# زخر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%AE%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AE%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: زخر

زَخَرَ البَحْرُ يَزْخَرُ زَخْراً وزُخُوراً وتَزَخَّرَ: طَمَا وَتَمَـَّلأَ. وزَخَرَ الوادِي زَخْراً: مَدَّ جِدّاً وارتفع، فهو زاخِرٌ. وفي حديث جابر: فَزَخَرَ البَحْرُ أَي مَدَّ وكَثُرَ ماؤُه وارتفعت أَمواجه. وزَخَر القومُ: جاشوا لِنَفِيرٍ أَو حَرْبٍ؛ وكذلك زَخَرَتِ الحربُ نفسُها؛ قال:
إِذا زَخَرَتْ حَرْبٌ لِيَوْمِ عَظِيمَةٍ،
رأَيتَ بُحُوراً من نُحُورِهِمُ تَطْمُو
وزَخَرَتِ القِدْرُ تَزْخَرُ زَخْراً: جاشَتْ؛ قال أُمية
بن أَبي الصلت:
فَقُدُورهُ بِفنائِهِ،
للضَّيْفِ، مُتْرَعَةٌ زَواخِرْ
وعِرْقٌ زاخِرٌ: وافِرٌ؛ قال الهذلي:
صَنَاعٌ بِإِشْفَاها، حَصَانٌ بِشَكْرِها،
جَوَادٌ بقُوتِ البَطْنِ، والعِرْقُ زَاخِرُ
قال الجوهري: معناه يقال إِنها تجود بقوتها في حال الجوع وهيجان الدم والطبائع، ويقال: نسبها مرتفع لأَن عِرْقَ الكريم يَزْخَرُ بالكَرَمِ. وقال أَبو عبيدة: عِرق فلان زاخر إِذا كان كريماً يَنْمِي. وزَخَرَ النباتُ: طال، وإِذا التف النبات وخرج زهره قيل: قد أَخذ زُخاريَّهُ. وزَخَرَتْ رِجْلُه زَخْراً: مَدَّتْ؛ عن كراع.
وكلام زَخْوَرِيُّ: فيه تَكبر وتَوَعُّدٌ، وقد تَزَخْوَرَ. ونَبْتٌ زَخْوَرٌ وزَخْوَرِيٌّ وزُخارِيٌّ: تامٌّ رَيَّانُ. الأَصمعي: إِذا التف العشبُ وأَخرج زَهْرَهُ قيل: جَنَّ جُنُوناً وقد أَخذ زُخارِيَّهُ؛ قال ابن مقبل:
ويَرْتَعِيانِ لَيْلَهُما قَرَاراً،
سَقَتْهُ كلُّ مُدْجِنَةٍ هَمُوعِ
زُخارِيَّ النَّباتِ، كأَنَّ فيه
جِيادَ العَبْقَرِيَّةِ والقُطُوعِ
ويقال: مكان زُخارِيُّ النبات، وزُخارِيُّ النبات: زَهْرُهُ. وأَخذ النباتُ زُخارِيَّهُ أَي حَقَّه من النَّضارة والحسن. وأَرض زَاخِرَةٌ. أَخذت زُخارِيَّها.
أَبو عمرو: الزَّاخِرُ الشَّرَفُ العالي. ويقال للوادي إِذا جاش مَدُّه وطمَا سَيْلُه: زَخَرَ يَزْخَرُ زَخْراً، وقيل: إِذا كثر ماؤه وارتفعت أَمواجه، قال: وإِذا جاش القوم للنَّفِير، قيل: زَخَروا. وقال أَبو تراب: سمعت مُبْتَكِراً يقول: زاخَرْتُه فَزَخَرْتُه وفاخَرْتُه فَفَخَرْتُه، وقال الأَصمعي: فَخَرَ بما عنده وزَخَرَ واحدٌ.

### Türkçe

**زَخَرَ** deniz **يَزْخَرُ** **زَخْراً** ve **زُخُوراً** ve **تَزَخَّرَ**: kabardı
ve doldu. Ve **زَخَرَ** vadi **زَخْراً**: çokça uzadı ve yükseldi; o hâlde o **زاخِرٌ**dur.
Câbir hadîsinde: “**فَزَخَرَ البَحْرُ**” yani uzadı ve suyu çoğaldı ve yükseldi
dalgaları. Ve **زَخَر** kavim: bir seferberlik yahut savaş için coştular; yine **زَخَرَتِ الحربُ**
kendisinin; dedi ki:
Eğer bir savaş büyük bir gün için **زَخَرَتْ** ise,
onların boğazlarından denizler görürsün, kabarır
Ve **زَخَرَتِ القِدْرُ** **تَزْخَرُ** **زَخْراً**: coştu; Ümeyye
b. Ebî’s-Salt dedi:
Onun kazanları avlusunda,
misafir için, dolu, **زَواخِرْ**
Ve **عِرْقٌ زاخِرٌ**: bol; Hüzeli dedi:
Dudaklarında maharetli, şükründe iffetli,
karın kuvvetiyle cömert, ve **العِرْقُ زَاخِرُ**
Cevherî dedi: mânâsı: denilir ki o, açlık hâlinde ve kanın
ve tabiatların coşması hâlinde kuvvetiyle cömertlik eder; ve denilir ki: soyu yüksektir; çünkü
kerîmin **عِرْقُ**u kerem ile **يَزْخَرُ**. Ve dedi
Ebû Ubeyde: filânın **عِرق**ı **زاخر**dır, eğer kerîm olup gelişip artıyorsa. Ve **زَخَرَ** bitki:
uzadı; ve bitki sarılıp dolaştığında ve çiçeği çıktığında denilir: onun **زُخاريَّهُ**unu almıştır. Ve **زَخَرَتْ**
ayağı **رِجْلُه** **زَخْراً**: uzadı; Kurâ‘dan.
Ve **زَخْوَرِيُّ** söz: onda kibirlenme ve tehdit vardır; ve gerçekten **تَزَخْوَرَ**. Ve bitki
**زَخْوَرٌ** ve **زَخْوَرِيٌّ** ve **زُخارِيٌّ**: tam, sulanmış. Asma‘î: ot
sarılıp dolaştığında ve çiçeğini çıkardığında denilir: delice delirdi ve onun **زُخارِيَّهُ**unu almıştır; İbn
Mukbil dedi:
İkisi gecelerini otlayarak geçirirler, yerleşik olarak,
onu her ağlayan bulut suladı
**زُخارِيَّ النَّباتِ**; sanki onda
**العَبْقَرِيَّةِ** ve **القُطُوعِ** atları vardır
Ve denilir: **زُخارِيُّ** bitki yer; ve **زُخارِيُّ النبات**: onun çiçeğidir. Ve aldı
bitki **زُخارِيَّهُ**unu, yani tazelik ve güzellikten hakkını. Ve **أَرض زَاخِرَةٌ**. Aldı
**زُخارِيَّها**sını.
Ebû Amr: **الزَّاخِرُ** yüksek şereftir. Ve vadiye, uzaması coştuğunda
ve seli kabardığında denilir: **زَخَرَ** **يَزْخَرُ** **زَخْراً**; ve denildi: suyu çoğaldığında ve yükseldiğinde
dalgaları; dedi ki: ve kavim seferberlik için coştuğunda denilir: **زَخَروا**. Ve Ebû Turâb dedi:
**مُبْتَكِراً** birinin şöyle dediğini işittim: **زاخَرْتُه** de onu **فَزَخَرْتُه** ve **فاخَرْتُه** de **فَفَخَرْتُه**,
ve Asma‘î dedi: yanındakilerle övündü ve **زَخَرَ** birdir.
