# زحر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AD%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%AD%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AD%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: زحر

الزحير، كأمير، والزحار والزحارة، بضمهما: إخراج الصوت أو النفس بأنين عند عمل أو شدة، وسمعت له زفيرا وزحيرا. أو الزحير: استطلاق - كذا في الصحاح وفي الأساس: انطلاق - البطن بشدة، وكذلك الزحار، بالضم. الزحير: تقطيع في البطن يمشي دما.
 ورجل مزحور: به زحير. والفعل زحر، كجعل وضرب يزحر ويزحر، زحيرا، كالتزحر والتزحير. ويقال: زحرت به أمه، وتزحرت عنه، إذا ولدته، قال الشاعر:
  إني زعيم لـك أن تـزحـري                      عن وارم الجبهة ضخم المنخر هكذا أنشده الليث. وقال ابن دريد:
  عن وافر الهامة عبل المشفر وزحر بن قيس، قال: خرجت حين أصيب علي رضي الله عنه، إلى المدائن، فكان أهله بها، قاله محمد بن أبي بكر، عن أبي محصن، عن الشعبي. زحر بن حصن، سمع جده حميد بن منهب. روى عنه زكريا بن يحيى بن عمر بن حصن الطائي. وزحر بن الحسن: محدثون. الأخير سمع عبد العزيز بن حكيم، سمع منه ابن المبارك ووكيع، هو الحضرمي الكوفي، وهؤلاء الثلاثة في تاريخ البخاري، ونقلته منه كما ترى. وزحر، كزفر، وزحران مثل سكران: البخيل يئن عند السؤال كالزحار، بالفتح والتشديد، وأنشد الفراء:
  أراك جمعت مسألة وحرصا                      وعند الفقر زحارا أنـانـا قال ابن بري: أنانا مصدر أن يئن أنينا وأنانا، كزحر يزحر زحيرا وزحارا. وقد زحر، كعني، فهو مزحور، حكاه اللحياني. والزحار، كغراب: داء للبعير يأخذه فيزحر منه حتى ينقلب سرمه فلا يخرج منه شيء. ومن المجاز: زاحره: عاداه وانتفخ له. وزحره بالرمح: شجه به. قال ابن دريد: ليس بثبت. وزحر البخيل: سئل فاستثقل السؤال فأن لذلك. والتزحير: أن يهلك ولد الناقة فيما بين منتجه وبين شهر أقصاه فتجعل كرة في مخلاة وتدخلها في حيائها وتتركها ليلة وقد سددت أنفها ثم تسل الكرة وقد أعددت حوارا آخر فتريها الحوار والأنف مسدود بعد فتحسب أنه ولدها وأنها نتجته ساعتئذ فتحل أنفها وتدنيه فترأمه وتعطف عليه وتدر اللبن. وقد زحرتها تزحيرا.
 ومما يستدرك عليه: هو يتزحر بماله شحا، كأنه يئن ويتشدد. والزحرة كالزفرة.

### Türkçe

**الزحير**; **أمير** gibi; ve **الزحار** ve **الزحارة**, ikisi de ötreli: bir iş yahut şiddet sırasında inleme ile sesin yahut nefesin çıkarılmasıdır; “Onun için bir **زفيرا** ve bir **زحيرا** işittim.” Veya **الزحير**: ishal olma — **الصحاح**’ta ve **الأساس**’ta böyle: (yani) şiddetle karının boşalması; aynı şekilde **الزحار** da, ötre ile. **الزحير**: karında, kan yürüyen bir kesilme (parçalanma)dır.

Ve **مزحور** bir adam: onda **زحير** vardır. Fiil **زحر**, **جعل** ve **ضرب** gibi; **يزحر** ve **يزحر**, **زحيرا** (olarak); **التزحر** ve **التزحير** gibi. Ve denir ki: **زحرت** onunla annesi, ve **تزحرت** ondan; onu doğurduğu zaman. Şair dedi ki:
إني زعيم لـك أن تـزحـري
عن وارم الجبهة ضخم المنخر
Bunu **الليث** böyle inşad etti. **ابن دريد** dedi ki:
عن وافر الهامة عبل المشفر
Ve **زحر بن قيس**; dedi ki: Ali (Allah ondan razı olsun) vurulduğu zaman çıktım, **المدائن**’e; ailesi orada idi; bunu **محمد بن أبي بكر**, **أبي محصن**’den, **الشعبي**’den (rivayetle) söyledi. **زحر بن حصن**: dedesi **حميد بن منهب**’i işitti. Ondan **زكريا بن يحيى بن عمر بن حصن الطائي** rivayet etti. Ve **زحر بن الحسن**: muhaddislerdir. Sonuncusu **عبد العزيز بن حكيم**’i işitti; ondan **ابن المبارك** ve **وكيع** işitti; o, **الحضرمي الكوفي**’dir. Ve bu üçü **تاريخ البخاري**’dedir; ve onu ondan, gördüğün gibi, naklettim. Ve **زحر**, **زفر** gibi; ve **زحران** **سكران** misali: cimri; soru (isteme) sırasında **الزحار** gibi inler; fetha ve şeddeli (olarak). **الفراء** şu beyti inşad etti:
أراك جمعت مسألة وحرصا
وعند الفقر زحارا أنـانـا
**ابن بري** dedi ki: **أنانا**, **أن يئن**’in masdarıdır: **أنينا** ve **أنانا**; **زحر يزحر زحيرا وزحارا** gibi. Ve gerçekten **زحر** etti, **عني** gibi; artık o **مزحور**dur; bunu **اللحياني** hikâye etti. Ve **الزحار**, **غراب** gibi: deve için bir hastalıktır; onu tutar da ondan **يزحر** eder; nihayet kıçı ters döner de ondan hiçbir şey çıkmaz. Mecazdan: **زاحره**: ona düşmanlık etti ve ona karşı kabardı. Ve **زحره بالرمح**: onu onunla yarıp başını yardı. **ابن دريد** dedi ki: sabit (sağlam) değildir. Ve cimri **زحر** etti: kendisinden istendi; istemeyi ağır gördü de bundan dolayı inledi. Ve **التزحير**: devenin yavrusunun, doğumundan itibaren en çok bir ayı arasında helâk olmasıdır; sonra bir topu bir torbaya koyarsın ve onu onun fercine sokarsın ve onu bir gece bırakırsın; burnunu tıkamış olduğun hâlde; sonra topu çıkarırsın; başka bir yavru deve hazırlamış olduğun hâlde; ona yavruyu gösterirsin, burun da (hâlâ) tıkalıdır; sonra onu o (yavru) doğurdu ve onu o vakit doğurdu diye zanneder; sonra burnunu çözersin ve onu yaklaştırırsın; böylece onu koklar ve ona şefkat eder ve sütü sağar. Ve onu **تزحيرا** ile **زحرت** etmiş olursun.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: O, malıyla cimrilik ederek **يتزحر** eder; sanki inler ve sıkılaşır. Ve **الزحرة** **الزفرة** gibidir.
