# زحك (ز-ح-ك) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AD%D9%83
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%AD%D9%83

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ز - ح - ك
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AD%D9%83/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

زَحَكَ بعيره، أي أعيا. ومنه قول كثيّر:
وقد أُبْنَ أَنْضَاءً وهُنَّ زَواحِكُ
وأَزْحَكَ الرجل، إذا أعيَتْ دابّتُه، مثل أَزْحَفَ.

##### Türkçe

**زَحَكَ** devesi: yani yoruldu. Ondan, Kesîr’in sözü:
وقد أُبْنَ أَنْضَاءً وهُنَّ **زَواحِكُ**
Ve **أَزْحَكَ** adam: biniti yorulduğu zaman; **أَزْحَفَ** gibi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AD%D9%83/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الحاء والكاف والزاء
حزك ، زحك
استعمل من وجوهه : حَزَكَ ، زَحَكَ .
حزك : قال الفراءُ : حَزَكْتُه بالحبلِ أحْزِكُه مثل حَزَقْتُه سَواء .
قَالَ : وحَزَكه وحَزَقَهُ إذَا شدّه بحبلٍ جَمَع به يديه ورِجْلَيْه .
أبو عُبيد : عن الأصمعي : الاحْتِزَاكُ هو الاحْتِزَامُ بالثَّوْبِ .
زحك : يقال : زَحَكَ فلان عَنِّي وزحَلَ إذا تَنَحَّى .
قال : رُؤْبَةُ :
كأنه إذْ عادَ فيها وَزحَكْ
حُمَّى قَطِيفِ الخَطِّ أَوْ حُمَّى فَدَكْ
كأنه يعني الهَمَّ إذْ عاد إلَيّ أَوْزحَكَ إذا تَنَحَّى عَنِّي .
ابن الفرج عن عُرَام : أزْحَفَ الرجل وأَزْحَكَ إذا أعْيَتْ به دابَّتُه .

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الكاف** ve **الزاء**
**حزك** , **زحك**
Kullanıldı, vecihlerinden: **حَزَكَ** , **زَحَكَ**.
**حزك**: el-Ferrâ dedi: Onu iple **حَزَكْتُه**; onu **أحْزِكُه**, **حَزَقْتُه** gibi, eşittir.
Dedi: Ve onu **حَزَكه** ve onu **حَزَقَهُ**, bir iple sıktığı zaman; onunla iki elini ve iki ayağını toplar.
Ebû Ubeyd: el-Asmaî’den: **الاحْتِزَاكُ**, elbiseyle **الاحْتِزَامُ**dır.
**زحك**: Denir: Falan benden **زَحَكَ** ve **زحَلَ**, uzaklaştığı zaman.
Dedi: Ru’be:
Sanki o, onda geri döndüğü ve **وَزحَكْ** ettiği vakit
Hattın kadifesinin humması yahut Fedek’in humması
Sanki o, bana geri döndüğü vakit kederi kastediyor; yahut benden uzaklaştığı zaman **أَوْزحَكَ**.
İbnü’l-Ferec, ‘Urâm’dan: Adam **أزْحَفَ** etti ve **أَزْحَكَ** etti; biniti onu aciz bıraktığı zaman.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AD%D9%83/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

بن سيده: زَحَك زَحْكاً كزَحَف؛ عن كراع. قال الأزهري: زَحَك فلان عني وزَحَل إذا تَنَحَّى؛ قال رؤبة:
كأَنَّه، إذْ عادَ فيها وزَحَك،
حُمَّى قَطِيفِ الخطّ، أَو حُمَّى فَدَكْ
كأنه يعني الهَمَّ إذ عاد إليّ أَو زَحَكَ أَي تنحى عني. وزَحَك بالمكان: أَقام؛ عن ابن الأعرابي. والزَّحْك: الدنو. وتَزَاحَكَ القومُ: تدانَوْا، وقيل تباعدوا، كأَنه ضد. وأَزْحَفَ الرجل وأَزْحَكَ إذا أعيت دابته. الجوهري: زَحَك بعيره أي أَعيا؛ ومنه قول كثير:
وهل تَرَيَنِّي بعد أَن تُنْزَعَ البُرَى،
وقد أُبْنَ أَنْضَاءً، وهُنَّ زَوَاحِكُ؟
وقوله أيضاً:
فَأُبْنَ، وما منهنّ من ذاتِ نَجْدةٍ،
ولو بَلَغَتْ إلاّ تُرَى وهي زَاحِكُ

##### Türkçe

İbn Sîde: **زَحَك** **زَحْكاً** **كزَحَف**; Kırâ‘dan. Ezherî dedi: **زَحَك** falan benden ve **زَحَل**; **تَنَحَّى** ettiği zaman; Ru’be dedi:

Sanki o, onda geri döndüğünde ve **زَحَك** ettiğinde,
Hatt’ın katîfinin humması, yahut Fedek’in humması

Sanki o, bana geri döndüğünde yahut **زَحَكَ** ettiğinde, yani benden **تنحى** ettiğinde, kastediyor: gamı. Ve **زَحَك** mekânda: ikamet etti; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **الزَّحْك**: yakınlık. Ve kavim **تَزَاحَكَ** etti: yaklaştılar; ve “uzaklaştılar” denildi; sanki o, zıddıdır. Ve adam **أَزْحَفَ** ve **أَزْحَكَ**; biniti yorulup tâkatten düştüğü zaman.

Cevherî: **زَحَك** devesi, yani tâkatten düştü; ve ondan Kesîr’in sözü:

Bürâ çekilip çıkarıldıktan sonra beni görür müsün,
Ve zayıf binekler yüklendiler; hâlbuki onlar **زَوَاحِكُ**tur?

Ve onun sözü de:

Yüklendiler; ve onlardan hiçbiri yiğitlik sahibi değildir,
Ulaşsa bile, ancak **زَاحِكُ** iken görülür.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AD%D9%83/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

زحك بعيره كمنع زحكا: أعيا نقله الجوهري، وأنشد لكثير:

  وهل تريني بعد أن تنزع البرى                      وقد أبن أنضاء وهن زواحك? وقوله أيضا، أنشده غير الجوهري:
  فأبن وما منهن من ذات نجـدة                      ولو بلغت إلا ترى وهي زاحك وقال ابن سيده: زحك زحكا، كزحف، عن كراع. وقال ابن الأعرابي: زحك بالمكان: إذا أقام به. وقال ابن دريد: زحك زحكا: إذا دنا. وقال الأزهري زحك عنه فلان وزحل: إذا تنحى وتباعد، قال الصاغاني، وكأنه ضد قال رؤبة:
  هاجك من أروى كمنهاض الفكك
  هم إذا لم يعده هم فتك
  كأنه إذ عاد فينا أو زحك
  حمى قطيف الخط أو حمى فدك أي تباعد عني. وأزحف الرجل، وأزحك: أعيت دابته نقله الجوهري. وزاحكه عن نفسه: باعده نقله الصاغاني.
 وتزاحكوا: تدانوا، وقيل: تباعدوا ضد.
 ومما يستدرك عليه: يقال: لم يعط فلان إلا زحكا، وإلا زحقا، أي: على جهد، نقله الصاغاني.

##### Türkçe

**زحك** devesini, **منع** gibi, **زحكا**: onu (yükü) taşımak yordu; el-Cevherî onu nakletti; ve Kesîr’den inşâd etti:

  Ve beni, **البرى**’yi söktükten sonra görür müsün,
                      hâlbuki zayıf binekler açıkça ortaya çıktı ve onlar **زواحك** iken? Ve onun sözü de; el-Cevherî’den başkası onu inşâd etti:
  Öyleyse açıkça ortaya çıktı; ve onlardan hiçbirisi yiğitlik sahibi değildir,
                      velev ki ulaşsa da; görmez misin, hâlbuki o **زاحك** iken. İbn Sîde dedi: **زحك** **زحكا**, **زحف** gibi, Kurâ‘’dan (naklen). İbnü’l-A‘râbî dedi: **زحك** mekân ile: onda ikamet ettiği zaman. İbn Düreyd dedi: **زحك** **زحكا**: yaklaştığı zaman. el-Ezherî dedi: Falan ondan **زحك** etti ve **زحل**: uzaklaştığı ve ayrıldığı zaman; es-Sâgânî dedi; ve sanki zıddıdır; Ru’be dedi:
  Seni, Arvâ’dan, çenenin gevşemesinden kalkar gibi, tahrik etti,
  onlar, eğer onu saymazlarsa, onlar helâk edicidir,
  sanki o, bize döndüğünde, yahut **زحك** ettiğinde,
  **الخط**’un **قطيف** humması yahut Fedek hummasıdır; yani benden uzaklaştı. Ve adam **أزحف** etti, ve **أزحك**: onun biniti onu (yükü) taşımak yordu; el-Cevherî onu nakletti. Ve onu kendi nefsinden **زاحكه** etti: onu uzaklaştırdı; es-Sâgânî onu nakletti.
 Ve **تزاحكوا**: yaklaştılar; ve denildi ki: uzaklaştılar; zıddı.
 Ve onun üzerine istidrâk edilenden: denilir: Falan, ancak **زحكا** verdi, ve ancak **زحقا**; yani: güçlük üzere; es-Sâgânî onu nakletti.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AD%D9%83/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

زَحَكَ
زَحَكَ A ( n. ac. زَحْك 1 ),
a.  Was fatigued, jaded.

b.  [ Bi ], Stopped, halted at, in.

c.  [ Min ], Drew near to.

d.  [ 'An ], Went away from.

##### Türkçe

**زَحَكَ**
**زَحَكَ** A (isim-fiil: **زَحْك** 1),
a. Yorgun oldu, bitkin düştü.

b. [ **بِ** ile ], -de/-da durdu, -de/-da kaldı.

c. [ **مِنْ** ile ], -e yaklaştı.

d. [ **عَنْ** ile ], -den uzaklaştı.
