# زحب (ز-ح-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AD%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%AD%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ز - ح - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AD%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ز ب
حزب ، زحب
استعمل من وجوهه : حَزَب ، زحب .
زحب : قال ابن دريد : الزَّحْبُ : الدُّنُوّ من الأرض ، زَحَبْتُ إلى فلان وزحَبَ إليّ إذا تَدَانيا .
قلت : جعل زَحَب بمعنى زَحف ، ولعلها لغة ، ولا أحفظها لغيره .
حزب : قال الليث : حَزَبَ الأمرُ فهو يَحْزُب حَزْباً إذا نَابَكَ فَقَد حَزَبَك .
قال : والحِزْبُ : أصحابُ الرجل معه على رأيه ، والمنافقون والكافرون حِزْبُ الشيطان ، وكل قوم تَشَاكلت قلوبهم وأعمالهم فهم أَحْزَاب وإن لم يَلْقَ بعضُهم بعضاً بمنزلة عادٍ وثمود وفرعون أولئك الأحزاب . و ) كُلُّ حِزْبٍ بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ ) ( المؤمنون : 53 ) أي كُلُّ طائفة : هَواهُم واحدٌ .
وتَحَزَّبَ القومُ إذا تَجَمَّعُوا فصاروا أَحْزَاباً .
وحَزَّبَ فلانٌ أَحْزَاباً أي جمعهم ، وقال رؤبة :
لَقَدْ وَجَدتُ مُصْعَباً مُسْتَصْعَبا
حِينَ رَمَى الأَحْزَابَ والمُحَزِّبا
وقال غيره : وِرْدُ الرجل من القرآن والصلاة حِزْبُه .
والحِزْبُ : النَّصِيبُ ، يقال : أعْطِني حِزْبي من المال أي حَظِّي ونَصِيبي .
وقال الليث : الحِزْبَاءَةُ : أرض غليظة حَزْنة ، والجميع الحَزَابِيّ .
وقال شمر : قال أبو عمرو : الحِزْبَاءةُ : مكان غليظ مرتفع .
قال : وقال الأصمعي : الحَزَابِيُّ أماكِنُ مُنْقَادَةٌ غِلاَظٌ مُسْتَدِقَّة .
قال : وبَعِيرٌ حَزَابِيَةٌ إذا كان غَلِيظاً ، ورَجُلٌ حَزَابٍ وحَزَابِيَةٌ أي غَلِيظٌ ، وحِمَارٌ حَزَابِيَةٌ : غَلِيظٌ ، وقال أميّة بن أبي عائذ الهُذَلي :
أَوَاصْحَمَ حَامٍ جَرَامِيزَه
حَزَابِيَةٍ حَيَدَى بالدِّحَالِ
أي حَامٍ نفسَه من الرُّماة وجرامِيزُه ، نفسُه وجَسدُه ، وحَيَدَى أي ذو حَيَدَى ، وأنَّثَ حَيَدَى : لأنه أراد الفَعْلَة ، وقوله : بالدِّحال أي وهو يَكُون بالدِّحَالِ .
قال : وقالت امْرأَةٌ تَصِفُ رَكَبَها :
إنَّ هَنِي حَزَنْبَلٌ حَزَابِيهْ
إذا قَعَدْتُ فَوْقَه نَبَابِيَهْ
وقال ابنُ شُمَيل : الحِزْبَاءَةُ : من أَغْلَظِ القُفِّ ، مرتفع ارْتِفاعاً هَيِّناً في قُفَ أَيَرَّ شَدِيدٍ ، وأنشد :
إذا الشَّرَكُ العَادِيُّ صَدَّ رأَيْتَها
لِرُوسِ الحَزَابِيِّ الغِلاَظِ تَسُومَ
وقال الليث : الحَيْزَنُون : العَجُوزُ ، قال : والنُّونُ زائدة كما زيدت في الزيتون .
أبو عُبَيْد عن الأُمَوي في الحَيْزَبون العَجُوز مثله .
سَلَمَة عن الفرَّاء : الحِزْبُ : النَّوْبةُ في وُرُودِ الماء . والحِزبُ : ما يجعله الرجلُ على نفسه من قراءة وصلاة والحِزْبُ : الصِّنْفُ من النَّاس .
وقال ابن الأعْرَابي : الحِزْبُ : الجَمَاعة من الناس والجِزْبُ ( بالجيم ) : النَّصِيبُ .
وفي الحديث : ( طَرَأَ عَلَيَّ حِزْبي من القرآن فأَحْبَبْتُ ألاَّ أَخْرُجَ حتى أقْضِيَه ) ، طرأ عَلَي يريد أَنَّه بدأ في حزبه ، كأنه طَلَع عليه من قولك : طرأ فلانٌ إلى بَلَد كذا وكذا فهو طارىءٌ إليه أي أنه طلع إليه حَدِيثاً وهو غير تَانِىءٍ به .
والحازِبُ من الشُّغُلِ : ما نَابَك .
ابن الأَعْرَابيّ : حِمَارٌ حَزَابية وهو الحِمَارُ الْجِلْدُ .
ابن السكيت : رَجُلٌ حَزَابٍ وحَزَابِيَة وزَوَازٍ
وَزَوَازِيَة إذا كان غَليظاً إلى القِصَرِ ماهو ، ورَجُلٌ هَوَاهِيَة إذا كان مَنْخُوبَ الفُؤَادِ .

##### Türkçe

ح ز ب
**حزب** , **زحب**

Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **حَزَب** , **زحب** .

**زحب** : İbn Düreyd dedi: **الزَّحْبُ**: yerden yakınlaşmadır; “**زَحَبْتُ** falana” ve “**زحَبَ** bana” denir; ikisi yakınlaştıkları zaman.
Ben dedim: **زَحَب**’ı **زَحف** mânâsında kıldı; belki bu bir dildir; ben onu ondan başkası için ezberlemiyorum.

**حزب** : Leys dedi: “**حَزَبَ** iş” olur; o, “**يَحْزُب**” **حَزْباً** (şeklinde) olur; sana nâzil olduğu zaman; artık seni **حَزَبَ** etmiştir.
Dedi: **الحِزْبُ**: adamın, görüşü üzere onunla beraber olan arkadaşlarıdır; münafıklar ve kâfirler **حِزْبُ الشيطان**’dır; kalpleri ve amelleri birbirine benzeyen her kavim **أَحْزَاب**tır; birbirlerinin bazıları bazılarını görmemiş olsalar bile; Âd, Semûd ve Firavun menzilesinde; işte onlar **الأحزاب**. Ve ( **كُلُّ حِزْبٍ بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ** ) (el-Mü’minûn: 53) yani her taife: hevaları birdir.
**تَحَزَّبَ** kavim, toplandıkları zaman; böylece **أَحْزَاب** oldular.
Ve falan **حَزَّبَ** **أَحْزَاباً**; yani onları topladı; Rü’be dedi:
لَقَدْ وَجَدتُ مُصْعَباً مُسْتَصْعَبا
حِينَ رَمَى الأَحْزَابَ والمُحَزِّبا

Başkası dedi: Kur’ân ve namazdan adamın virdi **حِزْبُه**’dur.
Ve **الحِزْبُ**: nasiptir; denir ki: “Bana maldan **حِزْبي**’mi ver”; yani payım ve nasibim.
Leys dedi: **الحِزْبَاءَةُ**: kalın, sert bir arazidir; cem‘i **الحَزَابِيّ**’dir.
Şemmer dedi: Ebû Amr dedi: **الحِزْبَاءةُ**: kalın, yüksek bir yerdir.
Dedi: Asma‘î dedi: **الحَزَابِيُّ**: boyun eğmiş yerlerdir; kalın, inceleşmiş.
Dedi: Ve **بَعِيرٌ حَزَابِيَةٌ**; kalın olduğu zaman; ve **رَجُلٌ حَزَابٍ** ve **حَزَابِيَةٌ**; yani kalın; ve **حِمَارٌ حَزَابِيَةٌ**: kalın; Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî dedi:
أَوَاصْحَمَ حَامٍ جَرَامِيزَه
حَزَابِيَةٍ حَيَدَى بالدِّحَالِ

Yani: okçulardan kendisini koruyan; ve **جرامِيزُه**: kendisi ve bedeni; ve **حَيَدَى** yani **ذو حَيَدَى**; ve **حَيَدَى**’yı müennes yaptı: çünkü **الفَعْلَة**’yi kastetti; ve onun sözü: **بالدِّحال** yani o, **بالدِّحَالِ** ile olurken.
Dedi: Ve bir kadın, binitini vasfederek dedi:
إنَّ هَنِي حَزَنْبَلٌ حَزَابِيهْ
إذا قَعَدْتُ فَوْقَه نَبَابِيَهْ

İbn Şümeyl dedi: **الحِزْبَاءَةُ**: en kalın **القُفِّ**’tendir; **قُفَ أَيَرَّ شَدِيدٍ** içinde hafif bir yükselişle yükselmiş; ve inşad etti:
إذا الشَّرَكُ العَادِيُّ صَدَّ رأَيْتَها
لِرُوسِ الحَزَابِيِّ الغِلاَظِ تَسُومَ

Leys dedi: **الحَيْزَنُون**: kocakarıdır; dedi: ve **النُّونُ** ziyadedir; zeytûnda ziyade kılındığı gibi.
Ebû Ubeyd, Ümevî’den, **الحَيْزَبون** hakkında: kocakarı; onun misli.
Seleme, Ferrâ’dan: **الحِزْبُ**: suya varmada nöbettir. Ve **الحِزبُ**: adamın, okuma ve namazdan kendi üzerine kıldığı şeydir; ve **الحِزْبُ**: insanlardan sınıftır.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **الحِزْبُ**: insanlardan cemaat; ve **الجِزْبُ** ( **بالجيم** ile): nasiptir.

Hadiste: ( **طَرَأَ عَلَيَّ حِزْبي من القرآن فأَحْبَبْتُ ألاَّ أَخْرُجَ حتى أقْضِيَه** ) ; “**طرأ عَلَي**” demesi, onun **حزبه**’inde başladığıdır; sanki ona, “Falan, şu şu beldeye **طرأ** etti; o, ona **طارىءٌ**’dir” sözünden; yani ona yeni olarak çıktı; ve onunla **تَانِىءٍ** değildir.
Ve meşguliyetten **الحازِبُ**: sana nâzil olan şeydir.
İbnü’l-A‘râbî: **حِمَارٌ حَزَابية**; o, **الْجِلْدُ** eşektir.
İbnü’s-Sikkît: **رَجُلٌ حَزَابٍ** ve **حَزَابِيَة** ve **زَوَازٍ**
ve **زَوَازِيَة**; kalın olduğu zaman; kısalığa doğru ne ise; ve **رَجُلٌ هَوَاهِيَة**; kalbi delinmiş olduğu zaman.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AD%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

زَحَب إِليه زَحْباً: دَنا. ابن دريد: الزَّحْبُ الدُّنُوُّ من الأَرض؛ زَحَبْتُ إِلى فلان وزَحَبَ إِليَّ إِذا تَدانَيْنا. قال الأَزهري: جعل زَحَبَ بمعنى زَحَفَ؛ قال: ولَعَلَّها لغة، ولا أَحفظها لغيره.

##### Türkçe

**زَحَب** ona doğru **زَحْباً**: yaklaştı. İbn Düreyd: **الزَّحْبُ** yerden yakınlaşmadır; “Falana doğru **زَحَبْتُ** ve o bana doğru **زَحَبَ إِليَّ**” (derim), birbirimize yaklaştığımız zaman. Ezherî dedi: **زَحَبَ**’ı **زَحَفَ** anlamında kıldı; dedi: “Belki de bir lehçedir; ondan başkası için onu ezberimde tutmuyorum.”

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AD%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

زحب إليه كدفع. أهمله الجوهري، وقال ابن دريد: أي دنا. يقال: زحبت إلى فلان، وزحب إلي، إذا تدانينا. قال الأزهري: زحب بمعنى زحف، قال ولعلها لغة، قال: ولا أحفظها لغيره.

##### Türkçe

**زحب** ona doğru itti gibi. Cevherî onu ihmal etti; İbn Düreyd dedi ki: yani yaklaştı. Denir ki: **زحبت إلى فلان** ve **زحب إلي**; birbirimize yaklaştığımız zaman. Ezherî dedi ki: **زحب** **زحف** anlamındadır; dedi ki: belki o bir dildir (lehçedir); dedi ki: onu ondan başkası için ezberimde tutmuyorum.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AD%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

زَحَبَ
زَحَبَ A ( n. ac. زَحْب 1 )
a.  [ Ila ], Approached to.

##### Türkçe

**زَحَبَ**
**زَحَبَ** A (isim-fiil: **زَحْب** 1)
a. [ **Ila** ], -e yaklaştı.
