# زحر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AD%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%AD%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AD%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: زحر

الزَّحِيرُ والزُّحارُ والزُّحارَةُ: إِخراجُ الصَّوْتِ أَو النَّفَسِ بأَنِينٍ عند عَمَلٍ أَو شدَّةٍ؛ زَحَرَ يَزْحَرُ ويَزْحِرُ زَحِيراً وزُحاراً وزَحَّرَ وتَزَحَّرَ. ويقال للمرأَة إِذا ولدت ولداً: زَحَرَتْ به وتَزَحَّرَتْ عنه؛ قال:
إِنِّي زَعِيمٌ لَكِ أَنْ تَزَحَّرِي
عن وَارِمِ الجَبْهَةِ، ضَخْمِ المَنْخَرِ
وحكى اللحياني: زُحِرَ الرجلُ على صيغة فعل ما لم يسمَّ فاعله من الزَّحِير، فهو مَزْحُورٌ، وهو يَتَزَحَّرُ بماله شُحّاً كأَنه يَئِنُّ ويَتَشَدَّدُ. ورجل زُحَرٌ وزَحْرانُ وزَحَّارٌ: بخيل يَئِنُّ عند السؤال؛ عن اللحياني، فأَما قوله:
أَراكَ جَمَعْتَ مَسْأَلَةً وحِرْصاً،
وعند الفَقْرِ زَحَّاراً أُنَانَا
فإِنه أَراد زَحِيراً فوضع الاسم موضع المصدر، كما قال: عائذاً بالله من شَرِّها؛ حكاه سيبويه وأَورد الأَزهري هذا البيت مستشهداً به على زَحَّار، ولم يعلله ولم يذكر ما أَراد به ونسبه إِلى بعض كلب وقال: أَنشده الفرّاء؛ قال ابن بري: البيت للمغيرة بن حَبْنَاءَ يخاطب أَخاه صَخْراً وكنية صخر أَبو ليلى، وقبله:
بَلَوْنا فَضْلَ مالِكَ يا ابْنَ لَيْلَى،
فلم تَكُ عند عُسْرَتِنا أَخانا
وقال: أُنَاناً مصدر أَنَّ يَئِنُّ أَنِيناً وأُناناً كَزَحَرَ يَزْحِرُ زَحِيراً وزُحاراً؛ يقول: بلونا فضل مالك عند حاجتنا إِليه فلم ننتفع به ومع هذا إِنك جمعت مسأَلة الناس والحِرْصَ على ما في أَيديهم وعندما ينوبك من حق تَزْحَرُ وتَئِنُّ.
والزُّحَارُ: داء يأْخذ البعير فَيَزْحَرُ منه حتى يَنْقَلِبَ سُرْمُه فلا يخرج منه شيء.
والزَّحِيرُ: تقطيعٌ في البطن يُمَشِّي دَماً. الجوهري: الزَّحِير استطلاقُ البَطْنِ، وكذلك الزُّحارُ، بالضم. وزَحَرَهُ بالرمح زَحْراً: شَجَّهُ. قال ابن دريد: ليس بثَبَتٍ. وزَحْرٌ: اسم رجل.

### Türkçe

**الزَّحِيرُ** ve **الزُّحارُ** ve **الزُّحارَةُ**: bir iş yahut şiddet sırasında inleme ile sesin veya nefesin çıkarılmasıdır; **زَحَرَ يَزْحَرُ ويَزْحِرُ زَحِيراً وزُحاراً وزَحَّرَ وتَزَحَّرَ**. Ve kadına, bir çocuk doğurduğu zaman: onunla **زَحَرَتْ** ve ondan **تَزَحَّرَتْ** denir; dedi ki:
إِنِّي زَعِيمٌ لَكِ أَنْ تَزَحَّرِي
عن وَارِمِ الجَبْهَةِ، ضَخْمِ المَنْخَرِ

Ve اللحياني nakletti: **زُحِرَ** adam, faili adlandırılmamış fiil kalıbı üzere, **الزَّحِير**’den; o hâlde o **مَزْحُورٌ**dur; ve o, malı sebebiyle cimrilik olarak **يَتَزَحَّرُ**; sanki inler ve sıkılaşır. Ve **رجل زُحَرٌ** ve **زَحْرانُ** ve **زَحَّارٌ**: soru sırasında inleyen cimri; اللحياني’den. Şu sözüne gelince:
أَراكَ جَمَعْتَ مَسْأَلَةً وحِرْصاً،
وعند الفَقْرِ زَحَّاراً أُنَانَا

Şüphesiz o, **زَحِيراً** kastetti; sonra ismi masdarın yerine koydu; nitekim dediği gibi: عائذاً بالله من شَرِّها؛ bunu سيبويه nakletti. Ve الأَزهري bu beyti **زَحَّار** üzerine onunla istişhâd ederek aktardı; onu gerekçelendirmedi ve onunla ne kastettiğini zikretmedi; ve onu كلب’den birine nispet etti ve dedi ki: onu الفرّاء okuttu. İbn بري dedi ki: beyit, kardeşi صخر’a hitap eden المغيرة بن حَبْنَاءَ’ındır; ve صخر’un künyesi أَبو ليلى’dır; ve ondan önce:
بَلَوْنا فَضْلَ مالِكَ يا ابْنَ لَيْلَى،
فلم تَكُ عند عُسْرَتِنا أَخانا

Ve dedi ki: **أُنَاناً**; **أَنَّ يَئِنُّ أَنِيناً وأُناناً**’ın masdarıdır; tıpkı **زَحَرَ يَزْحِرُ زَحِيراً وزُحاراً** gibi; der ki: ona ihtiyaç duyduğumuzda malının fazlasını denedik de ondan faydalanmadık; bununla beraber sen, insanların istemesini ve ellerindekine hırsı bir araya getirdin; ve sana haktan bir şey isabet ettiğinde **تَزْحَرُ** ve inlersin.

Ve **الزُّحَارُ**: deveye isabet eden bir hastalıktır; ondan **فَيَزْحَرُ**; nihayet makatının ucu ters döner; böylece ondan hiçbir şey çıkmaz.

Ve **الزَّحِيرُ**: karında bir parçalanmadır; kan yürütür. الجوهري: **الزَّحِير** karın gevşemesidir; ve aynı şekilde **الزُّحارُ** da, zamme ile. Ve onu mızrakla **زَحَرَهُ** **زَحْراً**: onu yardı. İbn دريد dedi ki: sabit değildir. Ve **زَحْرٌ**: bir adam adıdır.
