# زجي (ز-ج-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%AC%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ز - ج - ي
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%8A/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الزاءِ والجيم وما يثلثهما)
(زجر) الزاء والجيم والراء كلمة تدل على الانتهار. يقال زَجَرت البعيرَ حتَّى مضَى، أزجُره. وزجَرْت فلاناً عن الشيء فانْزَجر. والزَّجور من الإبل: التي تعرف بعينها وتُنكر بأنْفها.‏
(زجل) الزاء والجيم واللام أصلٌ يدلُّ على الرمْي بالشيء والدفعِ له. يقال قَبَحَ اللهُ أمّاً زَجَلَتْ به. والزَّجْل: إرسال الحمام الهادِي. والمِزْجل: المِزْرَاق. وزَجَلَ الفَحْل، إذا ألْقى ماءَه في الرَّحِم. ويقال أن الزَّاجَلُ(1): ماءُ الظليم؛ لأنه يزْجُل به. قال ابنُ أحمر:‏
وما بيضاتُ ذِي لِبَدٍ هِجَفٍّ *** سُقِينَ بِزَاجَلٍ حَتى رَوِينا(2)‏
ويقال بل الزَّاجَل مُخُّ البيض، والأول أقيس.‏
ومما شذّ عن الباب الزُّجلة: القطعة من كل شيء، وجمعها زُجَل.والزِّئجِيل(3): الرجل الضَّعيف.‏
ومن هذا، إن كان صحيحاً، الزَّاجَل: حَلقة تكون في طَرف حبل الثقَل(4).‏
(زجم(5)) الزاء والجيم والميم أصلٌ واحدٌ يدلُّ على صوتٍ ضعيف .يقال: ما تكلم بِزَجْمَةٍ، أي بِنَبْسة. والزَّجوم: القوس ليست بشديدة الإرنان. والله أعلم بالصواب.‏
(زجي) الزاء والجيم والحرف المعتلّ يدلُّ على الرّمي بالشيء وتسييره من غير حبس(6). يقال أزجتِ البقرةُ ولدَها، إذا ساقته. والرِّيح تُزْجِي السَّحابَ: تسوقهُ سَوْقاً رفِيقاً. فأمّا المُزْجَى فالشيء القليل، وهو من قياس الباب، أي يُدفع به الوقت. وهذه بضاعة مُزْجَاة، أي يسيرة الاندفاع.‏
ومن الباب زجا الخراجُ يزجُو، أي تيسَّرت جِبايته.‏
---------------------
(1) الزاجل، بفتح الجيم، يهمز ولا يهمز.‏
(2) البيت في الحيوان (4: 328، 341)، واللسان (هجف، زجل)، والمخصص (8: 55). وفي الأصل: "بعجف"، بدل "هجف"، تحريف.‏
(3) والزنجيل أيضاً، يقال بالهمز وبالنون كما في اللسان.‏
(4) الثقل، بالتحريك. متاع المسافر. وفي المجمل: "في طرف الحبل حبل الثقل".‏
(5) وردت هذه المادة في الأصل مؤخرة عن (زجي) ورددتها إلى موضعها المطابق لموضعها من المجمل.‏
(6) حبس، أي إمساك. وفي الأصل: "جنس".‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الزاءِ** و**الجيم** وما يثلثهما)

(**زجر**) **الزاء** ve**الجيم** ve**الراء**: azarlamaya delâlet eden bir kelime. Denir: Deveyi yürüyüp gidinceye kadar azarladım; onu azarlarım. Ve falancayı bir şeyden men ettim de o da vazgeçti. Ve develerden **الزَّجور**: gözüyle tanınan ve burnuyla yadırganan (deve)dir.

(**زجل**) **الزاء** ve**الجيم** ve**اللام**: bir asıl olup bir şeyi atmaya ve onu itmeye delâlet eder. Denir: Allah, onunla (çocuğuyla) atan bir anneyi çirkin kılsın. Ve **الزَّجْل**: yol gösteren güvercinleri salıvermek. Ve **المِزْجل**: mızrak. Ve **زَجَلَ** aygır; rahme suyunu attığı zaman. Ve denir ki **الزَّاجَلُ**(1): devekuşunun suyudur; çünkü onunla atar. İbn Ahmer dedi ki:

Ve ne de (şunlar) tüylü, ince yapılı birinin yumurtalarıdır ki *** **بِزَاجَلٍ** ile sulandırıldılar da nihayet kandık(2)

Ve denir: bilakis **الزَّاجَل** yumurtanın iliğidir; birincisi daha kıyasîdir.

Ve babdan şâz olanlardan: **الزُّجلة**: her şeyden bir parça; onun çoğulu **زُجَل**. Ve **الزِّئجِيل**(3): zayıf adamdır.

Ve bundan, eğer sahih ise, **الزَّاجَل**: yük ipinin ucunda bulunan bir halka(4).

(**زجم**(5)) **الزاء** ve**الجيم** ve**الميم**: zayıf bir sese delâlet eden tek bir asıldır. Denir: **بِزَجْمَةٍ** ile konuşmadı; yani bir nefesle. Ve **الزَّجوم**: şiddetli iniltisi olmayan yaydır. Allah doğruyu daha iyi bilir.

(**زجي**) **الزاء** ve**الجيم** ve illetli harf: bir şeyi atmaya ve onu hapsetmeksizin sevk etmeye delâlet eder(6). Denir: İnek yavrusunu sevk etti; onu sürdüğü zaman. Ve rüzgâr **تُزْجِي السَّحابَ**: onu yumuşak bir sevk ile sürer. Amma **المُزْجَى** az şeydir; ve bu, babın kıyasındandır; yani onunla vakit itilir. Ve bu, **بضاعة مُزْجَاة**dır; yani azca itilen (mal)dır.

Ve babdan: **زجا الخراجُ يزجُو**; yani onun toplanması kolaylaştı.

---------------------
(1) **الزاجل**، **بفتح الجيم**، hem hemzelenir hem hemzelenmez.
(2) Beyit, الحيوان (4: 328، 341), ve اللسان (**هجف**، **زجل**), ve المخصص (8: 55)’tedir. Asılda: “بعجف”, “هجف” yerine; bir tahriftir.
(3) Ve **الزنجيل** de; hemze ile ve **بالنون** ile denir; اللسان’da olduğu gibi.
(4) **الثقل**، **بالتحريك**. Yolcunun eşyası. Ve المجمل’de: “في طرف الحبل حبل الثقل”.
(5) Bu madde asılda (**زجي**)’den sonra gelmişti; onu المجمل’deki yerinin uygun olduğu yerine geri döndürdüm.
(6) **حبس**: yani tutma. Asılda: “جنس”.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%8A/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ز ج ي
الراعي يُزجي الماشية ويزجيها‏:‏ يدفعها ويسوقها سوقاً رفيقاً‏.‏
والبقرة تزجي ولدها وتزجيه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ الريـح تزجـي السحـاب‏.‏
وكيـف تزجـي الأيـام وهـو يزجـي أيامـه بشـيء يسيـر‏.‏
وزجي فلان حاجتي‏:‏ سهل تحصيلها‏.‏
وهو يتزجى ببلاغ‏.‏
قال‏:‏ تزج من دنياك بالبلاغ وبضاعة مزجاة‏:‏ خسيسة يدفعها كل معروض عليه فلا تنفق‏.‏
وزجا الخراج زجاء‏:‏ تيسرت جبايته وانسياقه إلى أهله وخراج زاج‏.‏

##### Türkçe

ز ج ي
Çoban, davarı **يُزجي** eder ve onu **يزجيها** eder: onu iter ve onu yumuşak bir sevk ile sürer.
Ve inek, yavrusunu **تزجي** eder ve onu **تزجيه** eder.
Mecazdan: rüzgâr bulutu **تزجي** eder.
Ve günler nasıl **تزجي** eder; hâlbuki o, günlerini az bir şey ile **يزجي** etmektedir.
**وزجي** falan benim ihtiyacımı: onun elde edilmesini kolaylaştırdı.
Ve o, bir geçimlik ile **يتزجى** eder.
Dedi: Dünyandan geçimlik ile **تزج** et; ve **بضاعة مزجاة**: değersizdir; onu, kendisine arz olunan her biri iter; böylece satılmaz.
Ve **وزجا** haraç **زجاء** etti: onun toplanması ve ehline doğru akıp gitmesi kolaylaştı; ve **خراج زاج**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%8A/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ز ج ا * * زَجَّى * الشيء * تَزْجيَةً * دفعه برفق يقال كيف تُزجي الأيام أي كيف تُدافعها و * تَزَجَّى * بكذا اكتفى به و * أزْجَى * الإبل ساقها و * المُزْجَى * الشيء القليل وبضاعة * مُزْجَاةٌ * قليلة والريح تُزجي السحاب والبقرة تزجي ولدها أي تسوقه

##### Türkçe

* **ز ج ا** * * **زَجَّى** * şey’i * **تَزْجيَةً** * yumuşaklıkla itti; “Günleri nasıl **تُزجي** ediyorsun?” denir; yani onları nasıl savıyorsun. Ve * **تَزَجَّى** * bununla yetindi. Ve * **أزْجَى** * develeri sürdü. Ve * **المُزْجَى** * az şeydir; ve * **مُزْجَاةٌ** * az bir metadır. Ve rüzgâr bulutları **تُزجي** eder; ve inek yavrusunu **تزجي** eder; yani onu sürer.
