# زحح — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AD%D8%AD/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%AD%D8%AD/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زحح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AD%D8%AD.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: زحح

باب الحاء مع الزاي
ح ز، ز ح مستعملان
حز:
الحُزُّ: قَطْعٌ في اللَّحْم غيرُ بائن. والفَرْضُ في العظم والعُود غير طائل حَزٌّ أيضاً.
يقالُ: حَزَرْته حَزْاً، واحتزَزْتُه احتِزازاً، قال الشاعر:
وعبدُ يَغُوتٍ تَحجِل الطَّيْرُ حولَه		قد احتَزَّ عُرْشَهِ الحُسامُ المذَكَّرُ
فجُعِلَ الاحتزاز ههنا قَطْعَ العُنُق. والحَزازةُ: هِيْرِيَةٌ في الرَأس، وتجمَع على حَزازٍ. والحزازةُ أيضاً: وَجَعٌ في القَلْب من غَيْظٍ ونحوه.
والحَزّاز يُقال في القَلْب أيضاً، قال الشمّاخ: فلّما شَراها فاضَتِ العَيْنُ عَبْرةً وفي الصَّدْر حُزّازٌ من اللَّومِ حامِزُ وقال:
وقد يَنْبُتُ المَرْعَى على دِمَن الثَّرَى		وتَبْقَى حَزازاتُ النُفوس كما هِـيا
وتقول: أعطيتُه حُزّةً من لَحْمٍ. والحَزّاز من الرجال: الشَّديد على السَّوْق والقِتال، قال: فهيَ تَفَادَى من حَزازٍ ذي حَزِقْ وفي الحديث: أخَذَ بحُزَّته يقال: أخَذَ بعُنقه، وهو من السَّراويل حُزَّة وحُجْزَة، والعُنُق عندي تشبيه به. وحَزّاز القلوب: ما حَزَّ وحكَّ في قلبه.
والحَزيزُ: مَوضِعٌ من الأرض كَثُرتْ حِجارتُه وغَلُظَتْ كأنَّها سكاكينُ، ويجمعُ على حُزّاِن وثلاثة أحِزَّة. وإذا أصاب المرفقُ طَرَفَ كِرْكِرةِ البَعيرِ فقَطَعَه قيل به حازٌّ.
زح:
الزَّحُّ: حَذْبُ الشَّيءِ في العَجَلة. زَحَّه يزُحُّه زَحّاً. والزَّحْزَحة: التَنْحِيةُ عن الشيء يقال زَحْزَحْتُه فتَزَحْزَحَ.

### Türkçe

باب **الحاء** مع **الزاي**
**ح ز**، **ز ح** kullanımdadırlar
**حز**:
**الحُزُّ**: Ette, belirgin olmayan bir kesiktir. Kemikte ve değnekte farz (yarma) ise uzun olmayan bir **حَزٌّ**dur da.
Denilir: Onu **حَزَرْته** **حَزْاً** (kestim), ve onu **احتزَزْتُه** **احتِزازاً** (kestim); şair dedi ki:
وعبدُ يَغُوتٍ تَحجِل الطَّيْرُ حولَه		قد احتَزَّ عُرْشَهِ الحُسامُ المذَكَّرُ
Böylece **الاحتزاز** burada boynun kesilmesi kılındı. **الحَزازةُ**: Baştaki bir **هِيْرِيَةٌ**dir; **حَزازٍ** üzere cem‘ olunur. **الحَزازةُ** ayrıca: Öfke ve benzeri şeyden kalpte bir ağrıdır.
**الحَزّاز** kalpte de söylenir; **الشمّاخ** dedi ki: فلّما شَراها فاضَتِ العَيْنُ عَبْرةً وفي الصَّدْر حُزّازٌ من اللَّومِ حامِزُ وقال:
وقد يَنْبُتُ المَرْعَى على دِمَن الثَّرَى		وتَبْقَى حَزازاتُ النُفوس كما هِـيا
Ve dersin: Ona etten bir **حُزّةً** verdim. Erkeklerden **الحَزّاز**: Sevk ve savaş üzerine şiddetli olandır; dedi ki: فهيَ تَفَادَى من حَزازٍ ذي حَزِقْ Hadiste: **أخَذَ بحُزَّته**; denilir: Boynundan tuttu; ve o, şalvardan bir **حُزَّة** ve **حُجْزَة**dir; boyun ise bence onunla benzetmedir. **حَزّاز القلوب**: Kalbinde kesen ve kaşıyan şeydir.
**الحَزيزُ**: Taşları çoğalmış ve kalınlaşmış, sanki bıçaklarmış gibi olan yerden bir mevzidir; **حُزّاِن** ve üç **أحِزَّة** üzere cem‘ olunur. Dirsek devenin **كِرْكِرةِ**sinin ucuna isabet edip onu kestiğinde, onunla **حازٌّ** denilir.
**زح**:
**الزَّحُّ**: Acelede şeyin sürüklenmesidir. Onu **زَحَّه** **يزُحُّه** **زَحّاً** (sürükledi). **الزَّحْزَحة**: Şeyden uzaklaştırmadır; denilir: Onu **زَحْزَحْتُه** de o da **تَزَحْزَحَ** (uzaklaştı).
