# زخرف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زخرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: زخرف

الزُّخْرُفُ: الزِّينةُ. ابن سيده: الزُّخْرفُ الذهب هذا الأَصل، ثم سُمِّي كل زِينةٍ زُخْرُفاً ثم شبه كلُّ مُمَوَّه مُزَوَّرٍ به. وبيت مُزَخْرفٌ، وزَخْرَفَ البيت زَخْرَفَةً: زَيَّنَه وأَكْمَلَه. وكلُّ ما زُوِّقَ وزُيِّنَ، فقد زُخْرِفَ. وفي الحديث: أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، لم يدخل الكعبة حتى أَمَرَ بالزُّخْرُفِ فنُحِّيَ؛ قال: الزخرف ههنا نُقُوشٌ وتَصاويرُ تُزَيَّنُ بها الكعبةُ وكانت بالذهب فأَمر بها حتى حُتّت؛ ومنه قوله تعالى: ولبيوتهم أَبْواباً وسُرراً عليها يتكئُون وزُخْرُفاً؛ قال الفراء: الزخرف الذهب، وجاء في التفسير: إنَّا نجعلها لهم من فِضَّة ومن زُخْرف، فإذا أَلقيت من الزخرف
(* قوله «القيت من الزخرف» كذا
بالأصل يريد إذا لم تقدر دخول من على زخرف أوقعت إلخ.) أَوقعت الفعل عليه أَي وزخرفاً نجعل لهم ذلك، قيل: ومعناه ونجعل لهم مع ذلك ذهباً وغِنًى، قال: وهو أَشبه الوجهين بالصواب. وفي الحديث: نَهَى أَن تُزخْرَفَ المساجدُ أَي تُنْقَشَ وتُمَوَّه بالذهب، ووجه النهي يحتمل أَن يكون لئلا تَشْغَل المصلي.
وفي الحديث الآخر: لَتُزَخْرِفُنّها كما زَخْرَفَتِ اليهود والنصارى، يعني المساجد. وفي حديث صفة الجنة: لَتَزَخْرَفَتْ له ما بين خَوافِقِ السمواتِ والأَرض. وقال ابن الأَعرابي في قوله تعالى: زُخْرُفَ القولِ غُرُوراً، أَي حُسْن القول بتَرْقِيشِ الكذِب، والزُخْرُفُ الذهبُ في غيره. وقوله عز وجل: حتى إذا أَخَذَتِ الأَرضُ زُخْرُفَها أَي زينتها من الأَنْوارِ والزّهْر من بين أَحْمر وأَصفر وأَبيض. وقال ابن أَسلم: الزُّخْرُفُ مَتاعُ البيت. والزخرف في اللغة: الزينة وكمالُ حُسْنِ الشيء. والمُزَخْرَفُ: المُزَيَّنُ، وفي وصِيته لِعيّاش بن أَبي ربيعة لمّا بعثه إلى اليمن: فلن تأْتِيك حُجّةٌ إلا دَحَضَتْ ولا كِتاب زُخْرُفٍ إلا ذهَبَ نُورُه أَي كتابُ تمويه وترقيشٍ يزعمون أَنه من كتب اللّه وقد حُرِّفَ أَو غُيِّرَ ما فيه وزُيِّنَ ذلك التغيير ومُوِّهَ. والتَّزَخْرُفُ: التَّزَيُّنُ. والزَّخارِفُ: ما زُيِّنَ من السُّفُن. وفي التهذيب: والزَّخارِفُ السفن. والزُّخْرُفُ: زينةُ النباتِ؛ ومنه قوله عز وجل: حتى إذا أَخذتِ الأَرضُ زُخْرُفَها؛ قيل: زِينتها بالنبات، وقيل: تمامَها وكمالَها. وزَخْرَفَ الكلامَ: نَظَّمَه. وتَزَخْرَفَ الرجلُ إذا تَزَيَّن.
والزَّخارِفُ: ذُبابٌ صِغار ذاتُ قوائمَ أَربع تطير على الماء؛ قال أَوس بن حجر:
تَذَكَّرَ عَيْناً من غُمازَ، وماؤُها
له حَدَبٌ تَسْتَنُّ فيه الزخارِفُ
وفي التهذيب: دُوَيْبّاتٌ تطير على الماء مثل الذُّباب.
والزُّخْرُفُ: طائر، وبه فسّر كُراع بيت أَوْسٍ. وزَخارِفُ الماء: طرائقُه.

### Türkçe

**الزُّخْرُفُ**: süs. İbn Sîde: **الزُّخْرفُ** altındır; aslolan budur; sonra her süse **زُخْرُفاً** adı verildi; sonra her yaldızlanmış, uydurulmuş şey onunla benzetildi. Ve **بيت مُزَخْرفٌ**; ve **زَخْرَفَ البيت زَخْرَفَةً**: onu süsledi ve onu tamamladı. Ve her ne ki bezendi ve süslendi, artık **زُخْرِفَ** edilmiştir. Hadiste: Peygamberin, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, **الزُّخْرُفِ** ile emredinceye kadar Kâbe’ye girmediği, sonra onun uzaklaştırıldığı (nakledilmiştir); dedi: **الزخرف** burada Kâbe’nin kendisiyle süslendiği nakışlar ve tasvirlerdir; altınla idi; onunla emretti, ta ki kazınsın. Ve ondan Yüce Allah’ın sözü: “Ve evleri için kapılar ve üzerinde yaslanacakları sedirler ve **زُخْرُفاً**”; Ferrâ dedi: **الزخرف** altındır; tefsirde geldi: “Şüphesiz biz onları onlar için gümüşten ve **زُخْرف**tan yaparız”; artık **الزخرف**tan (…)
(* “القيت من الزخرف” sözü: asılda böyle; “min”i **زخرف** üzerine sokmaya güç yetiremediğinde “fiili onun üzerine düşürürsün” demek istiyor, yani “düşürdün” vb.) fiili onun üzerine düşürmüş olursun; yani “ve **زخرفاً** (da) onlara bunu yaparız”; denildi: manası “ve bununla birlikte onlara altın ve zenginlik de yaparız”; dedi: ve bu, iki vecihten doğruya daha benzer olandır. Hadiste: mescidlerin **تُزخْرَفَ** edilmesini yasakladı; yani nakşedilmesini ve altınla yaldızlanmasını; yasağın yönü, namaz kılanı meşgul etmemesi için olması ihtimalini taşır.

Diğer hadiste: “Yahudilerin ve Hristiyanların süsledikleri gibi onu mutlaka **لَتُزَخْرِفُنّها** edeceksiniz”; mescidleri kastediyor. Cennetin sıfatı hadîsinde: “Göklerin ve yerin çarpışan (kanat çırpan) yerleri arasındaki şey onun için mutlaka **لَتَزَخْرَفَتْ**.” İbnü’l-A‘râbî, Yüce Allah’ın sözü olan **زُخْرُفَ القولِ غُرُوراً** hakkında dedi: yani yalanı nakışlayarak sözün güzelliği; ve **الزُخْرُفُ** başkasında altındır. Ve Aziz ve Celîl olanın sözü: “Yer **زُخْرُفَها**nı aldığında”; yani kırmızı, sarı ve beyaz arasından nurlar ve çiçekten olan süsünü. İbn Eslem dedi: **الزُّخْرُفُ** ev eşyasıdır. Ve **الزخرف** dilde: süs ve şeyin güzelliğinin tamamlığıdır.

Ve **المُزَخْرَفُ**: süslenmiş olan. Ve Yemen’e gönderdiği vakit ‘Ayyâş b. Ebî Rebî‘a’ya vasiyetinde: “Sana hiçbir hüccet gelmez ki onu çürütmüş olmayasın; ve hiçbir **كِتاب زُخْرُفٍ** (gelmez) ki onun nuru gitmiş olmasın”; yani Allah’ın kitaplarından olduğunu iddia ettikleri, hâlbuki içindekiler tahrif edilmiş yahut değiştirilmiş olan; o değişiklik süslenmiş ve yaldızlanmış olan; yaldızlama ve nakışlama kitabı. Ve **التَّزَخْرُفُ**: süslenme. Ve **الزَّخارِفُ**: gemilerden süslenmiş olan şeyler. Tehzîb’de: ve **الزَّخارِفُ** gemilerdir. Ve **الزُّخْرُفُ**: bitkinin süsü; ondan Aziz ve Celîl olanın sözü: “Yer **زُخْرُفَها**nı aldığında”; denildi: bitkiyle olan süsü; ve denildi: onun tamamı ve kemali. Ve **زَخْرَفَ الكلامَ**: onu nazmetti. Ve adam **تَزَخْرَفَ** eder; süslendiği zaman.

Ve **الزَّخارِفُ**: su üzerinde uçan, dört ayaklı küçük sineklerdir; Evs b. Hacer dedi:
“**تَذَكَّرَ عَيْناً من غُمازَ، وماؤُها
له حَدَبٌ تَسْتَنُّ فيه الزخارِفُ**”
Tehzîb’de: su üzerinde sinek gibi uçan küçük canlıcıklar. Ve **الزُّخْرُفُ**: bir kuştur; Evs’in beytini Kurâ‘ bununla tefsir etti. Ve **زَخارِفُ الماء**: onun yollarıdır.
