# زخرف — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زخرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: زخرف

زخرف
زَخْرَفَ - يُزَخْرِفُ - زُخْرُف

زَخْرَفَ - يُزَخْرِفُ + كائن + شيئاً: زينه وحسنه بإكماله وإتمامه وتزويده بالنقوش والتصاوير والألوان
زُخْرُف: على وزن " فـُعـْلـُل " اسم فعل بمعنى مفعول من " زَخْرَفَ - يُزَخْرِفُ ": الزينة والإضافات الجمالية التي تضاف للبناء أو الأرض أو القول، لتجعلها جميلة ممتعة تلذ لها الأعين والأنفس، وهي تشمل الزخارف التزيينية المعروفة، ولكنها ليست حصراً على ذلك، بل تشمل دلالة اللفظ كل إضافة تضفي جمالاً وزينة ومتعة وشهوة للناظر أو السامع
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ  " العمارة والزخرفة والتزيين والتحف "، وهي:
فَرْدَسَ - يُفَرْدِسُ، عَدَنَ - يَعْدِنُ، عَبْقَرَ - يُعَبْقِرُ، زَخْرَفَ - يُزَخْرِفُ، هَامَ - يَهُوْمُ (هَمَنَ - يَهْمِنُ)، مَصَرَ - يَمْصُرُ
زخرف
 	﴿ولولا أن يكون الناس أمة واحدة لجعلنا لمن يكفر بالرحمان لبيوتهم سقفا من فضة ومعارج عليها يظهرون (33) ولبيوتهم أبوابا وسررا عليها يتكئون(34) وزخرفا وإن كل ذلك لما متاع الحياة الدنيا والآخرة عند ربك للمتقين(35)﴾ الزخرف ﴿أو يكون لك بيت من زخرف أو ترقى في السماء ولن نؤمن لرقيك حتى تنزل علينا كتابا نقرؤه قل سبحان ربي هل كنت إلا بشرا رسولا(93)﴾ الإسراء
 	﴿إنما مثل الحياة الدنيا كماء أنزلناه من السماء فاختلط به نبات الأرض مما يأكل الناس والأنعام حتى إذا أخذت الأرض زخرفها وازينت وظن أهلها أنهم قادرون عليها أتاها أمرنا ليلا أو نهارا فجعلناها حصيدا كأن لم تغن بالأمس كذلك نفصل الآيات لقوم يتفكرون(24)﴾ يونس
 	﴿وكذلك جعلنا لكل نبي عدوا شياطين الإنس والجن يوحي بعضهم إلى بعض زخرف القول غرورا ولو شاء ربك ما فعلوه فذرهم وما يفترون(112)﴾ الأنعام
مختار الصحاح
● [زخر] ز خ ر: الزَّخْرُفُ الذهب ثم يُشبه به كل مموه مزور و المُزَخْرَفُ المُزين
الراغب
زخرف
- الزخرف: الزينة المزوقة، ومنه قيل للذهب: زخرف، وقال: }أخذت الأرض زخرفها﴿[يونس/24]، وقال:﴾بيت من زخرف﴿[الإسراء/93]، أي: ذهب مزوق، وقال:﴾وزخرفا﴿[الزخرف/35]، وقال:﴾زخرف القول غرورا{ [الأنعام/112]، أي: المزوقات من الكلام.
ملخص اللسان
1.     الزُّخْرُفُ: الزِّينةُ.
2.     الزُّخْرفُ الذهب هذا الأَصل،
3.     ثم سُمِّي كل زِينةٍ زُخْرُفاً ثم شبه كلُّ مُمَوَّه مُزَوَّرٍ به.
4.     وبيت مُزَخْرفٌ، وزَخْرَفَ البيت زَخْرَفَةً: زَيَّنَه وأَكْمَلَه.
5.    وكلُّ ما زُوِّقَ وزُيِّنَ، فقد زُخْرِفَ.
6.    لم يدخل الكعبة حتى أَمَرَ بالزُّخْرُفِ فنُحِّيَ؛ قال: الزخرف ههنا نُقُوشٌ وتَصاويرُ تُزَيَّنُ بها الكعبةُ وكانت بالذهب فأَمر بها حتى حُتّت؛
7.     والتَّزَخْرُفُ: التَّزَيُّنُ.
8.     نَهَى أَن تُزخْرَفَ المساجدُ أَي تُنْقَشَ وتُمَوَّه بالذهب،
9. زُخْرُفَ القولِ غُرُوراً، أَي حُسْن القول بتَرْقِيشِ الكذِب
10.                       وزَخْرَفَ الكلامَ: نَظَّمَه.
11.                        الزُّخْرُفُ مَتاعُ البيت.
12.                        والزخرف في اللغة: الزينة وكمالُ حُسْنِ الشيء
13.                        والزَّخارِفُ: ما زُيِّنَ من السُّفُن.والزَّخارِفُ السفن.
14.                       والزُّخْرُفُ: زينةُ النباتِ؛ ومنه قوله عز وجل: حتى إذا أَخذتِ الأَرضُ   زُخْرُفَها؛ قيل: زِينتها بالنبات، وقيل: تمامَها وكمالَها.
لسان العرب
● - زخرف: الزُّخْرُفُ: الزِّينةُ. ابن سيده: الزُّخْرفُ الذهب هذا الأَصل،   ثم سُمِّي كل زِينةٍ زُخْرُفاً ثم شبه كلُّ مُمَوَّه مُزَوَّرٍ به. وبيت   مُزَخْرفٌ، وزَخْرَفَ البيت زَخْرَفَةً: زَيَّنَه وأَكْمَلَه. وكلُّ ما   زُوِّقَ وزُيِّنَ، فقد زُخْرِفَ. وفي الحديث: أَن النبي، صلى اللّه عليه   وسلم، لم يدخل الكعبة حتى أَمَرَ بالزُّخْرُفِ فنُحِّيَ؛ قال: الزخرف ههنا   نُقُوشٌ وتَصاويرُ تُزَيَّنُ بها الكعبةُ وكانت بالذهب فأَمر بها حتى   حُتّت؛ ومنه قوله تعالى: ولبيوتهم أَبْواباً وسُرراً عليها يتكئُون   وزُخْرُفاً؛ قال الفراء: الزخرف الذهب، وجاء في التفسير: إنَّا نجعلها لهم من   فِضَّة ومن زُخْرف، فإذا أَلقيت من الزخرف   (* قوله «القيت من الزخرف» كذا   بالأصل يريد إذا لم تقدر دخول من على زخرف أوقعت إلخ.) أَوقعت الفعل عليه   أَي وزخرفاً نجعل لهم ذلك، قيل: ومعناه ونجعل لهم مع ذلك ذهباً وغِنًى،   قال: وهو أَشبه الوجهين بالصواب. وفي الحديث: نَهَى أَن تُزخْرَفَ   المساجدُ أَي تُنْقَشَ وتُمَوَّه بالذهب، ووجه النهي يحتمل أَن يكون لئلا   تَشْغَل المصلي.   وفي الحديث الآخر: لَتُزَخْرِفُنّها كما زَخْرَفَتِ اليهود والنصارى،   يعني المساجد. وفي حديث صفة الجنة: لَتَزَخْرَفَتْ له ما بين خَوافِقِ   السمواتِ والأَرض. وقال ابن الأَعرابي في قوله تعالى: زُخْرُفَ القولِ   غُرُوراً، أَي حُسْن القول بتَرْقِيشِ الكذِب، والزُخْرُفُ الذهبُ في غيره.   وقوله عز وجل: حتى إذا أَخَذَتِ الأَرضُ زُخْرُفَها أَي زينتها من   الأَنْوارِ والزّهْر من بين أَحْمر وأَصفر وأَبيض. وقال ابن أَسلم: الزُّخْرُفُ   مَتاعُ البيت. والزخرف في اللغة: الزينة وكمالُ حُسْنِ الشيء.   والمُزَخْرَفُ: المُزَيَّنُ، وفي وصِيته لِعيّاش بن أَبي ربيعة لمّا بعثه إلى اليمن:   فلن تأْتِيك حُجّةٌ إلا دَحَضَتْ ولا كِتاب زُخْرُفٍ إلا ذهَبَ نُورُه   أَي كتابُ تمويه وترقيشٍ يزعمون أَنه من كتب اللّه وقد حُرِّفَ أَو غُيِّرَ   ما فيه وزُيِّنَ ذلك التغيير ومُوِّهَ. والتَّزَخْرُفُ: التَّزَيُّنُ.   والزَّخارِفُ: ما زُيِّنَ من السُّفُن. وفي التهذيب: والزَّخارِفُ السفن.   والزُّخْرُفُ: زينةُ النباتِ؛ ومنه قوله عز وجل: حتى إذا أَخذتِ الأَرضُ   زُخْرُفَها؛ قيل: زِينتها بالنبات، وقيل: تمامَها وكمالَها. وزَخْرَفَ   الكلامَ: نَظَّمَه. وتَزَخْرَفَ الرجلُ إذا تَزَيَّن.   والزَّخارِفُ: ذُبابٌ صِغار ذاتُ قوائمَ أَربع تطير على الماء؛ قال أَوس   بن حجر:   تَذَكَّرَ عَيْناً من غُمازَ، وماؤُها   له حَدَبٌ تَسْتَنُّ فيه الزخارِفُ   وفي التهذيب: دُوَيْبّاتٌ تطير على الماء مثل الذُّباب.   والزُّخْرُفُ: طائر، وبه فسّر كُراع بيت أَوْسٍ. وزَخارِفُ الماء:   طرائقُه.
مقاييس اللغة:
(الزُّخْرُف): الزينة. ويقال الزُّخْرُف الذهب. وزخارف الماء: طرائقُ تكونُ فيه.
القاموس المحيط:
الزُّخْرُفُ، بالضم الذَّهَبُ، وكمَالُ حُسْنِ الشيءِ، و من القولِ حُسْنُهُ بتَرْقيشِ الكَذِبِ،
و من الأرض: ألْوانُ نَباتها. والزَّخارفُ: السُّفُنُ، و من الماءِ: طَرائِقُه، ودُوَيْباتٌ تَطيرُ على الماءِ ذَواتُ أرْبَعٍ كالذُّبابِ.
تاج العروس:
ز خ ر ف
الزُّخْرُفُ بِالضَّمِّ : الذَّهَبُ نَقَلَهُ الجَوْهَرِيُّ وهو قَوْلُ الفَرَّاءِ ومنه قَوْلُه تعالَى : ( أَوْ يَكُونَ لَكَ بَيْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ ) قال ابنُ سِيدَه : هذا هو الأَصْلُ ثم سُمِّيَ كُلُّ زِينَةٍ زُخْرُفاً شُبِّهَ كُلُّ مُمَوَّهٍ مُزَوَّرٍ بِهِ وفي حديثِ يومِ الفِتْحِ : ( أَنَّهُ لم يَدْخُلِ الكَعْبَةَ حتى أَمَرَ بالزُخْرُفِ فنُحِّيّ وأَمَرَ بالأَصْنامِ فكُسِرَتْ ) الزُّخْرُفُ هنا : نُقُوشٌ وتَصَاوِيرُ تُزَيَّنُ بها الكَعْبَةُ وكانتْ بالذَّهَبِ . الزُّخْرُفُ : الزِّينَةُ وكَمَالَ حُسْنِ الشَّيْءِ . الزُخْرُفُ مِن الْقَوْلِ : زِينَتُهُ وحُسْنُهُ بِتَرْقِيشِ الْكَذِبِ ومنه قَوْلَهُ تَعَالَى : ( زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُوراً ) الزُّخْرُفُ مِن الأَرْضِ : أَلْوَانُ نَبَاتِهَا مِن بَيْنِ أَحْمَرَ وأَصْفَرَ وأَبْيَضَ ومنه قَوْلَهُ تَعالى : ( حَتَّى إِذَا أَخَذَتِ الأَرْضُ زُخْرُفَهَا ) أَي : زِينَتَهَا مِنَ الأَنْوَارِ والزَّهْرِ وقيل : تَمَامَها وكَمَالَهَا . والزَّخَارِفُ : السُّفُنُ كما في التَّهْذِيبِ وفي المُحْكَمِ : ما زُيَّنَ مِن السُّفُنِ وفي العَيْنِ : ما يُزَخْرَفُ به السُّفُنُ . الزَّخَارِفُ مِن الْمَاءِ : طَرَائِقَهُ نَقَلَهُ الجَوْهَرِيُّ . الزَّخَارِفُ : دُوَيْبَّات تَطِيرُ علَى الْمَاءِ كما في التَّهْذِيبِ زَاد في العُبَابِ : ذَوَاتُ أَرْبَعٍ كَالذُّبَابِ وفي المُحْكَمِ : ذُبَابٌ صِغَارٌ ذاتُ قَوَائِمَ أَرْبَعٍ تَطِيرُ على الماءِ قال أَوْسُ بنُ حَجَرٍ :
تَذَكَّرِ عَيْنَاً مِنْ غُمَازَةَ مَاؤُهَا ... لَهُ حَدَبٌ تَسْتَنُّ فِيهِ الزَّخَارِفُ وممّا يُسْتَدْرَكُ عليه : الزُّخْرُفُ : الزِّينَةُ . وبَيْتٌ مُزَخْرَفٌ . وزَخْرَفَ البَيْتَ زَخْرَفَةً : زَيَّنَهُ وأَكْمَلَهُ . وكُلُّ مَازُوِّقَ وزُيِّنَ فقد زُخْرِفَ . وقال ابنُ أَسْلَمَ : الزُّخْرُفُ : مَتَاعُ البَيْتِ . والمُزَخْرَفُ : المُزَين قال العَجَّاج :
" يا صَاحِ مَا هَاجَ العُيُونَ الذُّرَّفا
" مِنْ طَلَلٍ أَمْسَى تَخَالُ المُصْحَفَا
" رُسَومَهُ والمُذْهَبَ المُزَخْرَفَا وزَخْرَفَ الكلامَ : نَظَمَهُ . وتَزَخْرَفَ الرَّجُلُ : إِذا تَزَيَّنَ . والزُّخْرُفُ : طائرٌ وبه فَسَّرَ كُرَاعٌ بَيْتَ أَوْسٍ السابِقَ

### Türkçe

زخرف
**زَخْرَفَ** - **يُزَخْرِفُ** - **زُخْرُف**

**زَخْرَفَ** - **يُزَخْرِفُ** + bir varlık + bir şeyi: onu süsledi ve güzelleştirdi; onu ikmâl edip tamamlayarak ve ona nakışlar, tasvirler ve renkler ekleyerek
**زُخْرُف**: “فـُعـْلـُل” vezni üzere, **زَخْرَفَ** - **يُزَخْرِفُ**’ten “mef‘ûl” mânâsında ism-i fiildir: bina veya yer veya söz’e eklenen süs ve estetik ilâveler; onu güzel, zevk verici kılmak için; gözlerin ve nefislerin ondan lezzet aldığı; ve bu, bilinen süsleme bezemelerini kapsar; fakat buna has değildir; bilakis lafzın delâleti, bakana veya dinleyene güzellik, süs, haz ve şehvet veren her ilâveyi kapsar
Ve lafız, “**العمارة والزخرفة والتزيين والتحف**” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**فَرْدَسَ** - **يُفَرْدِسُ**، **عَدَنَ** - **يَعْدِنُ**، **عَبْقَرَ** - **يُعَبْقِرُ**، **زَخْرَفَ** - **يُزَخْرِفُ**، **هَامَ** - **يَهُوْمُ** (**هَمَنَ** - **يَهْمِنُ**)، **مَصَرَ** - **يَمْصُرُ**
زخرف
 	﴿Ve eğer insanlar tek bir ümmet olacak olmasaydı, elbette Rahmân’a küfreden kimse için evlerine gümüşten bir tavan ve üzerine çıktıkları merdivenler yapardık (33) ve evlerine kapılar ve üzerine yaslandıkları sedirler (34) ve **زخرفا**; ve şüphesiz bütün bu, ancak dünya hayatının metaıdır; âhiret ise Rabbin katında muttakîler içindir (35)﴾ **الزخرف** ﴿Yahut senin için **زخرف**’tan bir ev olsun; yahut göğe yükselesin; ve sen bize okuyacağımız bir kitap indirmedikçe senin yükselişine asla inanmayacağız. De ki: Rabbimi tenzih ederim; ben ancak bir beşer, bir resul idim (93)﴾ **الإسراء**
 	﴿Dünya hayatının misali ancak gökten indirdiğimiz bir su gibidir; onunla yerin bitkisi karıştı; ondan insanlar ve hayvanlar yer; nihayet yer **زخرفها**’sını alıp süslendiğinde ve ahalisi kendilerinin ona güç yetirenler olduklarını zannettiklerinde, ona emrimiz geceleyin veya gündüzün geldi; onu biçilmiş kıldık; sanki dün hiç şenlenmemiş gibi. İşte düşünen bir kavim için âyetleri böyle tafsil ederiz (24)﴾ **يونس**
 	﴿Ve işte böyle, her peygamber için insan ve cin şeytanlarından bir düşman kıldık; onların bazısı bazısına aldatma olarak **زخرف القول** vahyeder; Rabbin dileseydi bunu yapmazlardı; öyleyse onları ve uydurduklarını bırak (112)﴾ **الأنعام**
مختار الصحاح
● [زخر] ز خ ر: **الزَّخْرُفُ** altındır; sonra onunla her yaldızlanmış, sahte, uydurma şey benzetilir; ve **المُزَخْرَفُ** süslenmiş olandır.

الراغب
زخرف
- **الزخرف**: yaldızlı süs; bundan dolayı altına **زخرف** denildi. Ve dedi ki: ﴿**أخذت الأرض زخرفها**﴾ [Yûnus/24]; ve dedi ki: ﴿**بيت من زخرف**﴾ [İsrâ/93], yani: yaldızlı altın; ve dedi ki: ﴿**وزخرفا**﴾ [Zukhruf/35]; ve dedi ki: ﴿**زخرف القول غرورا**﴾ [En‘âm/112], yani: sözden yaldızlamalar.

ملخص اللسان
1.     **الزُّخْرُفُ**: süstür.
2.     **الزُّخْرفُ** altındır; asıl olan budur,
3.     sonra her süse **زُخْرُف** adı verildi; sonra her yaldızlanmış, sahte şey ona benzetildi.
4.     **بيت مُزَخْرفٌ**; ve **زَخْرَفَ البيت زَخْرَفَةً**: onu süsledi ve ikmâl etti.
5.     Ve her ne yaldızlanıp süslenmişse, muhakkak **زُخْرِفَ** edilmiştir.
6.     Kâbe’ye girmedi; ta ki **بالزُّخْرُفِ** emredip o uzaklaştırılıncaya kadar; dedi ki: buradaki **الزخرف** nakışlar ve tasvirlerdir; Kâbe bunlarla süslenirdi ve altınla idi; onunla emretti, ta ki kazınıp çıkarılıncaya kadar;
7.     **التَّزَخْرُفُ**: süslenmedir.
8.     Mescidlerin **تُزخْرَفَ** edilmesini nehyetti; yani nakşedilmesini ve altınla yaldızlanmasını,
9. **زُخْرُفَ القولِ غُرُوراً**: yani yalanı süsleyip benekleyerek sözün güzelliği,
10.                       ve **زَخْرَفَ الكلامَ**: onu nazmetti.
11.                        **الزُّخْرُفُ** ev eşyasıdır.
12.                        Ve lugatta **الزخرف**: süs ve şeyin güzelliğinin kemâlidir.
13.                        **الزَّخارِفُ**: gemilerden süslenmiş olan şeylerdir. Ve **الزَّخارِفُ** gemilerdir.
14.                       **الزُّخْرُفُ**: bitkinin süsüdür; bundan dolayı Aziz ve Celil olanın sözü: **حتى إذا أَخذتِ الأَرضُ زُخْرُفَها**; denildi ki: bitki ile süsü; ve denildi ki: onun tamamı ve kemâli.

لسان العرب
● - زخرف: **الزُّخْرُفُ**: süstür. İbn Sîdeh: **الزُّخْرفُ** altındır; asıl olan budur; sonra her süse **زُخْرُف** adı verildi; sonra her yaldızlanmış, sahte şey ona benzetildi. Ve **بيت مُزَخْرفٌ**; ve **زَخْرَفَ البيت زَخْرَفَةً**: onu süsledi ve ikmâl etti. Ve her ne yaldızlanıp süslenmişse, muhakkak **زُخْرِفَ** edilmiştir. Hadiste: Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, Kâbe’ye girmedi; ta ki **بالزُّخْرُفِ** emredip o uzaklaştırılıncaya kadar; dedi ki: buradaki **الزخرف** nakışlar ve tasvirlerdir; Kâbe bunlarla süslenirdi ve altınla idi; onunla emretti, ta ki kazınıp çıkarılıncaya kadar; bundan da Yüce Allah’ın sözü: Ve evlerine kapılar ve üzerine yaslandıkları sedirler ve **زُخْرُفاً**; Ferrâ dedi ki: **الزخرف** altındır; tefsirde geldi: “Biz onu onlar için gümüşten ve **زُخْرف**’tan yaparız”; artık **من**’ı **الزخرف** üzerine ilka ettiğinde ( * “القيت من الزخرف” sözü asılda böyle; muradı: eğer **من**’ın **على زخرف**’a girmesine güç yetiremezsen, düşürdün vb.) fiili onun üzerine vâki kıldın; yani “ve **زخرفاً** da onlara yaparız”; denildi ki: mânâsı “ve bununla beraber onlara altın ve zenginlik de yaparız”; dedi ki: bu, iki vecih içinde sevaba daha benzer olandır. Hadiste: Mescidlerin **تُزخْرَفَ** edilmesini nehyetti; yani nakşedilmesini ve altınla yaldızlanmasını; nehyin vechi, namaz kılanı meşgul etmesin diye olması ihtimalini taşır. Diğer hadiste: “Yahudilerin ve Hristiyanların süsledikleri gibi onu mutlaka süsleyeceksiniz”; yani mescidleri. Cennet sıfatı hadîsinde: “Göklerin ve yerin çarpışan uçları arasındaki şey onun için mutlaka süslenecektir.” İbnü’l-A‘râbî, Yüce Allah’ın sözü hakkında dedi: **زُخْرُفَ القولِ غُرُوراً**: yani yalanı benekleyerek sözün güzelliği; ve **الزُخْرُفُ** onun dışındaki altındır. Aziz ve Celil olanın sözü: **حتى إذا أَخَذَتِ الأَرضُ زُخْرُفَها**: yani kırmızı, sarı ve beyaz arasında nurlardan ve çiçekten süsü. İbn Eselm dedi ki: **الزُّخْرُفُ** ev eşyasıdır. Ve lugatta **الزخرف**: süs ve şeyin güzelliğinin kemâlidir. Ve **المُزَخْرَفُ**: süslenmiş olandır. Ve ‘Ayyâş b. Ebî Rebî‘a’ya vasiyetinde—onu Yemen’e gönderdiğinde—: “Sana hiçbir hüccet gelmez ki onu çürütmüş olmayasın; ve hiçbir **كِتاب زُخْرُفٍ** (yaldızlı kitap) gelmez ki onun nuru gitmiş olmasın”; yani yaldız ve benekleme kitabı; Allah’ın kitaplarından olduğunu iddia ederler; hâlbuki içindekiler tahrif edilmiş veya değiştirilmiş; o değişiklik süslenmiş ve yaldızlanmıştır. **التَّزَخْرُفُ**: süslenmedir. **الزَّخارِفُ**: gemilerden süslenmiş olan şeylerdir. Tehzîb’de: **الزَّخارِفُ** gemilerdir. **الزُّخْرُفُ**: bitkinin süsüdür; bundan dolayı Aziz ve Celil olanın sözü: **حتى إذا أَخذتِ الأَرضُ زُخْرُفَها**; denildi ki: bitki ile süsü; ve denildi ki: onun tamamı ve kemâli. **زَخْرَفَ الكلامَ**: onu nazmetti. Adam **تَزَخْرَفَ** ettiğinde: süslendi. **الزَّخارِفُ**: su üzerinde uçan, dört ayaklı küçük sineklerdir; Evs b. Hacer dedi ki:
تَذَكَّرَ عَيْناً من غُمازَ، وماؤُها
له حَدَبٌ تَسْتَنُّ فيه الزخارِفُ
Tehzîb’de: su üzerinde uçan, sinek gibi küçük canlıcıklar. **الزُّخْرُفُ**: bir kuştur; ve bununla, Kurâ‘, Evs’in beytini tefsir etti. **زَخارِفُ الماء**: onun yollarıdır.

مقاييس اللغة:
(**الزُّخْرُف**): süstür. Ve denilir: **الزُّخْرُف** altındır. Ve **زخارف الماء**: onda bulunan yollardır.

القاموس المحيط:
**الزُّخْرُفُ**—zamm ile—altındır; ve şeyin güzelliğinin kemâlidir; ve sözden: yalanı benekleyerek onun güzelliğidir;
ve yerden: bitkisinin renkleridir. Ve **الزَّخارفُ**: gemilerdir; ve sudan: onun yollarıdır; ve su üzerinde uçan, sinek gibi dört ayaklı küçük canlıcıklardır.

تاج العروس:
ز خ ر ف
**الزُّخْرُفُ**—zamm ile—altındır; Cevherî onu nakletti; ve bu Ferrâ’nın sözüdür; bundan da Yüce olanın sözü: (**أَوْ يَكُونَ لَكَ بَيْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ**). İbn Sîdeh dedi ki: bu asıldır; sonra her süse **زُخْرُف** adı verildi; her yaldızlanmış, sahte şey ona benzetildi. Fetih günü hadîsinde: (Kâbe’ye girmedi; ta ki **بالزُخْرُفِ** emredip o uzaklaştırılıncaya kadar; ve putlarla emretti de kırıldılar). Buradaki **الزُّخْرُفُ**: Kâbe’nin onunla süslendiği nakışlar ve tasvirlerdir; ve altınla idi. **الزُّخْرُفُ**: süs ve şeyin güzelliğinin kemâlidir. **الزُخْرُفُ مِن الْقَوْلِ**: yalanı benekleyerek onun süsü ve güzelliğidir; bundan da Yüce olanın sözü: (**زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُوراً**). **الزُّخْرُفُ مِن الأَرْضِ**: bitkisinin renkleridir; kırmızı, sarı ve beyaz arasından; bundan da Yüce olanın sözü: (**حَتَّى إِذَا أَخَذَتِ الأَرْضُ زُخْرُفَهَا**) yani: nurlardan ve çiçekten süsü; ve denildi ki: onun tamamı ve kemâli. **الزَّخَارِفُ**: Tehzîb’de olduğu üzere gemilerdir; Muhkem’de: gemilerden süslenmiş olan şeydir; ‘Ayn’da: gemilerin onunla süslendiği şeydir. **الزَّخَارِفُ مِن الْمَاءِ**: onun yollarıdır; Cevherî onu nakletti. **الزَّخَارِفُ**: Tehzîb’de olduğu üzere su üzerinde uçan küçük canlıcıklardır; ‘Ubâb’da ziyade etti: sinek gibi dört ayaklı; Muhkem’de: su üzerinde uçan, dört ayaklı küçük sinekler; Evs b. Hacer dedi ki:
تَذَكَّرِ عَيْنَاً مِنْ غُمَازَةَ مَاؤُهَا ... لَهُ حَدَبٌ تَسْتَنُّ فِيهِ الزَّخَارِفُ
Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الزُّخْرُفُ**: süstür. Ve **بَيْتٌ مُزَخْرَفٌ**. Ve **زَخْرَفَ البَيْتَ زَخْرَفَةً**: onu süsledi ve ikmâl etti. Ve her ne yaldızlanıp süslenmişse, muhakkak **زُخْرِفَ** edilmiştir. İbn Eselm dedi ki: **الزُّخْرُفُ**: ev eşyasıdır. Ve **المُزَخْرَفُ**: süslenmiş olandır. ‘Accâc dedi ki:
" يا صَاحِ مَا هَاجَ العُيُونَ الذُّرَّفا
" مِنْ طَلَلٍ أَمْسَى تَخَالُ المُصْحَفَا
" رُسَومَهُ والمُذْهَبَ المُزَخْرَفَا
Ve **زَخْرَفَ الكلامَ**: onu nazmetti. Ve **تَزَخْرَفَ الرَّجُلُ**: süslendiğinde. Ve **الزُّخْرُفُ**: bir kuştur; ve bununla, Kurâ‘, önceki Evs beytini tefsir etti.
