# زحح (ز-ح-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AD%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%AD%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ز - ح - ح
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AD%D8%AD/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء مع الزاي
ح ز، ز ح مستعملان
حز:
الحُزُّ: قَطْعٌ في اللَّحْم غيرُ بائن. والفَرْضُ في العظم والعُود غير طائل حَزٌّ أيضاً.
يقالُ: حَزَرْته حَزْاً، واحتزَزْتُه احتِزازاً، قال الشاعر:
وعبدُ يَغُوتٍ تَحجِل الطَّيْرُ حولَه		قد احتَزَّ عُرْشَهِ الحُسامُ المذَكَّرُ
فجُعِلَ الاحتزاز ههنا قَطْعَ العُنُق. والحَزازةُ: هِيْرِيَةٌ في الرَأس، وتجمَع على حَزازٍ. والحزازةُ أيضاً: وَجَعٌ في القَلْب من غَيْظٍ ونحوه.
والحَزّاز يُقال في القَلْب أيضاً، قال الشمّاخ: فلّما شَراها فاضَتِ العَيْنُ عَبْرةً وفي الصَّدْر حُزّازٌ من اللَّومِ حامِزُ وقال:
وقد يَنْبُتُ المَرْعَى على دِمَن الثَّرَى		وتَبْقَى حَزازاتُ النُفوس كما هِـيا
وتقول: أعطيتُه حُزّةً من لَحْمٍ. والحَزّاز من الرجال: الشَّديد على السَّوْق والقِتال، قال: فهيَ تَفَادَى من حَزازٍ ذي حَزِقْ وفي الحديث: أخَذَ بحُزَّته يقال: أخَذَ بعُنقه، وهو من السَّراويل حُزَّة وحُجْزَة، والعُنُق عندي تشبيه به. وحَزّاز القلوب: ما حَزَّ وحكَّ في قلبه.
والحَزيزُ: مَوضِعٌ من الأرض كَثُرتْ حِجارتُه وغَلُظَتْ كأنَّها سكاكينُ، ويجمعُ على حُزّاِن وثلاثة أحِزَّة. وإذا أصاب المرفقُ طَرَفَ كِرْكِرةِ البَعيرِ فقَطَعَه قيل به حازٌّ.
زح:
الزَّحُّ: حَذْبُ الشَّيءِ في العَجَلة. زَحَّه يزُحُّه زَحّاً. والزَّحْزَحة: التَنْحِيةُ عن الشيء يقال زَحْزَحْتُه فتَزَحْزَحَ.

##### Türkçe

باب **الحاء** مع **الزاي**
**ح ز**، **ز ح** kullanımdadırlar
**حز**:
**الحُزُّ**: Ette, belirgin olmayan bir kesiktir. Kemikte ve değnekte farz (yarma) ise uzun olmayan bir **حَزٌّ**dur da.
Denilir: Onu **حَزَرْته** **حَزْاً** (kestim), ve onu **احتزَزْتُه** **احتِزازاً** (kestim); şair dedi ki:
وعبدُ يَغُوتٍ تَحجِل الطَّيْرُ حولَه		قد احتَزَّ عُرْشَهِ الحُسامُ المذَكَّرُ
Böylece **الاحتزاز** burada boynun kesilmesi kılındı. **الحَزازةُ**: Baştaki bir **هِيْرِيَةٌ**dir; **حَزازٍ** üzere cem‘ olunur. **الحَزازةُ** ayrıca: Öfke ve benzeri şeyden kalpte bir ağrıdır.
**الحَزّاز** kalpte de söylenir; **الشمّاخ** dedi ki: فلّما شَراها فاضَتِ العَيْنُ عَبْرةً وفي الصَّدْر حُزّازٌ من اللَّومِ حامِزُ وقال:
وقد يَنْبُتُ المَرْعَى على دِمَن الثَّرَى		وتَبْقَى حَزازاتُ النُفوس كما هِـيا
Ve dersin: Ona etten bir **حُزّةً** verdim. Erkeklerden **الحَزّاز**: Sevk ve savaş üzerine şiddetli olandır; dedi ki: فهيَ تَفَادَى من حَزازٍ ذي حَزِقْ Hadiste: **أخَذَ بحُزَّته**; denilir: Boynundan tuttu; ve o, şalvardan bir **حُزَّة** ve **حُجْزَة**dir; boyun ise bence onunla benzetmedir. **حَزّاز القلوب**: Kalbinde kesen ve kaşıyan şeydir.
**الحَزيزُ**: Taşları çoğalmış ve kalınlaşmış, sanki bıçaklarmış gibi olan yerden bir mevzidir; **حُزّاِن** ve üç **أحِزَّة** üzere cem‘ olunur. Dirsek devenin **كِرْكِرةِ**sinin ucuna isabet edip onu kestiğinde, onunla **حازٌّ** denilir.
**زح**:
**الزَّحُّ**: Acelede şeyin sürüklenmesidir. Onu **زَحَّه** **يزُحُّه** **زَحّاً** (sürükledi). **الزَّحْزَحة**: Şeyden uzaklaştırmadır; denilir: Onu **زَحْزَحْتُه** de o da **تَزَحْزَحَ** (uzaklaştı).

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AD%D8%AD/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

زَحّهُ يَزُحُّهُ، أي نَحَّاهُ عن موضعه.

##### Türkçe

**زَحّهُ** **يَزُحُّهُ**: yani onu bulunduğu yerden uzaklaştırdı.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AD%D8%AD/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- ﴿فمن زحزح عن النار﴾ [آل عمران/185]، أي: أزيل عن مقره فيها.

##### Türkçe

- ﴿فمن **زحزح** عن النار﴾ [Âl-i İmrân/185], yani: onun içindeki yerleşik yerinden uzaklaştırıldı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AD%D8%AD/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

قال الله تعالى: فمن زُحْزِحَ عن النار وأُدْخِلَ الجنةَ فقد فازَ؛ زُحْزِحَ أَي نُحِّيَ وبُعِّدَ.
وزَحَّ الشيءَ يَزُحُّه زَحّاً: جذبه في عَجَلَة. وزَحَّه يَزُحُّه زَحّاً، وزَحْزَحه فتَزَحْزَحَ: دَفَعه ونَحَّاه عن موضعه فَتَنَحَّى وباعَدَه منه؛ قال ذو الرمة:
يا قابِضَ الرُّوحِ عن جِسْمٍ عَصَى زَمَناً،
وغافِرَ الذَّنْبِ، زَحْزِحْنِي عن النارِ
ويقال: هو بِزَحْزَحٍ عن ذلك أَي ببُعْدٍ منه. الأَزهري: قال بعضهم هذا مكرَّر من باب المعتل، وأَصله من زاحَ يَزيحُ إِذا تأَخَّر؛ قال: ومنه قول لبيد:
زاحَ عن مِثْلِ مَقامِي وزَحَلْ
ومنه يقال: زاحتْ علته وأَزَحْتُها، وقيل: هو مأْخوذ من الزَّوْحِ، وهو السَّوْقُ الشديد، وكذلك الذَّوْحُ. وفي الحديث: من صام يوماً في سبيل الله زَحْزَحَه اللهُ عن النار سبعين خَريفاً؛ زحزحه أَي نَحَّاه عن مكانه وباعده منه. يعني باعده عن النار مسافة تُقطع في سبعين سنة، لأَنه كلما مَرَّ خريف فقد انقضت سنة؛ ومنه حديث عليّ: أَنه قال لسليمان بن صُرَدٍ لما حضره بعد فراغه من الجَمَلِ: تَزَحْزَحْتَ وتَرَبَّصْتَ فكيف رأَيتَ اللهَ صَنَع؛ ومنه حديث الحسن بن علي: كان إِذا فرغ من الفجر لم يتكلم حتى تطلع الشمس وإِن زُحْزِحَ أَي وإِن أُريد تنحيته عن ذلك وأُزْعِجَ وحُمِلَ على الكلام.
والزَّحْزاحُ: موضع؛ قال:
يُوعِدُ خَيْراً، وهو بالزَّحْزاحِ
وقد يجوز أَن يكون الزَّحْزاحُ هنا اسماً من التَّزَحْزُحِ أَي التباعد والتَّنَحِّي.
وتَزَحْزَحْتُ عن المكان وتَحَزْحَزْتُ، بمعنى واحد.

##### Türkçe

Allah Teâlâ dedi: “Kim ateşten **زُحْزِحَ** edilir ve cennete sokulursa, işte o gerçekten kazanmıştır”;
**زُحْزِحَ** yani: uzaklaştırıldı ve uzak kılındı.

**زَحَّ** şeyi **يَزُحُّه** **زَحّاً**: onu aceleyle çekti. Ve **زَحَّه** **يَزُحُّه**
**زَحّاً**; ve **زَحْزَحه** de, derken **تَزَحْزَحَ**: onu itti ve yerinden uzaklaştırdı; derken o da uzaklaştı
ve onu ondan uzak kıldı; ذو الرمة dedi:
Ey bir bedenden, bir zaman isyan etmiş (olan bedenden) ruhu kabzeden,
ve günahı bağışlayan, beni ateşten **زَحْزِحْ** et

Ve denilir: O, bundan **بِزَحْزَحٍ** üzeredir; yani ondan bir uzaklık iledir. الأزهري: Bazıları dedi ki bu,
illetli باب’dan tekrarlanmış olandır; aslı **زاحَ يَزيحُ**’tendir, geri kaldığı zaman; dedi ki: ve ondan
لبيد’in sözü:
Benim makamımın benzeri (olan makam)dan **زاحَ** etti ve **زَحَلْ**

Ve ondan denilir: onun hastalığı **زاحتْ** etti ve ben onu **أَزَحْتُ**; ve denildi: o, **الزَّوْحِ**’tan alınmıştır; o da
şiddetli sevktir; ve كذلك **الذَّوْحُ**. Ve hadiste: “Allah yolunda bir gün oruç tutan kimseyi
Allah ateşten yetmiş **خَريفاً** **زَحْزَحَه** eder”; **زحزحه** yani onu yerinden uzaklaştırdı
ve onu ondan uzak kıldı. Yani onu ateşten, yetmiş yılda kat edilen bir mesafe kadar uzak kıldı; çünkü her ne zaman
bir **خريف** geçerse, bir yıl sona ermiş olur; ve ondan Ali hadisi: سليمان بن صُرَدٍ’e dediği,
الجَمَلِ’den (savaşı) boşalmasından sonra, o kendisine geldiğinde: “**تَزَحْزَحْتَ** ve **تَرَبَّصْتَ**; öyleyse Allah’ı nasıl gördün
yaptı?”; ve ondan الحسن بن علي hadisi: sabah namazından boşaldığı zaman güneş doğuncaya kadar konuşmazdı; ve eğer **زُحْزِحَ** edilirse, yani eğer onu bundan uzaklaştırmak istenirse ve
**أُزْعِجَ** edilirse ve konuşmaya sevk edilip taşınırsa.

**والزَّحْزاحُ**: bir yer; dedi ki:
Hayır vaad eder, hâlbuki o **بالزَّحْزاحِ**’tadır

Ve caiz olur ki burada **الزَّحْزاحُ**, **التَّزَحْزُحِ**’tan bir isim olsun; yani uzaklaşma
ve çekilme.

**تَزَحْزَحْتُ** yerden ve **تَحَزْحَزْتُ**, tek bir mânâ üzeredir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AD%D8%AD/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ز ح ح * * زَحْزَحَهُ * عن كذا باعده و * تَزَحْزَحَ * تنحى

##### Türkçe

* ز ح ح * **زَحْزَحَهُ** onu şundan uzaklaştırdı; onu uzak kıldı ve **تَزَحْزَحَ** uzaklaştı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AD%D8%AD/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

زحه  يزحه زحا، وزحزحه:  نحاه عن موضعه. و  زحه  دفعه وجذبه في عجلة  . وقال الله تعالى:  فمن زحزح عن النار وأدخل الجنة فقد فاز  ، أي نحي وبعد.  وزحزحه عنه: باعده، فتزحزح  دفعه ونحاه عن موضعه، فتنحى. قال ذو الرمة:
  يا قابض الروح من جسم عصى زمناوغافر الذنب، زحزحني عن النار وفي الحديث:  من صام يوما في سبيل الله زحزحه الله عن النار سبعين خريفا  . وقال السمين في تفسيره: استعملته العرب لازما ومتعديا، ونقله في العناية أثناء البقرة قال شيخنا: واستعماله لازما غريب. يقال:  هو بزحزح منه، أي ببعد  منه. قال الأزهري: قال بعضهم: هذا مكرر من باب المعتل، وأصله من زاح يزيح: إذا تأخر، ومنه يقال: زاحت علته، وأزحتها. وقيل: هو مأخوذ من الزوح: وهو السوق الشديد، وكذلك الذوح.  والزحزاح: البعيد  وهو اسم من التزحزح، أي التباعد والتنحي. الزحزاح  : ع  ، قال:
  يوعد خيرا وهو بالزحزاح قلت: وهو المعروف الآن بالسحساح. وتزحزحت عن المكان، وتحزحزت بمعنى واحد.

##### Türkçe

**زحه**  **يزحه** **زحا** ve **زحزحه**: onu bulunduğu yerden uzaklaştırdı. Ve **زحه**: onu itti ve aceleyle çekti. Yüce Allah dedi ki: **فمن زحزح عن النار وأدخل الجنة فقد فاز**, yani uzaklaştırıldı ve uzak oldu. Ve **زحزحه** ondan: onu uzaklaştırdı; böylece **تزحزح**: onu itti ve onu bulunduğu yerden uzaklaştırdı; böylece uzaklaştı. ذو الرمة dedi ki:
  “Ey ruhu, uzun zaman isyan etmiş bir bedenden kabzeden ve günahı bağışlayan; beni ateşten **زحزح** et.” Ve hadiste: “Kim Allah yolunda bir gün oruç tutarsa, Allah onu ateşten yetmiş sonbahar **زحزحه** eder.” Ve السمين tefsirinde dedi ki: Araplar onu لازم ve متعدي olarak kullandılar; ve onu العناية’da Bakara sırasında nakletti; şeyhimiz dedi ki: Onun لازم olarak kullanımı gariptir. Denir ki: “O, ondan **بزحزح**’tır”, yani ondan uzaklık iledir. الأزهري dedi ki: Bazıları dedi ki: Bu, المعتل باب’ından tekrarlanmıştır; aslı **زاح يزيح**’tendir: geri kaldığı zaman; ve ondan denir ki: “Onun hastalığı **زاحت**”, ve “onu **أزحتها**.” Ve denildi ki: O, **الزوح**’tan alınmıştır: o, şiddetli sevktir; ve كذلك **الذوح**.  Ve **الزحزاح**: uzak olan; ve o, **التزحزح**’tan bir isimdir; yani uzaklaşma ve çekilme. **الزحزاح**: ع , dedi ki:
  “Hayır vaad eder, hâlbuki o **بالزحزاح**’tadır.” Dedim ki: O, şimdi **السحساح** diye bilinen şeydir. Ve “Mekândan **تزحزحت**”, ve “**تحزحزت**” bir tek mânâdadır.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AD%D8%AD/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

زحح
زَحَّ - يَزُحُّ - زَحْزَحَ - يُزَحْزِحُ، زُحْزِحَ - يُزَحْزَحُ - مُزَحْزِح

زَحَّ - يَزُحُّ + كائن + كائناً أو شيئاً + عن مكان أو موضع: دفعه ونحاه وزحزحه ورجه عن موضعه قليلاً: يحركه فيجعله يبتعد ويتزحزح قليلاً عن مكانه الذي استقر وثبت فيه مدة طويلة سابقة
زَحْزَحَ - يُزَحْزِحُ + كائن + شيئاً + عن مكان أو موضع: على وزن " فـَعـَّل من " زَحَّ - يَزُحُّ ": وهي مكرَّر من باب المعتل، وأصلها " زَيَّحَ - يُزيِّحُ ": يجعله " يَزُحُّ " على وجه التكرار والشدة: يحرك الشيء من مكانه الذي استقر وتمكن فيه مدة طويلة، ويبعده عنه قليلاً
زُحْزِحَ - يُزَحْزَحُ: مبني للمجهول من " زَحْزَحَ - يُزَحْزِحُ "
مُزَحْزِح: اسم فاعل صفة مشبهة من " زَحْزَحَ - يُزَحْزِحُ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الدفع بالرج والهز في نفس المكان، والتذبذب والنواسان والاضطراب لمسافة قصيرة"، وهي:
زَلْزَلَ - يُزَلْزِلُ، زَحَّ - يَزُحُّ (زَحْزَحَ - يُزَحْزِحُ)، رَجَّ - يَرُجُّ، هَزَّ - يَهُزُّ، ذَبَّ - يَذِبُّ، نَغَضَ - يَنْغُضُ (نَغَضَ - يَنْغِضُ)

زُحْزِحَ - يُزَحْزَحُ
 	﴿كل نفس ذائقة الموت وإنما توفون أجوركم يوم القيامة فمن زحزح عن النار وأدخل الجنة فقد فاز وما الحياة الدنيا إلا متاع الغرور(185)﴾ آل عمران
مزحزح :
 ﴿ولتجدنهم أحرص الناس على حياة ومن الذين أشركوا يود أحدهم لو يعمر ألف سنة وما هو بمزحزحه من العذاب أن يعمر والله بصير بما يعملون(96)﴾ البقرة
مختار الصحاح
● [زحح] ز ح ح: زَحْزَحَهُ عن كذا باعده و تَزَحْزَحَ تنحى
الراغب
زحح
- }فمن زحزح عن النار{ [آل عمران/185]، أي: أزيل عن مقره فيها.
ملخص اللسان
1.     زُحْزِحَ أَي نُحِّيَ وبُعِّدَ.
2.     وزَحَّ الشيءَ يَزُحُّه زَحّاً: جذبه في عَجَلَة.
3.    وزَحَّه يَزُحُّه زَحّاً، وزَحْزَحه فتَزَحْزَحَ: دَفَعه ونَحَّاه عن موضعه فَتَنَحَّى وباعَدَه منه؛
4. وقيل: هو مأْخوذ من الزَّوْحِ، وهو السَّوْقُ الشديد
5.     قال بعضهم هذا  مكرَّر من باب المعتل، وأَصله من زاحَ يَزيحُ إِذا تأَخَّر؛
6.     قال: ومنه  قول لبيد:  زاحَ عن مِثْلِ مَقامِي وزَحَلْ
7.     ومنه يقال: زاحتْ علته وأَزَحْتُها،
لسان العرب
● -   زحح: قال الله تعالى: فمن زُحْزِحَ عن النار وأُدْخِلَ الجنةَ فقد فازَ؛  زُحْزِحَ أَي نُحِّيَ وبُعِّدَ.  وزَحَّ الشيءَ يَزُحُّه زَحّاً: جذبه في عَجَلَة. وزَحَّه يَزُحُّه  زَحّاً، وزَحْزَحه فتَزَحْزَحَ: دَفَعه ونَحَّاه عن موضعه فَتَنَحَّى  وباعَدَه منه؛ قال ذو الرمة:  يا قابِضَ الرُّوحِ عن جِسْمٍ عَصَى زَمَناً،  وغافِرَ الذَّنْبِ، زَحْزِحْنِي عن النارِ  ويقال: هو بِزَحْزَحٍ عن ذلك أَي ببُعْدٍ منه. الأَزهري: قال بعضهم هذا  مكرَّر من باب المعتل، وأَصله من زاحَ يَزيحُ إِذا تأَخَّر؛ قال: ومنه  قول لبيد:  زاحَ عن مِثْلِ مَقامِي وزَحَلْ  ومنه يقال: زاحتْ علته وأَزَحْتُها، وقيل: هو مأْخوذ من الزَّوْحِ، وهو  السَّوْقُ الشديد، وكذلك الذَّوْحُ. وفي الحديث: من صام يوماً في سبيل  الله زَحْزَحَه اللهُ عن النار سبعين خَريفاً؛ زحزحه أَي نَحَّاه عن مكانه  وباعده منه. يعني باعده عن النار مسافة تُقطع في سبعين سنة، لأَنه كلما  مَرَّ خريف فقد انقضت سنة؛ ومنه حديث عليّ: أَنه قال لسليمان بن صُرَدٍ  لما حضره بعد فراغه من الجَمَلِ: تَزَحْزَحْتَ وتَرَبَّصْتَ فكيف رأَيتَ  اللهَ صَنَع؛ ومنه حديث الحسن بن علي: كان إِذا فرغ من الفجر لم يتكلم حتى  تطلع الشمس وإِن زُحْزِحَ أَي وإِن أُريد تنحيته عن ذلك وأُزْعِجَ  وحُمِلَ على الكلام.  والزَّحْزاحُ: موضع؛ قال:  يُوعِدُ خَيْراً، وهو بالزَّحْزاحِ  وقد يجوز أَن يكون الزَّحْزاحُ هنا اسماً من التَّزَحْزُحِ أَي التباعد  والتَّنَحِّي.  وتَزَحْزَحْتُ عن المكان وتَحَزْحَزْتُ، بمعنى واحد.
مقاييس اللغة:
(زح) الزاء والحاء يدلّ على البعد. يقال زُحْزِحَ عن كذا، أي بُوعِدَ. قال الله تعالى: ﴿فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ﴾[آل عمران 185]. أي بُوعِد.
القاموس المحيط:
زَحَّه نَحَّاهُ عن مَوْضِعِه، ودَفَعَه، وجَذَبَه في عَجَلَةٍ. وزَحْزَحَه عنه باعَدَه فَتَزَحْزَحَ، وهو بِزَحْزَحٍ منه، أي ببُعْدٍ. والزَّحْزاحُ البعيدُ، وع.
تاج العروس:
زحح
" زَحَّه " يَزُحّه زَحّاً وزَحْزَحَه : " نَحَّاه عن مَوْضِعه . و " زَحَّه " دَفَعه وجَذَبَه في عَجَلة " . وقال الله تعالى : " فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَأَدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ " أَي نُحِّيَ وبُعِّدَ . " وزَحْزَحَه عنه : باعَدَه فتَزَحْزَحَ " دَفَعَه ونَحّاه عن مَوْضِعه فتَنَحَّى . قال ذو الرُّمّة :
" يا قَابِضَ الرُّوحِ مِنْ جسمٍ عَصَى زَمَناًوغافِرَ الذَّنْبِ زَحْزِحْنِي عن النَّارِ وفي الحديث : " مَنْ صام يوماً في سبيلِ الله زَحْزَحَه الله عن النّار سَبْعِين خَرِيفاً " . وقال السَّمين في تَفسيره : استعملَتْه العربُ لازماً ومُتعدِّياً ونقلَه في العِنَايَة أَثناءَ البقرة قال شيخنا : واستعمالُه لازماً غريبٌ . يقال : " هو بِزَحْزَحٍ منه أَي ببُعْدٍ " منه . قال الأَزهريّ : قال بعضُهم : هذا مكرَّر من باب المُعتلّ وأَصلُه من زاح يَزيحُ : إِذا تَأَخَّرَ ومنه يقال : زَاحَتْ عِلَّتُه وأَزَحْتُهَا . وقيل : هو مأْخوذٌ من الزَّوْح : وهو السَّوْق الشَّديدُ وكذلك الذَّوْحُ . " والزَّحْزاحُ : البَعيد " وهو اسمٌ من التَّزَحْزُحِ أَي التَّباعُد والتَّنحِّي . الزَّحْزاحُ " : ع " قال :
" يُوعِدُ خَيْراً وهو بالزَّحْزاحِ قلت : وهو المعروف الآن بالسَّحْساح . وتَزَحْزَحْتُ عن المكانِ وتَحَزْحَزْتُ بمعنىً واحدٍ

##### Türkçe

زحح
**زَحَّ** - **يَزُحُّ** - **زَحْزَحَ** - **يُزَحْزِحُ**، **زُحْزِحَ** - **يُزَحْزَحُ** - **مُزَحْزِح**

**زَحَّ** - **يَزُحُّ** + bir varlık + bir varlığı veya bir şeyi + bir yerden veya bir mevkiden: onu itti ve uzaklaştırdı ve **زَحْزَحَ** etti ve onu mevkiinden azıcık sarstı: onu hareket ettirir de, uzun önceki bir müddet boyunca yerleşip sabit kaldığı yerinden azıcık uzaklaşır ve azıcık yerinden oynar hâle getirir.
**زَحْزَحَ** - **يُزَحْزِحُ** + bir varlık + bir şeyi + bir yerden veya bir mevkiden: “ **فـَعـَّل** ” vezninde, “ **زَحَّ** - **يَزُحُّ** ”dan; ve o, mu‘tel babından mükerrerdir; aslı “ **زَيَّحَ** - **يُزيِّحُ** ”tır: onu, tekrar ve şiddet üzere “ **يَزُحُّ** ” kılar: şeyi, uzun bir müddet boyunca yerleşip sağlamlaştığı yerinden hareket ettirir ve onu ondan azıcık uzaklaştırır.
**زُحْزِحَ** - **يُزَحْزَحُ**: “ **زَحْزَحَ** - **يُزَحْزِحُ** ”dan meçhul bina.
**مُزَحْزِح**: “ **زَحْزَحَ** - **يُزَحْزِحُ** ”dan, müşebbehe sıfat olan ism-i fâil.
Ve lafız, “aynı yerde sarsma ve silkme ile itme, ve kısa bir mesafe için salınım ve dalgalanma ve çalkantı” lafızları grubuna mensuptur; ve onlar şunlardır:
**زَلْزَلَ** - **يُزَلْزِلُ**، **زَحَّ** - **يَزُحُّ** (**زَحْزَحَ** - **يُزَحْزِحُ**)، **رَجَّ** - **يَرُجُّ**، **هَزَّ** - **يَهُزُّ**، **ذَبَّ** - **يَذِبُّ**، **نَغَضَ** - **يَنْغُضُ** (**نَغَضَ** - **يَنْغِضُ**)

**زُحْزِحَ** - **يُزَحْزَحُ**
 	﴿Her nefis ölümü tadıcıdır; ancak kıyamet günü ecirleriniz size tastamam verilir; artık kim ateşten **زُحْزِحَ** edilirse ve cennete sokulursa, muhakkak o kurtuluşa ermiştir; dünya hayatı ise aldanış metaından başka değildir (185)﴾ Âl-i İmrân
**مزحزح** :
 ﴿Ve onları, insanlardan hayata en hırslı bulacaksın; ve şirk koşanlardan da: onlardan biri ister ki bin yıl yaşatılsın; hâlbuki yaşatılması onu azaptan **بِمُزَحْزِحِهِ** değildir; Allah, yaptıklarını görendir (96)﴾ el-Bakara
مختار الصحاح
● [زحح] ز ح ح: **زَحْزَحَهُ** عن كذا: onu şundan uzaklaştırdı; ve **تَزَحْزَحَ**: çekildi/kenara çekildi.
الراغب
زحح
- }فمن **زحزح** عن النار{ [آل عمران/185]، yani: onun içindeki karar yerinden giderildi.
ملخص اللسان
1.     **زُحْزِحَ**: yani uzaklaştırıldı ve uzak kılındı.
2.     Ve **زَحَّ** الشيءَ **يَزُحُّه** **زَحّاً**: onu acele içinde çekti.
3.    Ve **زَحَّه** **يَزُحُّه** **زَحّاً**، ve **زَحْزَحه** de, böylece **تَزَحْزَحَ**: onu itti ve mevkiinden uzaklaştırdı; böylece o çekildi; ve onu ondan uzaklaştırdı;
4. وقيل: o, **الزَّوْحِ**tan alınmıştır; o ise şiddetli sevktir.
5.     Bazıları dedi ki: bu, mu‘tel babından mükerrerdir; aslı, **زاحَ يَزيحُ**tandır; “geri kaldığı zaman” (denir);
6.     Dedi ki: ve ondan, Lebîd’in sözü:  **زاحَ** عن مِثْلِ مَقامِي **وزَحَلْ**
7.     Ve ondan denir: **زاحتْ** علته ve **أَزَحْتُها**،
لسان العرب
● -   زحح: Allah Teâlâ dedi: ﴿kim ateşten **زُحْزِحَ** edilirse ve cennete sokulursa, artık kurtuluşa ermiştir﴾; **زُحْزِحَ** yani uzaklaştırıldı ve uzak kılındı. Ve **زَحَّ** الشيءَ **يَزُحُّه** **زَحّاً**: onu acele içinde çekti. Ve **زَحَّه** **يَزُحُّه** **زَحّاً**، ve **زَحْزَحه** de, böylece **تَزَحْزَحَ**: onu itti ve mevkiinden uzaklaştırdı; böylece o çekildi; ve onu ondan uzaklaştırdı; Zû’r-Rumme dedi ki:
يا قابِضَ الرُّوحِ عن جِسْمٍ عَصَى زَمَناً،
وغافِرَ الذَّنْبِ، **زَحْزِحْنِي** عن النارِ
Ve denir: o, bundan **بِزَحْزَحٍ**dır; yani ondan uzaklık iledir. el-Ezherî: Bazıları dedi ki: bu, mu‘tel babından mükerrerdir; aslı, **زاحَ يَزيحُ**tandır; “geri kaldığı zaman” (denir); dedi ki: ve ondan, Lebîd’in sözü:  **زاحَ** عن مِثْلِ مَقامِي **وزَحَلْ**  ve ondan denir: **زاحتْ** علته ve **أَزَحْتُها**; ve denildi ki: o, **الزَّوْحِ**tan alınmıştır; o ise şiddetli sevktir; ve كذلك **الذَّوْحُ**. Ve hadiste: “Kim Allah yolunda bir gün oruç tutarsa, Allah onu ateşten yetmiş **خَريفاً** **زَحْزَحَ** eder”; **زحزحه** yani onu yerinden uzaklaştırdı ve onu ondan uzak kıldı. Yani onu ateşten, yetmiş yıl içinde kat edilen bir mesafe kadar uzaklaştırdı; çünkü her ne zaman bir **خَريف** geçerse, bir yıl bitmiş olur; ve ondan, Ali hadisi: Süleyman b. Surad’a, Cemel’den boşalmasından sonra yanına geldiğinde dedi ki: **تَزَحْزَحْتَ** ve **تَرَبَّصْتَ**; artık Allah’ın ne yaptığını nasıl gördün?; ve ondan, Hasan b. Ali hadisi: sabah namazından boşaldığı zaman, güneş doğuncaya kadar konuşmazdı; ve eğer **زُحْزِحَ** edilirse, yani eğer ondan çekilmesi istenirse ve sürüklense ve konuşmaya zorlanmış olsa bile. Ve **الزَّحْزاحُ**: bir yer; dedi ki:
يُوعِدُ خَيْراً، وهو بالزَّحْزاحِ
Ve caiz olur ki burada **الزَّحْزاحُ**, **التَّزَحْزُحِ**tan bir isim olsun; yani uzaklaşma ve çekilme. Ve **تَزَحْزَحْتُ** عن المكان ve **تَحَزْحَزْتُ**, bir mânâdadır.
مقاييس اللغة:
(زح) **الزاء** ve **الحاء**, uzaklığa delâlet eder. Denir: **زُحْزِحَ** عن كذا, yani uzaklaştırıldı. Allah Teâlâ dedi: ﴿فَمَنْ **زُحْزِحَ** عَنِ النَّارِ﴾[Âl-i İmrân 185]. yani uzaklaştırıldı.
القاموس المحيط:
**زَحَّه**: onu mevkiinden uzaklaştırdı; ve onu itti; ve onu acele içinde çekti. Ve **زَحْزَحَه** عنه: onu uzaklaştırdı; böylece **تَزَحْزَحَ**; ve o, ondan **بِزَحْزَحٍ**dır; yani uzaklık iledir. Ve **الزَّحْزاحُ**: uzak olan; ve ع.
تاج العروس:
زحح
“ **زَحَّه** ” **يَزُحّه** **زَحّاً** ve **زَحْزَحَه**: “onu mevkiinden uzaklaştırdı”. Ve “ **زَحَّه** ”: onu itti ve onu acele içinde çekti”. Ve Allah Teâlâ dedi: “ **فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَأَدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ** ” yani uzaklaştırıldı ve uzak kılındı. “Ve **زَحْزَحَه** عنه: onu uzaklaştırdı; böylece **تَزَحْزَحَ**”: onu itti ve mevkiinden uzaklaştırdı; böylece o çekildi. Zû’r-Rumme dedi ki:
“ يا قَابِضَ الرُّوحِ مِنْ جسمٍ عَصَى زَمَناًوغافِرَ الذَّنْبِ **زَحْزِحْنِي** عن النَّارِ
Ve hadiste: “Kim Allah yolunda bir gün oruç tutarsa, Allah onu ateşten yetmiş **خَرِيفاً** **زَحْزَحَه** eder”. Ve es-Semîn tefsirinde dedi ki: Araplar onu lâzım ve müteaddî olarak kullanmıştır; ve onu **العِنَايَة**’de, Bakara esnasında nakletmiştir. Şeyhimiz dedi ki: onun lâzım olarak kullanımı gariptir. Denir: “o, ondan **بِزَحْزَحٍ**dır; yani uzaklık iledir”. el-Ezherî dedi ki: Bazıları dedi ki: bu, mu‘tel babından mükerrerdir; aslı, **زاح يَزيحُ**tandır: “geri kaldığı zaman”; ve ondan denir: **زَاحَتْ** عِلَّتُه ve **أَزَحْتُهَا**. Ve denildi ki: o, **الزَّوْح**tan alınmıştır; o ise şiddetli sevktir; ve كذلك **الذَّوْحُ**. “Ve **الزَّحْزاحُ**: uzak olan”; ve o, **التَّزَحْزُحِ**tan bir isimdir; yani uzaklaşma ve çekilme. **الزَّحْزاحُ**: “ع”; dedi ki:
“ يُوعِدُ خَيْراً وهو بالزَّحْزاحِ
Dedim ki: o, şimdi **السَّحْساح** diye bilinen şeydir. Ve **تَزَحْزَحْتُ** عن المكان ve **تَحَزْحَزْتُ**, bir mânâdadır.
