# زحح — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AD%D8%AD/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%AD%D8%AD/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زحح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AD%D8%AD.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: زحح

قال الله تعالى: فمن زُحْزِحَ عن النار وأُدْخِلَ الجنةَ فقد فازَ؛ زُحْزِحَ أَي نُحِّيَ وبُعِّدَ.
وزَحَّ الشيءَ يَزُحُّه زَحّاً: جذبه في عَجَلَة. وزَحَّه يَزُحُّه زَحّاً، وزَحْزَحه فتَزَحْزَحَ: دَفَعه ونَحَّاه عن موضعه فَتَنَحَّى وباعَدَه منه؛ قال ذو الرمة:
يا قابِضَ الرُّوحِ عن جِسْمٍ عَصَى زَمَناً،
وغافِرَ الذَّنْبِ، زَحْزِحْنِي عن النارِ
ويقال: هو بِزَحْزَحٍ عن ذلك أَي ببُعْدٍ منه. الأَزهري: قال بعضهم هذا مكرَّر من باب المعتل، وأَصله من زاحَ يَزيحُ إِذا تأَخَّر؛ قال: ومنه قول لبيد:
زاحَ عن مِثْلِ مَقامِي وزَحَلْ
ومنه يقال: زاحتْ علته وأَزَحْتُها، وقيل: هو مأْخوذ من الزَّوْحِ، وهو السَّوْقُ الشديد، وكذلك الذَّوْحُ. وفي الحديث: من صام يوماً في سبيل الله زَحْزَحَه اللهُ عن النار سبعين خَريفاً؛ زحزحه أَي نَحَّاه عن مكانه وباعده منه. يعني باعده عن النار مسافة تُقطع في سبعين سنة، لأَنه كلما مَرَّ خريف فقد انقضت سنة؛ ومنه حديث عليّ: أَنه قال لسليمان بن صُرَدٍ لما حضره بعد فراغه من الجَمَلِ: تَزَحْزَحْتَ وتَرَبَّصْتَ فكيف رأَيتَ اللهَ صَنَع؛ ومنه حديث الحسن بن علي: كان إِذا فرغ من الفجر لم يتكلم حتى تطلع الشمس وإِن زُحْزِحَ أَي وإِن أُريد تنحيته عن ذلك وأُزْعِجَ وحُمِلَ على الكلام.
والزَّحْزاحُ: موضع؛ قال:
يُوعِدُ خَيْراً، وهو بالزَّحْزاحِ
وقد يجوز أَن يكون الزَّحْزاحُ هنا اسماً من التَّزَحْزُحِ أَي التباعد والتَّنَحِّي.
وتَزَحْزَحْتُ عن المكان وتَحَزْحَزْتُ، بمعنى واحد.

### Türkçe

Allah Teâlâ dedi: “Kim ateşten **زُحْزِحَ** edilir ve cennete sokulursa, işte o gerçekten kazanmıştır”;
**زُحْزِحَ** yani: uzaklaştırıldı ve uzak kılındı.

**زَحَّ** şeyi **يَزُحُّه** **زَحّاً**: onu aceleyle çekti. Ve **زَحَّه** **يَزُحُّه**
**زَحّاً**; ve **زَحْزَحه** de, derken **تَزَحْزَحَ**: onu itti ve yerinden uzaklaştırdı; derken o da uzaklaştı
ve onu ondan uzak kıldı; ذو الرمة dedi:
Ey bir bedenden, bir zaman isyan etmiş (olan bedenden) ruhu kabzeden,
ve günahı bağışlayan, beni ateşten **زَحْزِحْ** et

Ve denilir: O, bundan **بِزَحْزَحٍ** üzeredir; yani ondan bir uzaklık iledir. الأزهري: Bazıları dedi ki bu,
illetli باب’dan tekrarlanmış olandır; aslı **زاحَ يَزيحُ**’tendir, geri kaldığı zaman; dedi ki: ve ondan
لبيد’in sözü:
Benim makamımın benzeri (olan makam)dan **زاحَ** etti ve **زَحَلْ**

Ve ondan denilir: onun hastalığı **زاحتْ** etti ve ben onu **أَزَحْتُ**; ve denildi: o, **الزَّوْحِ**’tan alınmıştır; o da
şiddetli sevktir; ve كذلك **الذَّوْحُ**. Ve hadiste: “Allah yolunda bir gün oruç tutan kimseyi
Allah ateşten yetmiş **خَريفاً** **زَحْزَحَه** eder”; **زحزحه** yani onu yerinden uzaklaştırdı
ve onu ondan uzak kıldı. Yani onu ateşten, yetmiş yılda kat edilen bir mesafe kadar uzak kıldı; çünkü her ne zaman
bir **خريف** geçerse, bir yıl sona ermiş olur; ve ondan Ali hadisi: سليمان بن صُرَدٍ’e dediği,
الجَمَلِ’den (savaşı) boşalmasından sonra, o kendisine geldiğinde: “**تَزَحْزَحْتَ** ve **تَرَبَّصْتَ**; öyleyse Allah’ı nasıl gördün
yaptı?”; ve ondan الحسن بن علي hadisi: sabah namazından boşaldığı zaman güneş doğuncaya kadar konuşmazdı; ve eğer **زُحْزِحَ** edilirse, yani eğer onu bundan uzaklaştırmak istenirse ve
**أُزْعِجَ** edilirse ve konuşmaya sevk edilip taşınırsa.

**والزَّحْزاحُ**: bir yer; dedi ki:
Hayır vaad eder, hâlbuki o **بالزَّحْزاحِ**’tadır

Ve caiz olur ki burada **الزَّحْزاحُ**, **التَّزَحْزُحِ**’tan bir isim olsun; yani uzaklaşma
ve çekilme.

**تَزَحْزَحْتُ** yerden ve **تَحَزْحَزْتُ**, tek bir mânâ üzeredir.
