# زجو — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%88/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%AC%D9%88/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%88.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: زجو

: ( و *!زَجاهُ ) *!يَزْجُوهُ *!زَجْواً : ( ساقَهُ ) سَوْقاً ضَعِيفاً رفِيقاً .
( و ) أَيْضاً : ( دَفَعَهُ ) برِفْقٍ ليَنْساقَ ؛ ( *!كزَجَّاهُ ) *!تَزْجِيةً .
يقالُ : كيفَ *!تُزَجِّي الأَيّامَ ، أَي كيفَ تُدافِعُها ؛ كما في الصِّحاحِ ؛ قالَ الشَّاعِرُ :
وصاحِبٍ ذِي غِمْرةٍ داجَيْتُهُ
زَجَّيْتُه بالقَوْلِ *!وازْدَجَيْتُه أَنْشَدَه الأزهرِيُّ .
( *!وأَزْجاهُ ؛ ) ومنه قوْلُه تعالى : ﴿أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ *!يُزْجِي سَحاباً﴾ وقوله تعالى : ﴿ربكم الذي يُزْجِي لَكُم الفُلْكَ في البَحْرِ﴾ وقالَ ابنُ الرِّقاعِ :
*!تُزْجِي أَغَنَّ كأَنَّ إِبْرةَ رَوْقِه
قَلَمٌ أَصابَ مِن الدَّواةِ مِدادُهاوقالَ الأَعْشى :
إلى هوذَةَ الوَهَّابِ *!أُزْجِي مَطِيَّتي
أُرَجِّي عَطاءً فاضِلاً من نَوالِكا ( و ) *!زَجا ( الأَمْرُ *!زَجْواً *!وزُجُوّاً ) ،

كعُلُوَ ، ( *!وزَجاءً ) ، كسَحابٍ : ( تَيَسَّرَ واسْتَقامَ ) .
ومنه الحدِيثُ : ( لا *!تَزْجُو صلاةٌ لا يُقْرأُ فيها بفاتِحَةِ الكِتابِ ) ، أي لا تَسْتَقِيمُ ولا تَصِحُّ .
( و ) منه أَيْضاً : *!زَجا ( الخَراجُ *!زَجاءً ) : إذا ( تَيَسَّرَ جبايَتُه ) .
وفي الصِّحاحِ : تَيَسَّرَتْ جِبايَتُه ؛ زاد في الأساسِ : وسَوْقه إلى أَهْلِه ؛ وخَراجٌ *!زاجٍ .
وفي المفْرداتِ : هو مُسْتعارٌ مِن *!أَزْجَيْتُ رَدِيءَ الدِّرْهَم *!فزَجا .
( وفلانٌ ) ضَحِكَ حتى *!زَجا : أَي ( انْقَطَعَ ضَحِكُه ) ؛ نقلَهُ الجوهريُّ .
( وبضاعَةٌ *!مَزْجاةٌ : قَليلَةٌ ) ؛ وبه فُسِّرَتِ الآيَةُ .
وفي بعضِ نسخِ الصِّحاحِ : أَي يَسِيرَةٌ .
وفي الأساسِ : أَي خَسِيسَةٌ يدفَعُها كلُّ مَنْ عُرِضَتْ عليه .
وفي المِصْباح : تدفَعُ بها الأَيَّام لقلَّتِها .
وفي كتابِ الغرر والدرر للشَّريفِ المرتضى : أَي مسوقة شيئاً بَعْدَ شيءٍ على قلَّةٍ وضَعْفٍ .
( أو ) بضاعَةٌ *!مُزْجاةٌ فيها إغْماضٌ ( لم يَتِمَّ صَلاحُها ) ؛ عن ثَعْلَب ؛ وبه فَسَّر الآيَةَ ؛ قالَ : وقَوْله تعالى : ﴿وتصدَّق عَلَيْنا﴾ ، أَي بفَضْلِ ما بَيْنَ الجيّدِ والرَّدِيء .
وقالَ بعضُ المُفَسرين : قيلَ : كانتْ حَبَّةَ الخَضْراءِ والصَّنَوْبَرِ . وقيلَ : مَتاعُ الأَعْرابِ الصّوفُ والسّمْنُ ، وقيلَ دَراهِمُ ناقِصَة .
( *!والزَّجاءُ ) ، كسَحابٍ : ( النَّفاذُ في الأَمْرِ .
( و ) يقالُ : ( هو *!أَزْجَى منه ) بهذا الأَمْرِ ، أَي ( أَشَدُّ نَفاذاً ) فيه منه ؛ نقلَهُ الجوهريُّ .
( *!والزَّواجِي : ة بالمَهْجَمِ ) مِن أَرْضِ اليَمَنِ .
قُلْتُ : الصَّوابُ أنَّ هذا

بالحاءِ المُهْملَةِ .
قالَ الصَّاغانيُّ في التكْمِلَةِ بَعْدَ ذِكْرِه زَجا بالجيم : رَحا بالحاءِ المُهْمِلَةِ وذَكَرَ فيها الزَّواحِي ، وقالَ : قَرْيَةٌ مِن مِخلافِ حران ، ثم مِن أَعْمالِ المَهْجَم ، فتأَمَّل ذلكَ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!أَزْجَيْتُ الدِّرْهَم *!فزَجا : رَوَّجْته فَراجَ .
ورجُلٌ *!مِزْجاءٌ : كثيرُ *!الإِزجاءِ للمَطِيِّ .
*!والمُزَجَّى مِن كِّل شيءٍ ، كمُعَظَّم : الذي ليسَ بتامِّ الشَّرف ولا غَيْره مِن الخِلالِ المَحْمودَةِ ؛ قال الشاعِرُ :
فذَاكَ الفَتى كلُّ الفَتَى كانَ بَيْنه
وبينَ *!المُزَجَّى نَفْنَفٌ مُتَباعِدٌ وقيلَ : المُزَجَّى هنا كانَ ابنَ عمَ لأُهْبانَ هذا المَرْثِي ، وقد قيلَ : إنَّه المسبوق إلى الكَرَمِ على كُرْهٍ منه .
*!وازْدَجاهُ : ساقَهُ ؛ ومنه قَوْلُ الشاعِرِ الذي سَبَقَ :
*!زَجَّيْتُه بالقَوْلِ *!وازْدَجَيْتُه ورجُلٌ *!مُزَجَ : أَي مُزَلِّج .
*!وزَجَّى حاجَتِي : سَهَّلَ تَحْصِيلَها .
وهو *!يَتَزَجَّى ببلاغٍ : يكْتَفي به ؛ وأَنْشَدَ الجوهرِيُّ :
*!تَزَجَّ من دُنْياكَ بالبَلاغِ وفي التَّهْذِيبِ : *!أَزْجَى الشيءَ *!إزْجاءً : دافَعَ بقلِيلِهِ .
ويقالُ : هذا الأَمْرُ قد *!زَجَوْنا عليه نَزْجُو .
قالَ وسَمِعْتُ فزارِيّاً يقولُ : أَنْتُم مَعْشَر الحاضِرَةِ قَبِلْتُم دُنْياكُم بقُبْلانٍ ، ونحن *!نُزَجِّيها *!زَجاةً ، أَي نَتَبَلَّغ فيها بقَلِيلِ القُوتِ ونَجْتَزِىءُ به .
*!والمُزْجَى ، كمُكْرَمٍ : الشيءُ القليلُ ؛ كما في الصِّحاحِ والتَّهْذيبِ ؛ وقولُ الشاعِرِ :

وحاجة غَيْرَ *!مُزْجاةٍ مِنَ الحاجِ قالَ الراغبُ : أَي غَيْر يَسِيرةٍ يُمْكِنُ دَفْعها وسَوْقها لقلَّةِ الاعْتِدادِ بها .

### Türkçe

: ( و **زَجاهُ** ) **يَزْجُوهُ** **زَجْواً** : ( onu sevk etti ) zayıf, yumuşak bir sevk edişle.
( و ) ayrıca: ( onu itti ) yumuşaklıkla, sürüklensin diye; ( **كزَجَّاهُ** ) **تَزْجِيةً**.
Denilir: günleri nasıl **تُزَجِّي** ediyorsun, yani onları nasıl savuşturuyorsun; Sıhâh’ta olduğu gibi; şair dedi ki:
Ve bir arkadaş(la), bir karanlık sahibi(yle), ona yumuşak davrandım
Onu sözle **زَجَّيْتُه** ve onu **وازْدَجَيْتُه**
Bunu Ezherî rivayet etti.
( **وأَزْجاهُ** ; ) ve ondandır, Yüce Allah’ın sözü: ﴿Allah’ın **يُزْجِي** bulut(lar)ı olduğunu görmedin mi﴾ ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿Rabbiniz, denizde gemiyi sizin için **يُزْجِي** edendir﴾ ve İbnü’r-Rikâ‘ dedi ki:
**تُزْجِي** bir “ağann”ı; sanki boynuzunun ucunun iğnesi
Hokkadan mürekkebi isabet etmiş bir kalemdir
ve A‘şâ dedi ki:
Hûze el-Vehhâb’a doğru binitimi **أُزْجِي** ediyorum
Senin bağışından bol bir ihsan umuyorum
( و ) **زَجا** ( iş **زَجْواً** ve **زُجُوّاً** ) oldu,

**عُلُوَ** gibi; ( **وزَجاءً** ) ve **سَحابٍ** gibi: ( kolaylaştı ve doğruldu ).
Ve ondandır hadis: ( içinde Kitab’ın Fâtiha’sı okunmayan bir namaz **تَزْجُو** etmez ), yani doğrulmaz ve sahih olmaz.
( و ) ondan ayrıca: **زَجا** ( haraç **زَجاءً** ) : ( onun tahsili kolaylaştığı ) zaman.
Sıhâh’ta: onun tahsili kolaylaştı; Esâs’ta artırdı: ve onu ehline sevk etmek; ve **زاجٍ** bir haraç.
Müfredât’ta: o, **أَزْجَيْتُ** kötü dirhemi, sonra **فزَجا**’dan ödünç alınmıştır.
( ve falan ) güldü, ta ki **زَجا** etti: yani ( gülmesi kesildi ); Cevherî onu nakletti.
( ve **مَزْجاةٌ** bir meta: azdır ); ve bununla âyet tefsir edildi.
Sıhâh’ın bazı nüshalarında: yani azdır.
Esâs’ta: yani değersizdir; kendisine arz olunan herkes onu iter.
Misbâh’ta: azlığından dolayı onunla günler itilir.
Şerîf el-Murtazâ’nın Gurâr ve Dürer kitabında: yani azlık ve zayıflık üzere, şey şey ardından sevk olunmuş.
( veya ) içinde göz yumma bulunan **مُزْجاةٌ** bir meta ( onun iyiliği tamam olmamıştır ); Sa‘leb’den; ve bununla âyeti tefsir etti; dedi ki: ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿ve bize sadaka ver﴾ yani iyi ile kötü arasındaki fazlalıkla.
Bazı müfessirler dedi ki: denildi: yeşil tane ve çam fıstığı idi. Ve denildi: bedevîlerin metası yün ve sadeyağ idi; ve denildi: eksik dirhemlerdi.
( **والزَّجاءُ** ), **سَحابٍ** gibi: ( işte nüfuz etmektir.
( و ) denilir: ( o, bu işte ondan daha **أَزْجَى**’dır ), yani ( onda daha şiddetli nüfuz edicidir ) ondan; Cevherî onu nakletti.
( **والزَّواجِي : ة بالمَهْجَمِ** ) Yemen toprağından.
Dedim: doğru olan, bunun

ihmâl edilmiş **الحاء** ile olmasıdır.
Sâgânî Tekmile’de, cim ile **زَجا**’yı zikrettikten sonra dedi: ihmâl edilmiş **الحاء** ile **رَحا**; ve onda **الزَّواحِي**’yi zikretti ve dedi: Harrân mihlafından bir köydür, sonra Mehcem’in amellerindendir; öyleyse bunu düşün.
Ve ona istidrâk olunanlardandır:
**أَزْجَيْتُ** dirhemi, sonra **فزَجا**: onu revaçlandırdım, böylece revaç buldu.
Ve **مِزْجاءٌ** bir adam: binitleri çokça **الإِزجاءِ** eden.
**والمُزَجَّى** her şeyden, **مُعَظَّم** gibi: şeref ve övülen huylar(ın) başkası bakımından da tam olmayan kimse; şair dedi ki:
İşte o delikanlı, bütün delikanlı; onun arasında
ve **المُزَجَّى** arasında uzak bir “nefnef” vardı
Ve denildi: buradaki **المُزَجَّى**, bu mersiye edilen Ühbân’ın amcaoğlu idi; ve denildi: o, kereme istemeyerek de olsa öne geçen kimsedir.
**وازْدَجاهُ**: onu sevk etti; ve ondandır, daha önce geçen şairin sözü:
Onu sözle **زَجَّيْتُه** ve onu **وازْدَجَيْتُه**
Ve **مُزَجَ** bir adam: yani kaydırıcı.
**وزَجَّى** ihtiyacımı: onun elde edilişini kolaylaştırdı.
Ve o, bir “belâğ” ile **يَتَزَجَّى** eder: onunla yetinir; Cevherî rivayet etti:
Dünyandan “belâğ” ile **تَزَجَّ** et
Tehzîb’de: **أَزْجَى** şeyi **إزْجاءً**: onun azıyla savuşturdu.
Ve denilir: bu iş üzerine **زَجَوْنا**; **نَزْجُو** ederiz.
Dedi ki: ve bir Fezârî’yi işittim, diyordu: siz şehir halkı, dünyanızı bir kabullenişle kabul ettiniz; biz ise onu **نُزَجِّيها** **زَجاةً**, yani onda az bir azıkla geçiniriz ve onunla yetiniriz.
**والمُزْجَى** , **مُكْرَم** gibi: az şeydir; Sıhâh ve Tehzîb’de olduğu gibi; ve şairin sözü:

Ve bir ihtiyaç ki, ihtiyaçtan **مُزْجاةٍ** olmayan
Râgıb dedi ki: yani az sayılmasından dolayı itilmesi ve sevk edilmesi mümkün olan kolay bir (ihtiyaç) olmayan.
