# زحم — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AD%D9%85/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%AD%D9%85/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AD%D9%85.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: زحم

باب الحاء والزاي والميم معهما
ح ز م، ز ح م، م ز ح، ز م ح، ح م ز، م ح ز كلهن مستعملات
حزم:
المِحْزَم: حِزامة البقل، وهو الذي تُشَدُّ به الحُزْمة، حَزَمَه يحزِمُه حَزْماً.
والحِزامُ للدابَّة والصبَّيّ في مَهْده. والمِحْزَم: الذي يَقَع عليه الحِزام من الصَّدْر.
والحَزيم: موضِع الحزِام من الصَّدْر والظَّهْرِ كله ما استدارَ به، يقال: شَدَّ حَزيمَه وشَمَّرَ، قال:
شَيْخٌ إذا حُمِّلَ مَكـروهةً		شدَّ الحَيازيمَ لها والحَزيمْ
والحَيْزُوم: وَسَط الصَّدْر حيث يلتقي فيه رُؤوسُ الجَوانح فوقَ الرُّهابة بحِيال الكاهل، قال ذو الرمة:
تَكادُ تَنْقَضُّ مِنْهُنَّ الحَيازيمُ
والحَيْزوم: اسم فَرَس جِبْريل -عليه السلام-.
والحَزْم أيضاً َضْبُطَك أمرَكَ وأخْذُكَ فيه بالثقة، حَزُمَ الرجُلُ حَزامةً فهو حازم ذو حَزْمة.
والحَزْم: ما احتَزَمَ السَّيْل من نَجَوات الأرضِ والظُهور، وجمعُه حُزُوم.
زحم:
زَحَمَ القَوْمُ بَعضُهم بعضاً من شِدَّة الزِّحام إذا ازدَحموا.
والأمواجُ تَزْدَحِم، قال:
تَزَاحُمَ المَوْجِ إذا الموجُ التَطَمْ
جعل مصدر ازدَحَمَ تَزاحُماً.
والفيل والثَّوْر يُكَنَّيانِ أبا مُزاحِم.
ومُزاحم أو أبو مُزاحِم: أوّل خاقانٍ ولَيَ التُّرْكَ وقاتَلَ العرب،فقُتِل زَمَنَ أَسَد بن عبد الله القسري.
مزح:
المِزاح مصدر كالمُمازَحة، والمُزاحُ الاسم، قال:
ولا تَمْزَح فإن المَزْحَ جَهْلٌ		وبَعضُ الشرِّ يبدَؤُه المُزاح
مَزَحَ يَمْزَحُ مَزْحاً ومُزاحاً ومُزاحةً.
زمح:
الزَّوْمَح والزُّمَّحُ: الأسود القبيح من الرجال، ويقال: الزُّمَّح الضيِّق الخُلُق، قال بعض قريش:
لازُمَّحـيّينَ إذا جـئْتَـهـم		وفي هِياج الحَربِ كالأَشْبُلِ
والزُّمّاح: طائرٌ عظيم
حمز:
حَمَزَ اللَّؤْمُ فُؤاده وقلبَه أيْ: أوجَعَه، قال الشماخ بن ضرار:
فلما شراها فاضَتِ العَيْنُ عَـبْـرَةً		وفي الصَّدْرِ حُزاّزٌ من اللَّوم حامِزُ
الحامِز: الشديدُ من كلِّ شيء. ورحلٌ حامِزُ الفؤاد: شديدُه.
وقال ابن عبّاس: أفضل الشياء أحمزها أي: أَشَدُّها وأَمتَنُها
محز:
المَحْزُ: النِكاح، تقول: مَحَزَها، قال جرير:
مَحَزَ الفرذقُ أُمَّه من شاعرِ

### Türkçe

باب **الحاء** ve **الزاي** ve **الميم** onlarla birlikte
**ح ز م**، **ز ح م**، **م ز ح**، **ز م ح**، **ح م ز**، **م ح ز**; hepsi kullanımdadır.

**حزم**:
**المِحْزَم**: sebzenin bağı; o, **الحُزْمة**’nin onunla sıkıldığı şeydir. **حَزَمَه** onu **يحزِمُه** **حَزْماً**.
Ve **الحِزامُ** binek hayvanı için ve beşik içindeki çocuk için(olan kuşaktır). Ve **المِحْزَم**: göğüsten **الحِزام**’ın üzerine düştüğü şeydir.
Ve **الحَزيم**: göğüs ve sırtın **الحِزام**’ının yeri; onunla çevrelenmiş olanın hepsi; denir: **شَدَّ حَزيمَه** ve sıvadı; dedi ki:
Şeyh; eğer bir hoşlanılmayan şey yüklenirse		onun için **الحَيازيم**’i ve **الحَزيم**’i sıkar
Ve **الحَيْزُوم**: göğsün ortası; onda, **الرُّهابة**’nin üstünde, **الكاهل**’in hizasında, **الجَوانح**’ın başları birleştiği yer; ذو الرمة dedi ki:
Neredeyse onlardan **الحَيازيم** parçalanacak
Ve **الحَيْزوم**: Cebrâil’in -aleyhi’s-selâm- atının adıdır.
Ve **الحَزْم** ayrıca: işini sağlam tutman ve onda güvenle almandır. **حَزُمَ** adam **حَزامةً**; o hâlde o, **حازم**’dir, **حَزْمة** sahibi.
Ve **الحَزْم**: selin, yerin yüksek kısımlarından ve sırtlardan kuşandığı şeydir; onun çoğulu **حُزُوم**’dur.

**زحم**:
**زَحَمَ** kavim; şiddetli **الزِّحام**dan dolayı birbirlerini (sıkıştırdı), **ازدَحموا** ettiklerinde.
Ve dalgalar **تَزْدَحِم** eder; dedi ki:
Dalganın **تَزَاحُم**u; dalga çarpıştığı zaman
**ازدَحَمَ**’ın masdarını **تَزاحُماً** kıldı.
Ve fil ve boğa, **أبا مُزاحِم** diye kinayelenirler.
Ve **مُزاحم** yahut **أبو مُزاحِم**: Türklerin başına geçen ve Araplarla savaşan ilk hakan; **أَسَد بن عبد الله القسري** zamanında öldürüldü.

**مزح**:
**المِزاح** masdardır; **المُمازَحة** gibi. Ve **المُزاحُ** isimdir; dedi ki:
Şakalaşma; çünkü **المَزْحَ** cehalettir		ve şerrin bir kısmını **المُزاح** başlatır
**مَزَحَ** **يَمْزَحُ** **مَزْحاً** ve **مُزاحاً** ve **مُزاحةً**.

**زمح**:
**الزَّوْمَح** ve **الزُّمَّحُ**: erkeklerden çirkin siyah(olan). Ve denir: **الزُّمَّح** dar huylu(olan). Kureyş’ten biri dedi ki:
Onlara geldiğinde **لازُمَّحـيّينَ** yoktur		savaşın coşkunluğunda aslan yavruları gibi
Ve **الزُّمّاح**: büyük bir kuştur.

**حمز**:
**حَمَزَ** kınama, onun gönlünü ve kalbini; yani: ona acı verdi. الشماخ بن ضرار dedi ki:
Onu satın alınca göz yaş döktü		ve göğüste, kınamadan **حُزاّزٌ**; **حامِزُ**
**الحامِز**: her şeyden şiddetli olandır. Ve **حامِزُ الفؤاد** bir binek: onun şiddetlisi.
Ve İbn Abbâs dedi: şeylerin en faziletlisi **أحمزها** olanıdır; yani: en şiddetlileri ve en sağlamları.

**محز**:
**المَحْزُ**: nikâh; dersin: **مَحَزَها**. Cerîr dedi ki:
**مَحَزَ** الفرذقُ annesini bir şairden
