# زدر — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AF%D8%B1/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%AF%D8%B1/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AF%D8%B1.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: زدر

ز د ر
زرد ، درز ، دزر ، زدر : مستعملة .
زرد : قال الليث : الزَّرد : حِلَقُ الدِّرع والمِغْفر .
سلمة عن الفراء : الزَّرْدةُ : حلقة الدِّرع ، والسَّرْد : ثقبها .
أبو عبيد عن الكسائي : سرطت الطعام وزردته ، وازدردته . ازْرُده زَرداً وازدرده ازدراداً .
وقال غيره : يقال لفَلْهم المرأة : الزَّردان ، وله معنيان : أحدهما أنه ضِيق الخاتم ، يَزْرُد الأيْرَ إذا أولجه أي يخنُقُه ، ويقال : زرَد فلانٌ فلاناً يَزْرُدُه زرْداً : إذا خنقه . والمعنى الثاني : أنه سُمِّي زرداناً لازدراده الذَّكر إذا أُولج فيه .
وقالت خَلِعَةٌ من نساء العرب إنَّ هَنى لزرَدان مُعتدل .
وقال بعضهم : سمّيَ الفلْهم زرداناً لأنه يزدرد الذكَر ، أي : يخنقه لضيقه .
يقال : زَرَدت فلاناً أزدرده : إذا خنقته فهو مزرود . كأنك خنقت مُزْدَرَدَه ، وهو حَلقهُ .
درز : قال الليث : الدَّرْزُ : دَرْزُ الثّوب ونحوه ، وهو معرب ، والجميعُ الدُّروز .
رَوَى أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ أنّه قال : الدَّرْز : نعيمُ الدّنيا ولذاتُها ، ويقال للدنيا : أمُّ دَرْز .
قال : ودَرِزَ الرجلُ وذَرِزَ بالدال والذال إذا تمكَّنَ من نعيم الدنيا .
قال : والعربُ تقول للدَّعِيّ : هو ابن دَرْزة وابنُ تُرْنى ، وذلك إذا كان ابن أَمَةٍ تُساعِي فجاءت به من المُساعاة ، ولا يُعرَف له أب .
ويقال : هؤلاء أولادُ دَرْزة . وأولادُ فَرْتَنَى للسفِلة والسُّقاط ، قاله المبرد .
دزر : أهمَلَه الليث .
ورَوَى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : الدَّزْرُ : الدفع ، يقال : دَزَره ودَسَرَه ودَفَعه بمعنًى واحد .
زدر : قرأ بعضُهم : ( يومئذٍ يَزْدُرُ الناسُ أشتاتاً ) ، وسائرُ القراء قرأوا : ( لَهَا يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتَاتاً ( وهو الحقّ .
وقال ابن الأعرابيّ : يقال : جاءَ فلانٌ بَضرِب أَزْدَرَيه وأسْدَرَيْه ، إذا جاء فارغاً .

### Türkçe

ز د ر
**زرد** , **درز** , **دزر** , **زدر** : kullanımdadır.

**زرد** : Leys dedi: **الزَّرد**: zırhın ve miğferin halkalarıdır.

Seleme, Ferrâ’dan: **الزَّرْدةُ**: zırh halkasıdır; **السَّرْد**: onun deliğidir.

Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **سرطت** yemeği ve **زردته** , ve **ازدردته**. Onu **ازْرُده** **زَرداً** ve onu **ازدرده** **ازدراداً**.

Ve başkası dedi: kadının **فَلْهم**’ine **الزَّردان** denir; ve onun iki manası vardır: birincisi, yüzüğün darlığıdır; **يَزْرُد** **الأيْرَ** onu içine soktuğu zaman, yani onu boğar. Ve denir: falan, falanı **زرَد** eder, onu **يَزْرُدُه** **زرْداً**: onu boğduğu zaman. İkinci mana: içine sokulduğu zaman erkeklik uzvunu yutmasından dolayı ona **زرداناً** adının verilmiş olmasıdır.

Arap kadınlarından bir kadın dedi ki: “Şüphesiz Heni, ölçülü bir **زرَدان**’dır.”

Ve bazısı dedi: **الفلْهم**’e **زرداناً** adı, erkeklik uzvunu yutmasından dolayı verilmiştir; yani: darlığından ötürü onu boğar.

Denir: falanı **زَرَدت** , onu **أزدرده**: onu boğduğum zaman; o da **مزرود**’dur. Sanki onun **مُزْدَرَد**’ini boğmuşsun; o da onun boğazıdır.

**درز** : Leys dedi: **الدَّرْزُ**: elbisenin ve benzerinin dikişidir; o, Arapçalaştırılmıştır; çoğulu **الدُّروز**’dur.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti ki o şöyle dedi: **الدَّرْز**: dünyanın nimeti ve lezzetleridir; ve dünyaya **أمُّ دَرْز** denir.

Dedi: ve adam **دَرِزَ** ve **ذَرِزَ** **بالدال والذال** ile, dünyanın nimetinden sağlamca yararlandığı zaman.

Dedi: ve Araplar, soyu iddia edilene şöyle derler: o, **ابن دَرْزة** ve **ابنُ تُرْنى**’dır; bu, bir cariyenin fuhuşla kazanç sağladığı, sonra da onu bu fuhuş kazancından doğurduğu ve onun için bir baba bilinmediği zaman olur.

Ve denir: bunlar **أولادُ دَرْزة**’dir. Ve **أولادُ فَرْتَنَى** aşağı tabaka ve düşkünler içindir; bunu Müberred söyledi.

**دزر** : Leys onu ihmal etti.

Ve Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti ki o şöyle dedi: **الدَّزْرُ**: itmedir; denir: onu **دَزَره** ve **دَسَرَه** ve **دَفَعه**; tek bir manadadır.

**زدر** : bazısı okudu: ( **يومئذٍ يَزْدُرُ الناسُ أشتاتاً** ) ; diğer bütün kurrâ okudular: ( **لَهَا يَوْمَئِذٍ يَصْدُرُ النَّاسُ أَشْتَاتاً** ) ve o haktır.

Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: denir: falan, **بَضرِب أَزْدَرَيه وأسْدَرَيْه** ile geldi; boş olarak geldiği zaman.
