# زخب — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%A8/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%AE%D8%A8/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زخب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%A8.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: زخب

باب الخاء والزاي والباء معهما
خ ز ب، ب ز خ، خ ب ز، ز خ ب مستعملات خزب: الخَزَبُ: ورم أو كهيئته في الجلد من غير ألم، وفي الضرع خَزَبٌ شبه الرهل، خَزِبَ فهو خَزِبٌ.
والخُزْبُ: النوق اليابسة الضروع، الواحدة خَزْباء، وقال:
وفي حياضكَ من جودٍ ومكرمةٍ		ثر الأحاليل لا كمش ولا خُزُبُ
وفي أي: ملأها، وهذا مثل.
والخازِبازِ: ذبابٌ في العشب، ويقال: هو مجرور، وقال:
تفقَّعُ فوقه القلعُ السواري		وجن الخازِبازِ به جنونا
والخازِبازِ: ضربٌ من البقل.
والخازِبازِ: داء يأخذ في اللهازم. قال:
يا خازِبازِ أرسلِ اللهازمـا		إني خشيتُ أن تكون لازما
بزخ: البَزْخ: الجرف بلغة عمان.
والبَزَخَ: تقاعس الظَّهْر عن البطن، ورجل أبزخ وأبزى.
وأما البَزَي فكأن العَجُز خَرَجَت حتى أشرفت على الفَخِذَيْن، والأَبزخ ما به وُصِفَ وربما مشى الإنسان مُتَبازخاً كمسبه العَجوز إذا تَكَلَّفَتْ إقامة صلبها فَتقاعَسَ كاهلُها وانحنى ثبجها.
وتبازَخْتُ عن كذا أي تقاعست عنه. وبَزَخْتُ ظهره بالعصا بَزْخاً إذا ضربت ذلك الموضع.
وبُزاخةُ: موضع، ويوم بُزاخةَ من أيام العرب معروف.
خبز: الخَبْزُ: الضرب باليد، والخَبْزُ: السوق الشديد، قال:
لا تَخْبِزا خَبْزاً ونسا نسا
النَسُّ: السَّوْق اللطيف، ومن رَوَى "بَسّاً" فقد غلط. لأن البَسَّ من البَسيس، وهو دقيق يلت بالسمن أو الزيت ثن يستف.
والخُبْزة: اسم لما يعالج في الملة وهي الطُّلْمُة، يقال: أكلتُ خُبْزَ ملَّةٍ لأن الملّة الخُبْزُ نفسه والرَّماد.
واخْتَبَزَ فلان إذا عالج دقيقاً فَعَجَنهُ ثم خبزه. والخِبازةُ صَنعتُه.
والخَبيزُ: الخُبْزُ المخبوز من أي حب كان. يقال: عندهم طَبيخٌ وخَبيز أي مَرَق مطبوخ وخُبْزٌ مَخبوزٌ.
زخب: الزُّخْزُبُّ: الذي اشتد لحمه وغلظ جسمه من الفصلان وغيرها.

### Türkçe

باب **الخاء** و**الزاي** و**الباء** معهما
خ ز ب، ب ز خ، خ ب ز، ز خ ب مستعملات خزب: **الخَزَبُ**: deride, acı olmaksızın deride bir şişlik yahut onun gibi olan; ve memede **خَزَبٌ** vardır, **الرهل**e benzer; **خَزِبَ**; o hâlde o **خَزِبٌ**dur.
Ve **الخُزْبُ**: memeleri kuru olan dişi develer; bir tanesi **خَزْباء**dır. Ve dedi ki:
Ve senin havuzlarında cömertlikten ve keremden		çokça **الأحاليل** vardır; ne **كمش** ne de **خُزُبُ**.
Ve “yani”: onu doldurdu; ve bu bir meseldir.
Ve **الخازِبازِ**: ot içinde bir sinektir; ve denilir ki: o mecrûrdur. Ve dedi ki:
Üzerinde direkler olan gemiler kabarıp patlar		ve **الخازِبازِ** onda delice delirdi.
Ve **الخازِبازِ**: sebzeden bir türdür.
Ve **الخازِبازِ**: **اللهازم**de tutan bir hastalıktır. Dedi ki:
Ey **خازِبازِ**! **اللهازمـا**yı salıver		ben korktum ki o yapışıp kalan olsun.

بزخ: **البَزْخ**: Umân diliyle yar.
Ve **البَزَخَ**: sırtın karından geri kalmasıdır; ve (böyle olan) bir adam **أبزخ** ve **أبزى**dır.
Ve أما **البَزَي**: sanki kalça çıktı da iki uyluğun üzerine göründü; ve **الأَبزخ** kendisiyle vasfedilen şeydir; ve bazen insan, yaşlı kadının yürüyüşü gibi **مُتَبازخاً** yürür; (şöyle ki) belini doğrultmayı zorladığında omzu geri kalır ve sırtının ortası eğilir.
Ve **تبازَخْتُ** عن كذا: yani ondan geri kaldım. Ve **بَزَخْتُ** ظهره بالعصا **بَزْخاً**: o yeri vurduğum zaman.
Ve **بُزاخةُ**: bir yerdir; ve Arapların günlerinden **يوم بُزاخةَ** bilinen (meşhur)dir.

خبز: **الخَبْزُ**: elle vurmadır; ve **الخَبْزُ**: şiddetli sevktir. Dedi ki:
**لا تَخْبِزا خَبْزاً ونسا نسا**
**النَسُّ**: yumuşak sevk; ve “**بَسّاً**” rivayet eden kimse hata etmiştir. Çünkü **البَسَّ**, **البَسيس**tendir; o ise, sade yağ yahut zeytinyağı ile yoğrulan ince (un)dur; sonra yutulur.
Ve **الخُبْزة**: **الملة** içinde işlenen şeye isimdir; o da **الطُّلْمُة**dir. Denilir ki: **أكلتُ خُبْزَ ملَّةٍ**; çünkü **الملّة** bizzat ekmeğin kendisi ve küldür.
Ve **اخْتَبَزَ** falan kimse: un işlediği zaman; onu yoğurdu, sonra onu pişirdi. Ve **الخِبازةُ**: onun sanatı/mesleğidir.
Ve **الخَبيزُ**: hangi tane olursa olsun pişirilmiş ekmektir. Denilir ki: onların yanında **طَبيخٌ** ve **خَبيز** vardır; yani pişirilmiş bir çorba/sulu yemek ve pişirilmiş bir ekmek.

زخب: **الزُّخْزُبُّ**: eti sıkılaşan ve bedeni kalınlaşan; sütten kesilmiş develer yavrularından ve başkalarından (olan).
