# زخرف (ز-خ-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Süs, desen demektir

- Harfler: ز - خ - ر
- Kur'an'da: 4 geçiş · 4 ayet · 4 sîga
- 9 sözlük

## Sîgalar (4)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [زُخْرُفٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/siga/%D8%B2%D9%8F%D8%AE%D9%92%D8%B1%D9%8F%D9%81%D9%8D.md) | فُعْرُلٍ | Yaldız | 1 | 1 | [17:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/ayet/17:93.md) |
| [زُخْرُفَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/siga/%D8%B2%D9%8F%D8%AE%D9%92%D8%B1%D9%8F%D9%81%D9%8E.md) | فُعْرُلَ | Yaldız | 1 | 1 | [6:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/ayet/6:112.md) |
| [زُخْرُفَهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/siga/%D8%B2%D9%8F%D8%AE%D9%92%D8%B1%D9%8F%D9%81%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فُعْرُلَهَا | Onun yaldızı | 1 | 1 | [10:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/ayet/10:24.md) |
| [وَزُخْرُفًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B2%D9%8F%D8%AE%D9%92%D8%B1%D9%8F%D9%81%D9%8B%D8%A7.md) | وَفُعْرُلًا | Ve yaldız | 1 | 1 | [43:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/ayet/43:35.md) |

## Mücavir kökler — 55 mücavir (72 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [رقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Rukye tümsek, gırtlak kemiği, ümük demektir
2. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
3. [مسي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Dün
4. [حصد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Hasad: Biçilen ekin demektir
5. [خلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Bulanık su demektir
6. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Uyanık yılan demektir
7. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Ribve, tümsek demektir
8. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · “Nezle” konaklama yeri demektir
9. [فكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Feker “Vekr” kuş yuvasının giriş kapısıdır
10. [غرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir
11. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
12. [نبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Bitki
13. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
14. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
15. [فصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Fasl Vücudun oynak yerlerinin adıdır
16. [زين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…
17. [وذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B0%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir
18. [بيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Beyt ev demektir
19. [فري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ferv “Ferre”ye bak
20. [ظنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
21. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Su
22. [متع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
23. [وحي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İşaretleşmek için yakılan ateştir
24. [غني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir
25. [شطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
26. [قرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…
27. [ليل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
28. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
29. [سبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sebhe, omuzlara atılan, esen rüzgarda kanatlar gibi açılan…
30. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
31. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ekel pas demektir
32. [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
33. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
34. [بشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
35. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hilal yeni ay demektir
36. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kıdr kazandır
37. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
38. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
39. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
40. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
41. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Bahçe demektir
42. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Murar acı bir ağacın adıdır
43. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
44. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Uhur ense demektir
45. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
46. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
47. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
48. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Saçak demektir
49. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
50. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Şey
51. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
52. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Evye kuş yuvası demektir
53. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların ön ayaklarına denir
54. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
55. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | زخرف |
| Yapı | Dörtlü (rubâî) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [زين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86.md), [حلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%8A.md), [غرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [جرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Altın, yaldız, yüzeyi parlak ve göz alıcı nakışlarla kaplama |
| Çekirdek Özet 2 | Dış görünüşü aldatıcı biçimde parlatılmış, cazibeli kılınmış geçici süs ve yanıltıcı söz |
| Çekirdek Özet 3 | Dış parlaklığın iç hakikati perdelemesi ve algısal değer yanılsaması oluşturması |
| Kritik Hata Riski | Zühruf kavramını salt meşru estetik veya doğal güzellik sayıp, ayetlerdeki hakikati örten ve yanıltan yapay yaldızlama boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| زخ | İtme, fışkırtma, öne fırlatma ve parlama hareketi; nitekim aynı çekirdeği paylaşan [زخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1.md) kökünde denizin kabarması ve taşması, [زخم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D9%85.md) kökünde ise ileriye doğru güçlü baskı yapma anlamı mevcuttur | ر | Çekirdeğe kabarma, taşma, yüzeye vurma ve yoğunlaşma anlamı ekleyerek süsün veya altının göz alıcı biçimde öne çıkmasını sağlamıştır |
| [زخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1.md) | Kabarma, dolup taşma, zenginlik ve dışa vuran ışıltı | ف | Kenar, yüzey ve dış çeper anlamını katarak kabaran süs ve parlaklığın nesnenin veya sözün yalnızca dış yüzeyine yaldız olarak sıvanmasını, yüzeyselleşmesini sağlamıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ز | Kesici alet | Yüzeyi çizme, ayırma ve belirgin hatlarla tezyin etme hareketini başlatır |
| خ | Çit, duvar türevi (ikiz harf ح temelinde türetme imge) | Yüzeyi pürüzlü çizgilerle katmanlara ayırma, aralama ve içtekini gizleme işlevini taşır |
| ر | İnsan başı | Üstte olma, öncelik, baş köşeye kurulma ve ilk bakışta göze çarpma konumunu belirler |
| ف | Ağız | Söz söyleme, dış kenar, çeper ve yüzey açıklığını simgeler |
| زخرف | Keskin ve ince çizgilerle yüzeyin işlenmesi, en üst katmana nakış vurulması ve dış kenara ya da ağıza yaldızlı bir çekicilik kazandırılarak cazip hale getirilmesi hareketi |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Altın madeni; sonradan yaldız, boya ve nakışla bezenmiş her türlü yapay tezyinat, süslü gemiler ve su üzerinde yürüyen sinek benzeri parlak böcekler |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber'in Mekke fethinde Kabe'ye girdiğinde oradaki altın yaldızlı nakış ve tasvirlerin kazınmasını emretmesi ve mescitlerin altın yaldızla süslenmesini nehyetmesi rivayetleri |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Tehzîbü’l-Luğa.

### Sami etimolojik katman

Arapça kök sistemi içinde زخرف yapısı dörtlü (rubâî) bir gövdedir ve öncelikle altın madenini, ardından yaldızlı bezemeyi ifade eder. Sami dillerinde dörtlü kökler genellikle iki veya üç harfli temel çekirdeklerin fonetik olarak genişlemesiyle ya da somut bir nesne veya maden isminin fiilleşmesiyle ortaya çıkar. Kökün ilk bölümü olan [زخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1.md) Arapçada kabarma, denizin dalgalanıp taşması ve zenginlik anlamlarını taşırken, sonuna eklenen harf ile anlam dış yüzey kaplamasına özelleşmiştir. İbranice ve Süryanicede doğrudan dört harfli birebir denkliği bulunmamakla birlikte, maden kaplama ve tezyinat semantik alanı iç Arapça genişleme karakterini korumaktadır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | [زخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1.md) kökünden genişleme | Kabarma, taşma ve zenginlik bildiren üçlü yapıya dış yüzey ve kenar ifade eden harfin eklenmesiyle tezyinata özelleşmiştir | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Doğrudan Sami ortak dörtlüsü tespit edilmedi | Arapçanın iç türetim imkânlarıyla oluşmuş kültürel ve madensel bir tezyin terimidir | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik veya diğer ailelerde güvenilir bir soydaş tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| زخرف | Anlamlı | Altın, yaldız ve yapay süs | Bir nesnenin veya sözün yüzeyini parlak boya ve nakışla aldatıcı biçimde bezemek | Hedef kök; Kur'an'da 4 defa geçer |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| زخرف | Merkez | Tezyinat ve yaldız | Dış yüzeyi altın veya parlak nakışla kaplayarak cazip kılma; çoğunlukla aldatıcı bir yüzeysellik barındırır | Maddi veya sözlü yaldız |
| [زين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86.md) | Komşu | Güzelleştirme | Genel süs ve çekiciliği kapsar, fıtrî veya meşru olabilir; hedef kök ise daha ziyade yapay ve yanıltıcı yaldızlamadır | Genel bezenme |
| [حلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%8A.md) | Komşu | Takı ve ziynet | Bedene takılan kalıcı ve değerli ziyneti belirtir; hedef kök ise yüzeye çekilen ince boya ve kaplamadır | Taşınabilir süs eşyası |
| [غرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B1.md) | Komşu | Aldatma ve yanıltma | Doğrudan gafletten yararlanıp aldatmayı hedefler; hedef kök aldatmayı dış görünüşün ışıltısıyla üretir | Gaflete düşürme ve aldanış |
| [جرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D8%AF.md) | Zıt | Soyma ve yalınlaştırma | Her türlü örtü, kabuk ve süsü sıyırarak çıplak hakikati açığa çıkarır | Yalınlık ve soyutlama |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | زخرف | Altın, yaldız, aldatıcı süs | Yüzeyi altın veya nakışla bezeyip parlatan süs ve tezyinat | Kesin |
| Latince | auratura, fucus, ornamentum | Yaldızlama, sahte boya, tezyinat | Maddi altın kaplamayı ve dış görünüşle yanıltmayı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | gilding, tinsel, specious ornament | Yaldız, sahte parıltı, aldatıcı süs | Yüzey parlatılmasını iyi verir ancak sözdeki büyüleyici tesiri tam karşılamaz | Güçlü |
| Almanca | Vergoldung, Flitter, Prunk | Yaldızlama, sahte parıltı, gösteriş | Dış yüzeyin şatafatını ve aldatıcı parlaklığını ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | dorure, clinquant, fard | Yaldız, pul parıltısı, sahte süs | Maddi yaldızı ve yapay güzelleştirmeyi karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| زُخْرُف | Altın madeni ve dünyevi zenginlik | İnkarcıların peygamberden beklediği mucizevi zenginlik veya fani dünya lüksü; İsrâ [17:93](https://lisan.digital/tr/ayet/17:93.md), Zuhruf [43:35](https://lisan.digital/tr/ayet/43:35.md) |
| زُخْرُفَهَا | Yeryüzünün mevsimlik ve geçici bitki örtüsü tezyinatı | Dünya hayatının hızla yeşerip ardından ansızın kurumasını anlatan temsil; Yûnus [10:24](https://lisan.digital/tr/ayet/10:24.md) |
| زُخْرُفَ الْقَوْلِ | Yaldızlı, süslü ve yanıltıcı retorik | Şeytanların bâtılı hak göstermek amacıyla birbirine fısıldadığı aldatıcı propaganda; En'âm [6:112](https://lisan.digital/tr/ayet/6:112.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Bâtıl fırkaların ikna yöntemleri | Delilsiz ve temelsiz inançların süslü sözlerle (zuhrufu'l-kavl) halka benimsetilmesi | Retorik ve safsata eleştirisi |
| Fıkıh | Mescitlerin ve eşyaların tezyini | Mescitlerin altın, gümüş ve aşırı nakışlarla bezenmesinin mekruh veya haram kılınması | Huşuyu bozan israf ve gösteriş yasağı |
| Tefsir | Dünya ve hakikat metaforları | Tabiatın çiçeklenmesi ile sözün süslenmesi arasındaki aldatıcı benzerliğin tahlili | Geçicilik ve yanıltıcılık ekseni |
| Hadis | Ahir zaman alametleri ve mabet adabı | Kabe'nin süslerden arındırılması ve mescitlerin gösteriş yarışına sahne olmasının kınanması | Şekilciliğin takvaya galebe çalması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Hakikatin örtülmesi | Şekilci dindarlık ve yapay tezyinat | Özü perdeleme | Dinin ahlak ve takva boyutu yerine yapıların ve merasimlerin süslenmesi tehlikesi | Güçlü |
| İlmi | Felsefi ve mantıki tutarlılık | Demagoji ve süslü safsata | Bâtılı cazip kılma | Delili zayıf iddiaların edebî sanatlar ve tumturaklı lafızlarla örtülmesi | Kesin |
| Siyasi | İktidar meşruiyeti | İdeolojik propaganda ve gösteriş | Kitleleri büyüleme | İcraat ve adaletteki eksikliklerin anıtsal şatafat ve yaldızlı nutuklarla gizlenmesi | Güçlü |
| İktisadi | Tüketim kültürü ve emtia değeri | Ambalaj illüzyonu ve lüks fetişizmi | Talep manipülasyonu | Asıl değeri düşük malların göz alıcı ambalaj ve reklam yaldızıyla pazarlanması | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yüzey kaplama ve korozyon önleyici elektrokaplama | Temel malzemenin üzerinin mikron düzeyinde ince bir altın veya metal tabakasıyla kaplanarak dışarıya parlaklık verilmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Gösteri toplumu ve retorik simülasyon | Hakikatin kendisinin değil, kurgulanmış imajının üretilerek algının yönlendirilmesi | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Zuhruf kavramını yalnızca geleneksel bir mimari tezyinat veya sıradan bir altın süsleme olarak görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Maddi zenginlikten yeryüzünün geçici biyolojik örtüsüne, oradan zihinleri uyuşturan süslü retorik argümanlara kadar uzanan çok katmanlı bir algı illüzyonu |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki uyarıyı basit bir tezyinat eleştirisi sanıp ideolojik, medyatik ve felsefi söylemlerin yaldızlı aldatıcılığına karşı zihinsel savunmayı kaybetmek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem maddi dünyaya hem de söz dünyasına bakışındaki illüzyon-hakikat ayrımını tek bir kavramsal omurgada topladığı için belirleyicidir |
| Hangi ayet groupslarında belirleyicidir? | Dünya hayatının faniliğini tasvir eden temsil ayetlerinde, inkarcıların maddi zenginlik taleplerinde ve bâtıl fikirlerin propaganda yollarını deşifre eden mücadele ayetlerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin değerinin dış parlaklık, güç gösterisi veya etkileyici retorikle ölçülebileceği yanılgısını ortadan kaldırır |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir nesnenin yüzeyine sürülen altın tozu, yaldız, boya ve göz alıcı nakış.
- Soyut anlam: İçeriği zayıf, geçici veya bâtıl olan bir durumu ya da sözü cazip hale getirerek insan idrakini yanıltan dış parıltı.
- Sistematik karşılık: Değer ile görünüş arasındaki asimetriden beslenen algı manipülasyonu ve yüzeysel ambalaj düzeni.
- LaTeX modeli: $$A(x) = x_0 + \delta \cdot y, \quad \Phi(A(x)) \gg \Phi(x_0), \quad \lim_{t \to T} \delta = 0 \implies A(x) \to x_0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $x_0$ nesnenin veya sözün yalın iç hakikatini, $y$ dış tezyinatı veya retorik boyayı, $\delta$ yaldızlama katsayısını simgeler. $\Phi$ fonksiyonu algılanan cazibe değerini temsil eder ve yaldız eklendiğinde algının nesnenin özünden çok daha büyük olduğunu gösterir. Sürecin sonuna gelindiğinde ($t \to T$) yaldız katsayısının sıfırlanmasıyla ($ \delta = 0 $) süslenmiş durumun kaçınılmaz olarak yalın hakikatine ($x_0$) döneceği ifade edilmektedir.

## Geçtiği ayetler (4 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/occurrences?meal=IK

### [En'am 6:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/ayet/6:112.md) — زُخْرُفَ

وَكَذَلِكَ جَعَلْنَا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا شَيَاطِينَ الْإِنْسِ وَالْجِنِّ يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُورًا وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ مَا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ

Meal (IK): İşte böylece Biz, her peygambere insan ve cinn şeytanlarını düşman yaptık. Onlardan kimi, kimini aldatmak için cazip sözler fısıldarlar. Eğer Rabbın dileseydi; bunu yapamazlardı. Öyleyse onları iftiraları ile başbaşa bırak.

### [Yunus 10:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/ayet/10:24.md) — زُخْرُفَهَا

إِنَّمَا مَثَلُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا كَمَاءٍ أَنْزَلْنَاهُ مِنَ السَّمَاءِ فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبَاتُ الْأَرْضِ مِمَّا يَأْكُلُ النَّاسُ وَالْأَنْعَامُ حَتَّى إِذَا أَخَذَتِ الْأَرْضُ زُخْرُفَهَا وَازَّيَّنَتْ وَظَنَّ أَهْلُهَا أَنَّهُمْ قَادِرُونَ عَلَيْهَا أَتَاهَا أَمْرُنَا لَيْلًا أَوْ نَهَارًا فَجَعَلْنَاهَا حَصِيدًا كَأَنْ لَمْ تَغْنَ بِالْأَمْسِ كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Dünya hayatının misali; sadece gökten indirdiğimiz su gibidir. Onunla, insan ve hayvanların yiyerek beslendikleri bitkiler bol bol yetişir; yeryüzü renk renk, çeşit çeşit masullerle süslenir. Ve yerin sahibleri bütün bunlara kadir olduklarını sandıkları sırada; geceleyin veya gündüzün emrimiz geliverirde orayı hiç birşey bitirmemişe çeviririz. Daha dün birşey yokmuş gibi olur. İşte Biz, ayetlerimizi düşünen insanlar için böylece açıklarız.

### [İsra 17:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/ayet/17:93.md) — زُخْرُفٍ

أَوْ يَكُونَ لَكَ بَيْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ أَوْ تَرْقَى فِي السَّمَاءِ وَلَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِيِّكَ حَتَّى تُنَزِّلَ عَلَيْنَا كِتَابًا نَقْرَؤُهُ قُلْ سُبْحَانَ رَبِّي هَلْ كُنْتُ إِلَّا بَشَرًا رَسُولًا

Meal (IK): Yahut da altundan bir evin olsun veya göğe yükselesin. Oradan bize okuyacağımız bir kitab indirilinceye kadar, senin yükselmene de inanmayacağız. De ki: Tenzih ederim Rabbımı. Ben, peygamber olarak gönderilmiş bir beşerden başkası değilim.

### [Zuhruf 43:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/ayet/43:35.md) — وَزُخْرُفًا

وَزُخْرُفًا وَإِنْ كُلُّ ذَلِكَ لَمَّا مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةُ عِنْدَ رَبِّكَ لِلْمُتَّقِينَ

Meal (IK): Altına boğardık. Bunların hepsi sadece dünya hayatının geçimliğidir. Ahiret ise; Rabbının katında müttakiler içindir.

## Sözlükler (9)

### ★ Akevler Sözlüğü

Süs, desen demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الخاء والراء
خرمل: عجوز خِرْمِلٌ متهدمة.
والخِرْمِلُ: الحمقاء.
خرنب: الخَرنُوبُ والخَرُّوبُ بشجر ينبت بالشام، له حب كحب الينبوت، يسميه أهل العراق القثاء الشامي، وهو يابس أسود.
نخرب: النُّخْروبُ واحد النَّخاريب، وهي خروق تكون في موضع نحو نَخاريب الزنابير.
والقادح يُنَخْرِبُ الشجرة، وشجرة مُنَخْرَبْةٌ إذا خلقت وصار فيها النَّخاريب.
والنَّخْروبُ: الثقبة التي فيها الزنابير. يقال: إنه لأضيق من النَّخْروب، وكذلك من كل شيء.
فنخر: الفِنْخيرةُ: شبه صخرة تتقلع من أعلى الجبل، وفيها رخاوة وهي اصغر من الفنديرة وارخى.
ويقال للمرأة إذا تدحرجت في مشيتها، إنها لفُناخِرة، ويقال:
رتاكة في مشيها فُناخِـرَهْ		كأنها عفوة شيخ نـاخِـرهْ
تكدح للدنيا وتنسى الآخرة
والفَناخيرُ: حجارة متقلعة عظام.
فرفخ: الفَرْفَخُ والفَرْفَخَةُ يقال لهاك بقلة الحمقاء.
بربخ: البَرْبَخَةُ: الإردبة.
برزخ: البَرْزَخُ: ما بين كل شيئين. والميت في البَرْزَخِ، لأنه بين الدنيا والآخرة.
وبَرازِخُ الإيمان: ما بين الشك واليقين.
والبَرْزَخُ: أمد ما بين الدنيا والآخرة بعد فناء الخلق. وما بين الظل والشمس بَرْزَخٌ. ويقال: البَرْزَخ فسحة ما بين الجنة والنار.
خنزر: خَنْزَرَ فلان خَنْزَرةً كما تخنزر الخَنازير.
خنصر: الخِنْصِرُ: الإصبع الصغرى القصوى من الكف.
صخبر: الصَّخْبَرُ: نبات.
زخرف: الزُّخْرُفُ: الزينة، وبيت مُزَخْرَفٌ.
وتَزَخْرَفَ الرجل: تزين.
والزَّخْرُفُ: الذهب.
والزَّخارِفُ: ما يُزَخْرَفُ من السفن.
والزَّخارِفُ: دويبات تطير على الماء ذوات أربع مثل الذباب.
زمخر: زَمْخَرَ الصوت وازْمَخَرَّ أي: اشتد. والنمر إذا غضب فصاح، يقال لصوته: تَزَمْخَرَ تَزَمْخُراً.
والزَّمْخَرُ: اسم المزمار الكبير الأسود.
والزَّمْخَرَةُ والازمِخرْارُ: الصوت الشديد

##### Türkçe

**الخاء** ve **الراء**

**خرمل**: yıkılmış bir **خِرْمِلٌ** kocakarı.

Ve **الخِرْمِلُ**: ahmak.

**خرنب**: **الخَرنُوبُ** ve **الخَرُّوبُ**, Şam’da biten bir ağaçtır; onun tanesi **الينبوت** tanesi gibi(dir); Irak halkı ona **القثاء الشامي** adını verir; o kuru, siyah(tır).

**نخرب**: **النُّخْروبُ**, **النَّخاريب**’in biridir; onlar, **نَخاريب الزنابير** gibi bir yer(mevki)de olan deliklerdir.

Ve **القادح** ağacı **يُنَخْرِبُ**; ve bir ağaç, eskidiği ve onda **النَّخاريب** olduğu zaman **مُنَخْرَبْةٌ**(dir).

Ve **النَّخْروبُ**: içinde eşekarılarının bulunduğu delik. Denir: o, **النَّخْروب**’dan daha dardır; ve aynı şekilde her şeyden.

**فنخر**: **الفِنْخيرةُ**: dağın üst tarafından koparılan kaya benzeri; onda gevşeklik vardır; o, **الفنديرة**’den daha küçüktür ve daha gevşektir.

Ve kadına, yürüyüşünde yuvarlanır gibi (sallanarak) yürüdüğü zaman, “o, elbette **فُناخِرة**’dir” denir; ve denir:

رتاكة في مشيها فُناخِـرَهْ		كأنها عفوة شيخ نـاخِـرهْ
تكدح للدنيا وتنسى الآخرة

Ve **الفَناخيرُ**: kopmuş büyük taşlar.

**فرفخ**: **الفَرْفَخُ** ve **الفَرْفَخَةُ**, ona **بقلة الحمقاء** denir.

**بربخ**: **البَرْبَخَةُ**: **الإردبة**.

**برزخ**: **البَرْزَخُ**: her iki şey arasındaki. Ölü, **البَرْزَخِ**’tedir; çünkü o, dünya ile âhiret arasındadır.

Ve **بَرازِخُ الإيمان**: şüphe ile yakîn arasındaki.

Ve **البَرْزَخُ**: yaratılmışların yok oluşundan sonra dünya ile âhiret arasındaki müddet. Gölge ile güneş arasındaki **بَرْزَخٌ**’tur. Ve denir: **البَرْزَخ** cennet ile ateş arasındaki genişliktir.

**خنزر**: falan kimse, domuzların **تخنزر** ettiği gibi, bir **خَنْزَرةً** ile **خَنْزَرَ** etti.

**خنصر**: **الخِنْصِرُ**: avuçtan en uçtaki küçük parmak.

**صخبر**: **الصَّخْبَرُ**: bir bitki.

**زخرف**: **الزُّخْرُفُ**: süs; ve **بيت مُزَخْرَفٌ**.

Ve adam **تَزَخْرَفَ** etti: süslendi.

Ve **الزَّخْرُفُ**: altın.

Ve **الزَّخارِفُ**: gemilerden **يُزَخْرَفُ** edilen şeyler.

Ve **الزَّخارِفُ**: su üzerinde uçan, dört(ü) olan küçük canlılar; sinek gibi.

**زمخر**: ses **زَمْخَرَ** etti ve **ازْمَخَرَّ**; yani: şiddetlendi. Kaplan öfkelendiği zaman bağırır; onun sesine: **تَزَمْخَرَ تَزَمْخُراً** denir.

Ve **الزَّمْخَرُ**: siyah büyük düdüğün adı.

Ve **الزَّمْخَرَةُ** ve **الازمِخرْارُ**: şiddetli ses.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الزُخْرُفُ: الذهبُ ثمَّ يُشَبَّهُ به كل مموَّهٍ مزوَّرٍ. والمُزَخْرَفُ: المزيَّنُ. وزَخارِفُ الماءِ: طرائقُه.

##### Türkçe

**الزُخْرُفُ**: altındır; sonra onunla her yaldızlanmış, uydurulmuş şey benzetilir. Ve **المُزَخْرَفُ**: süslenmiş olandır. Ve **زَخارِفُ الماءِ**: onun yollarıdır.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الزخرف: الزينة المزوقة، ومنه قيل للذهب: زخرف، وقال: ﴿أخذت الأرض زخرفها﴾ [يونس/24]، وقال: ﴿بيت من زخرف﴾ [الإسراء/93]، أي: ذهب مزوق، وقال: ﴿وزخرفا﴾ [الزخرف/35]، وقال: ﴿زخرف القول غرورا﴾ [الأنعام/112]، أي: المزوقات من الكلام.

##### Türkçe

- **الزخرف**: süslü ziynet; bundan dolayı altına **زخرف** denilmiştir. Ve dedi: ﴿**أخذت الأرض زخرفها**﴾ [Yûnus/24]; ve dedi: ﴿**بيت من زخرف**﴾ [el-İsrâ/93], yani: süslenmiş altın. Ve dedi: ﴿**وزخرفا**﴾ [ez-Zuhruf/35]. Ve dedi: ﴿**زخرف القول غرورا**﴾ [el-En‘âm/112], yani: sözden süslenmiş olanlar.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الزُّخْرُفُ: الزِّينةُ. ابن سيده: الزُّخْرفُ الذهب هذا الأَصل، ثم سُمِّي كل زِينةٍ زُخْرُفاً ثم شبه كلُّ مُمَوَّه مُزَوَّرٍ به. وبيت مُزَخْرفٌ، وزَخْرَفَ البيت زَخْرَفَةً: زَيَّنَه وأَكْمَلَه. وكلُّ ما زُوِّقَ وزُيِّنَ، فقد زُخْرِفَ. وفي الحديث: أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، لم يدخل الكعبة حتى أَمَرَ بالزُّخْرُفِ فنُحِّيَ؛ قال: الزخرف ههنا نُقُوشٌ وتَصاويرُ تُزَيَّنُ بها الكعبةُ وكانت بالذهب فأَمر بها حتى حُتّت؛ ومنه قوله تعالى: ولبيوتهم أَبْواباً وسُرراً عليها يتكئُون وزُخْرُفاً؛ قال الفراء: الزخرف الذهب، وجاء في التفسير: إنَّا نجعلها لهم من فِضَّة ومن زُخْرف، فإذا أَلقيت من الزخرف
(* قوله «القيت من الزخرف» كذا
بالأصل يريد إذا لم تقدر دخول من على زخرف أوقعت إلخ.) أَوقعت الفعل عليه أَي وزخرفاً نجعل لهم ذلك، قيل: ومعناه ونجعل لهم مع ذلك ذهباً وغِنًى، قال: وهو أَشبه الوجهين بالصواب. وفي الحديث: نَهَى أَن تُزخْرَفَ المساجدُ أَي تُنْقَشَ وتُمَوَّه بالذهب، ووجه النهي يحتمل أَن يكون لئلا تَشْغَل المصلي.
وفي الحديث الآخر: لَتُزَخْرِفُنّها كما زَخْرَفَتِ اليهود والنصارى، يعني المساجد. وفي حديث صفة الجنة: لَتَزَخْرَفَتْ له ما بين خَوافِقِ السمواتِ والأَرض. وقال ابن الأَعرابي في قوله تعالى: زُخْرُفَ القولِ غُرُوراً، أَي حُسْن القول بتَرْقِيشِ الكذِب، والزُخْرُفُ الذهبُ في غيره. وقوله عز وجل: حتى إذا أَخَذَتِ الأَرضُ زُخْرُفَها أَي زينتها من الأَنْوارِ والزّهْر من بين أَحْمر وأَصفر وأَبيض. وقال ابن أَسلم: الزُّخْرُفُ مَتاعُ البيت. والزخرف في اللغة: الزينة وكمالُ حُسْنِ الشيء. والمُزَخْرَفُ: المُزَيَّنُ، وفي وصِيته لِعيّاش بن أَبي ربيعة لمّا بعثه إلى اليمن: فلن تأْتِيك حُجّةٌ إلا دَحَضَتْ ولا كِتاب زُخْرُفٍ إلا ذهَبَ نُورُه أَي كتابُ تمويه وترقيشٍ يزعمون أَنه من كتب اللّه وقد حُرِّفَ أَو غُيِّرَ ما فيه وزُيِّنَ ذلك التغيير ومُوِّهَ. والتَّزَخْرُفُ: التَّزَيُّنُ. والزَّخارِفُ: ما زُيِّنَ من السُّفُن. وفي التهذيب: والزَّخارِفُ السفن. والزُّخْرُفُ: زينةُ النباتِ؛ ومنه قوله عز وجل: حتى إذا أَخذتِ الأَرضُ زُخْرُفَها؛ قيل: زِينتها بالنبات، وقيل: تمامَها وكمالَها. وزَخْرَفَ الكلامَ: نَظَّمَه. وتَزَخْرَفَ الرجلُ إذا تَزَيَّن.
والزَّخارِفُ: ذُبابٌ صِغار ذاتُ قوائمَ أَربع تطير على الماء؛ قال أَوس بن حجر:
تَذَكَّرَ عَيْناً من غُمازَ، وماؤُها
له حَدَبٌ تَسْتَنُّ فيه الزخارِفُ
وفي التهذيب: دُوَيْبّاتٌ تطير على الماء مثل الذُّباب.
والزُّخْرُفُ: طائر، وبه فسّر كُراع بيت أَوْسٍ. وزَخارِفُ الماء: طرائقُه.

##### Türkçe

**الزُّخْرُفُ**: süs. İbn Sîde: **الزُّخْرفُ** altındır; aslolan budur; sonra her süse **زُخْرُفاً** adı verildi; sonra her yaldızlanmış, uydurulmuş şey onunla benzetildi. Ve **بيت مُزَخْرفٌ**; ve **زَخْرَفَ البيت زَخْرَفَةً**: onu süsledi ve onu tamamladı. Ve her ne ki bezendi ve süslendi, artık **زُخْرِفَ** edilmiştir. Hadiste: Peygamberin, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, **الزُّخْرُفِ** ile emredinceye kadar Kâbe’ye girmediği, sonra onun uzaklaştırıldığı (nakledilmiştir); dedi: **الزخرف** burada Kâbe’nin kendisiyle süslendiği nakışlar ve tasvirlerdir; altınla idi; onunla emretti, ta ki kazınsın. Ve ondan Yüce Allah’ın sözü: “Ve evleri için kapılar ve üzerinde yaslanacakları sedirler ve **زُخْرُفاً**”; Ferrâ dedi: **الزخرف** altındır; tefsirde geldi: “Şüphesiz biz onları onlar için gümüşten ve **زُخْرف**tan yaparız”; artık **الزخرف**tan (…)
(* “القيت من الزخرف” sözü: asılda böyle; “min”i **زخرف** üzerine sokmaya güç yetiremediğinde “fiili onun üzerine düşürürsün” demek istiyor, yani “düşürdün” vb.) fiili onun üzerine düşürmüş olursun; yani “ve **زخرفاً** (da) onlara bunu yaparız”; denildi: manası “ve bununla birlikte onlara altın ve zenginlik de yaparız”; dedi: ve bu, iki vecihten doğruya daha benzer olandır. Hadiste: mescidlerin **تُزخْرَفَ** edilmesini yasakladı; yani nakşedilmesini ve altınla yaldızlanmasını; yasağın yönü, namaz kılanı meşgul etmemesi için olması ihtimalini taşır.

Diğer hadiste: “Yahudilerin ve Hristiyanların süsledikleri gibi onu mutlaka **لَتُزَخْرِفُنّها** edeceksiniz”; mescidleri kastediyor. Cennetin sıfatı hadîsinde: “Göklerin ve yerin çarpışan (kanat çırpan) yerleri arasındaki şey onun için mutlaka **لَتَزَخْرَفَتْ**.” İbnü’l-A‘râbî, Yüce Allah’ın sözü olan **زُخْرُفَ القولِ غُرُوراً** hakkında dedi: yani yalanı nakışlayarak sözün güzelliği; ve **الزُخْرُفُ** başkasında altındır. Ve Aziz ve Celîl olanın sözü: “Yer **زُخْرُفَها**nı aldığında”; yani kırmızı, sarı ve beyaz arasından nurlar ve çiçekten olan süsünü. İbn Eslem dedi: **الزُّخْرُفُ** ev eşyasıdır. Ve **الزخرف** dilde: süs ve şeyin güzelliğinin tamamlığıdır.

Ve **المُزَخْرَفُ**: süslenmiş olan. Ve Yemen’e gönderdiği vakit ‘Ayyâş b. Ebî Rebî‘a’ya vasiyetinde: “Sana hiçbir hüccet gelmez ki onu çürütmüş olmayasın; ve hiçbir **كِتاب زُخْرُفٍ** (gelmez) ki onun nuru gitmiş olmasın”; yani Allah’ın kitaplarından olduğunu iddia ettikleri, hâlbuki içindekiler tahrif edilmiş yahut değiştirilmiş olan; o değişiklik süslenmiş ve yaldızlanmış olan; yaldızlama ve nakışlama kitabı. Ve **التَّزَخْرُفُ**: süslenme. Ve **الزَّخارِفُ**: gemilerden süslenmiş olan şeyler. Tehzîb’de: ve **الزَّخارِفُ** gemilerdir. Ve **الزُّخْرُفُ**: bitkinin süsü; ondan Aziz ve Celîl olanın sözü: “Yer **زُخْرُفَها**nı aldığında”; denildi: bitkiyle olan süsü; ve denildi: onun tamamı ve kemali. Ve **زَخْرَفَ الكلامَ**: onu nazmetti. Ve adam **تَزَخْرَفَ** eder; süslendiği zaman.

Ve **الزَّخارِفُ**: su üzerinde uçan, dört ayaklı küçük sineklerdir; Evs b. Hacer dedi:
“**تَذَكَّرَ عَيْناً من غُمازَ، وماؤُها
له حَدَبٌ تَسْتَنُّ فيه الزخارِفُ**”
Tehzîb’de: su üzerinde sinek gibi uçan küçük canlıcıklar. Ve **الزُّخْرُفُ**: bir kuştur; Evs’in beytini Kurâ‘ bununla tefsir etti. Ve **زَخارِفُ الماء**: onun yollarıdır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الزخرف، بالضم: الذهب، نقله الجوهري، وهو قول الفراء، ومنه قوله تعالى: )أو يكون لك بيت من زخرف(، قال ابن سيده: هذا هو الأصل، ثم سمي كل زينة زخرفا، شبه كل مموه مزور به، وفي حديث يوم الفتح: )أنه لم يدخل الكعبة حتى أمر بالزخرف فنحي، وأمر بالأصنام فكسرت( الزخرف هنا: نقوش وتصاوير تزين بها الكعبة، وكانت بالذهب. الزخرف: الزينة، وكمال حسن الشيء. الزخرف من القول: زينته، وحسنه، بترقيش الكذب، ومنه قوله تعالى: )زخرف القول غرورا( الزخرف من الأرض: ألوان نباتها، من بين أحمر وأصفر وأبيض، ومنه قوله تعالى: )حتى إذا أخذت الأرض زخرفها( أي: زينتها من الأنوار والزهر، وقيل: تمامها وكمالها. والزخارف: السفن، كما في التهذيب، وفي المحكم: ما زين من السفن، وفي العين: ما يزخرف به السفن. الزخارف من الماء: طرائقه نقله الجوهري. الزخارف: دويبات تطير على الماء، كما في التهذيب، زاد في العباب: ذوات أربع كالذباب، وفي المحكم: ذباب صغار ذات قوائم أربع، تطير على الماء، قال أوس بن حجر:
  تذكر عينا من غمازة ماؤهـا                      له حدب تستن فيه الزخارف ومما يستدرك عليه: الزخرف: الزينة. وبيت مزخرف. وزخرف البيت، زخرفة: زينه، وأكمله. وكل مازوق وزين، فقد زخرف. وقال ابن أسلم: الزخرف: متاع البيت. والمزخرف: المزين، قال العجاج:
  يا صاح ما هاج العيون الذرفا
  من طلل أمسى تخال المصحفا
  رسومه والمذهب المزخرفا وزخرف الكلام: نظمه. وتزخرف الرجل: إذا تزين. والزخرف: طائر، وبه فسر كراع بيت أوس السابق.

##### Türkçe

**الزخرف** (ötre ile): altın; bunu el-Cevherî nakletti; bu, el-Ferrâ’nın sözüdür. Ondan, Yüce Allah’ın sözü: “(أو يكون لك بيت من زخرف)” (yahut senin için **زخرف**tan bir ev olsun). İbn Sîde dedi: bu asıldır; sonra her süs **زخرف** diye adlandırıldı; her yaldızlanmış, uydurulmuş şey onunla benzetildi. Fetih günü hadîsinde: “(أنه لم يدخل الكعبة حتى أمر بالزخرف فنحي، وأمر بالأصنام فكسرت)” **الزخرف** burada: Kâbe’nin onunla süslendiği nakışlar ve tasvirlerdir; altınla idi. **الزخرف**: süs; ve şeyin güzelliğinin kemâli. Sözden **الزخرف**: onu süsledin ve güzelleştirdin; yalanı nakışlayarak; ondan Yüce Allah’ın sözü: “(زخرف القول غرورا)”. Yerden **الزخرف**: bitkisinin renkleridir; kırmızı ile sarı ve beyaz arasından; ondan Yüce Allah’ın sözü: “(حتى إذا أخذت الأرض زخرفها)” yani: nurlar ve çiçekten süsü; ve denildi ki: onun tamamı ve kemâli. **الزخارف**: gemilerdir; تهذيب’de olduğu gibi. Ve المحكم’de: gemilerden süslenmiş olan. Ve العين’de: gemilerin onunla süslendiği şey. Sudan **الزخارف**: onun yollarıdır; el-Cevherî nakletti. **الزخارف**: su üzerinde uçan küçük canlılardır; تهذيب’de olduğu gibi; العباب’da artırdı: sinek gibi dört ayaklı olanlar. Ve المحكم’de: dört ayaklı küçük sinekler; su üzerinde uçarlar. Evs b. Hacer dedi:
  تذكر عينا من غمازة ماؤهـا                      له حدب تستن فيه الزخارف

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الزخرف**: süs. Ve **بيت مزخرف**. Ve **زخرف البيت**، **زخرفة**: onu süsledi ve onu tamamladı. Ve her boyanmış ve süslenmiş şey, artık **زخرف** edilmiştir. İbn Eslem dedi: **الزخرف**: ev eşyasıdır. Ve **المزخرف**: süslenmiş olan. el-Acçâc dedi:
  يا صاح ما هاج العيون الذرفا
  من طلل أمسى تخال المصحفا
  رسومه والمذهب المزخرفا

Ve **زخرف الكلام**: onu nazmetti. Ve **تزخرف الرجل**: süslendiği zaman. Ve **الزخرف**: bir kuştur; ve onunla, Evs’in önceki beyti Kırâ‘ tarafından tefsir edilmiştir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

زَخْرَفَةٌ
Q. 1 زَخْرَفَةٌ ذ signifies The adorning, ornamenting, decorating, or embellishing, of a thing, (KL, and Har p. 3,) primarily, with زُخْرُف, i. e. gold: (Har ib.:) and hence, (Har,) the adorning, &c., of falsehood, or a lie: (KL, Har:) and the falsifying or adulterating [of speech &c.]. (KL.) You say, زَخْرَفَ البَيْتَ, inf. n. زَخْرَفَةٌ, He adorned, ornamented, decorated, or embellished, the house, or chamber, &c.; and rendered it complete: and زُخْرِفَ is said of anything as meaning It was adorned, ornamented, decorated, or embellished. (TA.) And زَخْرَفَ الكَلَامَ He arranged, or rightly disposed, or put into a right or proper state, the speech, or language: (TA:) and i. q. رَقَّشَهُ [i. e. he embellished it; generally meaning, with lies]. (S, A, K, in art. رقش.) [This verb is mentioned and explained by Freytag as on the authority of the K, in which it is not found in this art.]

تَزَخْرَفَ
Q. 2 تَزَخْرَفَ ذ He (a man) adorned, ornamented, decorated, or embellished, himself. (TA.)

زُخْرُفٌ
زُخْرُفٌ ذ Gold: (Fr, S, M, K:) so in the Kur xvii. 95: and this, accord. to ISd, is the primary meaning. (TA.) ― -b2- Then applied to Any orna- ment, decoration, or embellishment: (ISd, TA:) anything adorned, ornamented, decorated, or embellished: (Ham p. 784:) and particularly applied to the decorations, and pictured works, in gold, with which the Kaabeh was ornamented in Pagan times. (TA.) The colours of the plants or herbage, of land, (K, TA,) red and yellow and white: its ornature, consisting in blossoms and flowers: or its perfection: so in the Kur x. 25. (TA.) And The furniture, or utensils, of a house or tent. (TA.) ― -b3- Anything varnished, or embellished with a false colouring, or falsified, is likened thereto [and so termed]. (S, TA.) [Hence,] زُخْرُفُ القَوْلِ The ornature of speech; (TA;) the fair appearance, or comeliness, of speech, produced by the embellishing with lies: (K, TA:) so in the Kur vi. 112: (TA:) or it there means varnished falsehoods. (Bd.) ― -b4- [Its pl.] زَخَارِفُ signifies The lines, or streaks, [that are seen on the surface] of water. (S, K.) ― -b5- And Ships: (T, K:) or ornamented, or decorated, ships: (M, TA:) or the ornature of ships, with which they are decorated. ('Eyn, TA.) ― -b6- Also Certain insects that fly upon the water, (T, O, K,) having four legs, resembling the common fly; (O, K;) small flies, having four legs, that fly upon the water: (M, TA:) the sing., زُخْرُفٌ, is expl. by Kr [in the Munjid] as meaning a kind of flying thing. (TA.)

مُزَخْرَفٌ
مُزَخْرَفٌ ذ Adorned, ornamented, decorated, or embellished: (S, TA:) [&c.: see the verb.]

##### Türkçe

زَخْرَفَةٌ
Q. 1 **زَخْرَفَةٌ** ذ Bir şeyin süslenmesi, bezetilmesi, tezyin edilmesi veya güzelleştirilmesi; (KL ve Har s. 3,) aslî olarak **زُخْرُف** ile, yani altın ile: (Har ib.:) ve bundan dolayı, (Har,) bâtılın yahut bir yalanın süslenmesi, vb.: (KL, Har:) ve [söz vb.nin] tahrif edilmesi veya katıştırılması. (KL.) Sen dersin ki, **زَخْرَفَ البَيْتَ**, mastar ismi **زَخْرَفَةٌ**, O evi, yahut odayı, vb. süsledi, bezedi, tezyin etti veya güzelleştirdi; ve onu tam kıldı: ve **زُخْرِفَ** herhangi bir şey hakkında “O süslendi, bezendi, tezyin edildi veya güzelleştirildi” mânâsında söylenir. (TA.) Ve **زَخْرَفَ الكَلَامَ** O sözü yahut dili tertip etti, yahut düzgünce yerleştirdi, yahut doğru veya uygun bir hâle koydu: (TA:) ve **رَقَّشَهُ** ile aynı mânâdadır [yani onu süsledi; genel olarak yalanlarla mânâsında]. (S, A, K, madde رقش’te.) [Bu fiil Freytag tarafından K’nin otoritesine dayanarak zikredilmiş ve açıklanmıştır; hâlbuki onda bu maddede bulunmaz.]

تَزَخْرَفَ
Q. 2 **تَزَخْرَفَ** ذ O (bir adam) kendini süsledi, bezedi, tezyin etti veya güzelleştirdi. (TA.)

زُخْرُفٌ
**زُخْرُفٌ** ذ Altın: (Fr, S, M, K:) Kur’ân xvii. 95’te de böyledir: ve bu, ISd’ye göre, aslî mânâdır. (TA.) ― -b2- Sonra Herhangi bir süse, bezemeye, tezyine veya güzelleştirmeye uygulanmıştır: (ISd, TA:) süslenmiş, bezenmiş, tezyin edilmiş veya güzelleştirilmiş herhangi bir şey: (Ham s. 784:) ve özellikle, putperestlik zamanlarında Kâbe’nin onunla süslendiği altınla [yapılmış] süslemelere ve resimli işlere uygulanmıştır. (TA.) Yerin bitkilerinin yahut otlarının renkleri, (K, TA,) kırmızı ve sarı ve beyaz: onun süsü, çiçekler ve çiçek açmalarla meydana gelen: yahut onun kemâli: Kur’ân x. 25’te de böyledir. (TA.) Ve bir evin yahut çadırın eşyası veya kap-kacağı. (TA.) ― -b3- Verniklenmiş, yahut yalancı bir renkle süslenmiş, yahut tahrif edilmiş herhangi bir şey ona benzetilir [ve böylece adlandırılır]. (S, TA.) [Bundan dolayı,] **زُخْرُفُ القَوْلِ** Sözün süsü; (TA;) yalanlarla süsleme sebebiyle meydana gelen sözün güzel görünüşü yahut düzgünlüğü: (K, TA:) Kur’ân vi. 112’de de böyledir: (TA:) yahut orada “verniklenmiş bâtıllar” mânâsınadır. (Bd.) ― -b4- [Onun çoğulu] **زَخَارِفُ** suyun [yüzeyinde görülen] çizgileri yahut şeritleri mânâsına gelir. (S, K.) ― -b5- Ve gemiler: (T, K:) yahut süslü, yahut bezeli gemiler: (M, TA:) yahut gemilerin süsü; onunla süslendikleri şey. ('Eyn, TA.) ― -b6- Ayrıca su üzerinde uçan belirli böcekler, (T, O, K,) dört bacaklı, adi sineğe benzeyen; (O, K;) su üzerinde uçan, dört bacaklı küçük sinekler: (M, TA:) tekili, **زُخْرُفٌ**, Kr tarafından [Munjid’de] “uçan bir şeyin bir türü” mânâsında açıklanmıştır. (TA.)

مُزَخْرَفٌ
**مُزَخْرَفٌ** ذ Süslenmiş, bezenmiş, tezyin edilmiş veya güzelleştirilmiş: (S, TA:) [vb.: fiile bak.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

زَخْرَفَ
زَخْرَفَ
a.  Gilded; adorned, decorated, ornamented, embellished; tricked out.

زَخَاْرِفُ
زَخَاْرِفُ 47 ,
a.  Water-flies.

b.  Vessels, ships; boats.

c.  Vanities.

زُخْرُف
زُخْرُف 54 , ( pl. زَخَاْرِفُ 47 ),
a.  Gold; gilding; tinsel; ornament, decoration.

مُزَخْرَف
مُزَخْرَف
a.  Adorned, decorated, embellished.

##### Türkçe

زَخْرَفَ
زَخْرَفَ
a.  Yaldızladı; süsledi, bezedi, tezyin etti, ziynetledi; süsleyip aldattı.

زَخَاْرِفُ
زَخَاْرِفُ 47 ,
a.  Su sinekleri.

b.  Kaplar, gemiler; kayıklar.

c.  Boş şeyler.

زُخْرُف
زُخْرُف 54 , ( çoğulu **زَخَاْرِفُ** 47 ),
a.  Altın; yaldız; sim; süs, bezek.

مُزَخْرَف
مُزَخْرَف
a.  Süslenmiş, bezenmiş, tezyin edilmiş.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

زخرف
زَخْرَفَ - يُزَخْرِفُ - زُخْرُف

زَخْرَفَ - يُزَخْرِفُ + كائن + شيئاً: زينه وحسنه بإكماله وإتمامه وتزويده بالنقوش والتصاوير والألوان
زُخْرُف: على وزن " فـُعـْلـُل " اسم فعل بمعنى مفعول من " زَخْرَفَ - يُزَخْرِفُ ": الزينة والإضافات الجمالية التي تضاف للبناء أو الأرض أو القول، لتجعلها جميلة ممتعة تلذ لها الأعين والأنفس، وهي تشمل الزخارف التزيينية المعروفة، ولكنها ليست حصراً على ذلك، بل تشمل دلالة اللفظ كل إضافة تضفي جمالاً وزينة ومتعة وشهوة للناظر أو السامع
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ  " العمارة والزخرفة والتزيين والتحف "، وهي:
فَرْدَسَ - يُفَرْدِسُ، عَدَنَ - يَعْدِنُ، عَبْقَرَ - يُعَبْقِرُ، زَخْرَفَ - يُزَخْرِفُ، هَامَ - يَهُوْمُ (هَمَنَ - يَهْمِنُ)، مَصَرَ - يَمْصُرُ
زخرف
 	﴿ولولا أن يكون الناس أمة واحدة لجعلنا لمن يكفر بالرحمان لبيوتهم سقفا من فضة ومعارج عليها يظهرون (33) ولبيوتهم أبوابا وسررا عليها يتكئون(34) وزخرفا وإن كل ذلك لما متاع الحياة الدنيا والآخرة عند ربك للمتقين(35)﴾ الزخرف ﴿أو يكون لك بيت من زخرف أو ترقى في السماء ولن نؤمن لرقيك حتى تنزل علينا كتابا نقرؤه قل سبحان ربي هل كنت إلا بشرا رسولا(93)﴾ الإسراء
 	﴿إنما مثل الحياة الدنيا كماء أنزلناه من السماء فاختلط به نبات الأرض مما يأكل الناس والأنعام حتى إذا أخذت الأرض زخرفها وازينت وظن أهلها أنهم قادرون عليها أتاها أمرنا ليلا أو نهارا فجعلناها حصيدا كأن لم تغن بالأمس كذلك نفصل الآيات لقوم يتفكرون(24)﴾ يونس
 	﴿وكذلك جعلنا لكل نبي عدوا شياطين الإنس والجن يوحي بعضهم إلى بعض زخرف القول غرورا ولو شاء ربك ما فعلوه فذرهم وما يفترون(112)﴾ الأنعام
مختار الصحاح
● [زخر] ز خ ر: الزَّخْرُفُ الذهب ثم يُشبه به كل مموه مزور و المُزَخْرَفُ المُزين
الراغب
زخرف
- الزخرف: الزينة المزوقة، ومنه قيل للذهب: زخرف، وقال: }أخذت الأرض زخرفها﴿[يونس/24]، وقال:﴾بيت من زخرف﴿[الإسراء/93]، أي: ذهب مزوق، وقال:﴾وزخرفا﴿[الزخرف/35]، وقال:﴾زخرف القول غرورا{ [الأنعام/112]، أي: المزوقات من الكلام.
ملخص اللسان
1.     الزُّخْرُفُ: الزِّينةُ.
2.     الزُّخْرفُ الذهب هذا الأَصل،
3.     ثم سُمِّي كل زِينةٍ زُخْرُفاً ثم شبه كلُّ مُمَوَّه مُزَوَّرٍ به.
4.     وبيت مُزَخْرفٌ، وزَخْرَفَ البيت زَخْرَفَةً: زَيَّنَه وأَكْمَلَه.
5.    وكلُّ ما زُوِّقَ وزُيِّنَ، فقد زُخْرِفَ.
6.    لم يدخل الكعبة حتى أَمَرَ بالزُّخْرُفِ فنُحِّيَ؛ قال: الزخرف ههنا نُقُوشٌ وتَصاويرُ تُزَيَّنُ بها الكعبةُ وكانت بالذهب فأَمر بها حتى حُتّت؛
7.     والتَّزَخْرُفُ: التَّزَيُّنُ.
8.     نَهَى أَن تُزخْرَفَ المساجدُ أَي تُنْقَشَ وتُمَوَّه بالذهب،
9. زُخْرُفَ القولِ غُرُوراً، أَي حُسْن القول بتَرْقِيشِ الكذِب
10.                       وزَخْرَفَ الكلامَ: نَظَّمَه.
11.                        الزُّخْرُفُ مَتاعُ البيت.
12.                        والزخرف في اللغة: الزينة وكمالُ حُسْنِ الشيء
13.                        والزَّخارِفُ: ما زُيِّنَ من السُّفُن.والزَّخارِفُ السفن.
14.                       والزُّخْرُفُ: زينةُ النباتِ؛ ومنه قوله عز وجل: حتى إذا أَخذتِ الأَرضُ   زُخْرُفَها؛ قيل: زِينتها بالنبات، وقيل: تمامَها وكمالَها.
لسان العرب
● - زخرف: الزُّخْرُفُ: الزِّينةُ. ابن سيده: الزُّخْرفُ الذهب هذا الأَصل،   ثم سُمِّي كل زِينةٍ زُخْرُفاً ثم شبه كلُّ مُمَوَّه مُزَوَّرٍ به. وبيت   مُزَخْرفٌ، وزَخْرَفَ البيت زَخْرَفَةً: زَيَّنَه وأَكْمَلَه. وكلُّ ما   زُوِّقَ وزُيِّنَ، فقد زُخْرِفَ. وفي الحديث: أَن النبي، صلى اللّه عليه   وسلم، لم يدخل الكعبة حتى أَمَرَ بالزُّخْرُفِ فنُحِّيَ؛ قال: الزخرف ههنا   نُقُوشٌ وتَصاويرُ تُزَيَّنُ بها الكعبةُ وكانت بالذهب فأَمر بها حتى   حُتّت؛ ومنه قوله تعالى: ولبيوتهم أَبْواباً وسُرراً عليها يتكئُون   وزُخْرُفاً؛ قال الفراء: الزخرف الذهب، وجاء في التفسير: إنَّا نجعلها لهم من   فِضَّة ومن زُخْرف، فإذا أَلقيت من الزخرف   (* قوله «القيت من الزخرف» كذا   بالأصل يريد إذا لم تقدر دخول من على زخرف أوقعت إلخ.) أَوقعت الفعل عليه   أَي وزخرفاً نجعل لهم ذلك، قيل: ومعناه ونجعل لهم مع ذلك ذهباً وغِنًى،   قال: وهو أَشبه الوجهين بالصواب. وفي الحديث: نَهَى أَن تُزخْرَفَ   المساجدُ أَي تُنْقَشَ وتُمَوَّه بالذهب، ووجه النهي يحتمل أَن يكون لئلا   تَشْغَل المصلي.   وفي الحديث الآخر: لَتُزَخْرِفُنّها كما زَخْرَفَتِ اليهود والنصارى،   يعني المساجد. وفي حديث صفة الجنة: لَتَزَخْرَفَتْ له ما بين خَوافِقِ   السمواتِ والأَرض. وقال ابن الأَعرابي في قوله تعالى: زُخْرُفَ القولِ   غُرُوراً، أَي حُسْن القول بتَرْقِيشِ الكذِب، والزُخْرُفُ الذهبُ في غيره.   وقوله عز وجل: حتى إذا أَخَذَتِ الأَرضُ زُخْرُفَها أَي زينتها من   الأَنْوارِ والزّهْر من بين أَحْمر وأَصفر وأَبيض. وقال ابن أَسلم: الزُّخْرُفُ   مَتاعُ البيت. والزخرف في اللغة: الزينة وكمالُ حُسْنِ الشيء.   والمُزَخْرَفُ: المُزَيَّنُ، وفي وصِيته لِعيّاش بن أَبي ربيعة لمّا بعثه إلى اليمن:   فلن تأْتِيك حُجّةٌ إلا دَحَضَتْ ولا كِتاب زُخْرُفٍ إلا ذهَبَ نُورُه   أَي كتابُ تمويه وترقيشٍ يزعمون أَنه من كتب اللّه وقد حُرِّفَ أَو غُيِّرَ   ما فيه وزُيِّنَ ذلك التغيير ومُوِّهَ. والتَّزَخْرُفُ: التَّزَيُّنُ.   والزَّخارِفُ: ما زُيِّنَ من السُّفُن. وفي التهذيب: والزَّخارِفُ السفن.   والزُّخْرُفُ: زينةُ النباتِ؛ ومنه قوله عز وجل: حتى إذا أَخذتِ الأَرضُ   زُخْرُفَها؛ قيل: زِينتها بالنبات، وقيل: تمامَها وكمالَها. وزَخْرَفَ   الكلامَ: نَظَّمَه. وتَزَخْرَفَ الرجلُ إذا تَزَيَّن.   والزَّخارِفُ: ذُبابٌ صِغار ذاتُ قوائمَ أَربع تطير على الماء؛ قال أَوس   بن حجر:   تَذَكَّرَ عَيْناً من غُمازَ، وماؤُها   له حَدَبٌ تَسْتَنُّ فيه الزخارِفُ   وفي التهذيب: دُوَيْبّاتٌ تطير على الماء مثل الذُّباب.   والزُّخْرُفُ: طائر، وبه فسّر كُراع بيت أَوْسٍ. وزَخارِفُ الماء:   طرائقُه.
مقاييس اللغة:
(الزُّخْرُف): الزينة. ويقال الزُّخْرُف الذهب. وزخارف الماء: طرائقُ تكونُ فيه.
القاموس المحيط:
الزُّخْرُفُ، بالضم الذَّهَبُ، وكمَالُ حُسْنِ الشيءِ، و من القولِ حُسْنُهُ بتَرْقيشِ الكَذِبِ،
و من الأرض: ألْوانُ نَباتها. والزَّخارفُ: السُّفُنُ، و من الماءِ: طَرائِقُه، ودُوَيْباتٌ تَطيرُ على الماءِ ذَواتُ أرْبَعٍ كالذُّبابِ.
تاج العروس:
ز خ ر ف
الزُّخْرُفُ بِالضَّمِّ : الذَّهَبُ نَقَلَهُ الجَوْهَرِيُّ وهو قَوْلُ الفَرَّاءِ ومنه قَوْلُه تعالَى : ( أَوْ يَكُونَ لَكَ بَيْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ ) قال ابنُ سِيدَه : هذا هو الأَصْلُ ثم سُمِّيَ كُلُّ زِينَةٍ زُخْرُفاً شُبِّهَ كُلُّ مُمَوَّهٍ مُزَوَّرٍ بِهِ وفي حديثِ يومِ الفِتْحِ : ( أَنَّهُ لم يَدْخُلِ الكَعْبَةَ حتى أَمَرَ بالزُخْرُفِ فنُحِّيّ وأَمَرَ بالأَصْنامِ فكُسِرَتْ ) الزُّخْرُفُ هنا : نُقُوشٌ وتَصَاوِيرُ تُزَيَّنُ بها الكَعْبَةُ وكانتْ بالذَّهَبِ . الزُّخْرُفُ : الزِّينَةُ وكَمَالَ حُسْنِ الشَّيْءِ . الزُخْرُفُ مِن الْقَوْلِ : زِينَتُهُ وحُسْنُهُ بِتَرْقِيشِ الْكَذِبِ ومنه قَوْلَهُ تَعَالَى : ( زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُوراً ) الزُّخْرُفُ مِن الأَرْضِ : أَلْوَانُ نَبَاتِهَا مِن بَيْنِ أَحْمَرَ وأَصْفَرَ وأَبْيَضَ ومنه قَوْلَهُ تَعالى : ( حَتَّى إِذَا أَخَذَتِ الأَرْضُ زُخْرُفَهَا ) أَي : زِينَتَهَا مِنَ الأَنْوَارِ والزَّهْرِ وقيل : تَمَامَها وكَمَالَهَا . والزَّخَارِفُ : السُّفُنُ كما في التَّهْذِيبِ وفي المُحْكَمِ : ما زُيَّنَ مِن السُّفُنِ وفي العَيْنِ : ما يُزَخْرَفُ به السُّفُنُ . الزَّخَارِفُ مِن الْمَاءِ : طَرَائِقَهُ نَقَلَهُ الجَوْهَرِيُّ . الزَّخَارِفُ : دُوَيْبَّات تَطِيرُ علَى الْمَاءِ كما في التَّهْذِيبِ زَاد في العُبَابِ : ذَوَاتُ أَرْبَعٍ كَالذُّبَابِ وفي المُحْكَمِ : ذُبَابٌ صِغَارٌ ذاتُ قَوَائِمَ أَرْبَعٍ تَطِيرُ على الماءِ قال أَوْسُ بنُ حَجَرٍ :
تَذَكَّرِ عَيْنَاً مِنْ غُمَازَةَ مَاؤُهَا ... لَهُ حَدَبٌ تَسْتَنُّ فِيهِ الزَّخَارِفُ وممّا يُسْتَدْرَكُ عليه : الزُّخْرُفُ : الزِّينَةُ . وبَيْتٌ مُزَخْرَفٌ . وزَخْرَفَ البَيْتَ زَخْرَفَةً : زَيَّنَهُ وأَكْمَلَهُ . وكُلُّ مَازُوِّقَ وزُيِّنَ فقد زُخْرِفَ . وقال ابنُ أَسْلَمَ : الزُّخْرُفُ : مَتَاعُ البَيْتِ . والمُزَخْرَفُ : المُزَين قال العَجَّاج :
" يا صَاحِ مَا هَاجَ العُيُونَ الذُّرَّفا
" مِنْ طَلَلٍ أَمْسَى تَخَالُ المُصْحَفَا
" رُسَومَهُ والمُذْهَبَ المُزَخْرَفَا وزَخْرَفَ الكلامَ : نَظَمَهُ . وتَزَخْرَفَ الرَّجُلُ : إِذا تَزَيَّنَ . والزُّخْرُفُ : طائرٌ وبه فَسَّرَ كُرَاعٌ بَيْتَ أَوْسٍ السابِقَ

##### Türkçe

زخرف
**زَخْرَفَ** - **يُزَخْرِفُ** - **زُخْرُف**

**زَخْرَفَ** - **يُزَخْرِفُ** + bir varlık + bir şeyi: onu süsledi ve güzelleştirdi; onu ikmâl edip tamamlayarak ve ona nakışlar, tasvirler ve renkler ekleyerek
**زُخْرُف**: “فـُعـْلـُل” vezni üzere, **زَخْرَفَ** - **يُزَخْرِفُ**’ten “mef‘ûl” mânâsında ism-i fiildir: bina veya yer veya söz’e eklenen süs ve estetik ilâveler; onu güzel, zevk verici kılmak için; gözlerin ve nefislerin ondan lezzet aldığı; ve bu, bilinen süsleme bezemelerini kapsar; fakat buna has değildir; bilakis lafzın delâleti, bakana veya dinleyene güzellik, süs, haz ve şehvet veren her ilâveyi kapsar
Ve lafız, “**العمارة والزخرفة والتزيين والتحف**” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**فَرْدَسَ** - **يُفَرْدِسُ**، **عَدَنَ** - **يَعْدِنُ**، **عَبْقَرَ** - **يُعَبْقِرُ**، **زَخْرَفَ** - **يُزَخْرِفُ**، **هَامَ** - **يَهُوْمُ** (**هَمَنَ** - **يَهْمِنُ**)، **مَصَرَ** - **يَمْصُرُ**
زخرف
 	﴿Ve eğer insanlar tek bir ümmet olacak olmasaydı, elbette Rahmân’a küfreden kimse için evlerine gümüşten bir tavan ve üzerine çıktıkları merdivenler yapardık (33) ve evlerine kapılar ve üzerine yaslandıkları sedirler (34) ve **زخرفا**; ve şüphesiz bütün bu, ancak dünya hayatının metaıdır; âhiret ise Rabbin katında muttakîler içindir (35)﴾ **الزخرف** ﴿Yahut senin için **زخرف**’tan bir ev olsun; yahut göğe yükselesin; ve sen bize okuyacağımız bir kitap indirmedikçe senin yükselişine asla inanmayacağız. De ki: Rabbimi tenzih ederim; ben ancak bir beşer, bir resul idim (93)﴾ **الإسراء**
 	﴿Dünya hayatının misali ancak gökten indirdiğimiz bir su gibidir; onunla yerin bitkisi karıştı; ondan insanlar ve hayvanlar yer; nihayet yer **زخرفها**’sını alıp süslendiğinde ve ahalisi kendilerinin ona güç yetirenler olduklarını zannettiklerinde, ona emrimiz geceleyin veya gündüzün geldi; onu biçilmiş kıldık; sanki dün hiç şenlenmemiş gibi. İşte düşünen bir kavim için âyetleri böyle tafsil ederiz (24)﴾ **يونس**
 	﴿Ve işte böyle, her peygamber için insan ve cin şeytanlarından bir düşman kıldık; onların bazısı bazısına aldatma olarak **زخرف القول** vahyeder; Rabbin dileseydi bunu yapmazlardı; öyleyse onları ve uydurduklarını bırak (112)﴾ **الأنعام**
مختار الصحاح
● [زخر] ز خ ر: **الزَّخْرُفُ** altındır; sonra onunla her yaldızlanmış, sahte, uydurma şey benzetilir; ve **المُزَخْرَفُ** süslenmiş olandır.

الراغب
زخرف
- **الزخرف**: yaldızlı süs; bundan dolayı altına **زخرف** denildi. Ve dedi ki: ﴿**أخذت الأرض زخرفها**﴾ [Yûnus/24]; ve dedi ki: ﴿**بيت من زخرف**﴾ [İsrâ/93], yani: yaldızlı altın; ve dedi ki: ﴿**وزخرفا**﴾ [Zukhruf/35]; ve dedi ki: ﴿**زخرف القول غرورا**﴾ [En‘âm/112], yani: sözden yaldızlamalar.

ملخص اللسان
1.     **الزُّخْرُفُ**: süstür.
2.     **الزُّخْرفُ** altındır; asıl olan budur,
3.     sonra her süse **زُخْرُف** adı verildi; sonra her yaldızlanmış, sahte şey ona benzetildi.
4.     **بيت مُزَخْرفٌ**; ve **زَخْرَفَ البيت زَخْرَفَةً**: onu süsledi ve ikmâl etti.
5.     Ve her ne yaldızlanıp süslenmişse, muhakkak **زُخْرِفَ** edilmiştir.
6.     Kâbe’ye girmedi; ta ki **بالزُّخْرُفِ** emredip o uzaklaştırılıncaya kadar; dedi ki: buradaki **الزخرف** nakışlar ve tasvirlerdir; Kâbe bunlarla süslenirdi ve altınla idi; onunla emretti, ta ki kazınıp çıkarılıncaya kadar;
7.     **التَّزَخْرُفُ**: süslenmedir.
8.     Mescidlerin **تُزخْرَفَ** edilmesini nehyetti; yani nakşedilmesini ve altınla yaldızlanmasını,
9. **زُخْرُفَ القولِ غُرُوراً**: yani yalanı süsleyip benekleyerek sözün güzelliği,
10.                       ve **زَخْرَفَ الكلامَ**: onu nazmetti.
11.                        **الزُّخْرُفُ** ev eşyasıdır.
12.                        Ve lugatta **الزخرف**: süs ve şeyin güzelliğinin kemâlidir.
13.                        **الزَّخارِفُ**: gemilerden süslenmiş olan şeylerdir. Ve **الزَّخارِفُ** gemilerdir.
14.                       **الزُّخْرُفُ**: bitkinin süsüdür; bundan dolayı Aziz ve Celil olanın sözü: **حتى إذا أَخذتِ الأَرضُ زُخْرُفَها**; denildi ki: bitki ile süsü; ve denildi ki: onun tamamı ve kemâli.

لسان العرب
● - زخرف: **الزُّخْرُفُ**: süstür. İbn Sîdeh: **الزُّخْرفُ** altındır; asıl olan budur; sonra her süse **زُخْرُف** adı verildi; sonra her yaldızlanmış, sahte şey ona benzetildi. Ve **بيت مُزَخْرفٌ**; ve **زَخْرَفَ البيت زَخْرَفَةً**: onu süsledi ve ikmâl etti. Ve her ne yaldızlanıp süslenmişse, muhakkak **زُخْرِفَ** edilmiştir. Hadiste: Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, Kâbe’ye girmedi; ta ki **بالزُّخْرُفِ** emredip o uzaklaştırılıncaya kadar; dedi ki: buradaki **الزخرف** nakışlar ve tasvirlerdir; Kâbe bunlarla süslenirdi ve altınla idi; onunla emretti, ta ki kazınıp çıkarılıncaya kadar; bundan da Yüce Allah’ın sözü: Ve evlerine kapılar ve üzerine yaslandıkları sedirler ve **زُخْرُفاً**; Ferrâ dedi ki: **الزخرف** altındır; tefsirde geldi: “Biz onu onlar için gümüşten ve **زُخْرف**’tan yaparız”; artık **من**’ı **الزخرف** üzerine ilka ettiğinde ( * “القيت من الزخرف” sözü asılda böyle; muradı: eğer **من**’ın **على زخرف**’a girmesine güç yetiremezsen, düşürdün vb.) fiili onun üzerine vâki kıldın; yani “ve **زخرفاً** da onlara yaparız”; denildi ki: mânâsı “ve bununla beraber onlara altın ve zenginlik de yaparız”; dedi ki: bu, iki vecih içinde sevaba daha benzer olandır. Hadiste: Mescidlerin **تُزخْرَفَ** edilmesini nehyetti; yani nakşedilmesini ve altınla yaldızlanmasını; nehyin vechi, namaz kılanı meşgul etmesin diye olması ihtimalini taşır. Diğer hadiste: “Yahudilerin ve Hristiyanların süsledikleri gibi onu mutlaka süsleyeceksiniz”; yani mescidleri. Cennet sıfatı hadîsinde: “Göklerin ve yerin çarpışan uçları arasındaki şey onun için mutlaka süslenecektir.” İbnü’l-A‘râbî, Yüce Allah’ın sözü hakkında dedi: **زُخْرُفَ القولِ غُرُوراً**: yani yalanı benekleyerek sözün güzelliği; ve **الزُخْرُفُ** onun dışındaki altındır. Aziz ve Celil olanın sözü: **حتى إذا أَخَذَتِ الأَرضُ زُخْرُفَها**: yani kırmızı, sarı ve beyaz arasında nurlardan ve çiçekten süsü. İbn Eselm dedi ki: **الزُّخْرُفُ** ev eşyasıdır. Ve lugatta **الزخرف**: süs ve şeyin güzelliğinin kemâlidir. Ve **المُزَخْرَفُ**: süslenmiş olandır. Ve ‘Ayyâş b. Ebî Rebî‘a’ya vasiyetinde—onu Yemen’e gönderdiğinde—: “Sana hiçbir hüccet gelmez ki onu çürütmüş olmayasın; ve hiçbir **كِتاب زُخْرُفٍ** (yaldızlı kitap) gelmez ki onun nuru gitmiş olmasın”; yani yaldız ve benekleme kitabı; Allah’ın kitaplarından olduğunu iddia ederler; hâlbuki içindekiler tahrif edilmiş veya değiştirilmiş; o değişiklik süslenmiş ve yaldızlanmıştır. **التَّزَخْرُفُ**: süslenmedir. **الزَّخارِفُ**: gemilerden süslenmiş olan şeylerdir. Tehzîb’de: **الزَّخارِفُ** gemilerdir. **الزُّخْرُفُ**: bitkinin süsüdür; bundan dolayı Aziz ve Celil olanın sözü: **حتى إذا أَخذتِ الأَرضُ زُخْرُفَها**; denildi ki: bitki ile süsü; ve denildi ki: onun tamamı ve kemâli. **زَخْرَفَ الكلامَ**: onu nazmetti. Adam **تَزَخْرَفَ** ettiğinde: süslendi. **الزَّخارِفُ**: su üzerinde uçan, dört ayaklı küçük sineklerdir; Evs b. Hacer dedi ki:
تَذَكَّرَ عَيْناً من غُمازَ، وماؤُها
له حَدَبٌ تَسْتَنُّ فيه الزخارِفُ
Tehzîb’de: su üzerinde uçan, sinek gibi küçük canlıcıklar. **الزُّخْرُفُ**: bir kuştur; ve bununla, Kurâ‘, Evs’in beytini tefsir etti. **زَخارِفُ الماء**: onun yollarıdır.

مقاييس اللغة:
(**الزُّخْرُف**): süstür. Ve denilir: **الزُّخْرُف** altındır. Ve **زخارف الماء**: onda bulunan yollardır.

القاموس المحيط:
**الزُّخْرُفُ**—zamm ile—altındır; ve şeyin güzelliğinin kemâlidir; ve sözden: yalanı benekleyerek onun güzelliğidir;
ve yerden: bitkisinin renkleridir. Ve **الزَّخارفُ**: gemilerdir; ve sudan: onun yollarıdır; ve su üzerinde uçan, sinek gibi dört ayaklı küçük canlıcıklardır.

تاج العروس:
ز خ ر ف
**الزُّخْرُفُ**—zamm ile—altındır; Cevherî onu nakletti; ve bu Ferrâ’nın sözüdür; bundan da Yüce olanın sözü: (**أَوْ يَكُونَ لَكَ بَيْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ**). İbn Sîdeh dedi ki: bu asıldır; sonra her süse **زُخْرُف** adı verildi; her yaldızlanmış, sahte şey ona benzetildi. Fetih günü hadîsinde: (Kâbe’ye girmedi; ta ki **بالزُخْرُفِ** emredip o uzaklaştırılıncaya kadar; ve putlarla emretti de kırıldılar). Buradaki **الزُّخْرُفُ**: Kâbe’nin onunla süslendiği nakışlar ve tasvirlerdir; ve altınla idi. **الزُّخْرُفُ**: süs ve şeyin güzelliğinin kemâlidir. **الزُخْرُفُ مِن الْقَوْلِ**: yalanı benekleyerek onun süsü ve güzelliğidir; bundan da Yüce olanın sözü: (**زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُوراً**). **الزُّخْرُفُ مِن الأَرْضِ**: bitkisinin renkleridir; kırmızı, sarı ve beyaz arasından; bundan da Yüce olanın sözü: (**حَتَّى إِذَا أَخَذَتِ الأَرْضُ زُخْرُفَهَا**) yani: nurlardan ve çiçekten süsü; ve denildi ki: onun tamamı ve kemâli. **الزَّخَارِفُ**: Tehzîb’de olduğu üzere gemilerdir; Muhkem’de: gemilerden süslenmiş olan şeydir; ‘Ayn’da: gemilerin onunla süslendiği şeydir. **الزَّخَارِفُ مِن الْمَاءِ**: onun yollarıdır; Cevherî onu nakletti. **الزَّخَارِفُ**: Tehzîb’de olduğu üzere su üzerinde uçan küçük canlıcıklardır; ‘Ubâb’da ziyade etti: sinek gibi dört ayaklı; Muhkem’de: su üzerinde uçan, dört ayaklı küçük sinekler; Evs b. Hacer dedi ki:
تَذَكَّرِ عَيْنَاً مِنْ غُمَازَةَ مَاؤُهَا ... لَهُ حَدَبٌ تَسْتَنُّ فِيهِ الزَّخَارِفُ
Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الزُّخْرُفُ**: süstür. Ve **بَيْتٌ مُزَخْرَفٌ**. Ve **زَخْرَفَ البَيْتَ زَخْرَفَةً**: onu süsledi ve ikmâl etti. Ve her ne yaldızlanıp süslenmişse, muhakkak **زُخْرِفَ** edilmiştir. İbn Eselm dedi ki: **الزُّخْرُفُ**: ev eşyasıdır. Ve **المُزَخْرَفُ**: süslenmiş olandır. ‘Accâc dedi ki:
" يا صَاحِ مَا هَاجَ العُيُونَ الذُّرَّفا
" مِنْ طَلَلٍ أَمْسَى تَخَالُ المُصْحَفَا
" رُسَومَهُ والمُذْهَبَ المُزَخْرَفَا
Ve **زَخْرَفَ الكلامَ**: onu nazmetti. Ve **تَزَخْرَفَ الرَّجُلُ**: süslendiğinde. Ve **الزُّخْرُفُ**: bir kuştur; ve bununla, Kurâ‘, önceki Evs beytini tefsir etti.
