# زحلف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AD%D9%84%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%AD%D9%84%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زحلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AD%D9%84%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: زحلف

الزُّحْلُوفةُ: كالزُّحْلوقة، وقد تَزَحْلَفَ. الجوهري:
الزُّحْلُوفةُ آثارُ تَزَلُّجِ الصِّبيان من فوقِ التَّلِّ إلى أَسْفَله، وهي لغة أَهل العالية، وتميمٌ تقوله بالقاف، والجمع زحالِفُ وزَحالِيفُ. الأَزهري: الزَّحاليفُ والزَّحالِيقُ آثار تزلج الصبيان من فوقُ إلى أَسفلُ، واحدها زُحْلوقة، بالقاف؛ وقال في موضع آخر: واحدها زُحلوفة وزُحلوقة. وقال أَبو مالك: الزُّحلوفة المكانُ الزَّلِقُ من حَبْل الرِّمالِ يلعَب عليه الصبيان، وكذلك في الصَّفا وهي الزَّحاليف، بالياء، وكأَن أَصله زحل فَزيدت فاء. وقال ابن الأَعرابي: الزُّحْلُوفةُ مكانٌ مُنْحَدِرٌ مُملَّسٌ لأَنهم يَتَزَحْلَفُون عليه؛ وأَنشد لأَوْس بن حجر:
يُقَلِّبُ قَيْدوداً كأَنَّ سَراتَها
صَفا مُدْهُنٍ، قد زَلَّقَتْه الزَّحالِفُ
أَي يُقَلِّب هذا الحمار أَتاناً قَيْدُوداً أَي طويلة أَي يُصَرِّفُها يميناً وشمالاً، والمُدْهُنُ: نُقْرة في الجبل يَسْتَنْقِعُ فيها الماءُ؛ وقال مزاحِفٌ العُقَيْلِيُّ:
بَشاماً ونَبْعاً، ثم مَلْقَى سِبالهِ
ثِمادٌ وأَوْشالٌ حَمَتْها الزَّحالِفُ
ومَلْقى سِبالِه أَي مُنْغَمَسُ رأَْسه في الماء. والسِّبال: شعر لِحْيَتِه، والذي في شعره: سَقَتْها الزَّحالِفُ أَي يقعُ المطر والنَّدى على الصخر فيصل إليها على وُفوره وكماله.
والزَّحْلَفةُ كالدَحْرجةِ والدفْع، يقال: زَحْلفْتُه فَتَزَحْلَفَ، والزَّحالِيفُ والزَّحالِيكُ واحدة.
وروي عن بعض التابعين: ما ازْلَحَفَّ ناكِحُ الأَمة عن الزِّنا إلا قلِيلاً؛ أَبو عبيد: معناه ما تَنَحَّى وما تباعَدَ. يقال: ازْلَحَفَّ وازْحَلَفَّ وتَزَحْلَفَ وتزَلحَفَ إذا تَنَحَّى. ويقال للشمس إذا مالت للمَغِيبِ إذا زالَتْ عن كَبِدِ السماء نصف النهار: قد تَزَحْلَفَتْ؛ قال العجاج:والشمسُ قد كادتْ تكونُ دَنَفا،
أَدْفَعُها بالرَّاحِ كَيْ تَزَحْلَفا
قال ابن بري: ومثله قول أَبي نُخَيْلَةَ:
وليسَ وَلْيُ عَهْدِنا بالأَسْعَدِ
عيسى، فَزَحْلِفْها إلى مُحمَّدِ،
حتى تُؤدَّى مِنْ يَدٍ إلى يَدِ
ويقال: زَحْلَفَ اللّه عنا شَرَّكَ أَي نَحَّى اللّه عنا شرَّك.

### Türkçe

**الزُّحْلُوفةُ**: **الزُّحْلوقة** gibi; ve “**تَزَحْلَفَ**” etti. el-Cevherî:

**الزُّحْلُوفةُ**: çocukların tepenin üstünden altına doğru kaymalarının izleridir; bu, yüksek bölge halkının dilidir; Temîm ise onu **القاف** ile söyler; çoğulu **زحالِفُ** ve **زَحالِيفُ**’tir.

el-Ezherî: **الزَّحاليفُ** ve **الزَّحالِيقُ**, çocukların yukarıdan aşağıya kaymalarının izleridir; onun teki **زُحْلوقة**’dır, **القاف** ile; başka bir yerde dedi ki: onun teki **زُحلوفة** ve **زُحلوقة**’dır. Ebû Mâlik dedi ki: **الزُّحلوفة** çocukların üzerinde oynadığı, kum tepelerinin ipi (sırtı) kısmından kaygan yerdir; aynı şekilde kayada da (böyledir) ve o **الزَّحاليف**’tir, **الياء** ile; sanki aslı **زحل** idi de **فاء** artırıldı. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الزُّحْلُوفةُ** eğimli, dümdüzleştirilmiş bir yerdir; çünkü onun üzerinde “**يَتَزَحْلَفُون**” ederler; Evs b. Hacer’den şu beyit okundu:

يُقَلِّبُ قَيْدوداً كأَنَّ سَراتَها
صَفا مُدْهُنٍ، قد زَلَّقَتْه الزَّحالِفُ

Yani: bu eşek, bir dişi eşeği “**قَيْدوداً**” (yani uzun) çevirip durur; yani onu sağa ve sola çevirir; **المُدْهُنُ**: dağda, suyun biriktiği bir çukurdur; Muzâhif el-‘Ukaylî dedi ki:

بَشاماً ونَبْعاً، ثم مَلْقَى سِبالهِ
ثِمادٌ وأَوْشالٌ حَمَتْها الزَّحالِفُ

Ve “**مَلْقى سِبالِه**” yani başının suya batmış yeri. **السِّبال**: sakalının kılıdır. Şiirinde olan: “**سَقَتْها الزَّحالِفُ**” yani yağmur ve çiy kayanın üzerine düşer de, bolluğu ve tamlığı üzere ona ulaşır.

**والزَّحْلَفةُ** **الدَحْرجةِ** ve itme gibidir; “**زَحْلفْتُه**” denir, o da “**فَتَزَحْلَفَ**” eder; **الزَّحالِيفُ** ve **الزَّحالِيكُ** birdir.

Bazı tâbiînden rivayet edildi: “câriye ile evlenen, zinadan ancak az bir şey kadar ‘**ازْلَحَفَّ**’ etmiştir”; Ebû Ubeyd: manası, uzaklaşmadı ve uzak durmadı. “**ازْلَحَفَّ**” ve “**ازْحَلَفَّ**” ve “**تَزَحْلَفَ**” ve “**تزَلحَفَ**”, uzaklaştığı zaman söylenir. Güneşe, batmaya meylettiğinde; göğün ortasından, öğle vaktinin yarısında kaydığı zaman: “**قد تَزَحْلَفَتْ**” denir; el-‘Accâc dedi ki:

والشمسُ قد كادتْ تكونُ دَنَفا،
أَدْفَعُها بالرَّاحِ كَيْ تَزَحْلَفا

İbn Berrî dedi ki: bunun benzeri Ebû Nuhayle’nin sözüdür:

وليسَ وَلْيُ عَهْدِنا بالأَسْعَدِ
عيسى، فَزَحْلِفْها إلى مُحمَّدِ،
حتى تُؤدَّى مِنْ يَدٍ إلى يَدِ

Ve denir: “**زَحْلَفَ اللّه عنا شَرَّكَ**” yani Allah, şerrini bizden uzaklaştırdı.
