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%88/ayet/12:88.md) |

## Mücavir kökler — 42 mücavir (54 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [سني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 16 · Parıltı
2. [ودق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Sicim gibi yağmurdur
3. [ركم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · “Rükbe” diz demektir
4. [برد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Gocuk demektir
5. [بضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B6%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Bud parça et demektir
6. [برق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Berg parlak taş demektir
7. [سحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Fışkıran sudur
8. [خلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Hilale (Hı) diş aralarındaki kalıntıları çıkarmak için…
9. [كيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Kile ölçü birimidir
10. [ألف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Lif ip yapılan ipliklerden herbirine denir
11. [كود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Neredeyse o
12. [فلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Fülk (kef), İğ topacı demektir
13. [صرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · (sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya…
14. [جبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Dağ anlamındadır
15. [بحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AD%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Bahr deniz demektir
16. [ذهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
17. [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sağanak yağmur demektir
18. [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ona dokundu
19. [وفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
20. [ضرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
21. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Buğa boğa demektir
22. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
23. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
24. [دخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Dahl: Kuytu yer demektir
25. [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
26. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hilal yeni ay demektir
27. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
28. [صدق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir
29. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
30. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Nezle” konaklama yeri demektir
31. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
32. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
33. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
34. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
35. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
36. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Şey
37. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Beyn topraktaki yarık demektir
38. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
39. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Evye kuş yuvası demektir
40. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
41. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir
42. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | زجو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [سوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82.md), [دفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%B9.md), [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) |
| Zıt Kök | [كبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%AD.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi engellemeden, yumuşakça ve kesintisizce ileriye doğru sürmek |
| Çekirdek Özet 2 | İlahî lütufla gemilerin ve bulutların pürüzsüzce sevk edilmesi; dolaşımı güçlükle sağlanan yetersiz sermaye |
| Çekirdek Özet 3 | Süreçlerin ve varlıkların dirençle karşılaşmadan akışkanlığını sağlayan tedricî sevk mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Kökü sert ve zorlayıcı bir itme sanıp tedricî ve refikane sevk nüansını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| زج | Bir şeyi öne fırlatmak, dürtmek, dar veya odaklı bir hamleyle sevk etmek; [زجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D8%AC.md) kökünde mızrak demiriyle dürtme ve kaş inceltme, [زجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D8%B1.md) kökünde ise sesle veya engelle sertçe men edip ileri sürme anlamı bulunur. | و | İki harfli çekirdeğin taşıdığı ani ve sert dürtme hareketini yumuşatarak zamana yayılan, akıcı, devamlı ve lütufkâr bir sevk eylemine dönüştürür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ز | Kesici alet | Durağanlığı kesip engeli yararak nesneye yön belirleme |
| ج | Değnek, deve | Taşınan yükü mesafe katederek ileriye doğru nakletme |
| و | Çengel, çadır kazığı | İtici temas ile nesne arasındaki bağı sürekli kılarak hareketi birbirine ekleme |
| زجو | Engeli aşarak yükü kesintisiz bir bağla ileriye doğru sürme | Nesneyi veya durumu durağanlıktan koparıp yön veren bir temasla bağlayarak tedricen ve pürüzsüzce ileriye doğru sevk etme hareketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yaban ineğinin yavrusunu arkasından burnuyla hafifçe dürterek adım adım yürütmesi veya rüzgârın bulutları yavaşça önüne katıp sevk etmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şahidinde dostunun kederini yumuşak sözlerle teskin edip zamanı savuşturmayı anlatan beyit: وصاحبٍ ذي غِمرةٍ داجَيتُه / زَجَّيتُهُ بالقول وازدجيتُهُ |
| Erken Arapça kullanım | Vergi ve haracın güçlük çıkarmadan, taksitler halinde veya kolaylıkla tahsil edilip akması için زجا الخراج يزجو زجاء denilmesi; bir kimsenin azıcık bir geçimlikle günlerini idare edip yürütmesi anlamında زجى عيشه kullanımı |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Tehzîbü’l-Luğa, Lisânü’l-Arab.

### Sami etimolojik katman

Arapça زجو kökü, Sami dillerinde hareket ettirme, itme ve sürme dairesinde yer alan köklerle anlamsal örtüşme göstermekle beraber fonetik gelişimi itibarıyla İç Arapça karakteri baskın bir yapı sergiler. Sami dillerinde /z/ ve /g/ ünsüzlerinin yan yana gelişi ekseriyetle sivri bir uçla dürtme, saplama veya yerinden oynatma dinamiklerini taşır. İbranice ve Süryanicede mızrak ucu yahut sert itiş bildiren köklerle çekirdek düzeyinde bağ kurulabilse de nâkıs formun (/w/ sesinin) eklenmesiyle eylemin sertliği kırılarak tedricî ve refikane bir sevk haline gelmesi Arap dilinin özgün bir semantik tekâmülüdür. Bu yönüyle kök, bedevî hayatındaki hayvan güdümü ve atmosferik gözlemlerden (rüzgârın bulutları sürmesi) doğmuş, zamanla iktisadî ve ahlâkî idareye doğru genişlemiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lane’s Lexicon.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | زج kökünden türeyerek sert dürtmenin nâkıslaşması | Sert ve ani fırlatma hareketi illet harfiyle yumuşatılarak sürekli ve akıcı bir sevk anlamına dönüşmüştür. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanicedeki itme ve dürtme bildiren formlar | İki harfli çekirdek seviyesinde akrabalık görülür; tam üçlü kök Arapçada özelleşmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ölçekte kurallı ve doğrudan bir dış soydaş tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen, Lane’s Lexicon, Lisânü’l-Arab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| زجو | Anlamlı | Yumuşakça ve tedricen sürmek | Bir nesneyi duraksatmadan akıcı biçimde sevk etmek. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) | Anlamlı | Eşleştirmek, birleştirmek | İki unsurun birbirine denk gelerek bir bütün oluşturması. | Kur'an'da geçer. |
| جزو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| [جوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B2.md) | Anlamlı | Ortasından geçmek, katetmek | Bir engeli veya mesafeyi aşarak öteye geçmek. | Kur'an'da geçer. |
| [وزج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%AC.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; mühmel diziliş. |
| [وجز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%B2.md) | Anlamlı | Kısaltmak, özetlemek | Sözü veya işi uzatmadan, kestirmeden yerine getirmek. | Kur'an'da geçmez; Arapçada müsta'meldir. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| زجو | Merkez | Tedricî ve yumuşak sevk | Nesneyi hırpalamadan, temasla akıcı biçimde ileri doğru sürmek. | Sürekli, refikane ve dirençsiz ilerleme. |
| [سوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82.md) | Komşu | Gütme, arkadan sürme | Bir unsuru arkasından yönlendirerek gitmesi gereken yere zorlamak veya götürmek. | زجو köküne göre daha geneldir ve içinde cebr unsuru barındırabilir. |
| [دفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%B9.md) | Komşu | İtme, uzaklaştırma | Karşıdaki bir direnci kırmak üzere uygulanan ani ve sert kuvvet. | زجو yumuşak ve akışkan iken [دفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%B9.md) kuvvetli bir itiş ve defetmedir. |
| [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) | Komşu | Taşıma, yüklenme | Bir ağırlığı üzerine alarak yerini değiştirmek. | [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) nesneyi doğrudan taşırken زجو nesneyi temasla yüzdürür veya sürer. |
| [كبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%AD.md) | Zıt | Dizginleme, durdurma | İlerleyen bir hareketin önüne geçerek onu engellemek ve durdurmak. | Sevk edici akışın aksine hareketi kesintiye uğratır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | زجو | Yumuşakça ve tedricen sürmek | Bir kuvvet uygulayarak nesnenin akıcı biçimde yol almasını sağlama. | Kesin |
| Latince | propellere, impellere | İleri doğru sürmek, yönlendirmek | Hareket ettirme yönünü verir; anne şefkati veya rüzgâr yumuşaklığı nüansını tam taşımaz. | Güçlü |
| İngilizce | to propel, to drive gently | İleri doğru hafifçe sürmek | Mekanik ve yumuşak sevki karşılar; yetersiz malın elden ele itilerek tedavülü mecazını tam vermez. | Güçlü |
| Almanca | vorantreiben, sanft treiben | İleriye sürmek, yavaşça sevk etmek | Önüne katıp götürme dinamiğini açıklar; Kur'an'daki ilahî lütuf boyutunu kısmen dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | pousser doucement, acheminer | Hafifçe itmek, yol aldırmak | Sürecin yavaşlığı ve akışı karşılanır; ticari bağlamdaki zorlukla yürütülen meta anlamını tam kapsamaz. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Oxford English Dictionary, Duden.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يُزْجِي | Denizde gemileri lütufla yürütme | İlahî kudretin deniz vasıtalarını rüzgâr ve su üzerinde sükûnetle sevk etmesi bağlamı (İsrâ [17:66](https://lisan.digital/tr/ayet/17:66.md)). |
| يُزْجِي | Gökyüzünde bulutları bir araya getirip sevk etme | Atmosferik düzen ve yağmur döngüsünde bulut kütlelerinin yavaşça sürülüp birleştirilmesi bağlamı (Nûr [24:43](https://lisan.digital/tr/ayet/24:43.md)). |
| مُزْجَاةٍ | Rağbet görmeyen, elden ele güçlükle itilen az sermaye | Değerinin düşüklüğü sebebiyle alıcının isteksizce kabul ettiği, piyasada güç bela dolaşan mal bağlamı (Yûsuf [12:88](https://lisan.digital/tr/ayet/12:88.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kevnî nizam ve inayet | Tabiat kuvvetlerinin kör bir tesadüfle değil, ilahî bir lütuf ve teshirle işletilmesi tartışması. | Determinizm yerine lütufkâr ve hikmetli sevk fikrine yoğunlaşma. |
| Fıkıh | Akitlerde semen ve mebî' | Kusurlu veya piyasa değeri düşük sermaye ile yapılan alışverişlerin sıhhati ve haracın tahsilindeki kolaylık. | Muamelelerde zorlaştırmama ve yetersiz sermayeyi tedavülden düşürmeme ilkesine yoğunlaşma. |
| Tefsir | Teyellüf ve tevhid delilleri | Rüzgârın bulutları parça parça sürüp bir araya getirmesi ve gemilerin akışındaki nizamın delil kılınması. | Maddî sebeple ilahî sevk arasındaki rabıtanın yumuşak geçişle açıklanmasına yoğunlaşma. |
| Hadis | Hayatı ve nafakayı idare etme | Az ile yetinip günleri tüketme, maişeti güçlükle de olsa idare ederek sürdürme rivayetleri. | Sabır, kifaf-ı nefs ve hayatın meşakkatine karşı tedricî tahammüle yoğunlaşma. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İnayet ve teshir nizamı | Lütufkâr sevk | İnsanın gücünü aşan unsurları onun yararına işletme | Evrenin insan lehine pürüzsüzce akıtılması | Kesin |
| İlmi | Akışkanlar mekaniği ve meteoroloji | İtki ve sevk kuvveti | Parçalı unsurları düşük dirençle birleştirip hareket ettirme | Tabiat kanunlarındaki süreklilik ve kuvvet dengesi | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal yönetim | Yumuşak yönlendirme | Kitleleri zor kullanmadan ortak hedeflere sevk etme | Çatışmasız toplumsal hareketlilik sağlama | Güçlü |
| İktisadi | Likidite ve tedavül | Düşük sermayenin dolaşımı | Yetersiz malların dahi ticari döngüde tutulması | Piyasada tıkanıklığı önleme ve mübadeleyi canlı tutma | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Laminer akış ve itki dinamiği | Akışkan içerisindeki bir cismin türbülansa girmeden, tabakalar halinde pürüzsüzce ileriye doğru sürülmesi; düşük dirençle sürekli hareket elde edilmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Dürtme kuramı ve tedricilik | İnsan davranışlarının sert yaptırımlarla değil, ince ve sürekli yönlendirmelerle istenen hedefe doğru yumuşakça sevk edilmesi. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü kaba ve mekanik bir itme kuvvetine indirgemek veya بضاعة مزجاة terkibini yalnızca mutlak değersiz çöp sayıp dolaşıma sokulan çaresiz sermaye boyutunu yok saymak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İlahî kudretin tabiatı tahripkâr bir cebr ile değil, refikane bir sevk ile idare etmesi; insanın noksan ve kusurlu sermayesinin dahi rahmet kapısında kabule arz edilebilmesi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlahî fiilleri kör bir zorlama gibi algılamak ve amellerdeki noksanlığı mutlak helak sebebi sayarak merhametten ümit kesmek. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Tabiat hadiselerindeki zarafeti, lütuf ve tedricilik boyutunu gösterir; ilahî iradenin evrende kaba müdahaleyle değil, hikmetli ve yumuşak bir sevk ile tecelli ettiğini açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kevnî nizamı ve tevhid delillerini sunan tabiat ayetlerinde ve beşerî çaresizliği tasvir eden kıssa sahnelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tabiat olaylarının kör bir tesadüfle sürüklendiği vehmini yıkar; noksan sermayenin toptan değersiz sayılmayıp lütufla kabul görebileceğini fark ettirir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Yaban hayvanının yavrusunu veya rüzgârın bulutları engelle karşılaşmaksızın yumuşak temaslarla adım adım ileriye doğru sürmesi.
- Soyut anlam: Bir varlığın veya yetersiz bir değerin direnci kırmadan, tedricî ve lütufkâr bir yönlendirmeyle hedefine doğru akıtılması.
- Sistematik karşılık: Sürtünmeyi ve direnci en aza indirerek durağan unsurları hedefe ulaştıran akışkan sevk ve lütuf mekanizması.
- LaTeX modeli: $$F_z = \lim_{R \to 0} \int_{t_0}^{t_1} \frac{\Delta v}{\Delta t} \, dt \cdot (1 - \epsilon)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $F_z$ kökün temsil ettiği tedricî sevk kuvvetidir. $R \to 0$ ifadesi eylemin sürtünmesiz, engelsiz ve refikane niteliğini simgeler. İntegral ifadesi zamana yayılan kesintisiz ivmelenme ve intikali ($v$ hız, $t$ zaman) gösterir. $(1 - \epsilon)$ çarpanı ise nesnenin veya sermayenin noksanlığına ($\epsilon$) rağmen hareketin ve dolaşımın kesintiye uğramadan hedefe vardığını temsil eder.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%AC%D9%88/occurrences?meal=IK

### [Yusuf 12:88](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%88/ayet/12:88.md) — مُزْجَاةٍ

فَلَمَّا دَخَلُوا عَلَيْهِ قَالُوا يَاأَيُّهَا الْعَزِيزُ مَسَّنَا وَأَهْلَنَا الضُّرُّ وَجِئْنَا بِبِضَاعَةٍ مُزْجَاةٍ فَأَوْفِ لَنَا الْكَيْلَ وَتَصَدَّقْ عَلَيْنَا إِنَّ اللَّهَ يَجْزِي الْمُتَصَدِّقِينَ

Meal (IK): Onlar yanına vardıklarında dediler ki: Ey Aziz; bizi de ailemizi de darlık bastı, pek değersiz bir malla geldik. Bize yine tam ölçek ver de tasadduk et. Muhakkak ki Allah, tasadduk edenleri mükafaatlandırır.

### [İsra 17:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%88/ayet/17:66.md) — يُزْجِي

رَبُّكُمُ الَّذِي يُزْجِي لَكُمُ الْفُلْكَ فِي الْبَحْرِ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ إِنَّهُ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا

Meal (IK): Rabbınız O’dur ki; lutfundan elde edesiniz diye gemileri sizin için denizde yüzdürür. Muhakkak ki O; sizin için Rahim olandır.

### [Nur 24:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%88/ayet/24:43.md) — يُزْجِي

أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُزْجِي سَحَابًا ثُمَّ يُؤَلِّفُ بَيْنَهُ ثُمَّ يَجْعَلُهُ رُكَامًا فَتَرَى الْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلَالِهِ وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَاءِ مِنْ جِبَالٍ فِيهَا مِنْ بَرَدٍ فَيُصِيبُ بِهِ مَنْ يَشَاءُ وَيَصْرِفُهُ عَنْ مَنْ يَشَاءُ يَكَادُ سَنَا بَرْقِهِ يَذْهَبُ بِالْأَبْصَارِ

Meal (IK): Görmedin mi ki; Allah, bulutları sürer, sonra onları bir araya getirip üst üste yığar. Ve sen, onların arasından yağmurun yağdığını görürsün. Gökten içinde dolu bulunan dağlar gibi bulutlar indirir de dilediğini ona uğratır ve dilediğinden onu uzak tutar. Onun şimşeğinin pırıltısı, neredeyse gözleri alıverecek.

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والزاي و و ا ي ء معهما
ج ز أ، ج أ ز، أ ج ز، ج ز ي، ج و ز، ز ج و، و ج ز، ز و ج مستعملات جزأ: أجزأني الشيء، مهموز أي: كفاني وتجرأت بكذا، واجنزأت به، أي، اكتفيت به.
وهذا الشيء يُجزيءُ عن هذا يُهمزُ ويُلينًّ. وفي لغة: يجزأُ، قال:
وأنّ الغدر في الأقوام عارٌ		وأنّ المرءَ يَجْزَأُ بالكُراعِ
والجّزءُ، مهموز: الاجتزاء أي الاكتفاء والجُزُوءُ أيضاً، تقول: جَزِئَتِ الإبلُ. إذا اكتفت بالرطب عن الماء جَزَأً وجزوءاً وجزّوا غير مهموز.
قال:
ولاحتْه من بَعْدِ الجُزُوءِ ظَمأةٌ		ولم يك عن ورد المياه عَكُومُ
والجازئات: الوحش، والجميعُ: الجَوازِئُ. قال: بها من كلِّ جازِئَةٍ صُوارُ والجزءُ في تجزئة السهام: بعض الشيء.. جَزَّأته تَجَزِئةً، أي: جعلته أجزاءً. وأجْزأتُ منه جزءً، أي: أخْذْتُ منه جزْءً وعزلته.
والجُزْأةُ: نصاب السكين.
والمجزوء من الشعر، إذا ذهب فصل واحد من فصوله مثل قوله:
يظن الناس بالمَلِكَيْ		نِ أنَّهما قد التأمـا
فإن تسمع بلأمِهِما		فإنَّ الأمر قد فقما
ومثل قوله:
أصبح قلبي صَرِدا
لا يشتهي أن يردا
ذهب منه الجزء الثالث.
جأز:
الجأزُ: كهيئة الغصص، يأخذ في الصَّدر عِند الغيظ. جَيئزَ يجأزُ جأزاً فهو جَئِزٌ. قال:
يسقي العدى غيظاً طويل الجأزِ
أجز:
الإجازة: ارتفاق والعرب وكانت العرب تحتبي وتَستأجز على وسادة، ولا تتَّكيءُ على يمين وشمال.
جزي"
جَزَى يجزي جزءاً، أي: كافأ بالإحسان وبالإساءة. وفلانٌ ذو غناءٍ وجَزَاء، ممدود.
وتَجازيتُ ديني: تقاضيته.
جوز:
جَوزُ كل شيءٍ: وسطه، والجميعُ: أجواز.
والجَوزةُ السَّقية. والمُستجيزُ: المُستسقي.
والجوزُ: الذي يؤكل وواحدُ الجَوز: جوزة.
وتقول: جُزتُ: الطَّريق جَوازاً ومَجازاً وجُؤُوزاً.
والمَجاز: المصدرُ والموضعُ، والمجازةُ أيضاً.
وجاوزته جِوازاً في معنى: جُزته.
والجَوازُ: صكُّ المسافر. وجائزُ البيت: الخشبةُ التي تُوضع عليها أطرافُ الخَشَب.
والتَّجاوُزُ: ألا تأخذه بالذَّنب، أي: تتركه.
والتّجوّز: خِفّةٌ في الصّلاة والعمل وسُرعةٌ. والتَّجوٌّزُ في الدّراهم: ترويجُها.
والمُجَوَّوزةُ من النغم: التي بصدرها تجويزٌ. وهو لونٌ يُخالفُ لونها.
زجو:
التَّزجيةُ: دفعُ الشَّيء كما تزجّي البَقرةُ ولدها، أي: تسُوقُه.
والرِّيحُ تُزجي السَّحابَ، أي: تسُوقُه سوقاً رفيقاً، قال:
وصاحبٍ ذي غِمرةٍ داجَيتُه
زَجَّيتُهُ بالقول وازدجيتُهُ
والمُزجى: القليل، من قوله عزّ وجلّ: "وجِئنا ببضاعةٍ مُزجاه" وزجا الخراجُ يَزجُو زَجاءً إذا تَيسَّرت جِبايَتُه.
وجز:
أوجزتُ في الأمرِ: اختصرت. والوجزُ: الوحاءُ، تقُولُ أوجَزَ فلانٌ إيجازاً في كلِّ أمر، وقد أوجزَ الكلامَ والعطية، قال:
ما وَجز معروفِكَ بالرِّماقِ
وقال رؤبة:
لولا عطاءٌ مِن كريمٍ وَجزِ
وأمرٌ وَجِيزٌ: مُختصرٌ، وكلامٌ وَجِيزٌ.
زوج:
يقال: لفُلانٍ زوجان من الحمام، أي: ذكر وأنثى. قال سبحانه: "فاسلك فيها من كلِّ زوجين اثنين".
زوجٌ من الثِّياب، أي: لونٌ منها، قال عزّ وجلّ: "من كلِّ زَوجٍ بهيج"، أي: لون.
ويجمع الزَّوجُ: أزواجاً.

##### Türkçe

باب **الجيم** و**الزاي** و**و** **ا** **ي** **ء** معهما
**ج ز أ**، **ج أ ز**، **أ ج ز**، **ج ز ي**، **ج و ز**، **ز ج و**، **و ج ز**، **ز و ج** مستعملات

**جزأ**: **أجزأني الشيء**، مهموز أي: bana yetti ve bununla cesaret ettim; ve **اجنزأت به**، أي، onunla yetindim.
Ve bu şey, bunun yerine **يُجزيءُ** olur; hemzelenir ve yumuşatılır. Ve bir dilde: **يجزأُ**. Dedi ki:
وأنّ الغدر في الأقوام عارٌ		وأنّ المرءَ **يَجْزَأُ** بالكُراعِ

Ve **الجّزءُ**، مهموز: **الاجتزاء** yani yetinme; ve **الجُزُوءُ** da. Dersin ki: **جَزِئَتِ الإبلُ**. Eğer taze otla suya karşı yetinirse: **جَزَأً** ve **جزوءاً** ve **جزّوا** (hemzesiz).
Dedi ki:
ولاحتْه من بَعْدِ **الجُزُوءِ** ظَمأةٌ		ولم يك عن ورد المياه عَكُومُ

Ve **الجازئات**: yaban hayvanlarıdır; ve hepsi: **الجَوازِئُ**. Dedi ki: **بها من كلِّ جازِئَةٍ صُوارُ**
Ve okların parçalanmasında **الجزءُ**: şeyin bir kısmı.. **جَزَّأته تَجَزِئةً**، أي: onu parçalara ayırdım. Ve **أجْزأتُ منه جزءً**، أي: ondan bir parça aldım ve onu ayırdım.

Ve **الجُزْأةُ**: bıçağın sapıdır.

Ve şiirde **المجزوء**: eğer bölümlerinden bir bölüm giderse; bunun gibi:
يظن الناس بالمَلِكَيْ		نِ أنَّهما قد التأمـا
فإن تسمع بلأمِهِما		فإنَّ الأمر قد فقما

Ve bunun gibi:
أصبح قلبي صَرِدا
لا يشتهي أن يردا

Ondan üçüncü parça gitmiştir.

**جأز**:
**الجأزُ**: gırtlakta takılma gibi; öfke anında göğüste meydana gelir. **جَيئزَ** **يجأزُ** **جأزاً**; o hâlde o **جَئِزٌ**dur. Dedi ki:
يسقي العدى غيظاً طويل **الجأزِ**

**أجز**:
**الإجازة**: yararlanmadır; ve Araplar—Araplar dizlerini karnına çekerek oturur ve bir yastığa dayanarak **تَستأجز** ederdi; sağa ve sola yaslanmazdı.

**جزي"**
**جَزَى** **يجزي** **جزءاً**، أي: iyilikle ve kötülükle karşılık verdi. Ve falan kimse, uzatmalı olarak, **غناءٍ** ve **جَزَاء** sahibidir.
Ve **تَجازيتُ ديني**: onu tahsil ettim.

**جوز**:
Her şeyin **جَوزُ**: ortasıdır; çoğulu: **أجواز**.
Ve **الجَوزةُ**: sulamadır. Ve **المُستجيزُ**: su isteyen (sulama talep eden)dir.
Ve **الجوزُ**: yenilen şeydir; **الجَوز**un teki: **جوزة**.
Ve dersin ki: **جُزتُ**: yolu **جَوازاً** ve **مَجازاً** ve **جُؤُوزاً** (olarak geçtim).
Ve **المَجاز**: mastar ve yerdir; ve **المجازةُ** da.
Ve **جاوزته جِوازاً**: **جُزته** anlamında.
Ve **الجَوازُ**: yolcunun belgesidir. Ve evin **جائزُ**i: üzerine odun uçlarının konulduğu kiriş.
Ve **التَّجاوُزُ**: onu suçla yakalamamandır; yani onu bırakırsın.
Ve **التّجوّز**: namazda ve işte hafiflik ve sürattir. Ve dirhemlerde **التَّجوٌّزُ**: onları sürüme sokmaktır.
Ve nağmeden **المُجَوَّوزةُ**: baş tarafında **تجويزٌ** bulunan (nağme)dir. Ve o, onun rengini muhalefet eden bir renktir.

**زجو**:
**التَّزجيةُ**: şeyi itmedir; tıpkı ineğin yavrusunu **تزجّي** etmesi gibi; yani onu sürer.
Ve rüzgâr **تُزجي السَّحابَ**، أي: onu yumuşak bir sevk ile sürer. Dedi ki:
وصاحبٍ ذي غِمرةٍ داجَيتُه
زَجَّيتُهُ بالقول وازدجيتُهُ

Ve **المُزجى**: azdır; yüce ve celîl olanın sözü olan: "**وجِئنا ببضاعةٍ مُزجاه**"dan. Ve **زجا الخراجُ** **يَزجُو** **زَجاءً**: eğer onun toplanması kolaylaşırsa.

**وجز**:
İşte **أوجزتُ في الأمرِ**: kısalttım. Ve **الوجزُ**: hızlılıktır. Dersin ki: falan kimse her işte **أوجَزَ** **إيجازاً** etti; ve sözü ve bağışı **أوجزَ** etti. Dedi ki:
ما وَجز معروفِكَ بالرِّماقِ

Ve Rü’be dedi ki:
لولا عطاءٌ مِن كريمٍ وَجزِ

Ve **أمرٌ وَجِيزٌ**: kısaltılmıştır; ve **كلامٌ وَجِيزٌ**.

**زوج**:
Denir ki: falan kimse için güvercinden iki **زوجان** vardır; yani erkek ve dişi. Yüce olan dedi ki: "**فاسلك فيها من كلِّ زوجين اثنين**".
Ve elbiseden bir **زوجٌ**: ondan bir renktir. Aziz ve celîl olan dedi ki: "**من كلِّ زَوجٍ بهيج**"، أي: renk.
Ve **الزَّوجُ** çoğul yapılır: **أزواجاً**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و *!زَجاهُ ) *!يَزْجُوهُ *!زَجْواً : ( ساقَهُ ) سَوْقاً ضَعِيفاً رفِيقاً .
( و ) أَيْضاً : ( دَفَعَهُ ) برِفْقٍ ليَنْساقَ ؛ ( *!كزَجَّاهُ ) *!تَزْجِيةً .
يقالُ : كيفَ *!تُزَجِّي الأَيّامَ ، أَي كيفَ تُدافِعُها ؛ كما في الصِّحاحِ ؛ قالَ الشَّاعِرُ :
وصاحِبٍ ذِي غِمْرةٍ داجَيْتُهُ
زَجَّيْتُه بالقَوْلِ *!وازْدَجَيْتُه أَنْشَدَه الأزهرِيُّ .
( *!وأَزْجاهُ ؛ ) ومنه قوْلُه تعالى : ﴿أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ *!يُزْجِي سَحاباً﴾ وقوله تعالى : ﴿ربكم الذي يُزْجِي لَكُم الفُلْكَ في البَحْرِ﴾ وقالَ ابنُ الرِّقاعِ :
*!تُزْجِي أَغَنَّ كأَنَّ إِبْرةَ رَوْقِه
قَلَمٌ أَصابَ مِن الدَّواةِ مِدادُهاوقالَ الأَعْشى :
إلى هوذَةَ الوَهَّابِ *!أُزْجِي مَطِيَّتي
أُرَجِّي عَطاءً فاضِلاً من نَوالِكا ( و ) *!زَجا ( الأَمْرُ *!زَجْواً *!وزُجُوّاً ) ،

كعُلُوَ ، ( *!وزَجاءً ) ، كسَحابٍ : ( تَيَسَّرَ واسْتَقامَ ) .
ومنه الحدِيثُ : ( لا *!تَزْجُو صلاةٌ لا يُقْرأُ فيها بفاتِحَةِ الكِتابِ ) ، أي لا تَسْتَقِيمُ ولا تَصِحُّ .
( و ) منه أَيْضاً : *!زَجا ( الخَراجُ *!زَجاءً ) : إذا ( تَيَسَّرَ جبايَتُه ) .
وفي الصِّحاحِ : تَيَسَّرَتْ جِبايَتُه ؛ زاد في الأساسِ : وسَوْقه إلى أَهْلِه ؛ وخَراجٌ *!زاجٍ .
وفي المفْرداتِ : هو مُسْتعارٌ مِن *!أَزْجَيْتُ رَدِيءَ الدِّرْهَم *!فزَجا .
( وفلانٌ ) ضَحِكَ حتى *!زَجا : أَي ( انْقَطَعَ ضَحِكُه ) ؛ نقلَهُ الجوهريُّ .
( وبضاعَةٌ *!مَزْجاةٌ : قَليلَةٌ ) ؛ وبه فُسِّرَتِ الآيَةُ .
وفي بعضِ نسخِ الصِّحاحِ : أَي يَسِيرَةٌ .
وفي الأساسِ : أَي خَسِيسَةٌ يدفَعُها كلُّ مَنْ عُرِضَتْ عليه .
وفي المِصْباح : تدفَعُ بها الأَيَّام لقلَّتِها .
وفي كتابِ الغرر والدرر للشَّريفِ المرتضى : أَي مسوقة شيئاً بَعْدَ شيءٍ على قلَّةٍ وضَعْفٍ .
( أو ) بضاعَةٌ *!مُزْجاةٌ فيها إغْماضٌ ( لم يَتِمَّ صَلاحُها ) ؛ عن ثَعْلَب ؛ وبه فَسَّر الآيَةَ ؛ قالَ : وقَوْله تعالى : ﴿وتصدَّق عَلَيْنا﴾ ، أَي بفَضْلِ ما بَيْنَ الجيّدِ والرَّدِيء .
وقالَ بعضُ المُفَسرين : قيلَ : كانتْ حَبَّةَ الخَضْراءِ والصَّنَوْبَرِ . وقيلَ : مَتاعُ الأَعْرابِ الصّوفُ والسّمْنُ ، وقيلَ دَراهِمُ ناقِصَة .
( *!والزَّجاءُ ) ، كسَحابٍ : ( النَّفاذُ في الأَمْرِ .
( و ) يقالُ : ( هو *!أَزْجَى منه ) بهذا الأَمْرِ ، أَي ( أَشَدُّ نَفاذاً ) فيه منه ؛ نقلَهُ الجوهريُّ .
( *!والزَّواجِي : ة بالمَهْجَمِ ) مِن أَرْضِ اليَمَنِ .
قُلْتُ : الصَّوابُ أنَّ هذا

بالحاءِ المُهْملَةِ .
قالَ الصَّاغانيُّ في التكْمِلَةِ بَعْدَ ذِكْرِه زَجا بالجيم : رَحا بالحاءِ المُهْمِلَةِ وذَكَرَ فيها الزَّواحِي ، وقالَ : قَرْيَةٌ مِن مِخلافِ حران ، ثم مِن أَعْمالِ المَهْجَم ، فتأَمَّل ذلكَ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!أَزْجَيْتُ الدِّرْهَم *!فزَجا : رَوَّجْته فَراجَ .
ورجُلٌ *!مِزْجاءٌ : كثيرُ *!الإِزجاءِ للمَطِيِّ .
*!والمُزَجَّى مِن كِّل شيءٍ ، كمُعَظَّم : الذي ليسَ بتامِّ الشَّرف ولا غَيْره مِن الخِلالِ المَحْمودَةِ ؛ قال الشاعِرُ :
فذَاكَ الفَتى كلُّ الفَتَى كانَ بَيْنه
وبينَ *!المُزَجَّى نَفْنَفٌ مُتَباعِدٌ وقيلَ : المُزَجَّى هنا كانَ ابنَ عمَ لأُهْبانَ هذا المَرْثِي ، وقد قيلَ : إنَّه المسبوق إلى الكَرَمِ على كُرْهٍ منه .
*!وازْدَجاهُ : ساقَهُ ؛ ومنه قَوْلُ الشاعِرِ الذي سَبَقَ :
*!زَجَّيْتُه بالقَوْلِ *!وازْدَجَيْتُه ورجُلٌ *!مُزَجَ : أَي مُزَلِّج .
*!وزَجَّى حاجَتِي : سَهَّلَ تَحْصِيلَها .
وهو *!يَتَزَجَّى ببلاغٍ : يكْتَفي به ؛ وأَنْشَدَ الجوهرِيُّ :
*!تَزَجَّ من دُنْياكَ بالبَلاغِ وفي التَّهْذِيبِ : *!أَزْجَى الشيءَ *!إزْجاءً : دافَعَ بقلِيلِهِ .
ويقالُ : هذا الأَمْرُ قد *!زَجَوْنا عليه نَزْجُو .
قالَ وسَمِعْتُ فزارِيّاً يقولُ : أَنْتُم مَعْشَر الحاضِرَةِ قَبِلْتُم دُنْياكُم بقُبْلانٍ ، ونحن *!نُزَجِّيها *!زَجاةً ، أَي نَتَبَلَّغ فيها بقَلِيلِ القُوتِ ونَجْتَزِىءُ به .
*!والمُزْجَى ، كمُكْرَمٍ : الشيءُ القليلُ ؛ كما في الصِّحاحِ والتَّهْذيبِ ؛ وقولُ الشاعِرِ :

وحاجة غَيْرَ *!مُزْجاةٍ مِنَ الحاجِ قالَ الراغبُ : أَي غَيْر يَسِيرةٍ يُمْكِنُ دَفْعها وسَوْقها لقلَّةِ الاعْتِدادِ بها .

##### Türkçe

: ( و **زَجاهُ** ) **يَزْجُوهُ** **زَجْواً** : ( onu sevk etti ) zayıf, yumuşak bir sevk edişle.
( و ) ayrıca: ( onu itti ) yumuşaklıkla, sürüklensin diye; ( **كزَجَّاهُ** ) **تَزْجِيةً**.
Denilir: günleri nasıl **تُزَجِّي** ediyorsun, yani onları nasıl savuşturuyorsun; Sıhâh’ta olduğu gibi; şair dedi ki:
Ve bir arkadaş(la), bir karanlık sahibi(yle), ona yumuşak davrandım
Onu sözle **زَجَّيْتُه** ve onu **وازْدَجَيْتُه**
Bunu Ezherî rivayet etti.
( **وأَزْجاهُ** ; ) ve ondandır, Yüce Allah’ın sözü: ﴿Allah’ın **يُزْجِي** bulut(lar)ı olduğunu görmedin mi﴾ ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿Rabbiniz, denizde gemiyi sizin için **يُزْجِي** edendir﴾ ve İbnü’r-Rikâ‘ dedi ki:
**تُزْجِي** bir “ağann”ı; sanki boynuzunun ucunun iğnesi
Hokkadan mürekkebi isabet etmiş bir kalemdir
ve A‘şâ dedi ki:
Hûze el-Vehhâb’a doğru binitimi **أُزْجِي** ediyorum
Senin bağışından bol bir ihsan umuyorum
( و ) **زَجا** ( iş **زَجْواً** ve **زُجُوّاً** ) oldu,

**عُلُوَ** gibi; ( **وزَجاءً** ) ve **سَحابٍ** gibi: ( kolaylaştı ve doğruldu ).
Ve ondandır hadis: ( içinde Kitab’ın Fâtiha’sı okunmayan bir namaz **تَزْجُو** etmez ), yani doğrulmaz ve sahih olmaz.
( و ) ondan ayrıca: **زَجا** ( haraç **زَجاءً** ) : ( onun tahsili kolaylaştığı ) zaman.
Sıhâh’ta: onun tahsili kolaylaştı; Esâs’ta artırdı: ve onu ehline sevk etmek; ve **زاجٍ** bir haraç.
Müfredât’ta: o, **أَزْجَيْتُ** kötü dirhemi, sonra **فزَجا**’dan ödünç alınmıştır.
( ve falan ) güldü, ta ki **زَجا** etti: yani ( gülmesi kesildi ); Cevherî onu nakletti.
( ve **مَزْجاةٌ** bir meta: azdır ); ve bununla âyet tefsir edildi.
Sıhâh’ın bazı nüshalarında: yani azdır.
Esâs’ta: yani değersizdir; kendisine arz olunan herkes onu iter.
Misbâh’ta: azlığından dolayı onunla günler itilir.
Şerîf el-Murtazâ’nın Gurâr ve Dürer kitabında: yani azlık ve zayıflık üzere, şey şey ardından sevk olunmuş.
( veya ) içinde göz yumma bulunan **مُزْجاةٌ** bir meta ( onun iyiliği tamam olmamıştır ); Sa‘leb’den; ve bununla âyeti tefsir etti; dedi ki: ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿ve bize sadaka ver﴾ yani iyi ile kötü arasındaki fazlalıkla.
Bazı müfessirler dedi ki: denildi: yeşil tane ve çam fıstığı idi. Ve denildi: bedevîlerin metası yün ve sadeyağ idi; ve denildi: eksik dirhemlerdi.
( **والزَّجاءُ** ), **سَحابٍ** gibi: ( işte nüfuz etmektir.
( و ) denilir: ( o, bu işte ondan daha **أَزْجَى**’dır ), yani ( onda daha şiddetli nüfuz edicidir ) ondan; Cevherî onu nakletti.
( **والزَّواجِي : ة بالمَهْجَمِ** ) Yemen toprağından.
Dedim: doğru olan, bunun

ihmâl edilmiş **الحاء** ile olmasıdır.
Sâgânî Tekmile’de, cim ile **زَجا**’yı zikrettikten sonra dedi: ihmâl edilmiş **الحاء** ile **رَحا**; ve onda **الزَّواحِي**’yi zikretti ve dedi: Harrân mihlafından bir köydür, sonra Mehcem’in amellerindendir; öyleyse bunu düşün.
Ve ona istidrâk olunanlardandır:
**أَزْجَيْتُ** dirhemi, sonra **فزَجا**: onu revaçlandırdım, böylece revaç buldu.
Ve **مِزْجاءٌ** bir adam: binitleri çokça **الإِزجاءِ** eden.
**والمُزَجَّى** her şeyden, **مُعَظَّم** gibi: şeref ve övülen huylar(ın) başkası bakımından da tam olmayan kimse; şair dedi ki:
İşte o delikanlı, bütün delikanlı; onun arasında
ve **المُزَجَّى** arasında uzak bir “nefnef” vardı
Ve denildi: buradaki **المُزَجَّى**, bu mersiye edilen Ühbân’ın amcaoğlu idi; ve denildi: o, kereme istemeyerek de olsa öne geçen kimsedir.
**وازْدَجاهُ**: onu sevk etti; ve ondandır, daha önce geçen şairin sözü:
Onu sözle **زَجَّيْتُه** ve onu **وازْدَجَيْتُه**
Ve **مُزَجَ** bir adam: yani kaydırıcı.
**وزَجَّى** ihtiyacımı: onun elde edilişini kolaylaştırdı.
Ve o, bir “belâğ” ile **يَتَزَجَّى** eder: onunla yetinir; Cevherî rivayet etti:
Dünyandan “belâğ” ile **تَزَجَّ** et
Tehzîb’de: **أَزْجَى** şeyi **إزْجاءً**: onun azıyla savuşturdu.
Ve denilir: bu iş üzerine **زَجَوْنا**; **نَزْجُو** ederiz.
Dedi ki: ve bir Fezârî’yi işittim, diyordu: siz şehir halkı, dünyanızı bir kabullenişle kabul ettiniz; biz ise onu **نُزَجِّيها** **زَجاةً**, yani onda az bir azıkla geçiniriz ve onunla yetiniriz.
**والمُزْجَى** , **مُكْرَم** gibi: az şeydir; Sıhâh ve Tehzîb’de olduğu gibi; ve şairin sözü:

Ve bir ihtiyaç ki, ihtiyaçtan **مُزْجاةٍ** olmayan
Râgıb dedi ki: yani az sayılmasından dolayı itilmesi ve sevk edilmesi mümkün olan kolay bir (ihtiyaç) olmayan.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

زَجَا
1 زَجَا ذ , (S, K,) aor. يَزْجُو, (S,) inf. n. زَجَآءٌ (S, K, and Ham p. 78) and زَجْوٌ (K and Ham) and زُجُوٌّ, (K,) It (a thing) went, or became urged on or along, quickly. (Ham ubi suprà: there indicated by the context, but not expressed.) ― -b2- It (a bad piece of money) passed, or had currency. (Er-Rághib, TA.) ― -b3- It (an affair) was, or became, easy; and right, in a right state, or right in its direction or tendency. (K, TA.) Hence the trad., لَا تَزْجُو صَلَاةٌ لَا يُقْرَأُ فِيهَا بِفَاتِحَةِ الكِتَابِ i. e. [A prayer in which the opening chapter of the Book (meaning the Kur-án) is not recited] will not be right. (TA.) ― -b4- Also, inf. n. زَجَآءٌ, said of the [tax called] خَرَاج, It was, or became, easy of collection. (S.) ― -b5- زَجَآءٌ also signifies The acting with penetrative energy, and effectiveness, in an affair. (S, K.) One says, هٰذَا الأَمْرُ قَدْ زَجَوْنَا عَلَيْهِ [app. meaning This affair, we have effected it, or accomplished it; like as one says, مَضَيْنَا عَلَى الأَمْرِ]. (T, TA.) And عَطَآءٌ قَلِيلٌ يَزْجُو خَيْرٌ مِنْ كَثِيرٍ لَا يَزْجُو [A small gift that is effective is better than much that will not be effective]. (S.) -A2- One says also, ضَحِكَ حَتَّى زَجَا i. e. [He laughed until] his laughing became stopped, or cut short. (S, K. *) -A3- See also what next follows, in two places.

زجّاهُ
2 زجّاهُ ذ , (S, Msb, TA,) inf. n. تَزْجِيَةٌ, (S, TA,) He pushed it gently, (S, Msb, TA,) in order that it might go on; as also ↓ ازجاهُ; and ↓ زَجَاهُ, aor. يَزْجُوهُ, inf. n. زَجْوٌ: and this last, he drove it, or urged it on, gently; (TA;) [and so زجّاهُ and ↓ ازجاهُ, as will be shown by what follows:] or ↓ زَجَاهُ signifies [simply] he drove it, or urged it on: and he pushed it: and so [app. in both of these senses] زجّاهُ and ↓ ازجاهُ. (K.) Hence, i. e. from زَجَّيْتُهُ meaning “ I pushed it gently, ” (Har p. 304,) one says, كَيْفَ تُزَجِّى الأَيَّامَ (S, Har) i. e. كَيْفَ تُدَافِعُهَا [How dost thou strive with the days in pushing them on, or making them to pass away?]: (S:) or كيف تَدْفَعُهَا [how dost thou push on the days? and thus may mean also كيف تدافعها]: (Har:) [or how dost thou make the days to pass away? for] زجّى الأَيَّامَ means he made the days to pass away: (MA:) [or how dost thou pass the days? for it is also said that] تَزْجِيَةٌ signifies the passing [one's] days. (KL.) [زجّى الأَيَّامَ may be well rendered He made the days to pass away by means of exertion; and so دَفَعَهَا and دَافَعَهَا. Har (ubi suprà) uses the phrase أُزَجِّى أَيَّامًا مُسْوَدَّةً as meaning I push on evil and hard days.] ↓ ازجى الشَّىْءَ, also, inf. n. اـِزْجَآءٌ, is expl. by Az as signifying دَافَعَ بِقَلِيلِهِ [app. meaning He strove to push on life, or to repel want or the like, with little of the thing]: and accord. to a saying heard by him from a man of the tribe of Fezárah, نُزَجِّىدُنْيَانَا [or the correct reading may be ↓ نُزْجِى, and accord. to either reading the phrase may be rendered We strive to push on life, or to repel want &c., with little of our worldly possessions,] means we content ourselves in respect of our worldly possessions with scanty sustenance. (TA. [See also 5.]) One says also الاـِبِلَ ↓ أَزْجَيْتُ I drove the camels. (S.) And وَلَدَهَا ↓ البَقَرَةُ تُزْجِى The [wild] cow drives her young one. (S.) الرِّيحُ السَّحَابَ ↓ تُزْجِى The wind drives along the clouds: (S:) or drives along gently the clouds; as also تُزَجِّيهِ, but in an intensive sense. (Msb.) In like manner, سَحَابًا ↓ يُزْجِى is said of God, in the Kur [xxiv. 43]: and in the same [xvii. 68], رَبُّكُمُ الَّذِى لَكُمُ الْفُلْكَ فِى البَحْرِ ↓ يُزْجِى [Your Lord is He who driveth along for you the ship in the sea]. (TA.) And a poet says,
↓ زَجَّيْتُهُ بِالقَوْلِ وَازْدَجَيْتُهُ
i. e. [I drove him with speech, and] urged him on: for اِزْدَجَاهُ signifies سَاقَهُ [like زَجَّاهُ &c.]. (TA.) ― -b2- And زجّى حَاجَتِى He made easy the attainment of my want. (TA.) -A2- زجّى الرُّمْحَ i. q. أَزَجَّهُ q. v. in art. زج. (TA in that art.)

4 أَزْجَوَ see 2, in ten places. ازجى also signifies He made money, or bad money, to pass, or be current. (Er-Rághib, TA.)

تَزَجَّيْتُ بِكَذَا
5 تَزَجَّيْتُ بِكَذَا ذ I contented myself with such a thing: a rájiz says,
تَزَجَّ مِنْ دُنْيَاكَ بِالبَلَاغِ
[Content thyself with what is sufficient of thy worldly possessions]. (S. [See also 2.])

8 اـِزْتَجَوَ see 2, near the end of the paragraph.

أَزْجَى
أَزْجَى ذ More penetrating and effective in an affair than another: (S, K:) so in the saying, فُلَانٌ أَزْجَى بِهٰذَا الأَمْرِ مِنْ فُلَانٍ [Such a one is more penetrating and effective in this affair than such a one]. (S, K. *)

مُزْجًى
مُزْجًى ذ , applied to a horse [or other beast], That is driven, or urged on, (يزجى, [i. e. يُزْجَى,]) in his pace, by little and little. (Ham p. 158.) ― -b2- A small, or scanty, thing; (S, Er-Rághib, TA;) or such as is mean, or paltry; that may be pushed and driven away because of the little account that is made of it. (Er-Rághib, TA.) بِضَاعَةٌ مُزْجَاةٌ means Small, or scanty, merchandise; little in quantity: (S, K:) and so it is said to mean in the Kur [xii. 88]: or, as in some copies of the S, little, or mean, or paltry, merchandise: (TA:) or mean, or paltry, merchandise, rejected by every one to whom it is offered: (A, TA:) or merchandise wherewith the days are pushed on (تُدْفَعُ [i. e. made to pass away by means of exertion]) because of its scantiness: (Msb, TA: [for مُزْجَاةٌ بِهَا:]) or, accord. to the shereef El-Murtadà, merchandise driven along portion after portion, scantily and feebly: (TA:) or merchandise in respect of which a lowering of the price is demanded on account of its badness (فِيهَا اـِغْمَاضٌ); (Th, TA;) not in perfect condition: (Th, K, TA:) thus, too, it is expl. as used in the Kur: and some say that what is there mentioned consisted of fruit of the terebinth-tree, or of صَنَوْبَر [app. here meaning pine-cones]: some say, of commodities of the Arabs of the desert, wool, and clarified butter: and some say, of deficient pieces of money. (TA.)

مُزَجًّى
مُزَجًّى ذ Weak: so termed because of his lagging behind, and requiring to be urged on: (Ham p. 441:) or anything not perfect in nobility, nor in any other praiseworthy quality: or, as some say, one driven to generosity against his will: (TA:) and also, (TA,) applied to a man, i. q. مُزَلَّجٌ [q. v., app. here meaning deficient in manliness, or manly virtue, or the like]. (S, TA.) [الزَّمَانُ المُزَجَّى, a phrase used by Har, is expl. (p. 429) as meaning حَقُّهُ أَنْ يُزَجِّيهِ النَّاسُ, i. e. Time that requires men to push it on, or to make it to pass away by means-of exertion.]

مِزْجَآءٌ
مِزْجَآءٌ ذ A man who urges on much the camel, or beast, that he rides. (TA.)

##### Türkçe

زَجَا
1 **زَجَا** ذ , (S, K,) muz. يَزْجُو, (S,) mast. **زَجَآءٌ** (S, K, and Ham p. 78) ve **زَجْوٌ** (K and Ham) ve **زُجُوٌّ**, (K,) O (bir şey) gitti; yahut hızlıca sevk olunmuş veya sürülmüş olarak gitti. (Ham ubi suprà: orada bağlam tarafından gösterilmiş, fakat ifade edilmemiştir.) ― -b2- O (kötü bir para parçası) geçti; yahut tedavülde oldu. (Er-Rághib, TA.) ― -b3- O (bir iş) kolay oldu yahut kolaylaştı; ve doğru oldu, doğru bir hâlde; yahut yönü veya meyli bakımından doğru oldu. (K, TA.) Bundan dolayı rivayet: **لَا تَزْجُو صَلَاةٌ لَا يُقْرَأُ فِيهَا بِفَاتِحَةِ الكِتَابِ** yani [Kitabın (Kur’ân kastedilir) açılış sûresi okunmayan bir namaz] doğru olmayacaktır. (TA.) ― -b4- Yine, mast. **زَجَآءٌ**, [vergi denilen] **خَرَاج** hakkında söylenir: O, tahsili kolay oldu yahut kolaylaştı. (S.) ― -b5- **زَجَآءٌ** ayrıca, bir işte nüfuz edici enerjiyle ve etkililikle davranmayı ifade eder. (S, K.) Şöyle denir: **هٰذَا الأَمْرُ قَدْ زَجَوْنَا عَلَيْهِ** [görünüşe göre anlamı: Bu işi, onu gerçekleştirdik yahut tamamladık; tıpkı şöyle denildiği gibi: **مَضَيْنَا عَلَى الأَمْرِ**]. (T, TA.) Ve **عَطَآءٌ قَلِيلٌ يَزْجُو خَيْرٌ مِنْ كَثِيرٍ لَا يَزْجُو** [Etkili olan az bir bağış, etkili olmayacak çoktan daha hayırlıdır]. (S.) -A2- Yine şöyle denir: **ضَحِكَ حَتَّى زَجَا** yani [O güldü, ta ki] gülmesi durdu yahut kesildi. (S, K. *) -A3- Ayrıca, bundan sonra gelen şeye de bak, iki yerde.

زجّاهُ
2 **زجّاهُ** ذ , (S, Msb, TA,) mast. **تَزْجِيَةٌ**, (S, TA,) Onu, gitsin diye, yumuşakça itti; (S, Msb, TA,) bunun gibi ↓ **ازجاهُ**; ve ↓ **زَجَاهُ**, muz. يَزْجُوهُ, mast. **زَجْوٌ**: ve bu sonuncusu, onu yumuşakça sürdü yahut sevk etti; (TA;) [ve böylece **زجّاهُ** ve ↓ **ازجاهُ**, aşağıda gelecek olanın göstereceği üzere:] yahut ↓ **زَجَاهُ** [sadece] onu sürdü yahut sevk etti demektir: ve onu itti: ve böylece [görünüşe göre bu iki anlamda da] **زجّاهُ** ve ↓ **ازجاهُ**. (K.) Bundan dolayı, yani **زَجَّيْتُهُ** “Onu yumuşakça ittım” anlamından, (Har p. 304,) şöyle denir: **كَيْفَ تُزَجِّى الأَيَّامَ** (S, Har) yani **كَيْفَ تُدَافِعُهَا** [Günleri itip yürütmede, yahut onları geçirip götürmede, onlarla nasıl mücadele ediyorsun?]: (S:) yahut **كيف تَدْفَعُهَا** [günleri nasıl itiyorsun? ve böylece ayrıca **كيف تدافعها** anlamına da gelebilir]: (Har:) [yahut günleri nasıl geçiriyorsun? çünkü] **زجّى الأَيَّامَ** günleri geçirip götürdü demektir: (MA:) [yahut günleri nasıl geçiriyorsun? zira ayrıca] **تَزْجِيَةٌ** [kişinin] günlerini geçirmeyi ifade eder. (KL.) [**زجّى الأَيَّامَ** “Günleri, çaba vasıtasıyla geçirip götürdü” diye iyi tercüme edilebilir; ve böylece **دَفَعَهَا** ve **دَافَعَهَا**. Har (ubi suprà) **أُزَجِّى أَيَّامًا مُسْوَدَّةً** ibaresini “Kötü ve çetin günleri itip yürütürüm” anlamında kullanır.] ↓ **ازجى الشَّىْءَ**, yine, mast. **اـِزْجَآءٌ**, Az tarafından **دَافَعَ بِقَلِيلِهِ** anlamında açıklanır [görünüşe göre anlamı: Şeyin azıyla hayatı itip yürütmeye, yahut yoksunluğu ve benzerini defetmeye çalıştı]: ve onun, Fezârah kabilesinden bir adamdan işittiği bir söze göre, **نُزَجِّىدُنْيَانَا** [yahut doğru okunuş ↓ **نُزْجِى** olabilir; ve her iki okunuşa göre de ibare “Dünya malımızın azıyla hayatı itip yürütmeye, yahut yoksunluğu vb. defetmeye çalışırız” diye tercüme edilebilir] demektir: dünya malı bakımından kıt bir geçimle yetiniriz. (TA. [Ayrıca 5’e de bak.]) Yine şöyle denir: **الاـِبِلَ** ↓ **أَزْجَيْتُ** Develeri sürdüm. (S.) Ve **وَلَدَهَا** ↓ **البَقَرَةُ تُزْجِى** [Yaban] inek yavrusunu sürer. (S.) **الرِّيحُ السَّحَابَ** ↓ **تُزْجِى** Rüzgâr bulutları sürer: (S:) yahut bulutları yumuşakça sürer; bunun gibi **تُزَجِّيهِ**, fakat şiddetlendirme anlamında. (Msb.) Benzer şekilde, Kur’ân’da [xxiv. 43] Allah hakkında **سَحَابًا** ↓ **يُزْجِى** denir: ve aynı [xvii. 68]’de, **رَبُّكُمُ الَّذِى لَكُمُ الْفُلْكَ فِى البَحْرِ** ↓ **يُزْجِى** [Rabbiniz, denizde sizin için gemiyi sürüp götürendir]. (TA.) Ve bir şair der ki,
↓ **زَجَّيْتُهُ بِالقَوْلِ وَازْدَجَيْتُهُ**
yani [Onu sözle sürdüm ve] onu sevk ettim: çünkü **اِزْدَجَاهُ** **سَاقَهُ** anlamına gelir [**زَجَّاهُ** vb. gibi]. (TA.) ― -b2- Ve **زجّى حَاجَتِى** İhtiyacımın elde edilmesini kolaylaştırdı. (TA.) -A2- **زجّى الرُّمْحَ** , **أَزَجَّهُ** ile eş anlamlıdır; bk. زج maddesinde. (TA in that art.)

4 **أَزْجَوَ** 2’ye bak, on yerde. **ازجى** ayrıca, parayı, yahut kötü parayı, geçerli kıldı yahut tedavüle soktu demektir. (Er-Rághib, TA.)

تَزَجَّيْتُ بِكَذَا
5 **تَزَجَّيْتُ بِكَذَا** ذ Şöyle bir şeyle yetindim: bir râciz der ki,
**تَزَجَّ مِنْ دُنْيَاكَ بِالبَلَاغِ**
[Dünya malından yeterli olanla yetin]. (S. [Ayrıca 2’ye de bak.])

8 **اـِزْتَجَوَ** 2’ye bak, paragrafın sonuna yakın.

أَزْجَى
**أَزْجَى** ذ Bir işte başkasından daha nüfuz edici ve daha etkili: (S, K:) şu sözde olduğu gibi: **فُلَانٌ أَزْجَى بِهٰذَا الأَمْرِ مِنْ فُلَانٍ** [Falanca, bu işte falancadan daha nüfuz edici ve daha etkilidir]. (S, K. *)

مُزْجًى
**مُزْجًى** ذ , bir ata [veya başka bir hayvana] uygulanır: yürüyüşünde, azar azar, sürülen yahut sevk edilen, (يزجى, [yani **يُزْجَى**,]) (Ham p. 158.) ― -b2- Küçük yahut kıt bir şey; (S, Er-Rághib, TA;) yahut değersiz yahut bayağı olan; kendisine az değer verildiği için itilip sürülüp atılabilen. (Er-Rághib, TA.) **بِضَاعَةٌ مُزْجَاةٌ** demektir: küçük yahut kıt ticaret malı; miktarca az: (S, K:) ve Kur’ân’da [xii. 88] böyle denildiği söylenir: yahut S’nin bazı nüshalarında olduğu üzere, az, yahut değersiz, yahut bayağı ticaret malı: (TA:) yahut kendisine sunulduğu herkes tarafından reddedilen değersiz yahut bayağı ticaret malı: (A, TA:) yahut kıtlığından dolayı günlerin itildiği (تُدْفَعُ [yani çaba vasıtasıyla geçirildiği]) ticaret malı: (Msb, TA: [çünkü **مُزْجَاةٌ بِهَا**:]) yahut şerîf El-Murtadâ’ya göre, parça parça sürülüp götürülen, kıt ve zayıfça olan ticaret malı: (TA:) yahut kötülüğü sebebiyle fiyatının düşürülmesi istenen (فِيهَا اـِغْمَاضٌ) ticaret malı; (Th, TA;) tam durumda olmayan: (Th, K, TA:) Kur’ân’da kullanıldığı şekliyle de böyle açıklanır: ve bazıları der ki orada zikredilen, sakız ağacının meyvesinden, yahut **صَنَوْبَر**’dan [görünüşe göre burada çam kozalağı anlamında] idi: bazıları der ki, çöl Araplarının mallarından, yün ve sade yağ idi: ve bazıları der ki, eksik para parçaları idi. (TA.)

مُزَجًّى
**مُزَجًّى** ذ Zayıf: geride kalması ve sevk edilmeye ihtiyaç duyması sebebiyle böyle adlandırılır: (Ham p. 441:) yahut soylulukta da, başka herhangi bir övülen nitelikte de tam olmayan herhangi bir şey: yahut bazılarına göre, istemediği hâlde cömertliğe sürülen kimse: (TA:) ve ayrıca, (TA,) bir adama uygulanarak, **مُزَلَّجٌ** ile eş anlamlıdır [bk. o; görünüşe göre burada erkeklik, yahut erkeklik erdemi, yahut benzeri bakımından eksik anlamında]. (S, TA.) [**الزَّمَانُ المُزَجَّى**, Har tarafından kullanılan bir ibare, (p. 429) **حَقُّهُ أَنْ يُزَجِّيهِ النَّاسُ** yani, insanların onu itip yürütmesini, yahut çaba vasıtasıyla onu geçirip götürmesini gerektiren zaman, diye açıklanır.]

مِزْجَآءٌ
**مِزْجَآءٌ** ذ Bindiği deveyi yahut hayvanı çokça sevk eden adam. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

زَجَا
زَجَا U ( n. ac. زَجْو 1 ),
a.  Drove along.

b.  ( n. ac. زَجْو 1 ,  زَجَآء [ 22A ] ,  زُجُوّ [ زُجُوّ 27 ]), Went well, succeeded.

c.  Was collected without difficulty ( tax ).

زَجَّوَ
زَجَّوَ II ,  أَزْجَوَ IV ,  اِزْتَجَوَ VIII ,  )د( ,
a.  see I (a) .

زَجَآء
زَجَآء [ 22A ],
a.  Success.

مُزَجًّى
مُزَجًّى
a.  Weak. _ast;  زَحَّ U ( n. ac. زَجْو 1 ), Removed, thrust away.

b.  Withdrew, retired.

##### Türkçe

زَجَا
**زَجَا** U (mast. is. **زَجْو** 1),
a. Sürdü, sevk etti.

b. (mast. is. **زَجْو** 1, **زَجَآء** [22A], **زُجُوّ** [**زُجُوّ** 27]), İyi gitti, başarılı oldu.

c. (Vergi) güçlük olmaksızın toplandı.

زَجَّوَ
**زَجَّوَ** II, **أَزْجَوَ** IV, **اِزْتَجَوَ** VIII, )د(,
a. I (a)’ya bak.

زَجَآء
**زَجَآء** [22A],
a. Başarı.

مُزَجًّى
**مُزَجًّى**
a. Zayıf. _ast; **زَحَّ** U (mast. is. **زَجْو** 1), Uzaklaştırdı, itti.

b. Çekildi, geri çekildi.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%88/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

زجو
زَجَا - يَزْجُو - أَزْجَى - يُزْجِي - مُزْجَى - مُزْجَاة
زَجَا - يَزْجُو + كائن + شيئاً: ينقله بحمله على راحلة ثم دفعه وسوقه والسير به من مكانه الأصلي إلى مكان بعيد: يحمل ويشحن وينقل بضاعة أو شيء
أَزْجَى - يُزْجِي + كائن + شيئاً: على وزن " أفعل "من " زَجَا - يَزْجُوْ ": جعله " يَزْجُوْ ": جعله يُحْمَل ويُنْقَل من مكانه الأصلي إلى مكان بعيد: يشحن بضاعة على خطوط شحن: يجعلها تُشحَن على خطوط شحن
﴿يُزْجِي لَكُمْ الْفُلْكَ فِي الْبَحْرِ﴾: يجعلها تُحْمَل من أجل نفعكم على المياه وتسير منتقلة من مكان إلى مكان
مُزْجَى: اسم مفعول صفة مشبهة من " أَزْجَى - يُزْجِي ": محمولة قد جيء بها من مكان بعيد
مُزْجَاة: مؤنث " مُزْجَى "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "حمل الأحمال والانتقال بها من مكان لتوصيلها إلى مكان أو كائن آخر"، وهي:
رَسِلَ - يَرْسَلُ، بَعَرَ - يَبْعَرُ، مَارَ - يَمِيْرُ، زَجَى -  يَزْجُوْ، عَارَ - يَعِيْرُ، رَكِبَ - يَرْكَبُ

زجى - يزجي - مزجاة
 	﴿رَبُّكُمْ الَّذِي يُزْجِي لَكُمْ الْفُلْكَ فِي الْبَحْرِ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ إِنَّهُ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا(66)﴾ الإسراء ﴿ألم ترى أن الله يزجي سحابا ثم يؤلف بينه ثم يجعله ركاما فترى الودق يخرج من خلاله وينزل من السماء من جبال فيها من برد فيصيب به من يشاء ويصرفه عن من يشاء يكاد سنا برقه يذهب بالأبصار(43)﴾ النور
 	﴿فلما دخلوا عليه قالوا ياأيها العزيز مسنا وأهلنا الضر وجئنا ببضاعة مزجاة فأوف لنا الكيل وتصدق علينا إن الله يجزي المتصدقين(88)﴾ يوسف
مختار الصحاح
● [زجا] ز ج ا: زَجَّى الشيء تَزْجيَةً دفعه برفق يقال كيف تُزجي الأيام أي كيف تُدافعها و تَزَجَّى بكذا اكتفى به و أزْجَى الإبل ساقها و المُزْجَى الشيء القليل وبضاعة مُزْجَاةٌ قليلة والريح تُزجي السحاب والبقرة تزجي ولدها أي تسوقه
الراغب
زجا
- التزجية: دفع الشيء لينساق، كتزيجة رديء البعير، وتزجيه الريح السحاب، قال: }يزجي سحابا﴿[النور/43]، وقال:﴾ربكم الذي يزجي لكم الفلك في البحر{ [الإسراء/66] ومنه: رجل مزجي، وأزجيت رديء التمر فزجا، ومنه استعير: زجا الخراج يزجو، وخراج زاج، وقول الشاعر:
- 210 - وحاجة غير مزجاة من الحاج *** (هذا عجز بيت، وشطره:
ومرسل ورسول غير متهم   وهو للراعي، من قصيدة له مطلعها:
ألا اسلمي ذات الطوق والعاج *** والدل والنظر المستأنس الساجي
وهو في ديوانه ص 28؛ وتهذيب اللغة 11/155؛ ومجاز القرآن 1/317)
أي: غير يسيرة، يمكن دفعها وسوقها لقلة الاعتداد بها.
ملخص اللسان
1.     والتَّزْجِيةُ: دَفْعُ الشيء كما تُزَجِّي البَقَرةُ ولَدَها أَي تَسُوقُه؛وزَجَّى الشيءَ وأَزجاه: ساقَه ودَفَعه.
2. والرِّيحُ تُزجِي السَّحابَ أَي  تَسُوقُه سَوْقاً رفيقاً
3.    زَجَا الشَّيءُ يَزْجُو زَجْواً وزُجُوّاً وزَحاءً: تَيَسَّر  واسْتقام. وزَجا الخرَاجُ يَزْجُو زَجاءً: هو تيَسُّر جِبايتِه.
4.    ويقال: أَزْجَيْتُ الشيءَ إِزْجاءً أَي دافَعْت بقليله
5.     زَجَّيْت الشَّيءَ  تَزْجِيةً إِذا دفَعته بِرِفْقٍ
6.     وتزَجَّيت بكذا: اكتفيت به؛  وقال:تَزَجَّ من دُنْياكَ بالبَلاغِ
7.     والزَّجاءُ: النَّفاذُ في الأَمر. يقال:  فلان أَزْجَى بهذا الأَمر من فلان أَي أَشَدُّ نَفاذاً فيه منه.
8.     والمُزْجَى: القَلِيل. وبضاعةٌ مُزْجاةٌ: قليلة. وفي التنزيل العزيز:وجِئْنا ببِضاعةٍ مُزجاةٍ؛ وقال ثعلب: بِضاعةٌ مُزجاةٌ فيها إِغْماضٌ لم  يَتِمَّ صلاحُها، وقيل: يسيرة قليلة؛
9.     والمُزَجَّى من كل شيء: الذي ليس بِتامِّ الشَّرف ولا غيره من الخِلال  المحمودة؛
10.                        لا تَزْجُو صلاةٌ لا  يُقْرأُ فيها بفاتحة الكتاب، هو من أَزْجَيتُ  الشَّيءَ فَزَحا إِذا رَوَّجْته فَراجَ وتيسَّر، المعنى لا تُجزِئ  وتصحُّ صلاةٌ إِلاَّ بالفاتحة.
11.                       وضَحِكَ حتى زَجَا أَي انقَطع ضَحِكُه.
لسان العرب
● - زجا: زَجَا الشَّيءُ يَزْجُو زَجْواً وزُجُوّاً وزَحاءً: تَيَسَّر  واسْتقام. وزَجا الخرَاجُ يَزْجُو زَجاءً: هو تيَسُّر جِبايتِه.  والتَّزْجِيةُ: دَفْعُ الشيء كما تُزَجِّي البَقَرةُ ولَدَها أَي تَسُوقُه؛  وأَنشد:وصاحِبٍ ذِي غِمْرةٍ داجَيْتُهُ،  زَجَّيْتُه بالقَوْلِ وازْدَجَيْتُه  ويقال: أَزْجَيْتُ الشيءَ إِزْجاءً أَي دافَعْت بقليله. ويقال:  أَزْجَيْتُ أَيامي وزَجَّيْتُها أَي دافَعْتها بقُوتٍ قليل. قال الأَزهري: وسمعت  أَعرابيّاً من بني فزارة يقول أَنتم معاشِرَ  الحاضِرَة قَبِلْتُم دُنْياكُم بِقُبْلانٍ  (* قوله «قبلتم دنياكم  بقبلان» هكذا في الأصل، وضبط في التهذيب بهذا الضبط). ونحن نُزَجِّيها زَجاةً  أَي نَتَبَلَّغ بقليل القُوت فنَجْتَزِئُ به. ويقال: زَجَّيْت الشَّيءَ  تَزْجِيةً إِذا دفَعته بِرِفْقٍ يقال: كيف تُزَجِّي الأَيَّامَ أَي كيف  تُدافِعُها؟ ورجل مُزَجٍّ أَي مُزَلِّج. وتزَجَّيت بكذا: اكتفيت به؛  وقال:تَزَجَّ من دُنْياكَ بالبَلاغِ  وزَجَّى الشيءَ وأَزجاه: ساقَه ودَفَعه. والرِّيحُ تُزجِي السَّحابَ أَي  تَسُوقُه سَوْقاً رفيقاً. وفي التنزيل العزيز: أَلم ترَ أَنَّ الله  يُزْجي سَحاباً؛ وقال الأَعشى:  إِلى ذَوْدَة الوَهَّابِ أُزْجِي مَطِيَّتي،  أُرَجِّي عَطاءً فاضِلاً من نَوالِكا  (* قوله «إلى ذودة إلخ» هكذا في الأصل، والذي في المحكم إلى هوذة).  وقيل: زَجَّاهُ وأَزْجاهُ ساقَه سَوْقاً لَيِّناً؛ وبه فسَّر بعضُهم  قولَالنَّابغة:  تُزْجِي الشَّمالُ عليه جامِدَ البَرَد  وأَزْجَيْتُ الإِبلَ: سُقْتها؛ قال ابن الرِّقاعِ:  تُزْجِي أَغَنَّ، كأَنَّ إِبْرةَ رَوْقِه  قَلَمٌ أَصابَ مِن الدَّواةِ مِدادَها  ورجُل مِزْجاءٌ للمَطِيّ: كثير الإِزجاءِ لها يُزْجيها ويرسلها؛ قال:  وإِنِّي لَمِزْجاءُ المَطِيِّ على الوَجَى،  وإِنِّي لَتَرَّاكُ الفِراشِ المُمَهَّدِ  وفي الحديث: كان يَتخلَّف في السير فيُزْجِي الضَّعيف أَي يَسُوقُه  لِيُلْحِقه بالرِّفاق. وفي حديث علي، رضي الله عنه: ما زالَتْ تُزْجِيني حتى  دخلتُ عليه أَي تَسُوقُني وتَدْفَعُني. وفي حديث جابر: أَعْيا ناضِحِي  فجَعَلْت أُزْجيه أَي أُسُوقُه. والزَّجاءُ: النَّفاذُ في الأَمر. يقال:  فلان أَزْجَى بهذا الأَمر من فلان أَي أَشَدُّ نَفاذاً فيه منه.  والمُزْجَى: القَلِيل. وبضاعةٌ مُزْجاةٌ: قليلة. وفي التنزيل العزيز:  وجِئْنا ببِضاعةٍ مُزجاةٍ؛ وقال ثعلب: بِضاعةٌ مُزجاةٌ فيها إِغْماضٌ لم  يَتِمَّ صلاحُها، وقيل: يسيرة قليلة؛ وأَنشد:  وحاجة غيرْ مُزْجاةٍ مِنَ الحاجِ  وروي عن أَبي صالح في قوله مُزْجاةٍ قال: كانت حَبَّةَ الخضراءِ  والصَّنوْبَرِ، وقال إِبراهيم النخعي: ما أُراها إِلاَّ القليلة، وقيل: كانت  مَتاعَ الأَعراب الصُّوفَ والسَّمْنَ، وقال سعيد بن جبير: هي دراهم سَوْء؛  وقال عكرمة: هي الناقِصةُ، وقال عطاء: قليل يَزْجُو خير من كثير لا  يَزْجُو. وقوله: فتصدَّقْ علينا؛ أَي بفَضْلِ ما بين الجَيِّد والرَّدِيء.  ويقال: هذا أَمر قد زَجَوْنا عليه نَزْجُو. وفي الحديث: لا تَزْجُو صلاةٌ لا  يُقْرأُ فيها بفاتحة الكتاب، هو من أَزْجَيتُ  الشَّيءَ فَزَحا إِذا رَوَّجْته فَراجَ وتيسَّر، المعنى لا تُجزِئ  وتصحُّ صلاةٌ إِلاَّ بالفاتحة. وضَحِكَ حتى زَجَا أَي انقَطع ضَحِكُه.  والمُزَجَّى من كل شيء: الذي ليس بِتامِّ الشَّرف ولا غيره من الخِلال  المحمودة؛ قال:  فذاكَ الفَتى، كلُّ الفَتى، كانَ بَيْنه  وبينَ المُزَجَّى نَفْنَفٌ مُتَباعِدُ  قال ابن سيده: الحكاية عن ابن الأَعرابي والإِنشاد لغيره، وقيل: إِنَّ  المُزَجَّى هنا كان ابن عم لأُهْبانَ هذا المرثي، وقد قيل: إِنه  المَسْبُوق إِلى الكَرَم على كُرْهٍ.
مقاييس اللغة:
(زجي) الزاء والجيم والحرف المعتلّ يدلُّ على الرّمي بالشيء وتسييره من غير حبس(6). يقال أزجتِ البقرةُ ولدَها، إذا ساقته. والرِّيح تُزْجِي السَّحابَ: تسوقهُ سَوْقاً رفِيقاً. فأمّا المُزْجَى فالشيء القليل، وهو من قياس الباب، أي يُدفع به الوقت. وهذه بضاعة مُزْجَاة، أي يسيرة الاندفاع.‏
ومن الباب زجا الخراجُ يزجُو، أي تيسَّرت جِبايته.‏
القاموس المحيط:
و زَجاهُ ساقَهُ، ودَفَعَهُ، كَزَجَّاهُ وأزْجاهُ، و الأَمْرُ زَجْواً وزُجُوًّا وزَجاءً تَيَسَّر، واسْتَقامَ، و الخَراجُ زَجاءً تَيَسَّرَ جِبايَتَه، و فُلانٌ انْقَطَعَ ضَحِكُهُ. وبِضاعَةٌ مُزْجاةٌ قَليلَةٌ، أو لم يَتِمَّ صَلاحُها. والزَّجاءُ النَّفاذُ في الأَمْرِ. وهو أزْجَى منه أشَدُّ نَفَاذاً. والزَّواجِي ة بالمَهْجَمِ.
تاج العروس:
( زجاه ) يزجوه زجوا ( ساقه ) سوقا ضعيفا رفيقا ( و ) ايضا ( دفعه ) برفق لينساق ( كزجاه ) تزجية يقال كيف تزجى الايام أي كيف تدافعها كما في الصحاح قال الشاعر وصاحب ذى غمرة داجيته * زجيته بالقول وازدجيته انشده الازهرى ( وازجاه ) ومنه قوله تعالى الم تر ان الله يزجى سحابا وقوله تعالى ربكم الذى يزجى لكم الفلك في البحر وقال ابن الرقاع تزجى اغن كان ابرة روقه * قلم اصاب من الدواة مدادها وقال الاعشى الى هوذة الوهاب ازجى مطيتي * ارجى عطاء فاضلا من نوالكا ( و ) زجا ( الامر زجوا وزجوا ) كعلو ( وزجاء ) كسحاب ( تيسر واستقام ) ومنه الحديث لا تزجو صلاة لا يقرا فيها بفاتحة الكتاب أي لا تستقيم ولا تصح ( و ) منه ايضا زجا ( الخراج زجاء ) إذا ( تيسر جبايته ) وفى الصحاح تيسرت جبايته زاد في الاساس وسوقه الى اهله وخراج زاج وفى المفردات هو مستعار من ازجيت ردئ الدرهم فزجا ( وفلان ) ضحك حتى زجا أي ( انقطع ضحكه ) نقله الجوهرى ( وبضاعة مزجاة قليلة ) وبه فسرت الاية وفى بعض نسخ الصحاح أي يسيرة وفى الاساس أي خسيسة يدفعها كل من عرضت عليه وفى المصباح تدفع بها الايام لقلتها وفى كتاب الغرر والدرر للشريف المرتضى أي مسوقة شيا بعد شئ على قلة وضعف ( أو ) بضاعة مزجاة فيها اغماض ( لم يتم صلاحها ) عن ثعلب وبه فسر الاية قال وقوله تعالى وتصدق علينا أي بفضل ما بين الجيد والردئ وقال بعض المفسرين قيل كانت حبة الخضراء والصنوبر وقيل متاع الاعراب الصوف والسمن وقيل دراهم
ناقصة ( والزجاء ) كسحاب ( النفاذ في الامر و ) يقال ( هو ازجى منه ) بهذا الامر أي ( اشد نفاذا ) فيه منه نقله الجوهرى ( والزواجى ة بالمهجم ) من ارض اليمن * قلت الصواب ان هذا بالحاء المهملة قال الصاغانى في التكملة بعد ذكره زجا بالجيم زحا بالحاء المهملة وذكر فيها الزواحى وقال قرية من مخلاف حران ثم من اعمال المهجم فتأمل ذلك * ومما يستدرك عليه ازجيت الدرهم فزجا روجته فراج ورجل مزجاء كثير الازجاء للمطى والمزجى من كل شئ كمعظم الذى ليس بتام الشرف ولا غيره من الخلال المحمودة قال الشاعر فذاك الفتى كل الفتى كان بينه * وبين المزجى نفنف متباعد وقيل المزجى هنا كان ابن عم لاهبان هذا المرثى وقد قيل انه المسوق الى الكرم على كره منه وازدجاه ساقه ومنه قول الشاعر الذى سبق * زجيته بالقول وازدجيته * ورجل مزج أي مزلج وزجى حاجتى سهل تحصيلها وهو يتزجى ببلاغ يكتفى به وانشد الجوهرى * تزج من دنياك بالبلاغ * وفى التهذيب ازجى الشئ ازجاء دافع بقليله ويقال هذا الامر قد زجونا عليه نزجو قال وسمعت فزاريا يقول انتم معشر الحارة قبلتم دنياكم بقبلان ونحن نزجيها زجاة أي نتبلغ فيها بقليل القوت ونجتزئ به والمزجى كمكرم الشئ القليل كما في الصحاح والتهذيب وقول الشاعر * وحاجة غير مزجاة من الحاج * قال الراغب أي غير يسيرة يمكن دفعها وسوقها لقلة الاعتداد بها

##### Türkçe

زجو
**زَجَا** - **يَزْجُو** - **أَزْجَى** - **يُزْجِي** - **مُزْجَى** - **مُزْجَاة**
**زَجَا** - **يَزْجُو** + bir varlık + bir şeyi: onu, bir binek üzerine yükleyip sonra itmesi, sevk etmesi ve onunla yürüyüp onu aslî yerinden uzak bir yere götürmesiyle nakleder: bir malı veya bir şeyi taşır, yükler ve nakleder
**أَزْجَى** - **يُزْجِي** + bir varlık + bir şeyi: **زَجَا** - **يَزْجُوْ**’dan “**أَفْعَلَ**” vezninde: onu “**يَزْجُوْ**” kıldı: onu, aslî yerinden uzak bir yere taşınır ve nakledilir kıldı: bir malı nakliye hatları üzerinde yükler: onu nakliye hatları üzerinde yüklenir kılar
﴿**يُزْجِي لَكُمْ الْفُلْكَ فِي الْبَحْرِ**﴾: onu, sizin faydanız için sular üzerinde taşınır kılar ve bir yerden bir yere intikal ederek yürür
**مُزْجَى**: **أَزْجَى** - **يُزْجِي**’den mef‘ûl ismi, sıfat-ı müşebbehe: taşınmış; uzak bir yerden getirilmiş
**مُزْجَاة**: **مُزْجَى**’nın müennesi
Ve lafız, “yükleri yükleme ve onları bir yerden başka bir yere veya başka bir varlığa ulaştırmak için onlarla intikal etme” lafızlar grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**رَسِلَ** - **يَرْسَلُ**، **بَعَرَ** - **يَبْعَرُ**، **مَارَ** - **يَمِيْرُ**، **زَجَى** -  **يَزْجُوْ**، **عَارَ** - **يَعِيْرُ**، **رَكِبَ** - **يَرْكَبُ**

**زجى** - **يزجي** - **مزجاة**
 	﴿**رَبُّكُمْ الَّذِي يُزْجِي لَكُمْ الْفُلْكَ فِي الْبَحْرِ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ إِنَّهُ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا(66)**﴾ الإسراء ﴿**ألم ترى أن الله يزجي سحابا ثم يؤلف بينه ثم يجعله ركاما فترى الودق يخرج من خلاله وينزل من السماء من جبال فيها من برد فيصيب به من يشاء ويصرفه عن من يشاء يكاد سنا برقه يذهب بالأبصار(43)**﴾ النور
 	﴿**فلما دخلوا عليه قالوا ياأيها العزيز مسنا وأهلنا الضر وجئنا ببضاعة مزجاة فأوف لنا الكيل وتصدق علينا إن الله يجزي المتصدقين(88)**﴾ يوسف
مختار الصحاح
● [**زجا**] ز ج ا: **زَجَّى** şeyi **تَزْجيَةً**: onu yumuşaklıkla itti; “günleri nasıl **تُزجي** ediyorsun” denir, yani onları nasıl savuşturuyorsun; ve **تَزَجَّى** bununla: onunla yetindi; ve **أَزْجَى** develeri: onları sevk etti; ve **المُزْجَى**: az şey; ve **بضاعة مُزْجَاةٌ**: az (olan) mal; ve rüzgâr bulutu **تُزجي** eder; ve inek yavrusunu **تزجي** eder, yani onu sevk eder
الراغب
زجا
- **التزجية**: bir şeyi, sürüklensin diye itmek; kötü devenin **تزيجة**’si gibi; ve rüzgârın bulutu **تزجيه** etmesi; dedi ki: }**يزجي سحابا**﴿[النور/43]، ve dedi ki:﴾**ربكم الذي يزجي لكم الفلك في البحر**{ [الإسراء/66] ve ondan: **رجل مزجي**; ve kötü hurmayı **أزجيت** ettim de **فزجا**; ve ondan ödünç alındı: **زجا الخراج يزجو**; ve **خراج زاج**; ve şairin sözü:
- 210 - **وحاجة غير مزجاة من الحاج** *** (bu bir beytin ikinci yarısıdır; ve onun ilk yarısı:
**ومرسل ورسول غير متهم**   وهو للراعي، من قصيدة له مطلعها:
**ألا اسلمي ذات الطوق والعاج** *** **والدل والنظر المستأنس الساجي**
ve o, divanında s. 28; ve **تهذيب اللغة** 11/155; ve **مجاز القرآن** 1/317’dedir)
yani: kolay olmayan; az itibar edilmesi sebebiyle itilip sevk edilebilen.
ملخص اللسان
1.     Ve **التَّزْجِيةُ**: bir şeyi itmek; tıpkı ineğin yavrusunu **تُزَجِّي** etmesi gibi, yani onu sevk eder; ve **زَجَّى** şeyi ve **أَزْجاه**: onu sevk etti ve itti.
2. Ve rüzgâr bulutu **تُزجِي** eder, yani onu yumuşak bir sevk ile sevk eder
3.    **زَجَا** şey **يَزْجُو** **زَجْواً** ve **زُجُوّاً** ve **زَحاءً**: kolaylaştı ve düzgün oldu. Ve **زَجا** haraç **يَزْجُو** **زَجاءً**: onun tahsilinin kolaylaşmasıdır.
4.    Ve denir ki: **أَزْجَيْتُ** şeyi **إِزْجاءً**: yani onun azıyla savuşturdum
5.     **زَجَّيْت** şeyi **تَزْجِيةً**: onu yumuşaklıkla ittiğin zaman
6.     Ve **تزَجَّيت** bununla: onunla yetindim; ve dedi ki: **تَزَجَّ من دُنْياكَ بالبَلاغِ**
7.     Ve **الزَّجاءُ**: işte nüfuz etmektir. Denir ki: falan, bu işte falandan daha **أَزْجَى**’dır; yani onda ondan daha şiddetli nüfuz edicidir.
8.     Ve **المُزْجَى**: azdır. Ve **بضاعةٌ مُزْجاةٌ**: azdır. Ve aziz tenzilde: **وجِئْنا ببِضاعةٍ مُزجاةٍ**; ve Sa‘leb dedi ki: **بِضاعةٌ مُزجاةٌ**: onda, olgunlaşması tamamlanmamış bir kusur vardır; ve denildi ki: az, küçük;
9.     Ve her şeyden **المُزَجَّى**: şerefin tamamı olmayan ve övülen huyların başkası da olmayan şeydir;
10.                        **لا تَزْجُو صلاةٌ لا  يُقْرأُ فيها بفاتحة الكتاب**: bu, “**أَزْجَيتُ** şeyi **فَزَحا**”dandır; onu revâçlandırdığın zaman o revâç bulur ve kolaylaşır; mânâ: Fâtiha olmaksızın namaz yeterli olmaz ve sahih olmaz.
11.                       Ve güldü, ta ki **زَجَا** etti; yani gülmesi kesildi.
لسان العرب
● - **زجا**: **زَجَا** şey **يَزْجُو** **زَجْواً** ve **زُجُوّاً** ve **زَحاءً**: kolaylaştı ve düzgün oldu. Ve **زَجا** haraç **يَزْجُو** **زَجاءً**: onun tahsilinin kolaylaşmasıdır. Ve **التَّزْجِيةُ**: bir şeyi itmek; tıpkı ineğin yavrusunu **تُزَجِّي** etmesi gibi, yani onu sevk eder; ve inşad etti: **وصاحِبٍ ذِي غِمْرةٍ داجَيْتُهُ،  زَجَّيْتُه بالقَوْلِ وازْدَجَيْتُه**. Ve denir ki: **أَزْجَيْتُ** şeyi **إِزْجاءً**: yani onun azıyla savuşturdum. Ve denir ki: **أَزْجَيْتُ** günlerimi ve onları **زَجَّيْتُ**: yani onları az bir azıkla savuşturdum. Ezherî dedi ki: Ben, Benî Fezâre’den bir bedevînin “siz yerleşikler topluluğu, dünyanızı bir **قُبْلان** ile kabul ettiniz (* ‘**قبلتم دنياكم  بقبلان**’ sözü: asılda böyle; ve **التهذيب**’de bu ضبط ile ضبط edildi). Biz ise onu **زَجاةً** ile **نُزَجِّي** ederiz; yani az bir azıkla geçiniriz de onunla yetiniriz” dediğini işittim. Ve denir ki: **زَجَّيْت** şeyi **تَزْجِيةً**: onu yumuşaklıkla ittiğin zaman; “günleri nasıl **تُزَجِّي** ediyorsun?” denir; yani onları nasıl savuşturuyorsun? Ve **رجل مُزَجٍّ**: yani kaydıran. Ve **تزَجَّيت** bununla: onunla yetindim; ve dedi ki: **تَزَجَّ من دُنْياكَ بالبَلاغِ**. Ve **زَجَّى** şeyi ve **أَزْجاه**: onu sevk etti ve itti. Ve rüzgâr bulutu **تُزجِي** eder; yani onu yumuşak bir sevk ile sevk eder. Ve aziz tenzilde: **أَلم ترَ أَنَّ الله  يُزْجي سَحاباً**; ve A‘şâ dedi ki: **إِلى ذَوْدَة الوَهَّابِ أُزْجِي مَطِيَّتي،  أُرَجِّي عَطاءً فاضِلاً من نَوالِكا** (* “**إلى ذودة** …” sözü: asılda böyle; ve **المحكم**’de olan: **إلى هوذة**). Ve denildi ki: onu **زَجَّاهُ** ve **أَزْجاهُ**: onu yumuşak bir sevk ile sevk etti; ve bununla, Nâbiga’nın sözünü bazıları tefsir etti: **تُزْجِي الشَّمالُ عليه جامِدَ البَرَد**. Ve **أَزْجَيْتُ** develeri: onları sevk ettim; İbnü’r-Riqâ‘ dedi ki: **تُزْجِي أَغَنَّ، كأَنَّ إِبْرةَ رَوْقِه  قَلَمٌ أَصابَ مِن الدَّواةِ مِدادَها**. Ve **رجُل مِزْجاءٌ للمَطِيّ**: ona çok **إِزْجاء** eden; onu **يُزْجي** eder ve salıverir; dedi ki: **وإِنِّي لَمِزْجاءُ المَطِيِّ على الوَجَى،  وإِنِّي لَتَرَّاكُ الفِراشِ المُمَهَّدِ**. Ve hadiste: seferde geri kalırdı da zayıfı **يُزْجِي** ederdi; yani onu sevk ederdi ki onu kafilelere yetiştirsin. Ve Ali’nin, Allah ondan razı olsun, hadisinde: “Beni, onun yanına girinceye kadar **تُزْجِيني** etmeye devam etti”; yani beni sevk ediyor ve itiyordu. Ve Câbir’in hadisinde: “Su çeken devem yoruldu da onu **أُزْجيه** etmeye başladım”; yani onu sevk ediyorum. Ve **الزَّجاءُ**: işte nüfuz etmektir. Denir ki: falan, bu işte falandan daha **أَزْجَى**’dır; yani onda ondan daha şiddetli nüfuz edicidir. Ve **المُزْجَى**: azdır. Ve **بضاعةٌ مُزْجاةٌ**: azdır. Ve aziz tenzilde: **وجِئْنا ببِضاعةٍ مُزجاةٍ**; ve Sa‘leb dedi ki: **بِضاعةٌ مُزجاةٌ**: onda, olgunlaşması tamamlanmamış bir kusur vardır; ve denildi ki: az, küçük; ve inşad etti: **وحاجة غيرْ مُزْجاةٍ مِنَ الحاجِ**. Ve Ebû Sâlih’ten, **مُزْجاةٍ** kavli hakkında rivayet edildi: “o, **حَبَّةَ الخضراءِ  والصَّنوْبَرِ** idi”; ve İbrâhîm en-Nehaî dedi ki: “Ben onu ancak az görüyorum”; ve denildi ki: o, bedevîlerin eşyası olan yün ve sadeyağ idi; ve Saîd b. Cübeyr dedi ki: o, kötü dirhemlerdi; ve İkrime dedi ki: o, eksik olandı; ve Atâ dedi ki: “az olup **يَزْجُو** eden, çok olup **يَزْجُو** etmeyenden hayırlıdır.” Ve onun sözü: **فتصدَّقْ علينا**; yani iyi ile kötü arasındaki fazlalıkla. Ve denir ki: “bu, üzerinde **زَجَوْنا** olduğumuz bir iştir; **نَزْجُو**.” Ve hadiste: **لا تَزْجُو صلاةٌ لا  يُقْرأُ فيها بفاتحة الكتاب**: bu, “**أَزْجَيتُ** şeyi **فَزَحا**”dandır; onu revâçlandırdığın zaman o revâç bulur ve kolaylaşır; mânâ: Fâtiha olmaksızın namaz yeterli olmaz ve sahih olmaz. Ve güldü, ta ki **زَجَا** etti; yani gülmesi kesildi. Ve her şeyden **المُزَجَّى**: şerefin tamamı olmayan ve övülen huyların başkası da olmayan şeydir; dedi ki: **فذاكَ الفَتى، كلُّ الفَتى، كانَ بَيْنه  وبينَ المُزَجَّى نَفْنَفٌ مُتَباعِدُ**. İbn Sîde dedi ki: hikâye İbnü’l-A‘râbî’den, inşad başkasınadır; ve denildi ki: buradaki **المُزَجَّى**, mersiye edilen bu Ühbân’ın amcaoğluydu; ve denildi ki: o, istemeyerek kereme sevk edilen kimsedir.
مقاييس اللغة:
(**زجي**) **الزاء** ve **الجيم** ve illetli harf, bir şeyi atmaya ve onu hapsetmeksizin yürütmeye delâlet eder(6). “İnek yavrusunu **أزجتِ** etti” denir; onu sevk ettiği zaman. Ve rüzgâr bulutu **تُزْجِي** eder: onu yumuşak bir sevk ile sevk eder. **فأمّا المُزْجَى** ise az şeydir; ve o, babın kıyasındandır; yani onunla vakit itilir. Ve bu, **بضاعة مُزْجَاة**’dır; yani az, itilişi kolay.
Ve babdandır: **زجا الخراجُ يزجُو**; yani onun tahsili kolaylaştı.
القاموس المحيط:
Ve **زَجاهُ**: onu sevk etti ve itti; **كَزَجَّاهُ** ve **أزْجاهُ** gibi. Ve iş **زَجْواً** ve **زُجُوًّا** ve **زَجاءً**: kolaylaştı ve düzgün oldu. Ve haraç **زَجاءً**: onun tahsilini kolaylaştırdı. Ve falan: gülmesi kesildi. Ve **بِضاعَةٌ مُزْجاةٌ**: azdır; yahut olgunlaşması tamamlanmamıştır. Ve **الزَّجاءُ**: işte nüfuz etmektir. Ve o, ondan daha **أزْجَى**’dır: daha şiddetli nüfuz edicidir. Ve **الزَّواجِي ة**: **المَهْجَم**’dedir.
تاج العروس:
(**زجاه**) onu **يزجوه** **زجوا**: onu (sevketti) zayıf, yumuşak bir sevk ile; ve ayrıca (onu itti) yumuşaklıkla, sürüklensin diye; **كزجاه** **تزجية** (gibi). “Günleri nasıl **تزجى** ediyorsun?” denir; yani onları nasıl savuşturuyorsun? **الصحاح**’ta olduğu gibi. Şair dedi ki: **وصاحب ذى غمرة داجيته * زجيته بالقول وازدجيته**; Ezherî onu inşad etti. Ve (**وازجاه**) ve ondan, Allah Teâlâ’nın sözü: **الم تر ان الله يزجى سحابا**; ve Allah Teâlâ’nın sözü: **ربكم الذى يزجى لكم الفلك في البحر**. Ve İbnü’r-Riqâ‘ dedi ki: **تزجى اغن كان ابرة روقه * قلم اصاب من الدواة مدادها**. Ve A‘şâ dedi ki: **الى هوذة الوهاب ازجى مطيتي * ارجى عطاء فاضلا من نوالكا**. Ve (iş **زجا**) **زجوا** ve **زجوا** (gibi) **كعلو**; ve (**وزجاء**) **كسحاب**: (kolaylaştı ve düzgün oldu). Ve ondan hadîs: **لا تزجو صلاة لا يقرا فيها بفاتحة الكتاب**; yani ne düzgün olur ne sahih olur. Ve ondan ayrıca: **زجا** (haraç **زجاء**) olduğu zaman: (onun tahsili kolaylaştı). Ve **الصحاح**’ta: onun tahsili kolaylaştı; **الاساس**’ta bir ziyade: ve onu ehline sevk etti; ve **خراج زاج**. Ve **المفردات**’ta: bu, “kötü dirhemi **ازجيت** ettim de **فزجا**”dan ödünç alınmıştır. Ve falan: **ضحك حتى زجا**; yani (gülmesi kesildi); Cevherî onu nakletti. Ve (**وبضاعة مزجاة قليلة**) ve onunla âyet tefsir edildi; ve **الصحاح**’ın bazı nüshalarında: yani az, küçük; ve **الاساس**’ta: yani değersiz; kendisine arz olunan herkesin ittiği; ve **المصباح**’ta: azlığı sebebiyle onunla günler itilir; ve Şerîf el-Murtazâ’nın **كتاب الغرر والدرر**’inde: yani azlık ve zayıflık üzere şeyden sonra şey olarak sevk edilmiş. (Veya) **بضاعة مزجاة**: onda bir kusur vardır (olgunlaşması tamamlanmamıştır); Sa‘leb’den; ve onunla âyet tefsir edildi. Dedi ki: Allah Teâlâ’nın sözü **وتصدق علينا**: yani iyi ile kötü arasındaki fazlalıkla. Ve müfessirlerin bazısı dedi ki: denildi ki o, **حبة الخضراء والصنوبر** idi; ve denildi ki: bedevîlerin eşyası olan yün ve sadeyağ idi; ve denildi ki: (dirhemler) eksikti. Ve (**والزجاء**) **كسحاب**: (işte nüfuz etmektir); ve denir ki: o, bu işte ondan daha **ازجى**’dır; yani (onda daha şiddetli nüfuz edicidir); Cevherî onu nakletti. Ve (**والزواجى ة بالمهجم**) Yemen toprağından. *Dedim ki: doğrusu bunun, noktasız **الحاء** iledir. Sâgânî **التكملة**’de, **زجا**’yı **الجيم** ile zikrettikten sonra, noktasız **الحاء** ile **زحا**’yı zikretti ve onda **الزواحى**’yı zikretti; ve dedi ki: Hırân مخلاف’ından bir köy, sonra **المهجم**’in amellerindendir; bunu düşün. *Ve buna müstedrek olanlardandır: “dirhemi **ازجيت** ettim de **فزجا**”: onu revâçlandırdım da revâç buldu. Ve **رجل مزجاء**: binekler için çok **الازجاء** eden. Ve her şeyden **المزجى**: **كمعظم** (gibi): şerefi tamam olmayan ve övülen huyların başkası da olmayan. Şair dedi ki: **فذاك الفتى كل الفتى كان بينه * وبين المزجى نفنف متباعد**. Ve denildi ki: buradaki **المزجى**, mersiye edilen bu Ühbân’ın amcaoğluydu; ve denildi ki: o, istemeyerek kereme sevk edilen kimsedir. Ve **وازدجاه**: onu sevk etti; ve ondan, önce geçen şairin sözü: **زجيته بالقول وازدجيته**. Ve **رجل مزج**: yani kaydıran. Ve “**زجى حاجتى**”: onu elde etmek kolaylaştı. Ve o, bir **بلاغ** ile **يتزجى** eder: onunla yetinir. Ve Cevherî inşad etti: **تزج من دنياك بالبلاغ**. Ve **التهذيب**’te: “**ازجى الشئ ازجاء**”: onun azıyla savuşturdu. Ve denir ki: “bu, üzerinde **زجونا** olduğumuz bir iştir; **نزجو**.” Dedi ki: Fezârî birinin “siz mahalle halkı, dünyanızı bir **قبلان** ile kabul ettiniz; biz ise onu **زجاة** ile **نزجيها** ederiz; yani az bir azıkla geçiniriz ve onunla yetiniriz” dediğini işittim. Ve **المزجى** **كمكرم**: az şey; **الصحاح** ve **التهذيب**’te olduğu gibi. Ve şairin sözü: **وحاجة غير مزجاة من الحاج**. Râgıb dedi ki: yani az itibar edilmesi sebebiyle itilip sevk edilebilen, kolay olmayan.
