# زدو — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AF%D9%88/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B2%D8%AF%D9%88/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [زدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AF%D9%88.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: زدو

ز د ( و ا ي ء )
زود ، زدو ، زيد ، زأد ، أزد : مستعملات .
زود : قال الليث : الزَّوْدُ : تأسيسُ الزّاد ، وهو الطعام الّذي يُتّخذ للسّفر والحَضَر جميعاً .
والمِزْوَدُ : وعاءٌ يُجعَل فيه الزّاد ، وكلُّ من انتقل مَعَه بخيرٍ أو شَرَ مِن عمَلٍ أو كسبٍ فقد تَزَوَّد .
وزُوَيْدة : اسمُ امرأةٍ من المَهالِبة ، قال : والْمَزادَة بمنزلةِ رِاويَةٍ لا عَزْلاَءَ لها .
قلتُ : المَزادُ بغير ها هي الفَرْدة الّتي يَحتقِبُها الراكب خَلف رَحْله ولا عَزْلاءَ لها ؛ وأما الرّاوية فهي مَجمَع المزادتَين اللَّتَين تعكمان على جَنْبَي البعير ويُرَوَّى عليهما بالرِّواءِ ، وكلّ واحدةٍ منهما مَزادة ، والجميع المَزايد وربّما حَذَفوا الهاء فقالوا مَزاد ، أنشدني أعرابي :
تَميميٌّ رَفيقٌ بالمَزادِ
وقال النضر : السطيحة : جلدان مقابلان . قال : والمزادة تكون جلدين ونصفاً وثلاثة جلود . سميت مزادة لأنها تزيد على السطيحتين ، وهما المزادتان .
( زيد ) : أبو عبيد : زادَ الشيءُ يَزيد ، وزِدْتُه أنا أَزِيدُه زِيادةً .
سمعتُ العربَ تقول للرّجل يُخبِرُ عن أمرٍ أو يَستفْهم خَبَراً ، فإذا أخبرَ حَقّقَ الخَبَرَ وقال له : وزادَ وزادَ ؛ كأنه يقول : زاد الأَمْرُ على ما وَصَفْتَ وأخبرتَ .
وقال الليث : يقال : هذه إبلٌ كثيرة الزَّيايِد ، أي : كثيرةُ الزِّيادات ؛ وأنشَد :
بهَجْمةٍ تَملأُ عينَ الحاسدِ
ذاتِ سُروحٍ جَمَّة الزَّيَايِد
ومن قال : الزوائد : فإنها هي جماعةُ الزائدة ، وإنَّما قالوا الزوائد في قوائم الدَّابة . ويقال للأَسد : إنّه لذو زَوائد ، وهو الّذي يتزيّد في زَئيره وصوته .
والناقةُ تتزيّد في سَيْرها : إذا تكلّفَتْ فوقَ قَدْرها . والإنسانُ يتزيّد في حدِيثِه وكلامِه : إذا تَكلّف مجاوَزَة ما يَنبغِي ؛ وأَنشَد :
إذا أنتَ فاكَهْتَ الرِّجالَ فلا تَلَعْ
وقُلْ مِثلَ ما قالوا ولا تَتزَيَّدِ
قال : وزائدة الكَبِد : قطعةٌ معلَّقةٌ منها ، والجميع الزّيائد .
قال : والمَزادَة : مَفْعلة من الزّيادة والجميع المزايد . قلت : الزادة مفعلة من الزاد يُتزَوَّد فيها الماءُ .
والمِزْوَدُ : شبه جِرابٍ من أَدَم يُتزوَّد فيه الطعامُ للسّفر ، وجمعُه المزَاوِد .
وزوَّدتُ فلاناً الزادَ تَزْوِيداً فتزوّدَ تزوُّداً . واستزَادَ فلانٌ فلاناً : إذا عَتَب عليه أمْراً لم يَرضَه . وإذا أَعطَى رجلٌ رَجلاً مالاً وطلبَ زيادةً على ما أعطاه ، قيل : قد استزادَه . ويقال للرّجل إذا أُعطِيَ شيئاً : هل تزدادُ ؟ المعنى : هل تَطلُب زيادةً على ما أعطيْتُك . وتَزايَدَ أهلُ السُّوق على السِّلعة : إذا بِيعَت فيمن يزيد .
زأد : أبو عبيد عن الأصمعي : زُئِدَ الرجلُ زُءدُداً فهو مَزْءُود : إذا زُعِر ، وسُئفَ سأْفاً مِثله ، وهو الزُّؤْد والزُّؤُد وأَنشَد :
يُضحِي إذا العِيسُ أدرَكْنا نكايتَها
خَرْقاءُ يعتادُها الطُّوفانُ والزُّؤُدُ
زدو : قال الليث : الزَّدْوُ لغةٌ في السَّدْوِ ، وهو من لعب الصِّبيان بالجَوْز ، والغالب عليه الزَّاي ، يَسْدُونَه في الحَفِيرة .
أزد : ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : أزدَى : صَنَع مَعْروفاً ، وأَسْدَى : إذا أَصلَح بين اثنين . والأزْداءُ : لغةٌ في الأصْداء ، جمعُ صَدًى . والأزْد : لغةٌ في الأَسْد ، يجمع قبائلَ وعمائرَ كثيرةً من اليَمَن .

### Türkçe

ز د ( و ا ي ء )
**زود** , **زدو** , **زيد** , **زأد** , **أزد**: kullanımdadırlar.

**زود**: Leys dedi: **الزَّوْدُ**: **الزّاد**ın tesis edilmesi; o da yolculuk ve ikamet için birlikte edinilen yiyecektir.
Ve **المِزْوَدُ**: içine **الزّاد** konulan bir kaptır; her kim yanında bir hayır veya şer ile, bir amel veya kazançtan, intikal ederse, muhakkak **تَزَوَّد** etmiştir.
Ve **زُوَيْدة**: **المَهالِبة**’den bir kadının adıdır; dedi ki: ve **الْمَزادَة** **رِاويَة** menzilesindedir; onun **عَزْلاَءَ**sı yoktur.
Dedim: **المَزاد** (هاء’sız) binekçinin eyerinin arkasında yük edindiği, tek olan şeydir; onun **عَزْلاءَ**sı yoktur; **الرّاوية** ise devenin iki yanında bağlanan iki **مزادة**nin toplamıdır; onların üzerinde **الرِّواء** ile su taşınır; onların her biri bir **مَزادة**dir; hepsi **المَزايد**dir. Bazen **الهاء**yı düşürürler de **مَزاد** derler. Bir bedevî bana inşad etti:
تَميميٌّ رَفيقٌ بالمَزادِ
Nadr dedi: **السطيحة**: karşılıklı iki deridir. Dedi: ve **المزادة** iki deri ve yarım ve üç deri olur. **السطيحتين** üzerine ziyade ettiği için **مزادة** diye adlandırıldı; o ikisi **المزادتان**dır.

( **زيد** ): Ebû Ubeyd: **زادَ** şey **يَزيد**; ben onu **زِدْتُه**; ben onu **أَزِيدُه** **زِيادةً** (olarak artırırım).
Arapları, bir adam bir işten haber verdiğinde veya bir haber sorduğunda; haber verdiği zaman haberi tahkik eder ve ona: **وزادَ وزادَ** derlerken işittim; sanki şöyle der: iş, senin vasfettiğin ve haber verdiğin şeyin üzerine arttı.
Leys dedi: denir: bu, **الزَّيايِد**i çok develerdir; yani: **الزِّيادات**ı çoktur; ve inşad etti:
بهَجْمةٍ تَملأُ عينَ الحاسدِ
ذاتِ سُروحٍ جَمَّة الزَّيَايِد
Kim **الزوائد** derse: o, **الزائدة**nin cemaatidir; ancak onlar **الزوائد**i binek hayvanının ayaklarında söylediler. Ve aslana denir: muhakkak o **ذو زَوائد**dir; o, kükremesinde ve sesinde ziyadeleşen kimsedir.
Ve dişi deve yürüyüşünde **تتزيّد** eder: gücünün üstünde külfete girdiği zaman. Ve insan konuşmasında ve sözünde **يتزيّد** eder: uygun olanı aşmayı külfete girdiği zaman; ve inşad etti:
إذا أنتَ فاكَهْتَ الرِّجالَ فلا تَلَعْ
وقُلْ مِثلَ ما قالوا ولا تَتزَيَّدِ
Dedi: ve **زائدة الكَبِد**: ondan asılı bir parçadır; hepsi **الزّيائد**dir.
Dedi: ve **المَزادَة** **الزّيادة**dan **مَفْعلة**dir; hepsi **المزايد**dir. Dedim: **الزادة** **الزاد**dan **مفعلة**dir; onda su **يُتزَوَّد** edilir.
Ve **المِزْوَدُ**: yolculuk için yiyeceğin içinde **يُتزوَّد** edildiği, deriden bir torbaya benzer; çoğulu **المزَاوِد**dir.
Ve ben falana **الزاد**ı **تَزْوِيداً** olarak **زوَّدتُ**; o da **تزوُّداً** olarak **تزوّدَ** etti. Ve falan falandan **استزَادَ** etti: razı olmadığı bir işten dolayı ona sitem ettiği zaman. Ve bir adam bir adama mal verip verdiğinin üzerine bir ziyade istediğinde: ona **استزادَه** denir. Ve bir adama bir şey verildiğinde ona denir: **هل تزدادُ؟**; mana: sana verdiğimin üzerine bir ziyade ister misin? Ve pazar ehli mal üzerinde **تَزايَدَ** etti: artıranın içinde satıldığı zaman.

**زأد**: Ebû Ubeyd, Asmaî’den: adam **زُئِدَ** edildi, **زُءدُداً**; o da **مَزْءُود**dur: ürkütüldüğü zaman. Ve **سُئفَ** **سأْفاً** bunun benzeri; o da **الزُّؤْد** ve **الزُّؤُد**dur. Ve inşad etti:
يُضحِي إذا العِيسُ أدرَكْنا نكايتَها
خَرْقاءُ يعتادُها الطُّوفانُ والزُّؤُدُ

**زدو**: Leys dedi: **الزَّدْوُ** **السَّدْوِ**de bir lugattır; o, çocukların cevizle oynadığı oyundandır; galip olanı **الزَّاي** üzerinedir; onu çukurda **يَسْدُونَه**.

**أزد**: Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: **أزدَى**: bir iyilik yaptı. Ve **أَسْدَى**: iki kişi arasında ıslah ettiği zaman. Ve **الأزْداءُ**: **الأصْداء**da bir lugattır; **صَدًى**nın cemidir. Ve **الأزْد**: **الأَسْد**de bir lugattır; Yemen’den birçok kabileleri ve büyük kolları bir araya toplar.
