# زحل — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AD%D9%84/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%AD%D9%84/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زحل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AD%D9%84.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: زحل

(باب الزاءِ والحاءِ وما يثلثهما في الثلاثي)
(زحر) الزاء والحاء والراء تنفُّسٌ بشدّة ليس إلاّ هذا. يقال زَحَرَ يَزْحَرُ زحيراً، وهو صوتُ نَفَسِهِ إذا تنفّس بشدة. وزَحَرَت المرأة بولدها عند الولادة.‏
(زحل) الزاء والحاء واللام أصلٌ يدلُّ على التنحِّي. يقال زَحَل عن مكانه، إذا تنحّى. وزَحَلت النّاقةُ في سَيرها. والمَزْحَل: الموضع الذي تَزْحَل إليه.‏
(زحم) الزاء والحاء والميم أصلٌ يدلُّ على انضمامٍ في شدّة. يقال زَحمَه يَزْحَمُه، وازْدَحم الناس.‏
(زحن) الزاء والحاء والنون أصلٌ يدل على الإبطاء. تقول : زَحَنَ يَزْحَن زَحْناً، وكذلك التَّزحُّن. يقال تزَحَّن على الشيء، إذا تكارَهَ عليه وهو لا يشتهيه.‏
(زحف) الزاء والحاء والفاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الاندفاع والمضيّ قُدُماً. فالزَّحف: الجماعة يَزْحَفون إلى العدوّ. والصبيّ يزحَف على الأرض قبل المشي. والبعير إذا أعيا فجرَّ فِرْسِنَه فهو يزحَف. وهي إبلٌ زواحفُ، الواحدة زَاحفة. قال:‏
* على زَوَاحف نُزْجِيَهَا مَحَاسِيرِ(1) *‏
ويقال زَحَفَ الدَّبَا، إذا مضى قُدُماً. والزاحف: السهم الذي يقع دون الغَرَض ثم يزحَف. والله أعلم بالصواب.‏
--------------ـ
(1) للفرزدق في ديوانه 263 واللسان (زحف) وصدره:‏
*على عمائمنا تلقى وأرحلنا *.‏

ـ

### Türkçe

(باب **الزاءِ** و**الحاءِ** وما يثلثهما في الثلاثي)
(**زحر**) **الزاء** ve**الحاء** ve**الراء** şiddetle bir nefes alıp verme(den ibaret)tir; bundan başka değil. Denir: **زَحَرَ** **يَزْحَرُ** **زحيراً**; o, şiddetle nefes alıp verdiğinde onun nefesinin sesidir. Ve kadın doğum esnasında çocuğuyla **زَحَرَت**.‏
(**زحل**) **الزاء** ve**الحاء** ve**اللام** uzaklaşmaya delâlet eden bir asıldır. Denir: **زَحَل** yerinden, yani uzaklaştı. Ve dişi deve yürüyüşünde **زَحَلت**. Ve **المَزْحَل**: kendisine **تَزْحَل** olunan yer.‏
(**زحم**) **الزاء** ve**الحاء** ve**الميم** şiddet içinde bir birleşmeye delâlet eden bir asıldır. Denir: onu **زَحمَه** **يَزْحَمُه**; ve insanlar **ازْدَحم**.‏
(**زحن**) **الزاء** ve**الحاء** ve**النون** yavaşlamaya delâlet eden bir asıldır. Dersin: **زَحَنَ** **يَزْحَن** **زَحْناً**; ve aynı şekilde **التَّزحُّن**. Denir: bir şey üzerine **تزَحَّن**; yani onu istemediği hâlde ona karşı isteksizlik gösterdi, o onu arzulamazken.‏
(**زحف**) **الزاء** ve**الحاء** ve**الفاء** öne atılmaya ve öne doğru gitmeye delâlet eden tek bir asıldır. Şu hâlde **الزَّحف**: düşmana doğru **يَزْحَفون** olan topluluktur. Ve çocuk yürümekten önce yerde **يزحَف**. Ve deve yorulup da tırnağını sürüklerse o **يزحَف** eder. Ve bunlar **زواحفُ** develerdir; teki **زَاحفة**. Dedi ki:‏
* على زَوَاحف نُزْجِيَهَا مَحَاسِيرِ(1) *‏
Ve denir: **زَحَفَ** **الدَّبَا**; yani öne doğru gitti. Ve **الزاحف**: hedefin altına düşen, sonra da **يزحَف** eden oktur. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.‏
--------------ـ
(1) Ferazdak’ındır; divanında 263 ve Lisân’da (**زحف**); ve onun صدر’ı:‏
*على عمائمنا تلقى وأرحلنا *.‏

ـ
